अध्याय १०८
इलातीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् ब्रह्महत्यादिपापानां पावनं सर्वकामदम्
ilātīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām brahmahatyādipāpānāṃ pāvanaṃ sarvakāmadam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O ascetic, how do the sinners go to that city by the southern path? We wish to hear. Recount it in detail.
अध्याय १०८
वैवस्वतान्वये जात इलो नाम जनेश्वरः महत्या सेनया सार्धं जगाम मृगयावनम्
vaivasvatānvaye jāta ilo nāma janeśvaraḥ mahatyā senayā sārdhaṃ jagāma mṛgayāvanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On seeing such a terrible doorway, those who have committed sins faint and lose consciousness suddenly. They begin to babble and prattle due to fear.
अध्याय १०८
परिबभ्राम गहनं बहुव्यालसमाकुलम् नानाकारद्विजयुतं विटपैः परिशोभितम्
paribabhrāma gahanaṃ bahuvyālasamākulam nānākāradvijayutaṃ viṭapaiḥ pariśobhitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the servants of Yama bind them with chains and nooses and drag them ruthlessly. They beat them with sticks and threaten them again and again.
अध्याय १०८
वनेचरं नृपश्रेष्ठो मृगयागतमानसः तत्रैव मतिम् आधत्त इलो ऽमात्यान् अथाब्रवीत्
vanecaraṃ nṛpaśreṣṭho mṛgayāgatamānasaḥ tatraiva matim ādhatta ilo 'mātyān athābravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After regaining consciousness they go towards the southern door faltering at every step. They are smeared with blood.
अध्याय १०८
गच्छन्तु नगरं सर्वे मम पुत्रेण पालितम् देशं कोशं बलं राज्यं पालयन्तु पुनश् च तम्
gacchantu nagaraṃ sarve mama putreṇa pālitam deśaṃ kośaṃ balaṃ rājyaṃ pālayantu punaś ca tam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When the extremely rough, coarse and chill wind blows against them they shrink, shrivel and become frozen.
अध्याय १०८
वसिष्ठो ऽपि तथा यातु आदायाग्नीन् पितेव नः पत्नीभिः सहितो धीमान् अरण्ये ऽहं वसाम्य् अथ
vasiṣṭho 'pi tathā yātu ādāyāgnīn piteva naḥ patnībhiḥ sahito dhīmān araṇye 'haṃ vasāmy atha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On hearing the words ofYama's servants they lose their taste therein. They are afflicted by hunger and thirst (all the more). Thereafter they are tortured by the servants of Yama with terrible weapons.
अध्याय १०८
अरण्यभोगभुग्भिश् च वाजिवारणमानुषैः मृगयाशीलिभिः कैश्चिद् यान्तु सर्व इतः पुरीम्
araṇyabhogabhugbhiś ca vājivāraṇamānuṣaiḥ mṛgayāśīlibhiḥ kaiścid yāntu sarva itaḥ purīm
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They do not get the opportunity of either getting in or coming out. They are in a highly wretched state. Those sinners are overwhelmed by their own actions. They lament piteously.
अध्याय १०८
तथेत्य् उक्त्वा ययुस् ते ऽपि स्वयं प्रायाच् छनैर् गिरिम् हिमवन्तं रत्नमयं वसंस् तत्र इलो नृपः
tathety uktvā yayus te 'pi svayaṃ prāyāc chanair girim himavantaṃ ratnamayaṃ vasaṃs tatra ilo nṛpaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After restraining and afflicting them much the sinners are taken by the servants of Yama to that place where Yama himself is present.
अध्याय १०८
ददर्श कन्दरं तत्र नानारत्नविचित्रितम् तत्र यक्षेश्वरः कश्चित् समन्युर् इति विश्रुतः
dadarśa kandaraṃ tatra nānāratnavicitritam tatra yakṣeśvaraḥ kaścit samanyur iti viśrutaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Now, when you are being afflicted by your own ac¬ tions, why do you repent and bewail? Experience your own miseries. It is not the fault of anyone else.
अध्याय १०८
तस्य भार्या समानाम्नी भर्तृव्रतपरायणा तस्मिन् वसत्य् असौ यक्षो रमणीये नगोत्तमे
tasya bhāryā samānāmnī bhartṛvrataparāyaṇā tasmin vasaty asau yakṣo ramaṇīye nagottame
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Due to your greed for the kingdom, due to delusion
अध्याय १०८
मृगरूपेण व्यचरद् भार्यया स महामतिः स्वेच्छया स्ववने यक्षः क्रीडते नृत्यगीतकैः
mṛgarūpeṇa vyacarad bhāryayā sa mahāmatiḥ svecchayā svavane yakṣaḥ krīḍate nṛtyagītakaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
We do not see all that strength of yours whereby the subjects have been destroyed. You are being hit and pierced by the emissaries of Yama now. Now see, what have you gained?
अध्याय १०८
इत्थं स यक्षो जानाति मृगरूपधरो ऽपि च इलस् तु तं न जानाति कन्दरं यक्षपालितम्
itthaṃ sa yakṣo jānāti mṛgarūpadharo 'pi ca ilas tu taṃ na jānāti kandaraṃ yakṣapālitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Touched by the wind he slowly regains life. Then they throw the man into the ocean of hellish life.
अध्याय १०८
यक्षस्य गेहं विपुलं नानारत्नविचित्रितम् तत्रोपविष्टो नृपतिर् महत्या सेनया वृतः
yakṣasya gehaṃ vipulaṃ nānāratnavicitritam tatropaviṣṭo nṛpatir mahatyā senayā vṛtaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O leading brahmins, the emissaries intimate to Yama about the people engaged in sinful activities who are now extremely miserable.
अध्याय १०८
वासं चक्रे स तत्रैव गेहे यक्षस्य धीमतः स यक्षो ऽधर्मकोपेन भार्यया मृगरूपधृक्
vāsaṃ cakre sa tatraiva gehe yakṣasya dhīmataḥ sa yakṣo 'dharmakopena bhāryayā mṛgarūpadhṛk
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
This man has had sexual intercourse with forbidden women. He is a wicked man. He is a person who stole away other men's wealth. He has sold his daughter. He is a perjuror. He is ungrateful. He has deceived friends.
अध्याय १०८
इलं जेतुं न शक्नोमि याचितो न ददाति च हृतं गेहं ममानेन किं करोमीत्य् अचिन्तयत्
ilaṃ jetuṃ na śaknomi yācito na dadāti ca hṛtaṃ gehaṃ mamānena kiṃ karomīty acintayat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Virtue and piety has always been censured by this pioud follow. A sinful deed has been committed by this wicked man in the mortal world.
अध्याय १०८
युधि मत्तं कथं हन्यां चेति स्थित्वा स यक्षराट् आत्मीयान् प्रेषयाम् आस यक्षाञ् शूरान् धनुर्धरान्
yudhi mattaṃ kathaṃ hanyāṃ ceti sthitvā sa yakṣarāṭ ātmīyān preṣayām āsa yakṣāñ śūrān dhanurdharān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Now, O lord of Devas, mention the modes of restrain¬ ing or blessing this fellow. Our lord must be competent to lay down action against him. We will be only hindering if we do anything ourselves.
अध्याय १०८
युद्धे जित्वा च राजानम् इलम् उद्धतदन्तिनम् गृहाद् यथान्यतो याति मम तत् कर्तुम् अर्हथ
yuddhe jitvā ca rājānam ilam uddhatadantinam gṛhād yathānyato yāti mama tat kartum arhatha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The tongues of those who take false pledges and speak words that wound the sensitive spots in others are plucked by the servants of Yama, who are the members of the assembly.
अध्याय १०८
यक्षेश्वरस्य तद् वाक्याद् यक्षास् ते युद्धदुर्मदाः इलं गत्वाब्रुवन् सर्वे निर्गच्छास्माद् गुहालयात्
yakṣeśvarasya tad vākyād yakṣās te yuddhadurmadāḥ ilaṃ gatvābruvan sarve nirgacchāsmād guhālayāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who carnally approach the daughters-in-law are hurled over the heaps of burning coal and burnt by the ser¬ vants of Yama.
अध्याय १०८
न चेद् युद्धात् परिभ्रष्टः पलाय्य क्व गमिष्यसि तद् यक्षवचनात् कोपाद् युद्धं चक्रे स राजराट्
na ced yuddhāt paribhraṣṭaḥ palāyya kva gamiṣyasi tad yakṣavacanāt kopād yuddhaṃ cakre sa rājarāṭ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"If you do not fall from battle, where will you go if you flee?" At the Yaksha's words the king of kings fought in anger.
अध्याय १०८
जित्वा यक्षान् बहुविधान् उवास दश शर्वरीः यक्षेश्वरो मृगो भूत्वा भार्ययापि वने वसन्
jitvā yakṣān bahuvidhān uvāsa daśa śarvarīḥ yakṣeśvaro mṛgo bhūtvā bhāryayāpi vane vasan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having conquered Yakshas of many kinds, he stayed ten nights; the lord of the Yakshas, becoming a deer, lived in the forest with his wife.
अध्याय १०८
हृतगेहो वनं प्राप्तो हृतभृत्यः स यक्षिणीम् प्राह चिन्तापरो भूत्वा मृगीरूपधरां प्रियाम्
hṛtageho vanaṃ prāpto hṛtabhṛtyaḥ sa yakṣiṇīm prāha cintāparo bhūtvā mṛgīrūpadharāṃ priyām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
His house taken, his servants taken, he had gone to the forest; anxious, he said to his beloved Yaksha wife, who had taken the form of a doe:
अध्याय १०८
राजा ऽयं दुर्मनाः कान्ते व्यसनासक्तमानसः कथम् आयाति विपदं तत्रोपायो विचिन्त्यताम्
rājā 'yaṃ durmanāḥ kānte vyasanāsaktamānasaḥ katham āyāti vipadaṃ tatropāyo vicintyatām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This king is ill-intentioned, beloved, his mind given to vice; how may he come to misfortune? Think of a means for that.
अध्याय १०८
पापर्द्धिव्यसनान्तानि राज्यान्य् अखिलभूभुजाम् प्रापयोमावनं सुभ्रूर् मृगी भूत्वा मनोहरा
pāparddhivyasanāntāni rājyāny akhilabhūbhujām prāpayomāvanaṃ subhrūr mṛgī bhūtvā manoharā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The kingdoms of all rulers end in sinful pursuits and vices. Lure him to Uma's forest, fair-browed one, becoming a charming doe.
अध्याय १०८
प्रविशेत् तत्र राजायं स्त्री भविष्यत्य् असंशयम् करणीयं त्वया भद्रे न चैतद् युज्यते मम अहं तु पुरुषो येन त्वं पुनः स्त्री च यक्षिणी
praviśet tatra rājāyaṃ strī bhaviṣyaty asaṃśayam karaṇīyaṃ tvayā bhadre na caitad yujyate mama ahaṃ tu puruṣo yena tvaṃ punaḥ strī ca yakṣiṇī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
If this king enters there, he will become a woman without doubt. You must do it, dear one; it is not fitting for me, for I am a man, while you are a woman and a Yakshi."
अध्याय १०८
कथं त्वया न गन्तव्यम् उमावनम् अनुत्तमम् गते ऽपि त्वयि को दोषस् तन् मे कथय तत्त्वतः
kathaṃ tvayā na gantavyam umāvanam anuttamam gate 'pi tvayi ko doṣas tan me kathaya tattvataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Why should you not go to the unsurpassed forest of Uma? What fault would there be if you went? Tell me truly."
अध्याय १०८
हिमवत्पर्वतश्रेष्ठ उमया सहितः शिवः देवैर् गणैर् अनुवृतो विचचार यथासुखम् पार्वती शंकरं प्राह कदाचिद् रहसि स्थितम्
himavatparvataśreṣṭha umayā sahitaḥ śivaḥ devair gaṇair anuvṛto vicacāra yathāsukham pārvatī śaṃkaraṃ prāha kadācid rahasi sthitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"On the Himalaya, best of mountains, Shiva with Uma, surrounded by gods and hosts, roamed at pleasure. Once Parvati said to Shankara when he was alone:
अध्याय १०८
स्त्रीणाम् एष स्वभावो ऽस्ति रतं गोपायितं भवेत् तस्मान् मे नियतं देशम् आज्ञया रक्षितं तव
strīṇām eṣa svabhāvo 'sti rataṃ gopāyitaṃ bhavet tasmān me niyataṃ deśam ājñayā rakṣitaṃ tava
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
'It is the nature of women that love-play should be kept hidden; therefore give me a secure place protected by your command.
अध्याय १०८
देहि मे त्रिदशेशान उमावनम् इति श्रुतम् विना त्वया गणेशेन कार्त्तिकेयेन नन्दिना
dehi me tridaśeśāna umāvanam iti śrutam vinā tvayā gaṇeśena kārttikeyena nandinā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Give me, lord of the gods, the place known as Uma's forest. Except for you, Ganesha, Karttikeya and Nandin,
अध्याय १०८
यस् त्व् अत्र प्रविशेन् नाथ स्त्रीत्वं तस्य भवेद् इति
yas tv atra praviśen nātha strītvaṃ tasya bhaved iti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
whoever enters here, Lord, let him become a woman.'
अध्याय १०८
इत्य् आज्ञोमावने दत्ता प्रसन्नेनेन्दुमौलिना किं करोमि पुमान् कान्ते त्वया प्रणयनार्दितः तस्मान् मया न गन्तव्यम् उमाया वनम् उत्तमम्
ity ājñomāvane dattā prasannenendumaulinā kiṃ karomi pumān kānte tvayā praṇayanārditaḥ tasmān mayā na gantavyam umāyā vanam uttamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus was the command given concerning Uma's forest by the pleased moon-crested god. What can I do, being a man, beloved, pressed by your love? Therefore I must not go to Uma's excellent forest."
अध्याय १०८
तद् भर्तृवचनं श्रुत्वा यक्षिणी कामरूपिणी मृगी भूत्वा विशालाक्षी इलस्य पुरतो ऽभवत्
tad bhartṛvacanaṃ śrutvā yakṣiṇī kāmarūpiṇī mṛgī bhūtvā viśālākṣī ilasya purato 'bhavat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing her husband's words, the Yakshi, able to take any form, became a wide-eyed doe and appeared before Ila.
अध्याय १०८
यक्षस् तु संस्थितस् तत्र ददर्शेलो मृगीं तदा मृगयासक्तचित्तो वै मृगीं दृष्ट्वा विशेषतः
yakṣas tu saṃsthitas tatra dadarśelo mṛgīṃ tadā mṛgayāsaktacitto vai mṛgīṃ dṛṣṭvā viśeṣataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Yaksha stayed there; Ila then saw the doe, and his mind, attached to hunting, was especially drawn by the doe.
अध्याय १०८
एक एव हयारूढो निर्ययौ तां मृगीम् अनु साकर्षत शनैस् तं तु राजानं मृगयाकुलम्
eka eva hayārūḍho niryayau tāṃ mṛgīm anu sākarṣata śanais taṃ tu rājānaṃ mṛgayākulam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Alone, mounted on his horse, he went out after that doe; slowly she drew on the king, eager for the hunt.
अध्याय १०८
शनैर् जगाम सा तत्र यद् उमावनम् उच्यते अदृश्या तु मृगी तस्मै दर्शयन्ती क्वचित् क्वचित्
śanair jagāma sā tatra yad umāvanam ucyate adṛśyā tu mṛgī tasmai darśayantī kvacit kvacit
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Slowly she went to the place called Uma's forest, the doe showing herself to him here and there, then unseen,
अध्याय १०८
तिष्ठन्ती चैव गच्छन्ती धावन्ती च विभीतवत् हरिणी चपलाक्षी सा तम् आकर्षद् उमावनम्
tiṣṭhantī caiva gacchantī dhāvantī ca vibhītavat hariṇī capalākṣī sā tam ākarṣad umāvanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
stopping, going, running as if afraid; that doe with restless eyes drew him to Uma's forest.
अध्याय १०८
अनुप्राप्तो हयारूढस् तत् प्राप स उमावनम् उमावनं प्रविष्टं तं ज्ञात्वा सा यक्षिणी तदा
anuprāpto hayārūḍhas tat prāpa sa umāvanam umāvanaṃ praviṣṭaṃ taṃ jñātvā sā yakṣiṇī tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Following on horseback, he reached Uma's forest. Knowing that he had entered Uma's forest, the Yakshi then
अध्याय १०८
मृगीरूपं परित्यज्य यक्षिणी कामरूपिणी दिव्यरूपं समास्थाय चाशोकतरुसंनिधौ
mṛgīrūpaṃ parityajya yakṣiṇī kāmarūpiṇī divyarūpaṃ samāsthāya cāśokatarusaṃnidhau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
abandoned the doe's form and, able to take any form, assumed a divine form near an ashoka tree,
अध्याय १०८
तच्छाखालम्बितकरा दिव्यगन्धानुलेपना दिव्यरूपधरा तन्वी कृतकार्या समा तदा
tacchākhālambitakarā divyagandhānulepanā divyarūpadharā tanvī kṛtakāryā samā tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
her hand resting on its branch, anointed with divine perfume, bearing a divine form, slender, her task accomplished.
अध्याय १०८
हसन्ती नृपतिं प्रेक्ष्य श्रान्तं हयगतं तदा मृगीम् आलोकयन्तं तं चपलाक्षम् इलं तदा
hasantī nṛpatiṃ prekṣya śrāntaṃ hayagataṃ tadā mṛgīm ālokayantaṃ taṃ capalākṣam ilaṃ tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Laughing, she looked at the king, weary on his horse, and at Ila, his eyes restless, looking for the doe;
अध्याय १०८
भर्तृवाक्यम् अशेषेण स्मरन्ती प्राह भूमिपम्
bhartṛvākyam aśeṣeṇa smarantī prāha bhūmipam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
remembering all her husband's words, she said to the king:
अध्याय १०८
हयारूढाबला तन्वि क्व एकैव तु गच्छसि पुरुषस्य च वेषेण इले कम् अनुयास्यसि
hayārūḍhābalā tanvi kva ekaiva tu gacchasi puruṣasya ca veṣeṇa ile kam anuyāsyasi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Slender woman on horseback, where are you going alone? In the dress of a man, Ila, whom will you follow?"
अध्याय १०८
इलेति वचनं श्रुत्वा राजासौ क्रोधमूर्छितः यक्षिणीं भर्त्सयित्वासौ ताम् अपृच्छन् मृगीं पुनः
ileti vacanaṃ śrutvā rājāsau krodhamūrchitaḥ yakṣiṇīṃ bhartsayitvāsau tām apṛcchan mṛgīṃ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the word "Ila," the king swooned with anger; reproaching the Yakshi, he asked her again about the doe.
अध्याय १०८
तथापि यक्षिणी प्राह इले किम् अनुवीक्षसे इलेति वचनं श्रुत्वा धृतचापो हयस्थितः
tathāpi yakṣiṇī prāha ile kim anuvīkṣase ileti vacanaṃ śrutvā dhṛtacāpo hayasthitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Still the Yakshi said, "Ila, what are you looking for?" Hearing "Ila," the one on horseback, holding his bow,
अध्याय १०८
कुपितो दर्शयाम् आस त्रैलोक्यविजयी धनुः पुनः सा प्राह नृपतिं महात्मानम् इले स्वयम्
kupito darśayām āsa trailokyavijayī dhanuḥ punaḥ sā prāha nṛpatiṃ mahātmānam ile svayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
angrily showed his bow, conqueror of the three worlds. Again she said to the great-souled king, "Ila, look at yourself,
अध्याय १०८
प्रेक्षस्व पश्चान् मां ब्रूहि असत्यां सत्यवादिनीम् तदा चालोकयद् राजा स्तनौ तुङ्गौ भुजान्तरे
prekṣasva paścān māṃ brūhi asatyāṃ satyavādinīm tadā cālokayad rājā stanau tuṅgau bhujāntare
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
then tell me whether I, truthful, am false." Then the king saw two high breasts on his chest,
अध्याय १०८
किम् इदं मम संजातम् इत्य् एवं चकितो ऽभवत्
kim idaṃ mama saṃjātam ity evaṃ cakito 'bhavat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and was astonished: "What is this that has happened to me?"
अध्याय १०८
किम् इदं मम संजातं जानीते भवती स्फुटम् वद सर्वं यथातथ्यं त्वं का वा वद सुव्रते
kim idaṃ mama saṃjātaṃ jānīte bhavatī sphuṭam vada sarvaṃ yathātathyaṃ tvaṃ kā vā vada suvrate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What is this that has happened to me? You know it clearly; tell me everything as it is, and who you are, O woman of good vows."
अध्याय १०८
हिमवत्कन्दरश्रेष्ठे समन्युर् वसते पतिः यक्षाणाम् अधिपः श्रीमांस् तद्भार्याहं तु यक्षिणी
himavatkandaraśreṣṭhe samanyur vasate patiḥ yakṣāṇām adhipaḥ śrīmāṃs tadbhāryāhaṃ tu yakṣiṇī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"In the best of Himalayan caves dwells my husband, angry, the glorious lord of the Yakshas; I am his wife, a Yakshi.
अध्याय १०८
यत्कन्दरे भवान् राजा तूपविष्टः सुशीतले यस्य यक्षा हता मोहात् त्वया हि संगरं विना
yatkandare bhavān rājā tūpaviṣṭaḥ suśītale yasya yakṣā hatā mohāt tvayā hi saṃgaraṃ vinā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You, the king, sat in his very cool cave, whose Yakshas you slew in delusion without a proper battle.
अध्याय १०८
ततो ऽहं निर्गमार्थं ते मृगी भूत्वा उमावनम् प्रविष्टा त्वं प्रविष्टो ऽसि पुरा प्राह महेश्वरः
tato 'haṃ nirgamārthaṃ te mṛgī bhūtvā umāvanam praviṣṭā tvaṃ praviṣṭo 'si purā prāha maheśvaraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then, to get you out, I became a doe and entered Uma's forest, and you have entered. Long ago Maheshvara said,
अध्याय १०८
यस् त्व् अत्र प्रविशेन् मन्दः पुमान् स्त्रीत्वम् अवाप्स्यति तस्मात् स्त्रीत्वम् अवाप्तो ऽसि न त्वं दुःखितुम् अर्हसि प्रौढो ऽपि को ऽत्र जानाति विचित्रभवितव्यताम्
yas tv atra praviśen mandaḥ pumān strītvam avāpsyati tasmāt strītvam avāpto 'si na tvaṃ duḥkhitum arhasi prauḍho 'pi ko 'tra jānāti vicitrabhavitavyatām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
'Whatever foolish man enters here will become a woman'; therefore you have become a woman. You should not grieve; even the wise — who here knows the strangeness of destiny?"
अध्याय १०८
यक्षिणीवचनं श्रुत्वा हयारूढस् तदापतत् तम् आश्वास्य पुनः सैव यक्षिणी वाक्यम् अब्रवीत्
yakṣiṇīvacanaṃ śrutvā hayārūḍhas tadāpatat tam āśvāsya punaḥ saiva yakṣiṇī vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the Yakshi's words, the rider fell from the horse; comforting him, the same Yakshi spoke again:
अध्याय १०८
स्त्रीत्वं जातं जातम् एव न पुंस्त्वं कर्तुम् अर्हसि गृहाण विद्यां स्त्रीयोग्यां नृत्यं गीतम् अलंकृतिम् स्त्रीलालित्यं स्त्रीविलासं स्त्रीकृत्यं सर्वम् एव तत्
strītvaṃ jātaṃ jātam eva na puṃstvaṃ kartum arhasi gṛhāṇa vidyāṃ strīyogyāṃ nṛtyaṃ gītam alaṃkṛtim strīlālityaṃ strīvilāsaṃ strīkṛtyaṃ sarvam eva tat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Womanhood has come and is here; you cannot make it manhood. Take the knowledge fit for a woman — dance, song, adornment, feminine grace, feminine charm and all a woman's ways."
अध्याय १०८
इला सर्वम् अथावाप्य यक्षिणीं वाक्यम् अब्रवीत्
ilā sarvam athāvāpya yakṣiṇīṃ vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Ila, having obtained all of it, said to the Yakshi:
अध्याय १०८
को वा भर्ता किं तु कृत्यं पुनः पुंस्त्वं कथं भवेत् एतद् वदस्व कल्याणी दुःखार्ताया विशेषतः आर्तानाम् आर्तिशमनाच् छ्रेयो नाभ्यधिकं क्वचित्
ko vā bhartā kiṃ tu kṛtyaṃ punaḥ puṃstvaṃ kathaṃ bhavet etad vadasva kalyāṇī duḥkhārtāyā viśeṣataḥ ārtānām ārtiśamanāc chreyo nābhyadhikaṃ kvacit
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Who will be my husband, what must I do, and how may manhood come again? Tell me this, auspicious one, for I am especially distressed; nothing is better than relieving the distress of the distressed."
अध्याय १०८
बुधः सोमसुतो नाम वनाद् अस्माच् च पूर्वतः आश्रमस् तस्य सुभगे पितरं नित्यम् एष्यति
budhaḥ somasuto nāma vanād asmāc ca pūrvataḥ āśramas tasya subhage pitaraṃ nityam eṣyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Budha, son of Soma, has his hermitage east of this forest, fair one; he goes daily to his father.
अध्याय १०८
अनेनैव पथा सोमं पितरं स बुधो ग्रहः द्रष्टुं याति ततो नित्यं नमस्कर्तुं तथैव च
anenaiva pathā somaṃ pitaraṃ sa budho grahaḥ draṣṭuṃ yāti tato nityaṃ namaskartuṃ tathaiva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By this very path the planet Budha goes daily to see and to bow to his father Soma.
अध्याय १०८
यदा याति बुधः शान्तस् तदात्मानं च दर्शय तं दृष्ट्वा त्वं तु सुभगे सर्वकामान् अवाप्स्यसि
yadā yāti budhaḥ śāntas tadātmānaṃ ca darśaya taṃ dṛṣṭvā tvaṃ tu subhage sarvakāmān avāpsyasi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When the tranquil Budha comes, show yourself; seeing him, fair one, you will obtain all desires."
अध्याय १०८
ताम् आश्वास्य ततः सुभ्रूर् यक्षिण्य् अन्तरधीयत यक्षिणी सा तम् आचष्ट यक्षो ऽपि सुखम् आप्तवान्
tām āśvāsya tataḥ subhrūr yakṣiṇy antaradhīyata yakṣiṇī sā tam ācaṣṭa yakṣo 'pi sukham āptavān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having comforted her, the fair-browed Yakshi vanished; the Yakshi told her husband, and the Yaksha too was happy.
अध्याय १०८
इलसैन्यं च तत्रासीत् तद् गतं च यथासुखम् उमावनस्थिता चेला गायन्ती नृत्यती पुनः
ilasainyaṃ ca tatrāsīt tad gataṃ ca yathāsukham umāvanasthitā celā gāyantī nṛtyatī punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Ila's army that was there went away as it pleased. Staying in Uma's forest, Ila sang and danced again and again,
अध्याय १०८
स्त्रीभावम् अनुचेष्टन्ती स्मरन्ती कर्मणो गतिम् कदाचित् क्रियमाणे तु इलया नृत्यकर्मणि
strībhāvam anuceṣṭantī smarantī karmaṇo gatim kadācit kriyamāṇe tu ilayā nṛtyakarmaṇi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
acting in a woman's ways, remembering the course of karma. Once, while Ila was dancing,
अध्याय १०८
ताम् अपश्यद् बुधो धीमान् पितरं गन्तुम् उद्यतः इलां दृष्ट्वा गतिं त्यक्त्वा ताम् आगत्याब्रवीद् बुधः
tām apaśyad budho dhīmān pitaraṃ gantum udyataḥ ilāṃ dṛṣṭvā gatiṃ tyaktvā tām āgatyābravīd budhaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the wise Budha, setting out to go to his father, saw her. Seeing Ila, abandoning his journey, Budha came to her and said:
अध्याय १०८
भार्या भव मम स्वस्था सर्वाभ्यस् त्वं प्रिया भव
bhāryā bhava mama svasthā sarvābhyas tvaṃ priyā bhava
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Be my wife, at ease; be dearest to me of all."
अध्याय १०८
बुधवाक्यम् इला भक्त्या त्व् अभिनन्द्य तथाकरोत् स्मृत्वा च यक्षिणीवाक्यं ततस् तुष्टाभवन् मुने
budhavākyam ilā bhaktyā tv abhinandya tathākarot smṛtvā ca yakṣiṇīvākyaṃ tatas tuṣṭābhavan mune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Ila devotedly welcomed Budha's words and did so; remembering the Yakshi's words, she was then pleased, O sage.
अध्याय १०८
बुधो रेमे तया प्रीत्या नीत्वा स्वस्थानम् उत्तमम् सा चापि सर्वभावेन तोषयाम् आस तं पतिम् ततो बहुतिथे काले बुधस् तुष्टो ऽवदत् प्रियाम्
budho reme tayā prītyā nītvā svasthānam uttamam sā cāpi sarvabhāvena toṣayām āsa taṃ patim tato bahutithe kāle budhas tuṣṭo 'vadat priyām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Budha delighted in her lovingly, taking her to his excellent abode; and she pleased her husband with all her heart. Then, after many days, Budha, pleased, said to his beloved:
अध्याय १०८
किं ते देयं मया भद्रे प्रियं यन् मनसि स्थितम्
kiṃ te deyaṃ mayā bhadre priyaṃ yan manasi sthitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What shall I give you, dear one, that is dear and in your mind?"
अध्याय १०८
तद्वाक्यसमकालं तु पुत्रं देहीत्य् अभाषत इला बुधं सोमसुतं प्रीतिमन्तं प्रियं तथा
tadvākyasamakālaṃ tu putraṃ dehīty abhāṣata ilā budhaṃ somasutaṃ prītimantaṃ priyaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At the very moment of his words, Ila said to Budha, son of Soma, loving and dear, "Give me a son."
अध्याय १०८
अमोघम् एतन् मद्वीर्यं तथा प्रीतिसमुद्भवम् पुत्रस् ते भविता तस्मात् क्षत्रियो लोकविश्रुतः
amogham etan madvīryaṃ tathā prītisamudbhavam putras te bhavitā tasmāt kṣatriyo lokaviśrutaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This seed of mine is unfailing and born of love; therefore you will have a son, a kshatriya famed in the world,
अध्याय १०८
सोमवंशकरः श्रीमान् आदित्य इव तेजसा बुद्ध्या बृहस्पतिसमः क्षमया पृथिवीसमः
somavaṃśakaraḥ śrīmān āditya iva tejasā buddhyā bṛhaspatisamaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
founder of the lunar line, glorious, like the sun in splendour, equal to Brihaspati in intellect and to the earth in forbearance,
अध्याय १०८
वीर्येणाजौ हरिर् इव कोपेन हुतभुग् यथा
vīryeṇājau harir iva kopena hutabhug yathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
like Hari in valour in battle and like fire in anger."
अध्याय १०८
तस्मिन्न् उत्पद्यमाने तु बुधपुत्रे महात्मनि जयशब्दश् च सर्वत्र त्व् आसीच् च सुरवेश्मनि
tasminn utpadyamāne tu budhaputre mahātmani jayaśabdaś ca sarvatra tv āsīc ca suraveśmani
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When that great-souled son of Budha was being born, cries of victory arose everywhere, even in the abode of the gods.
अध्याय १०८
बुधपुत्रे समुत्पन्ने तत्राजग्मुः सुरेश्वराः अहम् अप्य् आगमं तत्र मुदा युक्तो महामते
budhaputre samutpanne tatrājagmuḥ sureśvarāḥ aham apy āgamaṃ tatra mudā yukto mahāmate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When Budha's son was born, the lords of the gods came there; I too came there joyfully, O wise one.
अध्याय १०८
जातमात्रः सुतो रावम् अकरोत् स पृथुस्वरम् तेन सर्वे ऽप्य् अवोचन् वै संगता ऋषयः सुराः
jātamātraḥ suto rāvam akarot sa pṛthusvaram tena sarve 'py avocan vai saṃgatā ṛṣayaḥ surāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As soon as he was born the son made a loud cry; at that all the assembled sages and gods said:
अध्याय १०८
यस्मात् पुरू रवो ऽस्येति तस्माद् एष पुरूरवाः स्याद् इत्य् एवं नाम चक्रुः सर्वे संतुष्टमानसाः
yasmāt purū ravo 'syeti tasmād eṣa purūravāḥ syād ity evaṃ nāma cakruḥ sarve saṃtuṣṭamānasāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Since his cry (rava) is loud (puru), let him be Pururavas" — so all, content in mind, gave him the name.
अध्याय १०८
बुधो ऽप्य् अध्यापयाम् आस क्षात्रविद्यां सुतं शुभाम् धनुर्वेदं सप्रयोगं बुधः प्रादात् तदात्मजे
budho 'py adhyāpayām āsa kṣātravidyāṃ sutaṃ śubhām dhanurvedaṃ saprayogaṃ budhaḥ prādāt tadātmaje
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Budha taught his son the auspicious science of the kshatriya; Budha gave his son the science of archery with its practice.
अध्याय १०८
स शीघ्रं वृद्धिम् अगमच् छुक्लपक्षे यथा शशी स मातरं दुःखयुतां समीक्ष्येलां महामतिः नमस्याथ विनीतात्मा इलाम् ऐलो ऽब्रवीद् इदम्
sa śīghraṃ vṛddhim agamac chuklapakṣe yathā śaśī sa mātaraṃ duḥkhayutāṃ samīkṣyelāṃ mahāmatiḥ namasyātha vinītātmā ilām ailo 'bravīd idam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He grew quickly like the moon in the bright fortnight. Seeing his mother Ila full of sorrow, the wise son of Ila bowed humbly and said to Ila:
अध्याय १०८
बुधो मातर् मम पिता तव भर्ता प्रियस् तथा अहं च पुत्रः कर्मण्यः कस्मात् ते मानसो ज्वरः
budho mātar mama pitā tava bhartā priyas tathā ahaṃ ca putraḥ karmaṇyaḥ kasmāt te mānaso jvaraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Mother, Budha is my father and your beloved husband, and I am your capable son; why is there a fever in your mind?"
अध्याय १०८
सत्यं पुत्र बुधो भर्ता त्वं च पुत्रो गुणाकरः भर्तृपुत्रकृता चिन्ता न ममास्ति कदाचन
satyaṃ putra budho bhartā tvaṃ ca putro guṇākaraḥ bhartṛputrakṛtā cintā na mamāsti kadācana
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"True, my son, Budha is my husband and you are my son, a mine of virtue; I never have any worry on account of husband or son.
अध्याय १०८
तथापि पूर्वजं किंचिद् दुःखं स्मृत्वा पुनः पुनः चिन्तयेयं महाबुद्धे ततो मातरम् अब्रवीत्
tathāpi pūrvajaṃ kiṃcid duḥkhaṃ smṛtvā punaḥ punaḥ cintayeyaṃ mahābuddhe tato mātaram abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Yet, remembering again and again some former sorrow, I brood, O wise one." Then he said to his mother:
अध्याय १०८
निवेदयस्व मे मातस् तद् एव प्रथमं मम
nivedayasva me mātas tad eva prathamaṃ mama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Tell me that first, Mother."
अध्याय १०८
इला चैनम् उवाचेदं रहोवाचं कथं वदे तथापि पुत्र ते वच्मि पित्रोः पुत्रो यतो गतिः मग्नानां दुःखपाथोब्धौ पुत्रः प्रवहणं परम्
ilā cainam uvācedaṃ rahovācaṃ kathaṃ vade tathāpi putra te vacmi pitroḥ putro yato gatiḥ magnānāṃ duḥkhapāthobdhau putraḥ pravahaṇaṃ param
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
And Ila said to him, "How can I tell a secret? Yet I tell you, my son, since a son is the refuge of his parents; for those sunk in the ocean of sorrow, a son is the best boat."
अध्याय १०८
तन् मातृवचनं श्रुत्वा विनीतः प्राह मातरम् पादयोः पतितश् चापि वद मातर् यथा तथा
tan mātṛvacanaṃ śrutvā vinītaḥ prāha mātaram pādayoḥ patitaś cāpi vada mātar yathā tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing his mother's words, humbly, falling at her feet, he said to his mother, "Tell me as it is, Mother."
अध्याय १०८
सा पुरूरवसं प्राह इक्ष्वाकूणां तथा कुलम् तत्रोत्पत्तिं स्वस्य नाम राज्यप्राप्तिं प्रियान् सुतान्
sā purūravasaṃ prāha ikṣvākūṇāṃ tathā kulam tatrotpattiṃ svasya nāma rājyaprāptiṃ priyān sutān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
She told Pururavas of the Ikshvaku family, her birth there, her own name, gaining the kingdom, her dear sons,
अध्याय १०८
पुरोधसं वसिष्ठं च प्रियां भार्यां स्वकं पदम् वननिर्याणम् एवाथ अमात्यानां पुरोधसः
purodhasaṃ vasiṣṭhaṃ ca priyāṃ bhāryāṃ svakaṃ padam vananiryāṇam evātha amātyānāṃ purodhasaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the family priest Vasishtha, her beloved wife, her own position, the going out to the forest, the sending of the ministers and priest
अध्याय १०८
प्रेषणं च नगर्यां तां मृगयासक्तिम् एव च हिमवत्कन्दरगतिं यक्षेश्वरगृहे गतिम्
preṣaṇaṃ ca nagaryāṃ tāṃ mṛgayāsaktim eva ca himavatkandaragatiṃ yakṣeśvaragṛhe gatim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
to the city, the passion for hunting, the going to the Himalayan cave, to the house of the lord of the Yakshas,
अध्याय १०८
उमावनप्रवेशं च स्त्रीत्वप्राप्तिम् अशेषतः महेश्वराज्ञया तत्र चाप्रवेशं नरस्य तु
umāvanapraveśaṃ ca strītvaprāptim aśeṣataḥ maheśvarājñayā tatra cāpraveśaṃ narasya tu
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
entering Uma's forest and attaining womanhood in full, and that by Maheshvara's command no man may enter there,
अध्याय १०८
यक्षिणीवाक्यम् अप्य् अस्य वरदानं तथैव च बुधप्राप्तिं तथा प्रीतिं पुत्रोत्पत्त्याद्य् अशेषतः
yakṣiṇīvākyam apy asya varadānaṃ tathaiva ca budhaprāptiṃ tathā prītiṃ putrotpattyādy aśeṣataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the Yakshi's words and her boon, meeting Budha, their love and the birth of a son — all of it
अध्याय १०८
कथयाम् आस तत् सर्वं श्रुत्वा मातरम् अब्रवीत् पुरूरवाः किं करोमि किं कृत्वा सुकृतं भवेत्
kathayām āsa tat sarvaṃ śrutvā mātaram abravīt purūravāḥ kiṃ karomi kiṃ kṛtvā sukṛtaṃ bhavet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
she told him. Hearing it, Pururavas said to his mother: "What shall I do? By doing what would there be merit?
अध्याय १०८
एतावता ते तृप्तिश् चेद् अलम् एतेन चाम्बिके यद् अप्य् अन्यन् मनोवर्ति तद् अप्य् आज्ञापयस्व मे
etāvatā te tṛptiś ced alam etena cāmbike yad apy anyan manovarti tad apy ājñāpayasva me
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
If you are satisfied with this much, enough, Mother; but if there is anything else in your mind, command me that too."
अध्याय १०८
इच्छेयं पुंस्त्वम् उत्कृष्टम् इच्छेयं राज्यम् उत्तमम् अभिषेकं च पुत्राणां तव चापि विशेषतः
iccheyaṃ puṃstvam utkṛṣṭam iccheyaṃ rājyam uttamam abhiṣekaṃ ca putrāṇāṃ tava cāpi viśeṣataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I would wish for excellent manhood, the best kingdom, and the consecration of my sons and especially of you,
अध्याय १०८
दानं दातुं च यष्टुं च मुक्तिमार्गस्य वीक्षणम् सर्वं च कर्तुम् इच्छामि तव पुत्र प्रसादतः
dānaṃ dātuṃ ca yaṣṭuṃ ca muktimārgasya vīkṣaṇam sarvaṃ ca kartum icchāmi tava putra prasādataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
to give gifts, to sacrifice, to see the path of liberation — I wish to do all this by your grace, my son.
अध्याय १०८
उपायं त्वा तु पृच्छामि येन पुंस्त्वम् अवाप्स्यसि तपसो वान्यतो वापि वदस्व मम तत्त्वतः
upāyaṃ tvā tu pṛcchāmi yena puṃstvam avāpsyasi tapaso vānyato vāpi vadasva mama tattvataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I ask you the means by which I may obtain manhood, by austerity or otherwise; tell me truly."
अध्याय १०८
बुधं त्वं पितरं पृच्छ गत्वा पुत्र यथार्थवत् स तु सर्वं तु जानाति उपदेक्ष्यति ते हितम्
budhaṃ tvaṃ pitaraṃ pṛccha gatvā putra yathārthavat sa tu sarvaṃ tu jānāti upadekṣyati te hitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Go and ask your father Budha, my son, truly; he knows everything and will teach you what is good."
अध्याय १०८
तन्मातृवचनाद् ऐलो गत्वा पितरम् अञ्जसा उवाच प्रणतो भूत्वा मातुः कृत्यं तथात्मनः
tanmātṛvacanād ailo gatvā pitaram añjasā uvāca praṇato bhūtvā mātuḥ kṛtyaṃ tathātmanaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At his mother's words the son of Ila went quickly to his father and, bowing, told of his mother's task and his own.
अध्याय १०८
इलं जाने महाप्राज्ञ इलां जातां पुनस् तथा उमावनप्रवेशं च शंभोर् आज्ञां तथैव च
ilaṃ jāne mahāprājña ilāṃ jātāṃ punas tathā umāvanapraveśaṃ ca śaṃbhor ājñāṃ tathaiva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I know Ila, O wise one, and Ila as she was born again, the entering of Uma's forest and Shambhu's command.
अध्याय १०८
तस्माच् छंभुप्रसादेन उमायाश् च प्रसादतः विशापो भविता पुत्र ताव् आराध्य न चान्यथा
tasmāc chaṃbhuprasādena umāyāś ca prasādataḥ viśāpo bhavitā putra tāv ārādhya na cānyathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Therefore by the grace of Shambhu and of Uma the curse will be lifted, my son, by worshipping those two and not otherwise."
अध्याय १०८
पश्येयं तं कथं देवं कथं वा मातरं शिवाम् तीर्थाद् वा तपसो वापि तत् पितः प्रथमं वद
paśyeyaṃ taṃ kathaṃ devaṃ kathaṃ vā mātaraṃ śivām tīrthād vā tapaso vāpi tat pitaḥ prathamaṃ vada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"How may I see that god and the Mother Shiva? By a holy place or by austerity? Tell me that first, father."
अध्याय १०८
गौतमीं गच्छ पुत्र त्वं तत्रास्ते सर्वदा शिवः उमया सहितः श्रीमाञ् शापहन्ता वरप्रदः
gautamīṃ gaccha putra tvaṃ tatrāste sarvadā śivaḥ umayā sahitaḥ śrīmāñ śāpahantā varapradaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Go to the Gautami, my son; there Shiva always dwells with Uma, glorious, remover of curses, giver of boons."
अध्याय १०८
पुरूरवाः पितुर् वाक्यं श्रुत्वा तु मुदितो ऽभवत् गौतमीं तपसे धीमान् गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम्
purūravāḥ pitur vākyaṃ śrutvā tu mudito 'bhavat gautamīṃ tapase dhīmān gaṅgāṃ trailokyapāvanīm
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing his father's words, Pururavas rejoiced; the wise one set out for austerity at the Gautami, the Ganga, purifier of the three worlds,
अध्याय १०८
पुंस्त्वम् इच्छंस् तथा मातुर् जगाम तपसे त्वरन् हिमवन्तं गिरिं नत्वा मातरं पितरं गुरुम्
puṃstvam icchaṃs tathā mātur jagāma tapase tvaran himavantaṃ giriṃ natvā mātaraṃ pitaraṃ gurum
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
desiring manhood for his mother, hastening to austerity, having bowed to the Himalaya mountain, his mother, father and teacher.
अध्याय १०८
गच्छन्तम् अन्वगात् पुत्रम् इला सोमसुतस् तथा ते सर्वे गौतमीं प्राप्ता हिमवत्पर्वतोत्तमात्
gacchantam anvagāt putram ilā somasutas tathā te sarve gautamīṃ prāptā himavatparvatottamāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the son went, Ila and Soma's son followed; they all reached the Gautami from the Himalaya, best of mountains.
अध्याय १०८
तत्र स्नात्वा तपः किंचित् कृत्वा चक्रुः स्तुतिं पराम् भवस्य देवदेवस्य स्तुतिक्रमम् इमं शृणु
tatra snātvā tapaḥ kiṃcit kṛtvā cakruḥ stutiṃ parām bhavasya devadevasya stutikramam imaṃ śṛṇu
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having bathed there and performed some austerity, they offered supreme praise to Bhava, god of gods; hear this order of praise:
अध्याय १०८
बुधस् तुष्टाव प्रथमम् इला च तदनन्तरम् ततः पुरूरवाः पुत्रो गौरीं देवीं च शंकरम्
budhas tuṣṭāva prathamam ilā ca tadanantaram tataḥ purūravāḥ putro gaurīṃ devīṃ ca śaṃkaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Budha praised first, then Ila, then the son Pururavas praised the goddess Gauri and Shankara:
अध्याय १०८
यौ कुङ्कुमेन स्वशरीरजेन स्वभावहेमप्रतिमौ सरूपौ याव् अर्चितौ स्कन्दगणेश्वराभ्यां तौ मे शरण्यौ शरणं भवेताम्
yau kuṅkumena svaśarīrajena svabhāvahemapratimau sarūpau yāv arcitau skandagaṇeśvarābhyāṃ tau me śaraṇyau śaraṇaṃ bhavetām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Those two who with saffron from their own bodies are naturally like golden images, alike in form, worshipped by Skanda and the lord of the Ganas — may they, the refuges, be my refuge.
अध्याय १०८
संसारतापत्रयदावदग्धाः शरीरिणो यौ परिचिन्तयन्तः सद्यः परां निर्वृतिम् आप्नुवन्ति तौ शंकरौ मे शरणं भवेताम्
saṃsāratāpatrayadāvadagdhāḥ śarīriṇo yau paricintayantaḥ sadyaḥ parāṃ nirvṛtim āpnuvanti tau śaṃkarau me śaraṇaṃ bhavetām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those two by thinking of whom embodied beings burned by the forest fire of the threefold suffering of worldly existence at once attain supreme bliss — may those auspicious ones be my refuge.
अध्याय १०८
आर्ता ह्य् अहं पीडितमानसा ते क्लेशादिगोप्ता न परो ऽस्ति कश्चित् देव त्वदीयौ चरणौ सुपुण्यौ तौ मे शरण्यौ शरणं भवेताम्
ārtā hy ahaṃ pīḍitamānasā te kleśādigoptā na paro 'sti kaścit deva tvadīyau caraṇau supuṇyau tau me śaraṇyau śaraṇaṃ bhavetām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I am distressed, my mind oppressed; there is no other protector from affliction; O god, your most holy feet — may they, the refuges, be my refuge.
अध्याय १०८
ययोः सकाशाद् इदम् अभ्युदैति प्रयाति चान्ते लयम् एव सर्वम् जगच्छरण्यौ जगदात्मकौ तु गौरीहरौ मे शरणं भवेताम्
yayoḥ sakāśād idam abhyudaiti prayāti cānte layam eva sarvam jagaccharaṇyau jagadātmakau tu gaurīharau me śaraṇaṃ bhavetām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From whom all this arises and into whom at the end it dissolves — the refuges of the world whose self is the world, Gauri and Hara, may they be my refuge.
अध्याय १०८
यौ देववृन्देषु महोत्सवे तु पादौ गृहाणेश गिरीशपुत्र्याः प्रोक्तं धृतौ प्रीतिवशाच् छिवेन तौ मे शरण्यौ शरणं भवेताम्
yau devavṛndeṣu mahotsave tu pādau gṛhāṇeśa girīśaputryāḥ proktaṃ dhṛtau prītivaśāc chivena tau me śaraṇyau śaraṇaṃ bhavetām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those feet of the mountain's daughter which Shiva out of love held at the great festival among the hosts of gods, saying 'Take them, O Lord' — may they, the refuges, be my refuge."
अध्याय १०८
किम् अभीष्टं प्रदास्यामि युष्मभ्यं तद् वदन्तु मे कृतकृत्याः स्थ भद्रं वो देवानाम् अपि दुष्करम्
kim abhīṣṭaṃ pradāsyāmi yuṣmabhyaṃ tad vadantu me kṛtakṛtyāḥ stha bhadraṃ vo devānām api duṣkaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What wish shall I grant you? Tell me; you are fulfilled; blessings on you, even what is hard for the gods."
अध्याय १०८
इलो राजा तवाज्ञात्वा वनं प्राविशद् अम्बिके तत् क्षमस्व सुरेशानि पुंस्त्वं दातुं त्वम् अर्हसि
ilo rājā tavājñātvā vanaṃ prāviśad ambike tat kṣamasva sureśāni puṃstvaṃ dātuṃ tvam arhasi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"King Ila entered the forest without knowing your command, Mother; forgive that, queen of the gods; you should grant manhood."
अध्याय १०८
तथेत्य् उवाच तान् सर्वान् भवस्य तु मते स्थिता ततः स भगवान् आह देवीवाक्यरतः सदा
tathety uvāca tān sarvān bhavasya tu mate sthitā tataḥ sa bhagavān āha devīvākyarataḥ sadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"So be it," she said to them all, abiding by Bhava's will; then the Lord, ever delighting in the Goddess's words, said:
अध्याय १०८
अत्राभिषेकमात्रेण पुंस्त्वं प्राप्नोत्व् अयं नृपः
atrābhiṣekamātreṇa puṃstvaṃ prāpnotv ayaṃ nṛpaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"By merely being sprinkled here, let this king obtain manhood."
अध्याय १०८
स्नाताया बुधभार्यायाः शरीराद् वारि सुस्रुवे नृत्यं गीतं च लावण्यं यक्षिण्या यद् उपार्जितम्
snātāyā budhabhāryāyāḥ śarīrād vāri susruve nṛtyaṃ gītaṃ ca lāvaṇyaṃ yakṣiṇyā yad upārjitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When Budha's wife bathed, water flowed from her body; the dance, song and beauty that had been acquired from the Yakshi
अध्याय १०८
तत् सर्वं वारिधाराभिर् गङ्गाम्भसि समाविशत् नृत्या गीता च सौभाग्या इमा नद्यो बभूविरे
tat sarvaṃ vāridhārābhir gaṅgāmbhasi samāviśat nṛtyā gītā ca saubhāgyā imā nadyo babhūvire
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
all entered the Ganga's water in streams; these became the rivers Nritya, Gita and Saubhagya.
अध्याय १०८
ताश् चापि संगता गङ्गां ते पुण्याः संगमास् त्रयः तेषु स्नानं च दानं च सुरराज्यफलप्रदम्
tāś cāpi saṃgatā gaṅgāṃ te puṇyāḥ saṃgamās trayaḥ teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca surarājyaphalapradam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They too joined the Ganga — those three holy confluences; bathing and giving at them grant the fruit of kingship among the gods.
अध्याय १०८
इला पुंस्त्वम् अवाप्याथ गौरीशंभोः प्रसादतः महाभ्युदयसिद्ध्यर्थं वाजिमेधम् अथाकरोत्
ilā puṃstvam avāpyātha gaurīśaṃbhoḥ prasādataḥ mahābhyudayasiddhyarthaṃ vājimedham athākarot
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Ila, having obtained manhood by the grace of Gauri and Shambhu, then performed a horse sacrifice for the attainment of great prosperity.
अध्याय १०८
पुरोधसं वसिष्ठं च भार्यां पुत्रांस् तथैव च अमात्यांश् च बलं कोशम् आनीय स नृपोत्तमः
purodhasaṃ vasiṣṭhaṃ ca bhāryāṃ putrāṃs tathaiva ca amātyāṃś ca balaṃ kośam ānīya sa nṛpottamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Bringing the family priest Vasishtha, his wife and sons, ministers, army and treasury, that best of kings
अध्याय १०८
चतुरङ्गं बलं राज्यं दण्डके ऽस्थापयत् तदा इलस्य नाम्ना विख्यातं तत्र तत् पुरम् उच्यते
caturaṅgaṃ balaṃ rājyaṃ daṇḍake 'sthāpayat tadā ilasya nāmnā vikhyātaṃ tatra tat puram ucyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
established the fourfold army and kingdom in Dandaka; that city is famed there by the name of Ila.
अध्याय १०८
पूर्वजातान् अथो पुत्रान् सूर्यवंशक्रमागते राज्ये ऽभिषिच्य पश्चात् तम् ऐलं स्नेहाद् असिञ्चयत्
pūrvajātān atho putrān sūryavaṃśakramāgate rājye 'bhiṣicya paścāt tam ailaṃ snehād asiñcayat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having consecrated the sons born before in the kingdom descending in the solar line, he afterwards, out of love, consecrated the son of Ila,
अध्याय १०८
सोमवंशकरः श्रीमान् अयं राजा भवेद् इति सर्वेभ्यो मतिमानेभ्यो ज्येष्ठः श्रेष्ठो ऽभवन् मुने
somavaṃśakaraḥ śrīmān ayaṃ rājā bhaved iti sarvebhyo matimānebhyo jyeṣṭhaḥ śreṣṭho 'bhavan mune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Let this glorious one be king, founder of the lunar line"; of all those wise ones he became the eldest and best, O sage.
अध्याय १०८
यत्र च क्रतवो वृत्ता इलस्य नृपतेः शुभाः यत्र पुंस्त्वम् अवाप्याथ यत्र पुत्राः समागताः
yatra ca kratavo vṛttā ilasya nṛpateḥ śubhāḥ yatra puṃstvam avāpyātha yatra putrāḥ samāgatāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Where King Ila's auspicious sacrifices took place, where he obtained manhood, where the sons gathered,
अध्याय १०८
यक्षिणीदत्तनृत्यादिगीतसौभाग्यमङ्गलाः नद्यो भूत्वा यत्र गङ्गां संगतास् तानि नारद
yakṣiṇīdattanṛtyādigītasaubhāgyamaṅgalāḥ nadyo bhūtvā yatra gaṅgāṃ saṃgatās tāni nārada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
where dance, song, good fortune and blessings given by the Yakshi became rivers and joined the Ganga — those, O Narada,
अध्याय १०८
तीर्थानि शुभदान्य् आसन् सहस्राण्य् अथ षोडश उभयोस् तीरयोस् तात तत्र शंभुर् इलेश्वरः तेषु स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
tīrthāni śubhadāny āsan sahasrāṇy atha ṣoḍaśa ubhayos tīrayos tāta tatra śaṃbhur ileśvaraḥ teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
became sixteen thousand auspicious holy places on both banks, my child; there Shambhu is Ileshvara; bathing and giving at them grant the fruit of all sacrifices.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 108
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.