अध्याय १०९
चक्रतीर्थम् इति ख्यातं ब्रह्महत्यादिनाशनम् यत्र चक्रेश्वरो देवश् चक्रम् आप यतो हरिः
cakratīrtham iti khyātaṃ brahmahatyādināśanam yatra cakreśvaro devaś cakram āpa yato hariḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Served by heavenly damsels they go the city of Dhamia- raja travelling by different divine aerial chariots rendered splendid by diamonds and gold.
अध्याय १०९
यत्र विष्णुः स्वयं स्थित्वा चक्रार्थं शंकरं प्रभुः पूजयाम् आस तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् उदाहृतम्
yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitvā cakrārthaṃ śaṃkaraṃ prabhuḥ pūjayām āsa tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who devoutly give the brahmins gifts of various forms go comfortably along that great path.
अध्याय १०९
यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते दक्षक्रतौ प्रवृत्ते तु देवानां च समागमे
yasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate dakṣakratau pravṛtte tu devānāṃ ca samāgame
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who speak truth, those who are devoid of impuri¬ ties inwardly and outwardly, go to the abode of Yama by serial chariots. They resemble the immortal beings in lustre.
अध्याय १०९
दक्षेण दूषिते देवे शिवे शर्वे महेश्वरे अनाह्वाने सुरेशस्य दक्षचित्ते मलीमसे
dakṣeṇa dūṣite deve śive śarve maheśvare anāhvāne sureśasya dakṣacitte malīmase
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who make gifts of gold, silver, corals or pearls, travel in aerial chariots shining like furnished gold.
अध्याय १०९
दाक्षायण्या श्रुते वाक्ये अनाह्वानस्य कारणे अहल्यायां चोक्तवत्यां कुपिताभूत् सुरेश्वरी
dākṣāyaṇyā śrute vākye anāhvānasya kāraṇe ahalyāyāṃ coktavatyāṃ kupitābhūt sureśvarī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who make gifts of houses and residences go to the abode of Dharmaraja (making use of) rest houses embel¬ lished in gold and resembling the rising sun.
अध्याय १०९
पितरं नाशये पापं क्षमेयं न कथंचन शृण्वती दोषवाक्यानि पित्रा चोक्तानि भर्तरि
pitaraṃ nāśaye pāpaṃ kṣameyaṃ na kathaṃcana śṛṇvatī doṣavākyāni pitrā coktāni bhartari
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who make gifts of water pots, different types of vessels such as Kundika, Karaka etc. go (along the path) by means of lordly elephants. They are honoured by celestial damsels too.
अध्याय १०९
पत्युः शृण्वन्ति या निन्दां तासां पापावधिः कुतः यादृशस् तादृशो वापि पतिः स्त्रीणां परा गतिः
patyuḥ śṛṇvanti yā nindāṃ tāsāṃ pāpāvadhiḥ kutaḥ yādṛśas tādṛśo vāpi patiḥ strīṇāṃ parā gatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who give to brahmins oil for applying over the feet or on the head, those who give water for bath and drink unto the brahmins, go to the abode of Yama by riding on horses.
अध्याय १०९
किं पुनः सकलाधीशो महादेवो जगद्गुरुः श्रुतं तन्निन्दनं तर्हि धारयामि न देहकम्
kiṃ punaḥ sakalādhīśo mahādevo jagadguruḥ śrutaṃ tannindanaṃ tarhi dhārayāmi na dehakam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who accord rest to brahmins who are travel- worn and emaciated go comfortably along the path in a vehicle drawn by ruddy geese.
अध्याय १०९
तस्मात् त्यक्ष्य इमं देहम् इत्य् उक्त्वा सा महासती कोपेन महताविष्टा प्रजज्वाल सुरेश्वरी
tasmāt tyakṣya imaṃ deham ity uktvā sā mahāsatī kopena mahatāviṣṭā prajajvāla sureśvarī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who greets and honours a brahmin offering him welcome and befitting seat goes along that path comfortably. He becomes excessively delighted.
अध्याय १०९
शिवैकचेतना देहं बलाद् योगाच् च तत्यजे महेश्वरो ऽपि सकलं वृत्तम् आकर्ण्य नारदात्
śivaikacetanā dehaṃ balād yogāc ca tatyaje maheśvaro 'pi sakalaṃ vṛttam ākarṇya nāradāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who salutes Hari saying cc obeisance, O lord, favour¬ ably disposed to the brahmins 75 and he who salutes a cow saying "O dispeller of sins 55, goes along that path comfortably.
अध्याय १०९
दृष्ट्वा चुकोप पप्रच्छ जयां च विजयां तथा ते ऊचतुर् उभे देवं दक्षक्रतुविनाशनम्
dṛṣṭvā cukopa papraccha jayāṃ ca vijayāṃ tathā te ūcatur ubhe devaṃ dakṣakratuvināśanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who take meals after the guests have taken and those who are devoid of arrogance and untruthfulness, go along that path by means of vehicles drawn by Sarasas (waterfowls).
अध्याय १०९
दाक्षायण्या इति श्रुत्वा मखं प्रायान् महेश्वरः भीमैर् गणैः परिवृतो भूतनाथैः समं ययौ
dākṣāyaṇyā iti śrutvā makhaṃ prāyān maheśvaraḥ bhīmair gaṇaiḥ parivṛto bhūtanāthaiḥ samaṃ yayau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who take only a morsel of food (each day) and are devoid of obstinacy and arrogance go to the abode of Yama comfortably by means of aerial chariots drawn by swans.
अध्याय १०९
मखस् तैर् वेष्टितः सर्वो देवब्रह्मपुरस्कृतः दक्षेण यजमानेन शुद्धभावेन रक्षितः
makhas tair veṣṭitaḥ sarvo devabrahmapuraskṛtaḥ dakṣeṇa yajamānena śuddhabhāvena rakṣitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who have conquered the sense-organs and sustain themselves on a single morsel of food once in four days, go to the city of Dharma in vehicles drawn by peacock.
अध्याय १०९
वसिष्ठादिभिर् अत्युग्रैर् मुनिभिः परिवारितः इन्द्रादित्याद्यैर् वसुभिः सर्वतःपरिपालितः
vasiṣṭhādibhir atyugrair munibhiḥ parivāritaḥ indrādityādyair vasubhiḥ sarvataḥparipālitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who regularly do virtuous deeds and take food once in three days go to that region by means of vehicles and divine chariots fitted with elephants.
अध्याय १०९
ऋग्यजुःसामवेदैश् च स्वाहाशब्दैर् अलंकृतः श्रद्धा पुष्टिस् तथा तुष्टिः शान्तिर् लज्जा सरस्वती
ṛgyajuḥsāmavedaiś ca svāhāśabdair alaṃkṛtaḥ śraddhā puṣṭis tathā tuṣṭiḥ śāntir lajjā sarasvatī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who takes cooked rice once in six days, has conquer¬ ed the sense-organs, and always maintains cleanliness, goes like the consort of SacI seated on an elephant.
अध्याय १०९
भूमिर् द्यौः शर्वरी क्षान्तिर् उषा आशा जया मतिः एताभिश् च तथान्याभिः सर्वतः समलंकृतः
bhūmir dyauḥ śarvarī kṣāntir uṣā āśā jayā matiḥ etābhiś ca tathānyābhiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
(He goes to) the beautiful city of Dharmaraja em¬ bellished with jewels, resonant with different notes and voices as well as the shouts of victory.
अध्याय १०९
त्वष्ट्रा महात्मना चापि कारितो विश्वकर्मणा सुरभिर् नन्दिनी धेनुः कामधुक् कामदोहिनी
tvaṣṭrā mahātmanā cāpi kārito viśvakarmaṇā surabhir nandinī dhenuḥ kāmadhuk kāmadohinī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who observe fasts for a forthnight go to the city of Dharmaraja in vehicles drawn by tigers and attended by Devas and Asuras.
अध्याय १०९
एताभिः कामवर्षाभिः सर्वकामसमृद्धिमान् कल्पवृक्षः पारिजातो लताः कल्पलतादिकाः
etābhiḥ kāmavarṣābhiḥ sarvakāmasamṛddhimān kalpavṛkṣaḥ pārijāto latāḥ kalpalatādikāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who have conquered their sense-organs and observe fasts for a month go to the abode of Yama in vehicles as refulgent as the sun.
अध्याय १०९
यद् यद् इष्टतमं किंचित् तत्र तस्मिन् मखे स्थितम् स्वयं मघवता पूष्णा हरिणा परिरक्षितः
yad yad iṣṭatamaṃ kiṃcit tatra tasmin makhe sthitam svayaṃ maghavatā pūṣṇā hariṇā parirakṣitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who sanctifies the body with the inner soul devoted to Visnu goes to heaven in a chariot as refulgent as fire.
अध्याय १०९
दीयतां भुज्यतां वापि क्रियतां स्थीयतां सुखम् एतैश् च सर्वतो वाक्यैर् दक्षस्य पूजितं मखम्
dīyatāṃ bhujyatāṃ vāpi kriyatāṃ sthīyatāṃ sukham etaiś ca sarvato vākyair dakṣasya pūjitaṃ makham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who remembers Visnu and casts off his vital airs without resorting to destructive weapons goes to the city of Dharma by means of a vehicle that has the refulgence of the sun.
अध्याय १०९
आदौ तु वीरभद्रो ऽसौ भद्रकाल्या युतो ययौ शोककोपपरीतात्मा पश्चाच् छूलपिनाकधृक्
ādau tu vīrabhadro 'sau bhadrakālyā yuto yayau śokakopaparītātmā paścāc chūlapinākadhṛk
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who enters water and casts off his vital airs, goes comfortably in a vehicle resembling the lunar disc.
अध्याय १०९
अभ्याययौ महादेवो महाभूतैर् अलंकृतः तानि भूतानि परितो मखे वेष्ट्य महेश्वरम्
abhyāyayau mahādevo mahābhūtair alaṃkṛtaḥ tāni bhūtāni parito makhe veṣṭya maheśvaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The devotee of Visnu who gives up his body to the vultures, goes to the abode of Yama in a splendid chariot made of gold.
अध्याय १०९
क्रतुं विध्वंसयाम् आसुस् तत्र क्षोभो महान् अभूत् पलायन्त ततः केचित् केचिद् गत्वा ततः शिवम्
kratuṃ vidhvaṃsayām āsus tatra kṣobho mahān abhūt palāyanta tataḥ kecit kecid gatvā tataḥ śivam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who meets death in a battle ensuing upon his at¬ tempt to resist the abduction of a woman or capture of cows goes along shining like the sun and attended upon by celestial girls.
अध्याय १०९
केचित् स्तुवन्ति देवेशं केचित् कुप्यन्ति शंकरम् एवं विध्वंसितं यज्ञं दृष्ट्वा पूषा समभ्यगात्
kecit stuvanti deveśaṃ kecit kupyanti śaṃkaram evaṃ vidhvaṃsitaṃ yajñaṃ dṛṣṭvā pūṣā samabhyagāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those devotees of Visnu who have conquered their sense-organs and undertake pilgrimages to holy centres go along that terrible path by comfortable vehicles.
अध्याय १०९
पूष्णो दन्तान् अथोत्पाट्य इन्द्रं व्यद्रावयत् क्षणात् भगस्य चक्षुषी विप्र वीरभद्रो व्यपाटयत्
pūṣṇo dantān athotpāṭya indraṃ vyadrāvayat kṣaṇāt bhagasya cakṣuṣī vipra vīrabhadro vyapāṭayat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The excellent brahmins who worship, performing sacri¬ fices wherein monetary gifts are generously distributed go com¬ fortably by means of aerial chariots resembling molten gold.
अध्याय १०९
दिवाकरं पुनर् दोर्भ्यां परिभ्राम्य समाक्षिपत् ततः सुरगणाः सर्वे विष्णुं ते शरणं ययुः
divākaraṃ punar dorbhyāṃ paribhrāmya samākṣipat tataḥ suragaṇāḥ sarve viṣṇuṃ te śaraṇaṃ yayuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who refrain from inflicting pain on others and those who sustain their servants, go comfortably in aerial chariots shining like gold.
अध्याय १०९
त्राहि त्राहि गदापाणे भूतनाथकृताद् भयात् महेश्वरगणः कश्चित् प्रमथानां तु नायकः तेन दग्धो मखः सर्वो वैष्णवः पश्यतो हरेः
trāhi trāhi gadāpāṇe bhūtanāthakṛtād bhayāt maheśvaragaṇaḥ kaścit pramathānāṃ tu nāyakaḥ tena dagdho makhaḥ sarvo vaiṣṇavaḥ paśyato hareḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who worship Visnu, Brahma, the three-eyed lord Siva and the sun with the same emotional fervour go there immediately with a pure mind.
अध्याय १०९
हरिणा चक्रम् उत्सृष्टं भूतनाथवधं प्रति भूतनाथो ऽपि तच् चक्रम् आपतच् च तदाग्रसत्
hariṇā cakram utsṛṣṭaṃ bhūtanāthavadhaṃ prati bhūtanātho 'pi tac cakram āpatac ca tadāgrasat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who arc devoted to truth, cleanliness and mercy and do not eat flesh go to the city of Dharmaraja comfortably.
अध्याय १०९
ग्रस्ते चक्रे ततो विष्णोर् लोकपाला भयाद् ययुः तथा स्थितान् अवेक्ष्याथ दक्षो यज्ञं सुरान् अपि तुष्टाव शंकरं देवं दक्षो भक्त्या प्रजापतिः
graste cakre tato viṣṇor lokapālā bhayād yayuḥ tathā sthitān avekṣyātha dakṣo yajñaṃ surān api tuṣṭāva śaṃkaraṃ devaṃ dakṣo bhaktyā prajāpatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Formerly, Brahma, the most excellent one among the knowers of the Vedas, said thus He who makes a gift of a thousand cows and he who abstains from eating meat—these two are on a par with each other.
अध्याय १०९
जय शंकर सोमेश जय सर्वज्ञ शंभवे जय कल्याणभृच् छंभो जय कालात्मने नमः
jaya śaṃkara someśa jaya sarvajña śaṃbhave jaya kalyāṇabhṛc chaṃbho jaya kālātmane namaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmins, the benefit resulting from the avoidance of meat-eating is the same as that of the pilgrimage to all holy centres and of the performance of all Yaj'nas.
अध्याय १०९
आदिकर्तर् नमस् ते ऽस्तु नीलकण्ठ नमो ऽस्तु ते ब्रह्मप्रिय नमस् ते ऽस्तु ब्रह्मरूप नमो ऽस्तु ते
ādikartar namas te 'stu nīlakaṇṭha namo 'stu te brahmapriya namas te 'stu brahmarūpa namo 'stu te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the virtuous ones engaged in charitable gifts and religious vows go comfortably in vehicles to the world of Yama the lord who is the son of the sun.
अध्याय १०९
त्रिमूर्तये नमो देव त्रिधाम परमेश्वर सर्वमूर्ते नमस् ते ऽस्तु त्रैलोक्याधार कामद
trimūrtaye namo deva tridhāma parameśvara sarvamūrte namas te 'stu trailokyādhāra kāmada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On seeing those virtuous persons lord Yama will hon¬ our them by offering them greetings of welcome, seats and pleasing water for washing feet and materials of worship.
अध्याय १०९
नमो वेदान्तवेद्याय नमस् ते परमात्मने यज्ञरूप नमस् ते ऽस्तु यज्ञधाम नमो ऽस्तु ते
namo vedāntavedyāya namas te paramātmane yajñarūpa namas te 'stu yajñadhāma namo 'stu te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Men who have magnificence of meritorious deeds find armaraja very gentle, as though he is their father himself.
अध्याय १०९
यज्ञदान नमस् ते ऽस्तु हव्यवाह नमो ऽस्तु ते यज्ञहर्त्रे नमस् ते ऽस्तु फलदाय नमो ऽस्तु ते
yajñadāna namas te 'stu havyavāha namo 'stu te yajñahartre namas te 'stu phaladāya namo 'stu te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmins, if one resorts to it, virtue saves one from great dangers. One shall undoubtedly attain divinity and brahminhood by means of virtue.
अध्याय १०९
त्राहि त्राहि जगन्नाथ शरणागतवत्सल भक्तानाम् अप्य् अभक्तानां त्वम् एव शरणं प्रभो
trāhi trāhi jagannātha śaraṇāgatavatsala bhaktānām apy abhaktānāṃ tvam eva śaraṇaṃ prabho
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O excellent brahmins, when the previously accumulated demerit of men dwindles, their mind turns to virtue.
अध्याय १०९
एवं तु स्तुवतस् तस्य प्रसन्नो ऽभून् महेश्वरः किं ददामीति तं प्राह क्रतुः पूर्णो ऽस्तु मे प्रभो
evaṃ tu stuvatas tasya prasanno 'bhūn maheśvaraḥ kiṃ dadāmīti taṃ prāha kratuḥ pūrṇo 'stu me prabho
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
If, after thousands of births in the other species one attains the rare birth as a human being, but still one does not practice virtue, he is a deceived persons indeed.
अध्याय १०९
तथेत्य् उवाच भगवान् देवदेवो महेश्वरः शंकरः सर्वभूतात्मा करुणावरुणालयः
tathety uvāca bhagavān devadevo maheśvaraḥ śaṃkaraḥ sarvabhūtātmā karuṇāvaruṇālayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The following should be known as persons devoid of virtue—Despicable persons, ugly ones, impoverished men, sick men, foolish ones and those who serve others.
अध्याय १०९
क्रतुं कृत्वा ततः पूर्णं तस्य दक्षस्य वै मुने एवम् उक्त्वा स भगवान् भूतैर् अन्तरधीयत
kratuṃ kṛtvā tataḥ pūrṇaṃ tasya dakṣasya vai mune evam uktvā sa bhagavān bhūtair antaradhīyata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Virtue has been practised previously by the following persons those who live long, the heroic ones, scholars, those who have wealth, those who are free from ailments and those who are beautiful and handsome.
अध्याय १०९
यथागतं सुरा जग्मुः स्वम् एव सदनं प्रति ततः कदाचिद् देवानां दैत्यानां विग्रहो महान्
yathāgataṃ surā jagmuḥ svam eva sadanaṃ prati tataḥ kadācid devānāṃ daityānāṃ vigraho mahān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmins, those who are engaged in righteous acti¬ vities attain the highest state. Those who resort to sin and evil are born as animals and low creatures.
अध्याय १०९
बभूव तत्र दैत्येभ्यो भीता देवाः श्रियः पतिम् तुष्टुवुः सर्वभावेन वचोभिस् तं जनार्दनम्
babhūva tatra daityebhyo bhītā devāḥ śriyaḥ patim tuṣṭuvuḥ sarvabhāvena vacobhis taṃ janārdanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who always bow to the lord who has neither birth nor death and who slays Daityas and Danavas, do not see Yama.
अध्याय १०९
शक्रादयो ऽपि त्रिदशाः कटाक्षम् अवेक्ष्य यस्यास् तप आचरन्ति सा चापि यत्पादरता च लक्ष्मीस् तं ब्रह्मभूतं शरणं प्रपद्ये
śakrādayo 'pi tridaśāḥ kaṭākṣam avekṣya yasyās tapa ācaranti sā cāpi yatpādaratā ca lakṣmīs taṃ brahmabhūtaṃ śaraṇaṃ prapadye
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who have sought refuge in Visnu in their thoughts, words and deeds get the benefit of salvation. Yama is not able to harm them.
अध्याय १०९
यस्मात् त्रिलोक्यां न परः समानो न चाधिकस् तार्क्ष्यरथान् नृसिंहात् स देवदेवो ऽवतु नः समस्तान् महाभयेभ्यः कृपया प्रपन्नान्
yasmāt trilokyāṃ na paraḥ samāno na cādhikas tārkṣyarathān nṛsiṃhāt sa devadevo 'vatu naḥ samastān mahābhayebhyaḥ kṛpayā prapannān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmins, those people who continuously bow to Narayana, the lord of worlds, do not go anywhere else other than the abode of Visnu.
अध्याय १०९
ततः प्रसन्नो भगवाञ् शङ्खचक्रगदाधरः किमर्थम् आगताः सर्वे तत्कर्तास्मीत्य् उवाच तान्
tataḥ prasanno bhagavāñ śaṅkhacakragadādharaḥ kimartham āgatāḥ sarve tatkartāsmīty uvāca tān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By bowing to Visnu, (the devotees) do not see those emissaries, Yama, that city or. that path. They never see hells.
अध्याय १०९
भयं च तीव्रं दैत्येभ्यो देवानां मधुसूदन ततस् त्राणाय देवानां मतिं कुरु जनार्दन
bhayaṃ ca tīvraṃ daityebhyo devānāṃ madhusūdana tatas trāṇāya devānāṃ matiṃ kuru janārdana
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Although those who are deluded may commit sins, still if they are devoted to Hari, the destroyer of sins, they do not go to hell.
अध्याय १०९
तान् आगतान् हरिः प्राह ग्रस्तं चक्रं हरेण मे किं करोमि गतं चक्रं भवन्तश् चार्तिम् आगताः यान्तु सर्वे देवगणा रक्षा वः क्रियते मया
tān āgatān hariḥ prāha grastaṃ cakraṃ hareṇa me kiṃ karomi gataṃ cakraṃ bhavantaś cārtim āgatāḥ yāntu sarve devagaṇā rakṣā vaḥ kriyate mayā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who remember the lord even roguishly, go to the world of Visnu, free from ailments, after casting off this mortal body.
अध्याय १०९
ततो गतेषु देवेषु विष्णुश् चक्रार्थम् उद्यतः गोदावरीं ततो गत्वा शंभोः पूजां प्रचक्रमे
tato gateṣu deveṣu viṣṇuś cakrārtham udyataḥ godāvarīṃ tato gatvā śaṃbhoḥ pūjāṃ pracakrame
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then, when the gods had gone, Vishnu, eager for the discus, went to the Godavari and began to worship Shambhu.
अध्याय १०९
सुवर्णकमलैर् दिव्यैः सुगन्धैर् दशभिः शतैः भक्तितो नित्यवत् पूजां चक्रे विष्णुर् उमापतेः
suvarṇakamalair divyaiḥ sugandhair daśabhiḥ śataiḥ bhaktito nityavat pūjāṃ cakre viṣṇur umāpateḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
With a thousand divine, fragrant golden lotuses Vishnu devotedly performed his daily worship of the husband of Uma.
अध्याय १०९
एवं संपूज्यमाने तु तयोस् तत्त्वम् इदं शृणु कमलानां सहस्रे तु यदैकं नैव पूर्यते
evaṃ saṃpūjyamāne tu tayos tattvam idaṃ śṛṇu kamalānāṃ sahasre tu yadaikaṃ naiva pūryate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As he worshipped thus, hear the truth of the two: when one of the thousand lotuses was missing,
अध्याय १०९
तदासुरारिः स्वं नेत्रम् उत्पाट्यार्घ्यम् अकल्पयत् अर्घ्यपात्रं करे गृह्य सहस्रकमलान्वितम् ध्यात्वा शंभुं ददाव् अर्घ्यम् अनन्यशरणो हरिः
tadāsurāriḥ svaṃ netram utpāṭyārghyam akalpayat arghyapātraṃ kare gṛhya sahasrakamalānvitam dhyātvā śaṃbhuṃ dadāv arghyam ananyaśaraṇo hariḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the enemy of the Asuras plucked out his own eye and prepared it as the offering; taking the offering-vessel with the thousand lotuses in hand and meditating on Shambhu, Hari, having no other refuge, gave the offering:
अध्याय १०९
त्वम् एव देव जानीषे भावम् अन्तर्गतं नृणाम् त्वम् एव शरणो ऽधीशो ऽत्र का भवेद् विचारणा
tvam eva deva jānīṣe bhāvam antargataṃ nṛṇām tvam eva śaraṇo 'dhīśo 'tra kā bhaved vicāraṇā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"You alone, O god, know the feeling within men; you alone are the refuge and the Lord; what deliberation can there be here?"
अध्याय १०९
वदन्न् उदश्रुनयनो निलिल्ये ऽसाव् इतीश्वरे भवानीसहितः शंभुः पुरस्ताद् अभवत् तदा
vadann udaśrunayano nililye 'sāv itīśvare bhavānīsahitaḥ śaṃbhuḥ purastād abhavat tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying this, with tears in his eyes, he became absorbed in the Lord; then Shambhu with Bhavani appeared before him.
अध्याय १०९
गाढम् आलिङ्ग्य विविधैर् वरैर् आपूरयद् धरिम् तद् एव चक्रम् अभवन् नेत्रं चापि यथा पुरा
gāḍham āliṅgya vividhair varair āpūrayad dharim tad eva cakram abhavan netraṃ cāpi yathā purā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Embracing Hari tightly, he filled him with various boons; that very eye became the discus, and the eye too was as before.
अध्याय १०९
ततः सुरगणाः सर्वे तुष्टुवुर् हरिशंकरौ गङ्गां चापि सरिच्छ्रेष्ठां देवं च वृषभध्वजम्
tataḥ suragaṇāḥ sarve tuṣṭuvur hariśaṃkarau gaṅgāṃ cāpi saricchreṣṭhāṃ devaṃ ca vṛṣabhadhvajam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then all the hosts of gods praised Hari and Shankara, the Ganga, best of rivers, and the bull-bannered god.
अध्याय १०९
ततः प्रभृति तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् इति स्मृतम् यस्यानुश्रवणेनैव मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ cakratīrtham iti smṛtam yasyānuśravaṇenaiva mucyate sarvakilbiṣaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From then on that holy place is remembered as Chakratirtha, by merely hearing of which one is freed from all sins.
अध्याय १०९
तत्र स्नानं च दानं च यः कुर्यात् पितृतर्पणम् सर्वपापविनिर्मुक्तः पितृभिः स्वर्गभाग् भवेत् तत् तु चक्राङ्कितं तीर्थम् अद्यापि परिदृश्यते
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca yaḥ kuryāt pitṛtarpaṇam sarvapāpavinirmuktaḥ pitṛbhiḥ svargabhāg bhavet tat tu cakrāṅkitaṃ tīrtham adyāpi paridṛśyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whoever bathes, gives and offers libations to the ancestors there is freed from all sins and shares heaven with the ancestors; that holy place marked with the discus is seen even today.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 109
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.