अध्याय ११०
पिप्पलं तीर्थम् आख्यातं चक्रतीर्थाद् अनन्तरम् यत्र चक्रेश्वरो देवश् चक्रम् आप यतो हरिः
pippalaṃ tīrtham ākhyātaṃ cakratīrthād anantaram yatra cakreśvaro devaś cakram āpa yato hariḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After hearing about the path of Yama and the tortures in the hells the excellent sages asked Vyasa again to clear their doubts.
अध्याय ११०
यत्र विष्णुः स्वयं स्थित्वा चक्रार्थं शंकरं विभुम् पूजयाम् आस तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् उदाहृतम्
yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitvā cakrārthaṃ śaṃkaraṃ vibhum pūjayām āsa tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
A creature equipped with Dharma will attain the greatest heavenly goal. Similarly, one defiled by sins attains hell.
अध्याय ११०
यत्र प्रीतो ऽभवद् विष्णोः शंभुस् तत् पिप्पलं विदुः महिमानं यस्य वक्तुं न क्षमो ऽप्य् अहिनायकः
yatra prīto 'bhavad viṣṇoḥ śaṃbhus tat pippalaṃ viduḥ mahimānaṃ yasya vaktuṃ na kṣamo 'py ahināyakaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hence, the wise one should not be delighted by riches
अध्याय ११०
चक्रेश्वरो पिप्पलेशो नामधेयस्य कारणम् शृणु नारद तद् भक्त्या साक्षाद् वेदोदितं मया
cakreśvaro pippaleśo nāmadheyasya kāraṇam śṛṇu nārada tad bhaktyā sākṣād vedoditaṃ mayā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Even a well-read man commits unworthy acts on being deluded by covetousness for wealth of others. He may commit sins due to greed, delusion, sympathy or fear.
अध्याय ११०
दधीचिर् इति विख्यातो मुनिर् आसीद् गुणान्वितः तस्य भार्या महाप्राज्ञा कुलीना च पतिव्रता
dadhīcir iti vikhyāto munir āsīd guṇānvitaḥ tasya bhāryā mahāprājñā kulīnā ca pativratā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Virtue, wealth and sensual pleasure are the three ob¬ jectives that a living man strives after. These three should be acquired after avoiding sins.
अध्याय ११०
लोपामुद्रेति या ख्याता स्वसा तस्या गभस्तिनी इति नाम्ना च विख्याता वडवेति प्रकीर्तिता
lopāmudreti yā khyātā svasā tasyā gabhastinī iti nāmnā ca vikhyātā vaḍaveti prakīrtitā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The virtuous words of Your Holiness have been listened to. They are greatly conducive to our welfare. Now we are inclined to know about this assemblage (of parts) called body.
अध्याय ११०
दधीचेः सा प्रिया नित्यं तपस् तेपे तया महत् दधीचिर् अग्निमान् नित्यं गृहधर्मपरायणः
dadhīceḥ sā priyā nityaṃ tapas tepe tayā mahat dadhīcir agnimān nityaṃ gṛhadharmaparāyaṇaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The dead body of men becomes subtle. It passes into an unmanifest state. It reaches a state where it cannot be seen. How does Dharma follow it?
अध्याय ११०
भागीरथीं समाश्रित्य देवातिथिपरायणः स्वकलत्ररतः शान्तः कुम्भयोनिर् इवापरः
bhāgīrathīṃ samāśritya devātithiparāyaṇaḥ svakalatrarataḥ śāntaḥ kumbhayonir ivāparaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The earth, wind, ether, water, fire, mind, intellect, soul—all these collectively see Dharma always.
अध्याय ११०
तस्य प्रभावात् तं देशं नारयो दैत्यदानवाः आजग्मुर् मुनिशार्दूल यत्रागस्त्यस्य चाश्रमः
tasya prabhāvāt taṃ deśaṃ nārayo daityadānavāḥ ājagmur muniśārdūla yatrāgastyasya cāśramaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They are the witnesses unto all living beings by day or by night. Along with these, Dharma follows the individual soul.
अध्याय ११०
तत्र देवाः समाजग्मू रुद्रादित्यास् तथाश्विनौ इन्द्रो विष्णुर् यमो ऽग्निश् च जित्वा दैत्यान् उपागतान्
tatra devāḥ samājagmū rudrādityās tathāśvinau indro viṣṇur yamo 'gniś ca jitvā daityān upāgatān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O excellent brahmins, the skin, bone, flesh, semen and blood all these leave off the body bereft of living soul.
अध्याय ११०
जयेन जातसंहर्षाः स्तुताश् चैव मरुद्गणैः दधीचिं मुनिशार्दूलं दृष्ट्वा नेमुः सुरेश्वराः
jayena jātasaṃharṣāḥ stutāś caiva marudgaṇaiḥ dadhīciṃ muniśārdūlaṃ dṛṣṭvā nemuḥ sureśvarāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the individual soul equipped with Dharma attains happiness, both in this world and in the other world. What else shall I tell you?
अध्याय ११०
दधीचिर् जातसंहर्षः सुरान् पूज्य पृथक् पृथक् गृहकृत्यं ततश् चक्रे सुरेभ्यो भार्यया सह
dadhīcir jātasaṃharṣaḥ surān pūjya pṛthak pṛthak gṛhakṛtyaṃ tataś cakre surebhyo bhāryayā saha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
How Dharma follows (the soul) has been indicated by Your Holiness. We wish to know how semen begins to function.
अध्याय ११०
पृष्टाश् च कुशलं तेन कथाश् चक्रुः सुरा अपि दधीचिम् अब्रुवन् देवा भार्यया सुखितं पुनः
pṛṣṭāś ca kuśalaṃ tena kathāś cakruḥ surā api dadhīcim abruvan devā bhāryayā sukhitaṃ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Now, listen, in which particular life or existence a deluded person is born and for what action of his.
अध्याय ११०
आसीनं हृष्टमनस ऋषिं नत्वा पुनः पुनः
āsīnaṃ hṛṣṭamanasa ṛṣiṃ natvā punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O Brahmanas, there are spots as holy as celestial regions. These are progressive and specially designed for the mortals.
अध्याय ११०
किम् अद्य दुर्लभं लोके ऋषे ऽस्माकं भविष्यति त्वादृशः सकृपो येषु मुनिर् भूकल्पपादपः
kim adya durlabhaṃ loke ṛṣe 'smākaṃ bhaviṣyati tvādṛśaḥ sakṛpo yeṣu munir bhūkalpapādapaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O Brahmanas, in the world of Yama which equals the world of Brahma, the jiva, bound by the fast chains of his actions reaps the fruits thereof.'
अध्याय ११०
एतद् एव फलं पुंसां जीवतां मुनिसत्तम तीर्थाप्लुतिर् भूतदया दर्शनं च भवादृशाम्
etad eva phalaṃ puṃsāṃ jīvatāṃ munisattama tīrthāplutir bhūtadayā darśanaṃ ca bhavādṛśām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I shall, now, tell you about those actions which cause a person to assume an ugly form.
अध्याय ११०
यत् स्नेहाद् उच्यते ऽस्माभिर् अवधारय तन् मुने जित्वा दैत्यान् इह प्राप्ता हत्वा राक्षसपुंगवान्
yat snehād ucyate 'smābhir avadhāraya tan mune jitvā daityān iha prāptā hatvā rākṣasapuṃgavān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
A Brahmana though well versed in the Vedas is born as an ass if he receives charity from a fallen person.
अध्याय ११०
वयं च सुखिनो ब्रह्मंस् त्वयि दृष्टे विशेषतः नायुधैः फलम् अस्माकं वोढुं नैव क्षमा वयम्
vayaṃ ca sukhino brahmaṃs tvayi dṛṣṭe viśeṣataḥ nāyudhaiḥ phalam asmākaṃ voḍhuṃ naiva kṣamā vayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
If he officiates at a sacrifice performed by alow person, he is born a worm and in the form of a worm he lives for fifteen years.
अध्याय ११०
स्थाप्यदेशं न पश्याम आयुधानां मुनीश्वर स्वर्गे सुरद्विषो ज्ञात्वा स्थापितानि हरन्ति च
sthāpyadeśaṃ na paśyāma āyudhānāṃ munīśvara svarge suradviṣo jñātvā sthāpitāni haranti ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He remains in that form for eight years. Then he is born a fawn, O Brahmanas. He remains in that form for four months. Then he is born a goat.
अध्याय ११०
नयेयुर् आयुधानीति तथैव च रसातले तस्मात् तवाश्रमे पुण्ये स्थाप्यन्ते ऽस्त्राणि मानद
nayeyur āyudhānīti tathaiva ca rasātale tasmāt tavāśrame puṇye sthāpyante 'strāṇi mānada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He remains in that form for one year. Then he is borri as an insect, then a man.
अध्याय ११०
नैवात्र किंचिद् भयम् अस्ति विप्र न दानवेभ्यो राक्षसेभ्यश् च घोरम् त्वदाज्ञया रक्षितपुण्यदेशो न विद्यते तपसा ते समानः
naivātra kiṃcid bhayam asti vipra na dānavebhyo rākṣasebhyaś ca ghoram tvadājñayā rakṣitapuṇyadeśo na vidyate tapasā te samānaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who out of delusion, with a guilty mind, seduces the wife of his brother is born a male cuckoo and remains in that form for a year.
अध्याय ११०
जितारयो ब्रह्मविदां वरिष्ठं वयं च पूर्वं निहता दैत्यसंघाः अस्त्रैर् अलं भारभूतैः कृतार्थैः स्थाप्यं स्थानं ते समीपे मुनीश
jitārayo brahmavidāṃ variṣṭhaṃ vayaṃ ca pūrvaṃ nihatā daityasaṃghāḥ astrair alaṃ bhārabhūtaiḥ kṛtārthaiḥ sthāpyaṃ sthānaṃ te samīpe munīśa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He with whom his parents are angry or he who is not attentive to the instructions of his teacher is born an ass.
अध्याय ११०
दिव्यान् भोगान् कामिनीभिः समेतान् देवोद्याने नन्दने संभजामः ततो यामः कृतकार्याः सहेन्द्राः स्वं स्वं स्थानं चायुधानां च रक्षा
divyān bhogān kāminībhiḥ sametān devodyāne nandane saṃbhajāmaḥ tato yāmaḥ kṛtakāryāḥ sahendrāḥ svaṃ svaṃ sthānaṃ cāyudhānāṃ ca rakṣā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As an ass he lives for two years. As a cat he lives for
अध्याय ११०
त्वया कृता जायतां तत् प्रशाधि समर्थस् त्वं रक्षणे धारणे च
tvayā kṛtā jāyatāṃ tat praśādhi samarthas tvaṃ rakṣaṇe dhāraṇe ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He suffers from various sorts of pains in hell, coming in contact with.leaves as sharp as swords, or in hell full of hot sands, or in hell where the wicked are tortured with sharp s.words.
अध्याय ११०
तद्वाक्यम् आकर्ण्य दधीचिर् एवं वाक्यं जगौ विबुधान् एवम् अस्तु निवार्यमाणः प्रियशीलया स्त्रिया किं देवकार्येण विरुद्धकारिणा
tadvākyam ākarṇya dadhīcir evaṃ vākyaṃ jagau vibudhān evam astu nivāryamāṇaḥ priyaśīlayā striyā kiṃ devakāryeṇa viruddhakāriṇā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Even women in association with the sinful men incur sins.
अध्याय ११०
ये ज्ञातशास्त्राः परमार्थनिष्ठाः संसारचेष्टासु गतानुरागाः तेषां परार्थव्यसनेन किं मुने येनात्र वामुत्र सुखं न किंचित्
ye jñātaśāstrāḥ paramārthaniṣṭhāḥ saṃsāraceṣṭāsu gatānurāgāḥ teṣāṃ parārthavyasanena kiṃ mune yenātra vāmutra sukhaṃ na kiṃcit
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"For those who know the scriptures, who are established in the highest truth and have lost attachment to worldly activity, what use is devotion to another's affairs, O sage, by which there is no happiness here or hereafter?
अध्याय ११०
देवद्विषो द्वेषम् अनुप्रयान्ति दत्ते स्थाने विप्रवर्य शृणुष्व नष्टे हृते चायुधानां मुनीश कुप्यन्ति देवा रिपवस् ते भवन्ति
devadviṣo dveṣam anuprayānti datte sthāne vipravarya śṛṇuṣva naṣṭe hṛte cāyudhānāṃ munīśa kupyanti devā ripavas te bhavanti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The enemies of the gods will turn their hatred on the place where they are kept, O best of brahmins; listen. If the weapons are lost or stolen, O lord of sages, the gods will become angry and become your enemies.
अध्याय ११०
तस्मान् नेदं वेदविदां वरिष्ठ युक्तं द्रव्ये परकीये ममत्वम् तावच् च मैत्री द्रव्यभावश् च तावन् नष्टे हृते रिपवस् ते भवन्ति
tasmān nedaṃ vedavidāṃ variṣṭha yuktaṃ dravye parakīye mamatvam tāvac ca maitrī dravyabhāvaś ca tāvan naṣṭe hṛte ripavas te bhavanti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Therefore, best of Veda-knowers, it is not fitting to claim another's property as one's own; friendship lasts only as long as the property; when it is lost or stolen, they become enemies.
अध्याय ११०
चेद् अस्ति शक्तिर् द्रव्यदाने ततस् ते दातव्यम् एवार्थिने किं विचार्यम् नो चेत् सन्तः परकार्याणि कुर्युर् वाग्भिर् मनोभिः कृतिभिस् तथैव
ced asti śaktir dravyadāne tatas te dātavyam evārthine kiṃ vicāryam no cet santaḥ parakāryāṇi kuryur vāgbhir manobhiḥ kṛtibhis tathaiva
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
If one has the power to give wealth, it should simply be given to the one who asks — what is there to consider? Otherwise the good should do others' tasks by words, thoughts and deeds.
अध्याय ११०
परस्वसंधारणम् एतद् एव सद्भिर् निरस्तं त्यज कान्त सद्यः
parasvasaṃdhāraṇam etad eva sadbhir nirastaṃ tyaja kānta sadyaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Holding another's property is rejected by the good; give it up at once, beloved."
अध्याय ११०
एवं प्रियाया वचनं स विप्रो निशम्य भार्याम् इदम् आह सुभ्रूम्
evaṃ priyāyā vacanaṃ sa vipro niśamya bhāryām idam āha subhrūm
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing his beloved's words, the brahmin said to his fair-browed wife:
अध्याय ११०
पुरा सुराणाम् अनुमान्य भद्रे नेतीति वाणी न सुखं ममैति
purā surāṇām anumānya bhadre netīti vāṇī na sukhaṃ mamaiti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Having formerly agreed with the gods, dear one, saying 'no' does not please me."
अध्याय ११०
श्रुत्वेरितं पत्युर् इति प्रियायां दैवं विनान्यन् न नृणां समर्थम् तूष्णीं स्थितायां सुरसत्तमास् ते संस्थाप्य चास्त्राण्य् अतिदीप्तिमन्ति
śrutveritaṃ patyur iti priyāyāṃ daivaṃ vinānyan na nṛṇāṃ samartham tūṣṇīṃ sthitāyāṃ surasattamās te saṃsthāpya cāstrāṇy atidīptimanti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing what her husband said, the beloved fell silent, thinking that nothing but fate is powerful for men; the best of gods, having deposited their exceedingly radiant weapons,
अध्याय ११०
नत्वा मुनीन्द्रं ययुर् एव लोकान् दैत्यद्विषो न्यस्तशस्त्राः कृतार्थाः गतेषु देवेषु मुनिप्रवर्यो हृष्टो ऽवसद् भार्यया धर्मयुक्तः
natvā munīndraṃ yayur eva lokān daityadviṣo nyastaśastrāḥ kṛtārthāḥ gateṣu deveṣu munipravaryo hṛṣṭo 'vasad bhāryayā dharmayuktaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
bowed to the lord of sages and went to their worlds, the enemies of the Daityas, their weapons laid down and their purpose fulfilled. When the gods had gone, the best of sages lived happily and righteously with his wife.
अध्याय ११०
गते च काले ह्य् अतिविप्रयुक्ते दैवे वर्षे संख्यया वै सहस्रे न ते सुरा आयुधानां मुनीश वाचं मनश् चापि तथैव चक्रुः
gate ca kāle hy ativiprayukte daive varṣe saṃkhyayā vai sahasre na te surā āyudhānāṃ munīśa vācaṃ manaś cāpi tathaiva cakruḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When a long time had passed, a thousand divine years by count, those gods, O lord of sages, gave no word or thought to the weapons.
अध्याय ११०
दधीचिर् अप्य् आह गभस्तिम् ओजसा देवारयो मां द्विषतीह भद्रे न ते सुरा नेतुकामा भवन्ति संस्थापितान्य् अत्र वदस्व युक्तम्
dadhīcir apy āha gabhastim ojasā devārayo māṃ dviṣatīha bhadre na te surā netukāmā bhavanti saṃsthāpitāny atra vadasva yuktam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Dadhichi said to Gabhastini: "By their might the enemies of the gods hate me here, dear one; the gods do not wish to take back what they deposited here; tell me what is fitting."
अध्याय ११०
सा चाह कान्तं विनयाद् उक्तम् एव त्वं जानीषे नाथ यद् अत्र युक्तम् दैत्या हरिष्यन्ति महाप्रवृद्धास् तपोयुक्ता बलिनः स्वायुधानि
sā cāha kāntaṃ vinayād uktam eva tvaṃ jānīṣe nātha yad atra yuktam daityā hariṣyanti mahāpravṛddhās tapoyuktā balinaḥ svāyudhāni
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
She said to her beloved humbly: "What was said has been said; you know, Lord, what is fitting here. The Daityas, greatly grown, strong in austerity and power, will steal these weapons."
अध्याय ११०
तदस्त्ररक्षार्थम् इदं स चक्रे मन्त्रैस् तु संक्षाल्य जलैश् च पुण्यैः तद् वारि सर्वास्त्रमयं सुपुण्यं तेजोयुक्तं तच् च पपौ दधीचिः
tadastrarakṣārtham idaṃ sa cakre mantrais tu saṃkṣālya jalaiś ca puṇyaiḥ tad vāri sarvāstramayaṃ supuṇyaṃ tejoyuktaṃ tac ca papau dadhīciḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
To protect the weapons he did this: he washed them with mantras and holy water, and that very holy water, containing all the weapons and full of splendour, Dadhichi drank.
अध्याय ११०
निर्वीर्यरूपाणि तदायुधानि क्षयं जग्मुः क्रमशः कालयोगात् सुराः समागत्य दधीचिम् ऊचुर् महाभयं ह्य् आगतं शात्रवं नः
nirvīryarūpāṇi tadāyudhāni kṣayaṃ jagmuḥ kramaśaḥ kālayogāt surāḥ samāgatya dadhīcim ūcur mahābhayaṃ hy āgataṃ śātravaṃ naḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those weapons, powerless in form, gradually perished through the working of time. The gods came and said to Dadhichi, "Great danger from our enemies has come.
अध्याय ११०
ददस्व चास्त्राणि मुनिप्रवीर यानि त्वदन्ते निहितानि देवैः दधीचिर् अप्य् आह सुरारिभीत्या अनागत्या भवतां चाचिरेण
dadasva cāstrāṇi munipravīra yāni tvadante nihitāni devaiḥ dadhīcir apy āha surāribhītyā anāgatyā bhavatāṃ cācireṇa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Give us the weapons, foremost of sages, which the gods deposited with you." Dadhichi said, "Out of fear of the gods' enemies, and since you did not come for so long,
अध्याय ११०
अस्त्राणि पीतानि शरीरसंस्थान्य् उक्तानि युक्तं मम तद् वदन्तु श्रुत्वा तदुक्तं वचनं तु देवाः प्रोचुस् तम् इत्थं विनयावनम्राः
astrāṇi pītāni śarīrasaṃsthāny uktāni yuktaṃ mama tad vadantu śrutvā taduktaṃ vacanaṃ tu devāḥ procus tam itthaṃ vinayāvanamrāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the weapons have been drunk and rest in my body; tell me what is fitting." Hearing his words, the gods, bowed with humility, said to him:
अध्याय ११०
अस्त्राणि देहीति च वक्तुम् एतच् छक्यं न वान्यत् प्रतिवक्तुं मुनीन्द्र विना च तैः परिभूयेम नित्यं पुष्टारयः क्व प्रयामो मुनीश
astrāṇi dehīti ca vaktum etac chakyaṃ na vānyat prativaktuṃ munīndra vinā ca taiḥ paribhūyema nityaṃ puṣṭārayaḥ kva prayāmo munīśa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"We can only say 'give us the weapons,' and nothing else in reply, O lord of sages. Without them we shall always be overcome; our enemies are strong — where shall we go, lord of sages?
अध्याय ११०
न मर्त्यलोके न तले न नाके वासः सुराणां भविताद्य तात त्वं विप्रवर्यस् तपसा चैव युक्तो नान्यद् वक्तुं युज्यते ते पुरस्तात्
na martyaloke na tale na nāke vāsaḥ surāṇāṃ bhavitādya tāta tvaṃ vipravaryas tapasā caiva yukto nānyad vaktuṃ yujyate te purastāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There will be no dwelling for the gods today in the mortal world, below, or in heaven, dear one; you are the best of brahmins and endowed with austerity; nothing else is fit for us to say before you."
अध्याय ११०
विप्रस् तदोवाच मदस्थिसंस्थान्य् अस्त्राणि गृह्णन्तु न संशयो ऽत्र देवास् तम् अप्य् आहुर् अनेन किं नो ह्य् अस्त्रैर् हीनाः स्त्रीत्वम् आप्ताः सुरेन्द्राः
vipras tadovāca madasthisaṃsthāny astrāṇi gṛhṇantu na saṃśayo 'tra devās tam apy āhur anena kiṃ no hy astrair hīnāḥ strītvam āptāḥ surendrāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the brahmin said, "Let them take the weapons that rest in my bones; there is no doubt of this." The gods said to him, "What use is this to us? Without weapons the lords of the gods have become like women."
अध्याय ११०
पुनस् तदा चाह मुनिप्रवीरस् त्यक्ष्ये जीवान् दैहिकान् योगयुक्तः अस्त्राणि कुर्वन्तु मदस्थिभूतान्य् अनुत्तमान्य् उत्तमरूपवन्ति
punas tadā cāha munipravīras tyakṣye jīvān daihikān yogayuktaḥ astrāṇi kurvantu madasthibhūtāny anuttamāny uttamarūpavanti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then again the foremost of sages said, "Joined in yoga, I will give up the life-breaths of my body; let them make weapons from my bones, unsurpassed and of excellent form."
अध्याय ११०
कुरुष्व चेत्य् आहुर् अदीनसत्त्वं दधीचिम् इत्य् उत्तरम् अग्निकल्पम् तदा तु तस्य प्रियम् ईरयन्ती न सांनिध्ये प्रातिथेयी मुनीश
kuruṣva cety āhur adīnasattvaṃ dadhīcim ity uttaram agnikalpam tadā tu tasya priyam īrayantī na sāṃnidhye prātitheyī munīśa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Do so," they said to Dadhichi of undaunted spirit, giving this fire-like answer; at that time his beloved, Pratitheyi, was not present, O lord of sages.
अध्याय ११०
ते चापि देवास् ताम् अदृष्ट्वैव शीघ्रं तस्या भीता विप्रम् ऊचुः कुरुष्व तत्याज जीवान् दुस्त्यजान् प्रीतियुक्तो यथासुखं देहम् इमं जुषध्वम्
te cāpi devās tām adṛṣṭvaiva śīghraṃ tasyā bhītā vipram ūcuḥ kuruṣva tatyāja jīvān dustyajān prītiyukto yathāsukhaṃ deham imaṃ juṣadhvam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those gods, not seeing her and afraid of her, quickly said to the brahmin, "Do it." Full of love he gave up his life-breaths, so hard to give up: "Enjoy this body as you please;
अध्याय ११०
मदस्थिभिः प्रीतिमन्तो भवन्तु सुराः सर्वे किं तु देहेन कार्यम्
madasthibhiḥ prītimanto bhavantu surāḥ sarve kiṃ tu dehena kāryam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
may all the gods be pleased with my bones; what use is the body?"
अध्याय ११०
इत्य् उक्त्वासौ बद्धपद्मासनस्थो नासाग्रदत्ताक्षिप्रकाशप्रसन्नः वायुं सवह्निं मध्यमोद्घाटयोगान् नीत्वा शनैर् दहराकाशगर्भम्
ity uktvāsau baddhapadmāsanastho nāsāgradattākṣiprakāśaprasannaḥ vāyuṃ savahniṃ madhyamodghāṭayogān nītvā śanair daharākāśagarbham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having said this, seated in the lotus posture, his eyes fixed on the tip of his nose, bright and serene, drawing the breath with the fire slowly by the yoga of opening the middle channel into the space of the heart,
अध्याय ११०
यद् अप्रमेयं परमं पदं यद् यद् ब्रह्मरूपं यद् उपासितव्यम् तत्रैव विन्यस्य धियं महात्मा सायुज्यतां ब्रह्मणो ऽसौ जगाम
yad aprameyaṃ paramaṃ padaṃ yad yad brahmarūpaṃ yad upāsitavyam tatraiva vinyasya dhiyaṃ mahātmā sāyujyatāṃ brahmaṇo 'sau jagāma
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
placing his mind on that immeasurable supreme state, whose form is Brahman, which is to be worshipped, the great soul attained union with Brahman.
अध्याय ११०
निर्जीवतां प्राप्तम् अभीक्ष्य देवाः कलेवरं तस्य सुराश् च सम्यक् त्वष्टारम् अप्य् ऊचुर् अतित्वरन्तः कुरुष्व चास्त्राणि बहूनि सद्यः
nirjīvatāṃ prāptam abhīkṣya devāḥ kalevaraṃ tasya surāś ca samyak tvaṣṭāram apy ūcur atitvarantaḥ kuruṣva cāstrāṇi bahūni sadyaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing his body lifeless, the gods quickly said to Tvashtri, "Make many weapons at once."
अध्याय ११०
स चापि तान् आह कथं नु कार्यं कलेवरं ब्राह्मणस्येह देवाः बिभेमि कर्तुं दारुणं चाक्षमो ऽहं विदारितान्य् आयुधान्य् उत्तमानि
sa cāpi tān āha kathaṃ nu kāryaṃ kalevaraṃ brāhmaṇasyeha devāḥ bibhemi kartuṃ dāruṇaṃ cākṣamo 'haṃ vidāritāny āyudhāny uttamāni
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He said to them, "How can this be done with a brahmin's body here, O gods? I fear to do so dreadful a thing; I cannot. Excellent weapons would have to be cut out.
अध्याय ११०
तदस्थिभूतानि करोमि सद्यस् ततो देवा गाः समूचुस् त्वरन्तः
tadasthibhūtāni karomi sadyas tato devā gāḥ samūcus tvarantaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I will make them at once from the bones." Then the gods hastily said to the cows:
अध्याय ११०
वज्रं मुखं वः क्रियते हितार्थं गावो देवैर् आयुधार्थं क्षणेन दधीचिदेहं तु विदार्य यूयम् अस्थीनि शुद्धानि प्रयच्छताद्य
vajraṃ mukhaṃ vaḥ kriyate hitārthaṃ gāvo devair āyudhārthaṃ kṣaṇena dadhīcidehaṃ tu vidārya yūyam asthīni śuddhāni prayacchatādya
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Your mouths are being made thunderbolts for our good; O cows, in a moment for the gods' weapons, tear apart Dadhichi's body and give us the pure bones today."
अध्याय ११०
ता देववाक्याच् च तथैव चक्रुः संलिह्य चास्थीनि ददुः सुराणाम् सुरास् त्वरा जग्मुर् अदीनसत्त्वाः स्वम् आलयं चापि तथैव गावः
tā devavākyāc ca tathaiva cakruḥ saṃlihya cāsthīni daduḥ surāṇām surās tvarā jagmur adīnasattvāḥ svam ālayaṃ cāpi tathaiva gāvaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At the gods' words they did so; licking the flesh away, they gave the bones to the gods; the gods of undaunted spirit went quickly to their abode, and so did the cows.
अध्याय ११०
कृत्वा तथास्त्राणि च देवतानां त्वष्टा जगामाथ सुराज्ञया तदा ततश् चिराच् छीलवती सुभद्रा भर्तुः प्रिया बालगर्भा त्वरन्ती
kṛtvā tathāstrāṇi ca devatānāṃ tvaṣṭā jagāmātha surājñayā tadā tataś cirāc chīlavatī subhadrā bhartuḥ priyā bālagarbhā tvarantī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having made the weapons for the gods, Tvashtri went away at the gods' command. Then, after a long time, the virtuous and gentle Subhadra, the husband's beloved, pregnant with a child, hastening,
अध्याय ११०
करे गृहीत्वा कलशं वारिपूर्णम् उमां नत्वा फलपुष्पैः समेत्य अग्निं च भर्तारम् अथाश्रमं च संद्रष्टुकामा ह्य् आजगामाथ शीघ्रम्
kare gṛhītvā kalaśaṃ vāripūrṇam umāṃ natvā phalapuṣpaiḥ sametya agniṃ ca bhartāram athāśramaṃ ca saṃdraṣṭukāmā hy ājagāmātha śīghram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with a pitcher full of water in her hand, having bowed to Uma and come with fruits and flowers, wishing to see the fire, her husband and the hermitage, came back quickly.
अध्याय ११०
आगच्छन्तीं तां प्रातिथेयीं तदानीं निवारयाम् आस तदोल्कपातः सा संभ्रमाद् आगता चाश्रमं स्वं नैवापश्यत् तत्र भर्तारम् अग्रे
āgacchantīṃ tāṃ prātitheyīṃ tadānīṃ nivārayām āsa tadolkapātaḥ sā saṃbhramād āgatā cāśramaṃ svaṃ naivāpaśyat tatra bhartāram agre
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Pratitheyi was coming, a falling meteor warned her; she came in agitation to her own hermitage and did not see her husband before her.
अध्याय ११०
क्व वा गतश् चेति सविस्मया सा पप्रच्छ चाग्निं प्रातिथेयी तदानीम् अग्निस् तदोवाच सविस्तरं तां देवागमं याचनं वै शरीरे
kva vā gataś ceti savismayā sā papraccha cāgniṃ prātitheyī tadānīm agnis tadovāca savistaraṃ tāṃ devāgamaṃ yācanaṃ vai śarīre
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Where has he gone?" In astonishment Pratitheyi asked the fire; then the fire told her in detail of the gods' coming and their request for his body,
अध्याय ११०
अस्थ्नाम् उपादानम् अथ प्रयाणं श्रुत्वा सर्वं दुःखिता सा बभूव दुःखोद्वेगात् सा पपाताथ पृथ्व्यां मन्दं मन्दं वह्निनाश्वासिता च
asthnām upādānam atha prayāṇaṃ śrutvā sarvaṃ duḥkhitā sā babhūva duḥkhodvegāt sā papātātha pṛthvyāṃ mandaṃ mandaṃ vahnināśvāsitā ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the taking of the bones and his departure; hearing all, she was grief-stricken, and from the shock of sorrow she fell to the ground, and was slowly comforted by the fire.
अध्याय ११०
शापे ऽमराणां तु नाहं समर्था अग्निं प्राप्स्ये किं नु कार्यं भवेन् मे
śāpe 'marāṇāṃ tu nāhaṃ samarthā agniṃ prāpsye kiṃ nu kāryaṃ bhaven me
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I am not able to curse the immortals; I will enter the fire; what else is there for me to do?"
अध्याय ११०
कोपं च दुःखं च नियम्य साध्वी तदावादीद् धर्मयुक्तं च भर्तुः
kopaṃ ca duḥkhaṃ ca niyamya sādhvī tadāvādīd dharmayuktaṃ ca bhartuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Restraining her anger and grief, the virtuous woman then spoke the righteous words of her husband:
अध्याय ११०
उत्पद्यते यत् तु विनाशि सर्वं न शोच्यम् अस्तीति मनुष्यलोके गोविप्रदेवार्थम् इह त्यजन्ति प्राणान् प्रियान् पुण्यभाजो मनुष्याः
utpadyate yat tu vināśi sarvaṃ na śocyam astīti manuṣyaloke govipradevārtham iha tyajanti prāṇān priyān puṇyabhājo manuṣyāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Whatever is born is perishable; in the human world there is nothing to grieve over. Meritorious people give up their dear lives here for the sake of cows, brahmins and gods.
अध्याय ११०
संसारचक्रे परिवर्तमाने देहं समर्थं धर्मयुक्तं त्व् अवाप्य प्रियान् प्राणान् देवविप्रार्थहेतोस् ते वै धन्याः प्राणिनो ये त्यजन्ति
saṃsāracakre parivartamāne dehaṃ samarthaṃ dharmayuktaṃ tv avāpya priyān prāṇān devaviprārthahetos te vai dhanyāḥ prāṇino ye tyajanti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the wheel of worldly existence turns, having obtained a capable, righteous body, blessed are those living beings who give up their dear lives for the sake of gods and brahmins.
अध्याय ११०
प्राणाः सर्वे ऽस्यापि देहान्वितस्य यातारो वै नात्र संदेहलेशः एवं ज्ञात्वा विप्रगोदेवदीनाद्य् अर्थं चैनान् उत्सृजन्तीश्वरास् ते
prāṇāḥ sarve 'syāpi dehānvitasya yātāro vai nātra saṃdehaleśaḥ evaṃ jñātvā vipragodevadīnādy arthaṃ cainān utsṛjantīśvarās te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
All the life-breaths of anyone who has a body will depart; there is not the slightest doubt. Knowing this, the lordly ones give them up for the sake of brahmins, cows, gods, the poor and others.
अध्याय ११०
निवार्यमाणो ऽपि मया प्रपन्नया चकार देवास्त्रपरिग्रहं सः मनोगतं वेत्त्य् अथवा विधातुः को मर्त्यलोकातिगचेष्टितस्य
nivāryamāṇo 'pi mayā prapannayā cakāra devāstraparigrahaṃ saḥ manogataṃ vetty athavā vidhātuḥ ko martyalokātigaceṣṭitasya
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Though I, devoted to him, would have prevented him, he accepted the gods' weapons. Who knows the mind of the Creator, or of one whose deeds surpass the mortal world?"
अध्याय ११०
इत्य् एवम् उक्त्वापूज्य चाग्नीन् यथावद् भर्तुस् त्वचा लोमभिः सा विवेश गर्भस्थितं बालकं प्रातिथेयी कुक्षिं विदार्याथ करे गृहीत्वा
ity evam uktvāpūjya cāgnīn yathāvad bhartus tvacā lomabhiḥ sā viveśa garbhasthitaṃ bālakaṃ prātitheyī kukṣiṃ vidāryātha kare gṛhītvā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having said this and duly worshipped the fires, she entered them with her husband's skin and hair; Pratitheyi, cutting open her womb and taking the child in her hand,
अध्याय ११०
नत्वा च गङ्गां भुवम् आश्रमं च वनस्पतीन् ओषधीर् आश्रमस्थान्
natvā ca gaṅgāṃ bhuvam āśramaṃ ca vanaspatīn oṣadhīr āśramasthān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
having bowed to the Ganga, the earth, the hermitage, and the trees and plants of the hermitage, said:
अध्याय ११०
पित्रा हीनो बन्धुभिर् गोत्रजैश् च मात्रा हीनो बालकः सर्व एव रक्षन्तु सर्वे ऽपि च भूतसंघास् तथौषध्यो बालकं लोकपालाः
pitrā hīno bandhubhir gotrajaiś ca mātrā hīno bālakaḥ sarva eva rakṣantu sarve 'pi ca bhūtasaṃghās tathauṣadhyo bālakaṃ lokapālāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This child is bereft of father, of kinsmen of his lineage, and of mother; let all the hosts of beings, the plants and the guardians of the worlds protect this child.
अध्याय ११०
ये बालकं मातृपितृप्रहीणं सनिर्विशेषं स्वतनुप्ररूढैः पश्यन्ति रक्षन्ति त एव नूनं ब्रह्मादिकानाम् अपि वन्दनीयाः
ye bālakaṃ mātṛpitṛprahīṇaṃ sanirviśeṣaṃ svatanuprarūḍhaiḥ paśyanti rakṣanti ta eva nūnaṃ brahmādikānām api vandanīyāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who look upon and protect a child bereft of mother and father as no different from one grown from their own body are surely to be revered even by Brahma and the others."
अध्याय ११०
इत्य् उक्त्वा चात्यजद् बालं भर्तृचित्तपरायणा पिप्पलानां समीपे तु न्यस्य बालं नमस्य च
ity uktvā cātyajad bālaṃ bhartṛcittaparāyaṇā pippalānāṃ samīpe tu nyasya bālaṃ namasya ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having said this, devoted to her husband's mind, she left the child; placing the child near the pippala trees and bowing,
अध्याय ११०
अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य यज्ञपात्रसमन्विता विवेशाग्निं प्रातिथेयी भर्त्रा सह दिवं ययौ
agniṃ pradakṣiṇīkṛtya yajñapātrasamanvitā viveśāgniṃ prātitheyī bhartrā saha divaṃ yayau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
circumambulating the fire, with the sacrificial vessels, Pratitheyi entered the fire and went to heaven with her husband.
अध्याय ११०
रुरुदुश् चाश्रमस्था ये वृक्षाश् च वनवासिनः पुत्रवत् पोषिता येन ऋषिणा च दधीचिना
ruruduś cāśramasthā ye vṛkṣāś ca vanavāsinaḥ putravat poṣitā yena ṛṣiṇā ca dadhīcinā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those dwelling in the hermitage and the forest trees wept — those who had been nourished like sons by the sage Dadhichi:
अध्याय ११०
विना तेन न जीवामस् तया मात्रा विना तथा मृगाश् च पक्षिणः सर्वे वृक्षाः प्रोचुः परस्परम्
vinā tena na jīvāmas tayā mātrā vinā tathā mṛgāś ca pakṣiṇaḥ sarve vṛkṣāḥ procuḥ parasparam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Without him we will not live, nor without that mother." The deer, all the birds and the trees said to one another:
अध्याय ११०
स्वर्गम् आसेदुषोः पित्रोस् तदपत्येष्व् अकृत्रिमम् ये कुर्वन्त्य् अनिशं स्नेहं त एव कृतिनो नराः
svargam āseduṣoḥ pitros tadapatyeṣv akṛtrimam ye kurvanty aniśaṃ snehaṃ ta eva kṛtino narāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Those who show unfailing, genuine love to the children of parents who have gone to heaven are indeed the accomplished ones.
अध्याय ११०
दधीचिः प्रातिथेयी वा वीक्षते ऽस्मान् यथा पुरा तथा पिता न माता वा धिग् अस्मान् पापिनो वयम्
dadhīciḥ prātitheyī vā vīkṣate 'smān yathā purā tathā pitā na mātā vā dhig asmān pāpino vayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Dadhichi and Pratitheyi looked after us before, so neither father nor mother does now; shame on us, we are sinners.
अध्याय ११०
अस्माकम् अपि सर्वेषाम् अतः प्रभृति निश्चितम् बालो दधीचिः प्रातिथेयी बालो धर्मः सनातनः
asmākam api sarveṣām ataḥ prabhṛti niścitam bālo dadhīciḥ prātitheyī bālo dharmaḥ sanātanaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From now on this is settled for all of us: the child is Dadhichi, the child is Pratitheyi, the child is eternal dharma."
अध्याय ११०
एवम् उक्त्वा तदौषध्यो वनस्पतिसमन्विताः सोमं राजानम् अभ्येत्य याचिरे ऽमृतम् उत्तमम्
evam uktvā tadauṣadhyo vanaspatisamanvitāḥ somaṃ rājānam abhyetya yācire 'mṛtam uttamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having said this, the plants together with the trees went to King Soma and asked for the excellent nectar.
अध्याय ११०
स चापि दत्तवांस् तेभ्यः सोमो ऽमृतम् अनुत्तमम् ददुर् बालाय ते चापि अमृतं सुरवल्लभम्
sa cāpi dattavāṃs tebhyaḥ somo 'mṛtam anuttamam dadur bālāya te cāpi amṛtaṃ suravallabham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Soma gave them the unsurpassed nectar, and they gave the child the nectar dear to the gods.
अध्याय ११०
स तेन तृप्तो ववृधे शुक्लपक्षे यथा शशी पिप्पलैः पालितो यस्मात् पिप्पलादः स बालकः प्रवृद्धः पिप्पलान् एवम् उवाच त्व् अतिविस्मितः
sa tena tṛpto vavṛdhe śuklapakṣe yathā śaśī pippalaiḥ pālito yasmāt pippalādaḥ sa bālakaḥ pravṛddhaḥ pippalān evam uvāca tv ativismitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Satisfied by it, he grew like the moon in the bright fortnight; since he was protected by the pippalas, the child was Pippalada. Grown up, he said to the pippalas, greatly astonished:
अध्याय ११०
मानुषेभ्यो मानुषास् तु जायन्ते पक्षिभिः खगाः बीजेभ्यो वीरुधो लोके वैषम्यं नैव दृश्यते वार्क्षस् त्व् अहं कथं जातो हस्तपादादिजीववान्
mānuṣebhyo mānuṣās tu jāyante pakṣibhiḥ khagāḥ bījebhyo vīrudho loke vaiṣamyaṃ naiva dṛśyate vārkṣas tv ahaṃ kathaṃ jāto hastapādādijīvavān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Humans are born from humans, birds from birds, plants from seeds; no irregularity is seen in the world. How was I born of a tree, alive with hands, feet and so on?"
अध्याय ११०
वृक्षास् तद्वचनं श्रुत्वा सर्वम् ऊचुर् यथाक्रमम् दधीचेर् मरणं साध्व्यास् तथा चाग्निप्रवेशनम्
vṛkṣās tadvacanaṃ śrutvā sarvam ūcur yathākramam dadhīcer maraṇaṃ sādhvyās tathā cāgnipraveśanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The trees, hearing his words, told him everything in order: Dadhichi's death, the virtuous wife's entering the fire,
अध्याय ११०
अस्थ्नां संहरणं देवैर् एतत् सर्वं सविस्तरम् श्रुत्वा दुःखसमाविष्टो निपपात तदा भुवि
asthnāṃ saṃharaṇaṃ devair etat sarvaṃ savistaram śrutvā duḥkhasamāviṣṭo nipapāta tadā bhuvi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the gods' taking of the bones — all this in detail. Hearing it, overcome with grief, he fell to the ground.
अध्याय ११०
आश्वासितः पुनर् वृक्षैर् वाक्यैर् धर्मार्थसंहितैः आश्वस्तः स पुनः प्राह तदौषधिवनस्पतीन्
āśvāsitaḥ punar vṛkṣair vākyair dharmārthasaṃhitaiḥ āśvastaḥ sa punaḥ prāha tadauṣadhivanaspatīn
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Comforted again by the trees with words full of dharma and meaning, recovered, he spoke again to the plants and trees:
अध्याय ११०
पितृहन्तॄन् हनिष्ये ऽहं नान्यथा जीवितुं क्षमः पितुर् मित्राणि शत्रूंश् च तथा पुत्रो ऽनुवर्तते
pitṛhantṝn haniṣye 'haṃ nānyathā jīvituṃ kṣamaḥ pitur mitrāṇi śatrūṃś ca tathā putro 'nuvartate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I will kill my father's killers; I cannot live otherwise. A son follows his father's friends and enemies alike.
अध्याय ११०
स एव पुत्रो यो ऽन्यस् तु पुत्ररूपो रिपुः स्मृतः वदन्ति पितृमित्राणि तारयन्त्य् अहितान् अपि
sa eva putro yo 'nyas tu putrarūpo ripuḥ smṛtaḥ vadanti pitṛmitrāṇi tārayanty ahitān api
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He alone is a son; another is remembered as an enemy in a son's form. Friends of one's father, they say, save even the hostile."
अध्याय ११०
वृक्षास् तं बालम् आदाय सोमान्तिकम् अथाययुः बालवाक्यं तु ते वृक्षाः सोमायाथ न्यवेदयन् श्रुत्वा सोमो ऽपि तं बालं पिप्पलादम् अभाषत
vṛkṣās taṃ bālam ādāya somāntikam athāyayuḥ bālavākyaṃ tu te vṛkṣāḥ somāyātha nyavedayan śrutvā somo 'pi taṃ bālaṃ pippalādam abhāṣata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The trees took the child and went to Soma; the trees told Soma the child's words; hearing them, Soma spoke to the child Pippalada:
अध्याय ११०
गृहाण विद्यां विधिवत् समग्रां तपःसमृद्धिं च शुभां च वाचम् शौर्यं च रूपं च बलं च बुद्धिं संप्राप्स्यसे पुत्र मदाज्ञया त्वम्
gṛhāṇa vidyāṃ vidhivat samagrāṃ tapaḥsamṛddhiṃ ca śubhāṃ ca vācam śauryaṃ ca rūpaṃ ca balaṃ ca buddhiṃ saṃprāpsyase putra madājñayā tvam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Take all knowledge duly, the wealth of austerity and auspicious speech; you will obtain valour, beauty, strength and intellect, my son, by my command."
अध्याय ११०
पिप्पलादस् तम् अप्य् आह ओषधीशं विनीतवत्
pippalādas tam apy āha oṣadhīśaṃ vinītavat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Pippalada humbly said to the lord of plants:
अध्याय ११०
सर्वम् एतद् वृथा मन्ये पितृहन्तृविनिष्कृतिम् न करोम्य् अत्र यावच् च तस्मात् तत् प्रथमं वद
sarvam etad vṛthā manye pitṛhantṛviniṣkṛtim na karomy atra yāvac ca tasmāt tat prathamaṃ vada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I consider all this vain until I bring retribution on my father's killers; therefore tell me that first:
अध्याय ११०
यस्मिन् देशे यत्र काले यस्मिन् देवे च मन्त्रके यत्र तीर्थे च सिध्येत मत्संकल्पः सुरोत्तम
yasmin deśe yatra kāle yasmin deve ca mantrake yatra tīrthe ca sidhyeta matsaṃkalpaḥ surottama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
in what land, at what time, with what deity and mantra, at what holy place my resolve may be accomplished, O best of gods."
अध्याय ११०
चन्द्रः प्राह चिरं ध्यात्वा भुक्तिर् वा मुक्तिर् एव वा सर्वं महेश्वराद् देवाज् जायते नात्र संशयः
candraḥ prāha ciraṃ dhyātvā bhuktir vā muktir eva vā sarvaṃ maheśvarād devāj jāyate nātra saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Moon, after meditating long, said: "Whether enjoyment or liberation, all comes from the god Maheshvara; there is no doubt."
अध्याय ११०
स सोमं पुनर् अप्य् आह कथं द्रक्ष्ये महेश्वरम् बालो ऽहं बालबुद्धिश् च न सामर्थ्यं तपस् तथा
sa somaṃ punar apy āha kathaṃ drakṣye maheśvaram bālo 'haṃ bālabuddhiś ca na sāmarthyaṃ tapas tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He said to Soma again: "How shall I see Maheshvara? I am a child with a child's mind; I have no power or austerity."
अध्याय ११०
गौतमीं गच्छ भद्र त्वं स्तुहि चक्रेश्वरं हरम् प्रसन्नस् तु तवेशानो ह्य् अल्पायासेन वत्सक
gautamīṃ gaccha bhadra tvaṃ stuhi cakreśvaraṃ haram prasannas tu taveśāno hy alpāyāsena vatsaka
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Go to the Gautami, dear one, and praise Hara, lord of the discus; the Lord will be pleased with you with little effort, my child.
अध्याय ११०
प्रीतो भवेन् महादेवः साक्षात् कारुणिकः शिवः आस्ते साक्षात्कृतः शंभुर् विष्णुना प्रभविष्णुना
prīto bhaven mahādevaḥ sākṣāt kāruṇikaḥ śivaḥ āste sākṣātkṛtaḥ śaṃbhur viṣṇunā prabhaviṣṇunā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Mahadeva, compassionate Shiva himself, will be pleased; Shambhu stays there, seen face to face by the mighty Vishnu,
अध्याय ११०
वरं च दत्तवान् विष्णोश् चक्रं च त्रिदशार्चितम् गच्छ तत्र महाबुद्धे दण्डके गौतमीं नदीम्
varaṃ ca dattavān viṣṇoś cakraṃ ca tridaśārcitam gaccha tatra mahābuddhe daṇḍake gautamīṃ nadīm
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and he gave Vishnu a boon and the discus worshipped by the gods. Go there, wise one, to the river Gautami in Dandaka.
अध्याय ११०
चक्रेश्वरं नाम तीर्थं जानन्त्य् ओषधयस् तु तत् तं गत्वा स्तुहि देवेशं सर्वभावेन शंकरम् स ते प्रीतमनास् तात सर्वान् कामान् प्रदास्यति
cakreśvaraṃ nāma tīrthaṃ jānanty oṣadhayas tu tat taṃ gatvā stuhi deveśaṃ sarvabhāvena śaṃkaram sa te prītamanās tāta sarvān kāmān pradāsyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The plants know the holy place called Chakreshvara; go there and praise Shankara, lord of the gods, with all your heart; pleased with you, my child, he will grant all your desires."
अध्याय ११०
तद् राजवचनाद् ब्रह्मन् पिप्पलादो महामुनिः आजगाम जगन्नाथो यत्र रुद्रः स चक्रदः
tad rājavacanād brahman pippalādo mahāmuniḥ ājagāma jagannātho yatra rudraḥ sa cakradaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At the king's words, O Brahman, the great sage Pippalada came to where Rudra, lord of the world, the giver of the discus, was.
अध्याय ११०
तं बालं कृपयाविष्टाः पिप्पलाः स्वाश्रमान् ययुः गोदावर्यां ततः स्नात्वा नत्वा त्रिभुवनेश्वरम् तुष्टाव सर्वभावेन पिप्पलादः शिवं शुचिः
taṃ bālaṃ kṛpayāviṣṭāḥ pippalāḥ svāśramān yayuḥ godāvaryāṃ tataḥ snātvā natvā tribhuvaneśvaram tuṣṭāva sarvabhāvena pippalādaḥ śivaṃ śuciḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The pippalas, full of compassion for the child, went to their own hermitages. Then, having bathed in the Godavari and bowed to the lord of the three worlds, the pure Pippalada praised Shiva with all his heart:
अध्याय ११०
सर्वाणि कर्माणि विहाय धीरास् त्यक्तैषणा निर्जितचित्तवाताः यं यान्ति मुक्त्यै शरणं प्रयत्नात् तम् आदिदेवं प्रणमामि शंभुम्
sarvāṇi karmāṇi vihāya dhīrās tyaktaiṣaṇā nirjitacittavātāḥ yaṃ yānti muktyai śaraṇaṃ prayatnāt tam ādidevaṃ praṇamāmi śaṃbhum
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I bow to Shambhu, the primal god, to whom the steadfast, abandoning all actions and desires, having conquered the winds of the mind, go with effort for refuge to obtain liberation.
अध्याय ११०
यः सर्वसाक्षी सकलान्तरात्मा सर्वेश्वरः सर्वकलानिधानम् विज्ञाय मच्चित्तगतं समस्तं स मे स्मरारिः करुणां करोतु
yaḥ sarvasākṣī sakalāntarātmā sarveśvaraḥ sarvakalānidhānam vijñāya maccittagataṃ samastaṃ sa me smarāriḥ karuṇāṃ karotu
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
May he who is witness of all, the inner self of all, lord of all, treasury of all arts, knowing all that is in my mind, the enemy of Love, show me compassion.
अध्याय ११०
दिगीश्वराञ् जित्य सुरार्चितस्य कैलासम् आन्दोलयतः पुरारेः अङ्गुष्ठकृत्यैव रसातलाद् अधो गतस्य तस्यैव दशाननस्य
digīśvarāñ jitya surārcitasya kailāsam āndolayataḥ purāreḥ aṅguṣṭhakṛtyaiva rasātalād adho gatasya tasyaiva daśānanasya
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When the ten-headed one, having conquered the lords of the quarters, shook Kailasa of the enemy of the cities worshipped by the gods, he was sent down below Rasatala merely by the pressure of his toe;
अध्याय ११०
आलूनकायस्य गिरं निशम्य विहस्य देव्या सह दत्तम् इष्टम् तस्मै प्रसन्नः कुपितो ऽपि तद्वद् अयुक्तदातासि महेश्वर त्वम्
ālūnakāyasya giraṃ niśamya vihasya devyā saha dattam iṣṭam tasmai prasannaḥ kupito 'pi tadvad ayuktadātāsi maheśvara tvam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
hearing the words of that one whose body was crushed, you laughed with the Goddess and gave him what he wished; pleased, and even when angry, you are thus a giver even to the unworthy, O Maheshvara.
अध्याय ११०
सौत्रामणीम् ऋद्धिम् अधः स चक्रे यो ऽर्चां हरौ नित्यम् अतीव कृत्वा बाणः प्रशस्यः कृतवान् उच्चपूजां रम्यां मनोज्ञां शशिखण्डमौलेः
sautrāmaṇīm ṛddhim adhaḥ sa cakre yo 'rcāṃ harau nityam atīva kṛtvā bāṇaḥ praśasyaḥ kṛtavān uccapūjāṃ ramyāṃ manojñāṃ śaśikhaṇḍamauleḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who always worshipped Hara exceedingly obtained the prosperity of the Sautramani; Bana, praiseworthy, performed a lofty, delightful and charming worship of the one crowned with the crescent moon.
अध्याय ११०
जित्वा रिपून् देवगणान् प्रपूज्य गुरुं नमस्कर्तुम् अगाद् विशाखः चुकोप दृष्ट्वा गणनाथम् ऊढम् अङ्के तम् आरोप्य जहास सोमः
jitvā ripūn devagaṇān prapūjya guruṃ namaskartum agād viśākhaḥ cukopa dṛṣṭvā gaṇanātham ūḍham aṅke tam āropya jahāsa somaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having conquered his enemies and honoured the hosts of gods, Vishakha went to bow to his father; he became angry seeing the lord of the Ganas carried on his lap, and Soma, placing him on his lap, laughed.
अध्याय ११०
ईशाङ्करूढो ऽपि शिशुस्वभावान् न मातुर् अङ्कं प्रमुमोच बालः क्रुद्धं सुतं बोधितुम् अप्य् अशक्तस् ततो ऽर्धनारित्वम् अवाप सोमः
īśāṅkarūḍho 'pi śiśusvabhāvān na mātur aṅkaṃ pramumoca bālaḥ kruddhaṃ sutaṃ bodhitum apy aśaktas tato 'rdhanāritvam avāpa somaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Though seated on the Lord's lap, the child by a child's nature did not leave his mother's lap; unable to pacify his angry son, Soma then took the half-woman form."
अध्याय ११०
ततः स्वयंभूः सुप्रीतः पिप्पलादम् अभाषत
tataḥ svayaṃbhūḥ suprītaḥ pippalādam abhāṣata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the Self-born, well pleased, said to Pippalada:
अध्याय ११०
वरं वरय भद्रं ते पिप्पलाद यथेप्सितम्
varaṃ varaya bhadraṃ te pippalāda yathepsitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Choose a boon as you wish, Pippalada; blessings on you."
अध्याय ११०
हतो देवैर् महादेव पिता मम महायशाः अदाम्भिकः सत्यवादी तथा माता पतिव्रता
hato devair mahādeva pitā mama mahāyaśāḥ adāmbhikaḥ satyavādī tathā mātā pativratā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"O Mahadeva, my illustrious father was slain by the gods — without pretence and truthful — and likewise my mother, faithful to her husband.
अध्याय ११०
देवेभ्यश् च तयोर् नाशं श्रुत्वा नाथ सविस्तरम् दुःखकोपसमाविष्टो नाहं जीवितुम् उत्सहे
devebhyaś ca tayor nāśaṃ śrutvā nātha savistaram duḥkhakopasamāviṣṭo nāhaṃ jīvitum utsahe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having heard in detail of their death at the hands of the gods, Lord, overcome with grief and anger, I cannot bear to live.
अध्याय ११०
तस्मान् मे देहि सामर्थ्यं नाशयेयं सुरान् यथा अवध्यसेव्यस् त्रैलोक्ये त्वम् एव शशिशेखर
tasmān me dehi sāmarthyaṃ nāśayeyaṃ surān yathā avadhyasevyas trailokye tvam eva śaśiśekhara
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Therefore give me the power to destroy the gods; you alone in the three worlds are to be served and cannot be slain, O moon-crested one."
अध्याय ११०
तृतीयं नयनं द्रष्टुं यदि शक्नोषि मे ऽनघ ततः समर्थो भविता देवांश् छेदयितुं भवान्
tṛtīyaṃ nayanaṃ draṣṭuṃ yadi śaknoṣi me 'nagha tataḥ samartho bhavitā devāṃś chedayituṃ bhavān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"If you are able to look at my third eye, sinless one, then you will be able to cut down the gods."
अध्याय ११०
ततो द्रष्टुं मनश् चक्रे तृतीयं लोचनं विभोः न शशाक तदोवाच न शक्तो ऽस्मीति शंकरम्
tato draṣṭuṃ manaś cakre tṛtīyaṃ locanaṃ vibhoḥ na śaśāka tadovāca na śakto 'smīti śaṃkaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then he set his mind to looking at the Lord's third eye; he could not, and then said to Shankara, "I am not able."
अध्याय ११०
किंचित् कुरु तपो बाल यदा द्रक्ष्यसि लोचनम् तृतीयं त्वं तदाभीष्टं प्राप्स्यसे नात्र संशयः
kiṃcit kuru tapo bāla yadā drakṣyasi locanam tṛtīyaṃ tvaṃ tadābhīṣṭaṃ prāpsyase nātra saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Perform some austerity, child; when you see the third eye, then you will obtain your wish without doubt."
अध्याय ११०
एतच् छ्रुत्वेशानवाक्यं तपसे कृतनिश्चयः दधीचिसूनुर् धर्मात्मा तत्रैव बहुलाः समाः
etac chrutveśānavākyaṃ tapase kṛtaniścayaḥ dadhīcisūnur dharmātmā tatraiva bahulāḥ samāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the Lord's words and resolved on austerity, the righteous son of Dadhichi stayed there many years,
अध्याय ११०
शिवध्यानैकनिरतो बालो ऽपि बलवान् इव प्रत्यहं प्रातर् उत्थाय स्नात्वा नत्वा गुरून् क्रमात्
śivadhyānaikanirato bālo 'pi balavān iva pratyahaṃ prātar utthāya snātvā natvā gurūn kramāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
wholly absorbed in meditation on Shiva, a child yet like one strong; rising each morning, bathing and bowing to his elders in order,
अध्याय ११०
सुखासीनो मनः कृत्वा सुषुम्नायाम् अनन्यधीः हस्तस्वस्तिकम् आरोप्य नाभौ विस्मृतसंसृतिः
sukhāsīno manaḥ kṛtvā suṣumnāyām ananyadhīḥ hastasvastikam āropya nābhau vismṛtasaṃsṛtiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
seated comfortably, placing his mind in the Sushumna with single focus, placing his hands crossed at the navel, forgetting worldly existence,
अध्याय ११०
स्थानात् स्थानान्तरोत्कर्षान् विदध्यौ शांभवं महः ददर्श चक्षुर् देवस्य तृतीयं पिप्पलाशनः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा विनीत इदम् अब्रवीत्
sthānāt sthānāntarotkarṣān vidadhyau śāṃbhavaṃ mahaḥ dadarśa cakṣur devasya tṛtīyaṃ pippalāśanaḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vinīta idam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
he meditated on Shambhu's splendour rising from centre to centre; Pippalada saw the god's third eye and, bowing with joined palms, humbly said:
अध्याय ११०
शंभुना देवदेवेन वरो दत्तः पुरा मम तार्तीयचक्षुषो ज्योतिर् यदा पश्यसि तत्क्षणात्
śaṃbhunā devadevena varo dattaḥ purā mama tārtīyacakṣuṣo jyotir yadā paśyasi tatkṣaṇāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Shambhu, god of gods, formerly gave me a boon: 'The moment you see the light of my third eye,
अध्याय ११०
सर्वं ते प्रार्थितं सिध्येद् इत्य् आह त्रिदशेश्वरः तस्माद् रिपुविनाशाय हेतुभूतां प्रयच्छ मे
sarvaṃ te prārthitaṃ sidhyed ity āha tridaśeśvaraḥ tasmād ripuvināśāya hetubhūtāṃ prayaccha me
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
all you ask will be accomplished,' said the lord of the gods. Therefore give me what will be the cause of my enemies' destruction."
अध्याय ११०
तदैव पिप्पलाः प्रोचुर् वडवापि महाद्युते माता तव प्रातिथेयी वदन्त्य् एवं दिवं गता
tadaiva pippalāḥ procur vaḍavāpi mahādyute mātā tava prātitheyī vadanty evaṃ divaṃ gatā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At that very moment the pippalas said, "O radiant one, your mother Pratitheyi, a mare too, has gone to heaven, they say.
अध्याय ११०
पराभिद्रोहनिरता विस्मृतात्महिता नराः इतस् ततो भ्रान्तचित्ताः पतन्ति नरकावटे
parābhidrohaniratā vismṛtātmahitā narāḥ itas tato bhrāntacittāḥ patanti narakāvaṭe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Men devoted to harming others, forgetting their own good, their minds wandering here and there, fall into the pit of hell."
अध्याय ११०
तन् मातृवचनं श्रुत्वा कुपितः पिप्पलाशनः अभिमाने ज्वलत्य् अन्तः साधुवादो निरर्थकः
tan mātṛvacanaṃ śrutvā kupitaḥ pippalāśanaḥ abhimāne jvalaty antaḥ sādhuvādo nirarthakaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing these words of his mothers, Pippalada became angry; when pride burns within, good counsel is useless.
अध्याय ११०
देहि देहीति तं प्राह कृत्या नेत्रविनिर्गता वडवेति स्मरन् विप्रः कृत्यापि वडवाकृतिः
dehi dehīti taṃ prāha kṛtyā netravinirgatā vaḍaveti smaran vipraḥ kṛtyāpi vaḍavākṛtiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Give, give!" he said to him; a Kritya came forth from the eye; the brahmin remembering the mare, the Kritya too had the form of a mare,
अध्याय ११०
सर्वसत्त्वविनाशाय प्रभूतानलगर्भिणी गभस्तिनी बालगर्भा या माता पिप्पलाशिनः
sarvasattvavināśāya prabhūtānalagarbhiṇī gabhastinī bālagarbhā yā mātā pippalāśinaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
bearing abundant fire within for the destruction of all beings — like Gabhastini, pregnant with a child, the mother of Pippalada.
अध्याय ११०
तद्ध्यानयोगात् तु जाता कृत्या सानलगर्भिणी उत्पन्ना सा महारौद्रा मृत्युजिह्वेव भीषणा
taddhyānayogāt tu jātā kṛtyā sānalagarbhiṇī utpannā sā mahāraudrā mṛtyujihveva bhīṣaṇā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Through the yoga of his meditation the Kritya was born pregnant with fire, very terrible, fearsome like the tongue of death.
अध्याय ११०
अवोचत् पिप्पलादं तं किं कृत्यं मे वदस्व तत् पिप्पलादो ऽपि तां प्राह देवान् खाद रिपून् मम
avocat pippalādaṃ taṃ kiṃ kṛtyaṃ me vadasva tat pippalādo 'pi tāṃ prāha devān khāda ripūn mama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
She said to Pippalada, "What is my task? Tell me that." Pippalada said to her, "Devour the gods, my enemies."
अध्याय ११०
जग्राह सा तथेत्य् उक्त्वा पिप्पलादं पुरस्थितम् स प्राह किम् इदं कृत्ये सा चाप्य् आह त्वयोदितम्
jagrāha sā tathety uktvā pippalādaṃ purasthitam sa prāha kim idaṃ kṛtye sā cāpy āha tvayoditam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying "So be it," she seized Pippalada who stood before her. He said, "What is this, Kritya?" and she said, "As you said:
अध्याय ११०
देवैश् च निर्मितं देहं ततो भीतः शिवं ययौ तुष्टाव देवं स मुनिः कृत्यां प्राह तदा शिवः
devaiś ca nirmitaṃ dehaṃ tato bhītaḥ śivaṃ yayau tuṣṭāva devaṃ sa muniḥ kṛtyāṃ prāha tadā śivaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
your body was made by the gods." Then, afraid, he went to Shiva; the sage praised the god, and then Shiva spoke to the Kritya:
अध्याय ११०
योजनान्तःस्थिताञ् जीवान् न गृहाण मदाज्ञया तस्माद् याहि ततो दूरं कृत्ये कृत्यं ततः कुरु
yojanāntaḥsthitāñ jīvān na gṛhāṇa madājñayā tasmād yāhi tato dūraṃ kṛtye kṛtyaṃ tataḥ kuru
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"By my command do not seize the beings dwelling within a yojana; therefore go far from here, Kritya, and then do your task."
अध्याय ११०
तीर्थात् तु पिप्पलात् पूर्वं यावद् योजनसंख्यया प्रातिष्ठद् वडवारूपा कृत्या सा ऋषिनिर्मिता
tīrthāt tu pippalāt pūrvaṃ yāvad yojanasaṃkhyayā prātiṣṭhad vaḍavārūpā kṛtyā sā ṛṣinirmitā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
A yojana east of the Pippala holy place, the Kritya created by the sage stood in the form of a mare.
अध्याय ११०
तस्यां जातो महान् अग्निर् लोकसंहरणक्षमः तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे त्रस्ताः शंभुम् उपागमन्
tasyāṃ jāto mahān agnir lokasaṃharaṇakṣamaḥ taṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve trastāḥ śaṃbhum upāgaman
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In her was born a great fire, able to destroy the worlds; seeing it, all the gods, terrified, went to Shambhu,
अध्याय ११०
चक्रेश्वरं पिप्पलेशं पिप्पलादेन तोषितम् स्तुवन्तो भीतमनसः शंभुम् ऊचुर् दिवौकसः
cakreśvaraṃ pippaleśaṃ pippalādena toṣitam stuvanto bhītamanasaḥ śaṃbhum ūcur divaukasaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
to Chakreshvara, Pippalesha, pleased by Pippalada; praising him with fearful minds, the dwellers of heaven said to Shambhu:
अध्याय ११०
रक्षस्व शंभो कृत्यास्मान् बाधते तद्भवानलः शरणं भव सर्वेश भीतानाम् अभयप्रद
rakṣasva śaṃbho kṛtyāsmān bādhate tadbhavānalaḥ śaraṇaṃ bhava sarveśa bhītānām abhayaprada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Protect us, Shambhu; the Kritya and her fire oppress us; be the refuge, lord of all, giver of fearlessness to the frightened.
अध्याय ११०
सर्वतः परिभूतानाम् आर्तानां श्रान्तचेतसाम् सर्वेषाम् एव जन्तूनां त्वम् एव शरणं शिव
sarvataḥ paribhūtānām ārtānāṃ śrāntacetasām sarveṣām eva jantūnāṃ tvam eva śaraṇaṃ śiva
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
For all creatures overcome on every side, distressed and weary-minded, you alone are the refuge, Shiva.
अध्याय ११०
ऋषिणाभ्यर्थिता कृत्या त्वच्चक्षुर्वह्निनिर्गता सा जिघांसति लोकांस् त्रींस् त्वं नस् त्राता न चेतरः
ṛṣiṇābhyarthitā kṛtyā tvaccakṣurvahninirgatā sā jighāṃsati lokāṃs trīṃs tvaṃ nas trātā na cetaraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Kritya, requested by the sage, came out of the fire of your eye; she wishes to kill the three worlds; you are our protector and no other."
अध्याय ११०
तान् अब्रवीज् जगन्नाथो योजनान्तर्निवासिनः न बाधते त्व् असौ कृत्या तस्माद् यूयम् अहर्निशम् इहैवासध्वम् अमरास् तस्या वो न भयं भवेत्
tān abravīj jagannātho yojanāntarnivāsinaḥ na bādhate tv asau kṛtyā tasmād yūyam aharniśam ihaivāsadhvam amarās tasyā vo na bhayaṃ bhavet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The lord of the world said to them: "The Kritya does not harm those who dwell within a yojana; therefore, immortals, stay here day and night, and you will have no fear of her."
अध्याय ११०
पुनर् ऊचुः सुरेशानं त्वया दत्तं त्रिविष्टपम् तत् त्यक्त्वात्र कथं नाथ वत्स्यामस् त्रिदशार्चित
punar ūcuḥ sureśānaṃ tvayā dattaṃ triviṣṭapam tat tyaktvātra kathaṃ nātha vatsyāmas tridaśārcita
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They said again to the lord of the gods: "Heaven was given by you; how can we leave it and dwell here, Lord, worshipped by the gods?"
अध्याय ११०
देवानां वचनं श्रुत्वा शिवो वाक्यम् अथाब्रवीत्
devānāṃ vacanaṃ śrutvā śivo vākyam athābravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the gods' words, Shiva then said:
अध्याय ११०
देवो ऽसौ विश्वतश्चक्षुर् यो देवो विश्वतोमुखः यो रश्मिभिस् तु धमते नित्यं यो जनको मतः
devo 'sau viśvataścakṣur yo devo viśvatomukhaḥ yo raśmibhis tu dhamate nityaṃ yo janako mataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"That god whose eyes are everywhere, whose faces are everywhere, who blows with his rays and is ever regarded as the begetter —
अध्याय ११०
स सूर्य एक एवात्र साक्षाद् रूपेण सर्वदा स्थितिं करोतु तन्मूर्तौ भविष्यन्त्य् अखिलाः स्थिताः
sa sūrya eka evātra sākṣād rūpeṇa sarvadā sthitiṃ karotu tanmūrtau bhaviṣyanty akhilāḥ sthitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
let that Sun alone always stay here in visible form; all of you will abide in his form."
अध्याय ११०
तथेति शंभुवचनात् पारिजाततरोस् तदा देवा दिवाकरं चक्रुस् त्वष्टा भास्करम् अब्रवीत्
tatheti śaṃbhuvacanāt pārijātataros tadā devā divākaraṃ cakrus tvaṣṭā bhāskaram abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying "So be it" at Shambhu's words, the gods made the Sun of the Parijata tree; Tvashtri said to the Sun:
अध्याय ११०
इहैवास्स्व जगत्स्वामिन् रक्षेमान् विबुधान् स्वयम् स्वांशैश् च वयम् अप्य् अत्र तिष्ठामः शंभुसंनिधौ
ihaivāssva jagatsvāmin rakṣemān vibudhān svayam svāṃśaiś ca vayam apy atra tiṣṭhāmaḥ śaṃbhusaṃnidhau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Stay right here, lord of the world, and protect these gods yourself; we too will stay here with our portions near Shambhu."
अध्याय ११०
चक्रेश्वरस्य परितो यावद् योजनसंख्यया गङ्गाया उभयं तीरम् आसाद्यासन् सुरोत्तमाः
cakreśvarasya parito yāvad yojanasaṃkhyayā gaṅgāyā ubhayaṃ tīram āsādyāsan surottamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Around Chakreshvara, for a yojana, reaching both banks of the Ganga, the best of gods stayed.
अध्याय ११०
अङ्गुल्यर्धार्धमात्रं तु गङ्गातीरं समाश्रिताः तिस्रः कोट्यस् तथा पञ्च शतानि मुनिसत्तम तीर्थानां तत्र व्युष्टिं च कः शृणोति ब्रवीति वा
aṅgulyardhārdhamātraṃ tu gaṅgātīraṃ samāśritāḥ tisraḥ koṭyas tathā pañca śatāni munisattama tīrthānāṃ tatra vyuṣṭiṃ ca kaḥ śṛṇoti bravīti vā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Occupying the Ganga's bank every half of a half finger-breadth, there are three crores and five hundred holy places, O best of sages; who can hear or tell their glory?
अध्याय ११०
ततः सुरगणाः सर्वे विनीताः शिवम् अब्रुवन्
tataḥ suragaṇāḥ sarve vinītāḥ śivam abruvan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then all the hosts of gods humbly said to Shiva:
अध्याय ११०
पिप्पलादं सुरेशान शमं नय जगन्मय
pippalādaṃ sureśāna śamaṃ naya jaganmaya
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Pacify Pippalada, lord of the gods, you who are the world."
अध्याय ११०
ओम् इत्य् उक्त्वा जगन्नाथः पिप्पलादम् अवोचत
om ity uktvā jagannāthaḥ pippalādam avocata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying "Om," the lord of the world said to Pippalada:
अध्याय ११०
नाशितेष्व् अपि देवेषु पिता ते नागमिष्यति दत्ताः पित्रा तव प्राणा देवानां कार्यसिद्धये
nāśiteṣv api deveṣu pitā te nāgamiṣyati dattāḥ pitrā tava prāṇā devānāṃ kāryasiddhaye
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Even if the gods are destroyed, your father will not come back. Your father gave his life for the accomplishment of the gods' task.
अध्याय ११०
दीनार्तकरुणाबन्धुः को हि तादृग्भवे भवेत् तथा याता दिवं तात तव माता पतिव्रता
dīnārtakaruṇābandhuḥ ko hi tādṛgbhave bhavet tathā yātā divaṃ tāta tava mātā pativratā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Who in existence could be such a kinsman of compassion to the wretched and distressed? Likewise your mother, faithful to her husband, has gone to heaven, my child.
अध्याय ११०
समा काप्य् अत्र मतया लोपामुद्राप्य् अरुन्धती यद् अस्थिभिः सुराः सर्वे जयिनः सुखिनः सदा
samā kāpy atra matayā lopāmudrāpy arundhatī yad asthibhiḥ surāḥ sarve jayinaḥ sukhinaḥ sadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In my view neither Lopamudra nor Arundhati equals her. By his bones all the gods are ever victorious and happy;
अध्याय ११०
तेनावाप्तं यशः स्फीतं तव मात्राक्षयं कृतम् त्वया पुत्रेण सर्वत्र नातः परतरं कृतम्
tenāvāptaṃ yaśaḥ sphītaṃ tava mātrākṣayaṃ kṛtam tvayā putreṇa sarvatra nātaḥ parataraṃ kṛtam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
he has gained abundant fame, and your mother has made it imperishable; by you, their son, it has been done everywhere — nothing higher has been done.
अध्याय ११०
त्वत्प्रतापभयात् स्वर्गाच् च्युतांस् त्वं पातुम् अर्हसि कांदिशीकांस् तव भयाद् अमरांस् त्रातुम् अर्हसि नार्तत्राणाद् अभ्यधिकं सुकृतं क्वापि विद्यते
tvatpratāpabhayāt svargāc cyutāṃs tvaṃ pātum arhasi kāṃdiśīkāṃs tava bhayād amarāṃs trātum arhasi nārtatrāṇād abhyadhikaṃ sukṛtaṃ kvāpi vidyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You should protect those fallen from heaven in fear of your might; you should save the immortals who are bewildered by fear of you. There is no merit anywhere greater than saving the distressed.
अध्याय ११०
यावद् यशः स्फुरति चारु मनुष्यलोके अहानि तावन्ति दिवं गतस्य दिने दिने वर्षसंख्या परस्मिंल् लोके वासो जायते निर्विकारः
yāvad yaśaḥ sphurati cāru manuṣyaloke ahāni tāvanti divaṃ gatasya dine dine varṣasaṃkhyā parasmiṃl loke vāso jāyate nirvikāraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As long as one's fame shines beautifully in the human world, for so many days one who has gone to heaven dwells in the other world unchanged, each day counting as years.
अध्याय ११०
मृतास् त एवात्र यशो न येषाम् अन्धास् त एव श्रुतवर्जिता ये ये दानशीला न नपुंसकास् ते ये धर्मशीला न त एव शोच्याः
mṛtās ta evātra yaśo na yeṣām andhās ta eva śrutavarjitā ye ye dānaśīlā na napuṃsakās te ye dharmaśīlā na ta eva śocyāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They alone are dead here who have no fame; they alone are blind who lack learning; those given to generosity are not eunuchs; those given to dharma are not to be pitied."
अध्याय ११०
भाषितं देवदेवस्य श्रुत्वा शान्तो ऽभवन् मुनिः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा नत्वा नाथम् अथाब्रवीत्
bhāṣitaṃ devadevasya śrutvā śānto 'bhavan muniḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā natvā nātham athābravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the words of the god of gods, the sage became calm; with joined palms, bowing to the Lord, he said:
अध्याय ११०
वाग्भिर् मनोभिः कृतिभिः कदाचिन् ममोपकुर्वन्ति हिते रता ये तेभ्यो हितार्थं त्व् इह चापरेषां सोमं नमस्यामि सुरादिपूज्यम्
vāgbhir manobhiḥ kṛtibhiḥ kadācin mamopakurvanti hite ratā ye tebhyo hitārthaṃ tv iha cāpareṣāṃ somaṃ namasyāmi surādipūjyam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"To those who, devoted to my good, sometimes help me by words, thoughts and deeds — for their good and for others here, I bow to Soma, worshipped by the gods and others.
अध्याय ११०
संरक्षितो यैर् अभिवर्धितश् च समानगोत्रश् च समानधर्मा तेषाम् अभीष्टानि शिवः करोतु बालेन्दुमौलिं प्रणतो ऽस्मि नित्यम्
saṃrakṣito yair abhivardhitaś ca samānagotraś ca samānadharmā teṣām abhīṣṭāni śivaḥ karotu bālendumauliṃ praṇato 'smi nityam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
May Shiva fulfil the wishes of those by whom I was protected and raised, of the same lineage and the same dharma; I ever bow to the one crowned with the young moon.
अध्याय ११०
यैर् अहं वर्धितो नित्यं मातृवत् पितृवत् प्रभो तन्नाम्ना जायतां तीर्थं देवदेव जगत्त्रये
yair ahaṃ vardhito nityaṃ mātṛvat pitṛvat prabho tannāmnā jāyatāṃ tīrthaṃ devadeva jagattraye
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those by whom I was always raised like a mother and father, O Lord — let a holy place arise in the three worlds by their name, O god of gods.
अध्याय ११०
यशस् तु तेषां भविता तेभ्यो ऽहम् अनृणस् ततः यानि क्षेत्राणि देवानां यानि तीर्थानि भूतले
yaśas tu teṣāṃ bhavitā tebhyo 'ham anṛṇas tataḥ yāni kṣetrāṇi devānāṃ yāni tīrthāni bhūtale
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then their fame will arise and I will be free of debt to them. Whatever regions of the gods and holy places there are on earth,
अध्याय ११०
तेभ्यो यद् इदम् अधिकम् अनुमन्यन्तु देवताः ततः क्षमे ऽहं देवानाम् अपराधं निरञ्जनः
tebhyo yad idam adhikam anumanyantu devatāḥ tataḥ kṣame 'haṃ devānām aparādhaṃ nirañjanaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
let the deities agree that this is greater than them; then I, stainless, will forgive the gods' offence."
अध्याय ११०
ततः समक्षं सुरसाक्षरां गिरं सहस्रचक्षुःप्रमुखांस् तथाग्रतः उवाच देवा अपि मेनिरे वचो दधीचिपुत्रोदितम् आदरेण
tataḥ samakṣaṃ surasākṣarāṃ giraṃ sahasracakṣuḥpramukhāṃs tathāgrataḥ uvāca devā api menire vaco dadhīciputroditam ādareṇa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then, in the presence of the gods, he spoke words heard by the gods before the thousand-eyed and the rest; the gods too accepted with respect the words spoken by the son of Dadhichi.
अध्याय ११०
बालस्य बुद्धिं विनयं च विद्यां शौर्यं बलं साहसं सत्यवाचम् पित्रोर् भक्तिं भावशुद्धिं विदित्वा तदावादीच् छंकरः पिप्पलादम्
bālasya buddhiṃ vinayaṃ ca vidyāṃ śauryaṃ balaṃ sāhasaṃ satyavācam pitror bhaktiṃ bhāvaśuddhiṃ viditvā tadāvādīc chaṃkaraḥ pippalādam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Knowing the child's intellect, humility, learning, valour, strength, daring, truthful speech, devotion to his parents and purity of feeling, Shankara then spoke to Pippalada:
अध्याय ११०
वत्स यद् वै प्रियं कामं यच् चापि सुरवल्लभम् प्राप्स्यसे वद कल्याणं नान्यथा त्वं मनः कृथाः
vatsa yad vai priyaṃ kāmaṃ yac cāpi suravallabham prāpsyase vada kalyāṇaṃ nānyathā tvaṃ manaḥ kṛthāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Child, whatever dear desire you have, even what is dear to the gods, you will obtain; speak what is auspicious and set your mind on nothing else."
अध्याय ११०
ये गङ्गायाम् आप्लुता धर्मनिष्ठाः संपश्यन्ति त्वत्पदाब्जं महेश सर्वान् कामान् आप्नुवन्तु प्रसह्य देहान्ते ते पदम् आयान्तु शैवम्
ye gaṅgāyām āplutā dharmaniṣṭhāḥ saṃpaśyanti tvatpadābjaṃ maheśa sarvān kāmān āpnuvantu prasahya dehānte te padam āyāntu śaivam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"May those steadfast in dharma who bathe in the Ganga and behold your lotus feet, O great Lord, obtain all desires fully, and at the end of their bodies come to Shiva's state.
अध्याय ११०
तातः प्राप्तस् त्वत्पदं चाम्बिका मे नाथ प्राप्ता पिप्पलश् चामराश् च सुखं प्राप्ता नाथनाथं विलोक्य त्वां पश्येयुस् त्वत्पदं ते प्रयान्तु
tātaḥ prāptas tvatpadaṃ cāmbikā me nātha prāptā pippalaś cāmarāś ca sukhaṃ prāptā nāthanāthaṃ vilokya tvāṃ paśyeyus tvatpadaṃ te prayāntu
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
My father has reached your state, and my mother, Lord; the pippalas and the immortals have found happiness seeing you, lord of lords; may they see you and go to your state."
अध्याय ११०
तथेत्य् उक्त्वा पिप्पलादं देवदेवो महेश्वरः अभिनन्द्य च तं देवैः सार्धं वाक्यम् अथाब्रवीत्
tathety uktvā pippalādaṃ devadevo maheśvaraḥ abhinandya ca taṃ devaiḥ sārdhaṃ vākyam athābravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying "So be it" to Pippalada, the god of gods Maheshvara, welcoming him, spoke together with the gods.
अध्याय ११०
देवा अपि मुदा युक्ता निर्भयास् तत्कृताद् भयात् इदम् ऊचुः सर्व एव दाधीचं शिवसंनिधौ
devā api mudā yuktā nirbhayās tatkṛtād bhayāt idam ūcuḥ sarva eva dādhīcaṃ śivasaṃnidhau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The gods too, joyful and freed from the fear he had caused, all said this to the son of Dadhichi in Shiva's presence:
अध्याय ११०
सुराणां यद् अभीष्टं च त्वया कृतम् असंशयम् पालिता देवदेवस्य आज्ञा त्रैलोक्यमण्डनी
surāṇāṃ yad abhīṣṭaṃ ca tvayā kṛtam asaṃśayam pālitā devadevasya ājñā trailokyamaṇḍanī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What the gods wished has surely been done by you; the command of the god of gods, the ornament of the three worlds, has been kept.
अध्याय ११०
याचितं च त्वया पूर्वं परार्थं नात्मने द्विज तस्माद् अन्यतमं ब्रूहि किंचिद् दास्यामहे वयम्
yācitaṃ ca tvayā pūrvaṃ parārthaṃ nātmane dvija tasmād anyatamaṃ brūhi kiṃcid dāsyāmahe vayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You asked before for others and not for yourself, O brahmin; therefore name something else and we will give it."
अध्याय ११०
पुनः पुनस् तद् एवोचुः सुरसंघा द्विजोत्तमम् कृताञ्जलिपुटः पूर्वं नत्वा शंभुसुरान् इदम् उवाच पिप्पलादश् च उमां नत्वा च पिप्पलान्
punaḥ punas tad evocuḥ surasaṃghā dvijottamam kṛtāñjalipuṭaḥ pūrvaṃ natvā śaṃbhusurān idam uvāca pippalādaś ca umāṃ natvā ca pippalān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The hosts of gods said this again and again to the best of brahmins; Pippalada, with joined palms, first bowing to Shambhu and the gods, to Uma and the pippalas, said:
अध्याय ११०
पितरौ द्रष्टुकामो ऽस्मि सदा मे शब्दगोचरौ ते धन्याः प्राणिनो लोके मातापित्रोर् वशे स्थिताः
pitarau draṣṭukāmo 'smi sadā me śabdagocarau te dhanyāḥ prāṇino loke mātāpitror vaśe sthitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I wish to see my parents, who have always been only words to me. Blessed are those living beings in the world who remain under the care of mother and father,
अध्याय ११०
शुश्रूषणपरा नित्यं तत्पादाज्ञाप्रतीक्षकाः इन्द्रियाणि शरीरं च कुलं शक्तिं धियं वपुः
śuśrūṣaṇaparā nityaṃ tatpādājñāpratīkṣakāḥ indriyāṇi śarīraṃ ca kulaṃ śaktiṃ dhiyaṃ vapuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
ever devoted to serving them, awaiting the command of their feet; having obtained senses, body, family, strength, intellect and form,
अध्याय ११०
परिलभ्य तयोः कृत्ये कृतकृत्यो भवेत् स्वयम् पशूनां पक्षिणां चापि सुलभं मातृदर्शनम्
parilabhya tayoḥ kṛtye kṛtakṛtyo bhavet svayam paśūnāṃ pakṣiṇāṃ cāpi sulabhaṃ mātṛdarśanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
one becomes fulfilled in their service. For beasts and birds too the sight of a mother is easy;
अध्याय ११०
दुर्लभं मम तच् चापि पृच्छे पापफलं नु किम् दुर्लभं च तथा चेत् स्यात् सर्वेषां यस्य कस्यचित्
durlabhaṃ mama tac cāpi pṛcche pāpaphalaṃ nu kim durlabhaṃ ca tathā cet syāt sarveṣāṃ yasya kasyacit
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
it is hard for me — what is the fruit of this sin, I ask? If it were hard for all and everyone,
अध्याय ११०
नोपपद्येत सुलभं मत्तो नान्यो ऽस्ति पापकृत् तयोर् दर्शनमात्रं च यदि प्राप्स्ये सुरोत्तमाः
nopapadyeta sulabhaṃ matto nānyo 'sti pāpakṛt tayor darśanamātraṃ ca yadi prāpsye surottamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
it would not be easy; there is no other sinner than me. If I obtain merely the sight of them, O best of gods,
अध्याय ११०
मनोवाक्कायकर्मभ्यः फलं प्राप्तं भविष्यति पितरौ ये न पश्यन्ति समुत्पन्ना न संसृतौ तेषां महापातकानां कः संख्यां कर्तुम् ईश्वरः
manovākkāyakarmabhyaḥ phalaṃ prāptaṃ bhaviṣyati pitarau ye na paśyanti samutpannā na saṃsṛtau teṣāṃ mahāpātakānāṃ kaḥ saṃkhyāṃ kartum īśvaraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the fruit of deeds of mind, speech and body will be obtained. Those who do not see their parents are not born into existence; who can count their great sins?"
अध्याय ११०
तद् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा मिथः संमन्त्र्य ते सुराः विमानवरम् आरूढौ पितरौ दंपती शुभौ
tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā mithaḥ saṃmantrya te surāḥ vimānavaram ārūḍhau pitarau daṃpatī śubhau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the sage's words, the gods consulted together: "Your parents, the auspicious couple, mounted on an excellent celestial car,
अध्याय ११०
तव संदर्शनाकाङ्क्षौ द्रक्ष्यसे वाद्य निश्चितम् विषादं लोभमोहौ च त्यक्त्वा चित्तं शमं नय
tava saṃdarśanākāṅkṣau drakṣyase vādya niścitam viṣādaṃ lobhamohau ca tyaktvā cittaṃ śamaṃ naya
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
longing to see you — you will see them today, surely; give up dejection, greed and delusion and calm your mind."
अध्याय ११०
पश्य पश्येति तं प्राहुर् दाधीचं सुरसत्तमाः विमानवरम् आरूढौ स्वर्गिणौ स्वर्णभूषणौ
paśya paśyeti taṃ prāhur dādhīcaṃ surasattamāḥ vimānavaram ārūḍhau svargiṇau svarṇabhūṣaṇau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Look, look," the best of gods said to the son of Dadhichi: mounted on an excellent celestial car, heavenly, adorned with gold,
अध्याय ११०
तव संदर्शनाकाङ्क्षौ पितरौ दंपती शुभौ वीज्यमानौ सुरस्त्रीभिः स्तूयमानौ च किंनरैः
tava saṃdarśanākāṅkṣau pitarau daṃpatī śubhau vījyamānau surastrībhiḥ stūyamānau ca kiṃnaraiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
longing to see you, your parents, the auspicious couple, fanned by the women of the gods and praised by Kinnaras.
अध्याय ११०
दृष्ट्वा स मातापितरौ ननाम शिवसंनिधौ हर्षबाष्पाश्रुनयनौ स कथंचिद् उवाच तौ
dṛṣṭvā sa mātāpitarau nanāma śivasaṃnidhau harṣabāṣpāśrunayanau sa kathaṃcid uvāca tau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing his mother and father, he bowed in Shiva's presence; his eyes full of tears of joy, he somehow said to them:
अध्याय ११०
तारयन्त्य् एव पितराव् अन्ये पुत्राः कुलोद्वहाः अहं तु मातुर् उदरे केवलं भेदकारणम् एवंभूतो ऽपि तौ मोहात् पश्येयम् अतिदुर्मतिः
tārayanty eva pitarāv anye putrāḥ kulodvahāḥ ahaṃ tu mātur udare kevalaṃ bhedakāraṇam evaṃbhūto 'pi tau mohāt paśyeyam atidurmatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Other sons, upholders of their families, save their parents; but I was merely the cause of splitting my mother's womb; even so, out of delusion, I, most wicked, wished to see them."
अध्याय ११०
ताव् आलोक्य ततो दुःखाद् वक्तुं नैव शशाक सः देवाश् च मातापितरौ पिप्पलादम् अथाब्रुवन्
tāv ālokya tato duḥkhād vaktuṃ naiva śaśāka saḥ devāś ca mātāpitarau pippalādam athābruvan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Looking at them, he could not speak for sorrow; the gods and the mother and father said to Pippalada:
अध्याय ११०
धन्यस् त्वं पुत्र लोकेषु यस्य कीर्तिर् गता दिवम् साक्षात्कृतस् त्वया त्र्यक्षो देवाश् चाश्वासितास् त्वया त्वया पुत्रेण सल्लोका न क्षीयन्ते कदाचन
dhanyas tvaṃ putra lokeṣu yasya kīrtir gatā divam sākṣātkṛtas tvayā tryakṣo devāś cāśvāsitās tvayā tvayā putreṇa sallokā na kṣīyante kadācana
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Blessed are you, son, in the worlds, whose fame has gone to heaven; you have seen the three-eyed god face to face and comforted the gods; through you, our son, the good worlds never decline."
अध्याय ११०
पुष्पवृष्टिस् तदा स्वर्गात् पपात तस्य मूर्धनि जयशब्दः सुरैर् उक्तः प्रादुर्भूतो महामुने
puṣpavṛṣṭis tadā svargāt papāta tasya mūrdhani jayaśabdaḥ surair uktaḥ prādurbhūto mahāmune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then a shower of flowers fell from heaven on his head, and a cry of victory raised by the gods arose, O great sage.
अध्याय ११०
आशिषं तु सुते दत्त्वा दधीचिः सह भार्यया शंभुं गङ्गां सुरान् नत्वा पुत्रं वाक्यम् अथाब्रवीत्
āśiṣaṃ tu sute dattvā dadhīciḥ saha bhāryayā śaṃbhuṃ gaṅgāṃ surān natvā putraṃ vākyam athābravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having blessed his son, Dadhichi with his wife bowed to Shambhu, the Ganga and the gods, and said to his son:
अध्याय ११०
प्राप्य भार्यां शिवे भक्तिं कुरु गङ्गां च सेवय पुत्रान् उत्पाद्य विधिवद् यज्ञान् इष्ट्वा सदक्षिणान् कृतकृत्यस् ततो वत्स आक्रमस्व चिरं दिवम्
prāpya bhāryāṃ śive bhaktiṃ kuru gaṅgāṃ ca sevaya putrān utpādya vidhivad yajñān iṣṭvā sadakṣiṇān kṛtakṛtyas tato vatsa ākramasva ciraṃ divam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Take a wife, be devoted to Shiva and serve the Ganga; beget sons and duly perform sacrifices with fees; then, fulfilled, my child, go to heaven for a long time."
अध्याय ११०
करोम्य् एवम् इति प्राह दधीचिं पिप्पलाशनः दधीचिः पुत्रम् आश्वास्य भार्यया च पुनः पुनः
karomy evam iti prāha dadhīciṃ pippalāśanaḥ dadhīciḥ putram āśvāsya bhāryayā ca punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I will do so," Pippalada said to Dadhichi; Dadhichi, having comforted his son again and again with his wife,
अध्याय ११०
अनुज्ञातः सुरगणैः पुनः स दिवम् आक्रमत् देवा अप्य् ऊचिरे सर्वे पिप्पलादं ससंभ्रमाः
anujñātaḥ suragaṇaiḥ punaḥ sa divam ākramat devā apy ūcire sarve pippalādaṃ sasaṃbhramāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and taking leave of the hosts of gods, went again to heaven. The gods all said hastily to Pippalada:
अध्याय ११०
कृत्यां शमय भद्रं ते तद् उत्पन्नं महानलम्
kṛtyāṃ śamaya bhadraṃ te tad utpannaṃ mahānalam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Pacify the Kritya, blessings on you, and the great fire born of her."
अध्याय ११०
पिप्पलादस् तु तान् आह न शक्तो ऽहं निवारणे असत्यं नैव वक्ताहं यूयं कृत्यां तु ब्रूत ताम्
pippalādas tu tān āha na śakto 'haṃ nivāraṇe asatyaṃ naiva vaktāhaṃ yūyaṃ kṛtyāṃ tu brūta tām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Pippalada said to them: "I cannot restrain her; I will not speak falsely; you speak to the Kritya.
अध्याय ११०
मां दृष्ट्वा सा महारौद्रा विपरीतं करिष्यति ताम् एव गत्वा विबुधाः प्रोचुस् ते शान्तिकारणम्
māṃ dṛṣṭvā sā mahāraudrā viparītaṃ kariṣyati tām eva gatvā vibudhāḥ procus te śāntikāraṇam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing me, that very fierce one will do the opposite." The gods went to her and spoke of pacification,
अध्याय ११०
अनलं च यथाप्रीति ते उभे नेत्य् अवोचताम् सर्वेषां भक्षणायैव सृष्टा चाहं द्विजन्मना
analaṃ ca yathāprīti te ubhe nety avocatām sarveṣāṃ bhakṣaṇāyaiva sṛṣṭā cāhaṃ dvijanmanā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and to the fire as they liked; the two said "No: I was created by the brahmin to devour all,
अध्याय ११०
तथा च मत्प्रसूतो ऽग्निर् अन्यथा तत् कथं भवेत् महाभूतानि पञ्चापि स्थावरं जङ्गमं तथा
tathā ca matprasūto 'gnir anyathā tat kathaṃ bhavet mahābhūtāni pañcāpi sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and so was the fire born of me; how could it be otherwise? The five great elements, the unmoving and the moving —
अध्याय ११०
सर्वम् अस्मन्मुखे विद्याद् वक्तव्यं नावशिष्यते मया संमन्त्र्य ते देवाः पुनर् ऊचुर् उभाव् अपि
sarvam asmanmukhe vidyād vaktavyaṃ nāvaśiṣyate mayā saṃmantrya te devāḥ punar ūcur ubhāv api
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
know all to be in our mouth; nothing remains to be said." Having consulted with me, the gods spoke again to both:
अध्याय ११०
भक्षयेताम् उभौ सर्वं यथानुक्रमतस् तथा वडवापि सुरान् एवम् उवाच शृणु नारद
bhakṣayetām ubhau sarvaṃ yathānukramatas tathā vaḍavāpi surān evam uvāca śṛṇu nārada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Let both of you devour everything in due order." The mare then said this to the gods; hear, O Narada:
अध्याय ११०
भवताम् इच्छया सर्वं भक्ष्यं मे सुरसत्तमाः
bhavatām icchayā sarvaṃ bhakṣyaṃ me surasattamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"By your wish, O best of gods, everything is to be my food."
अध्याय ११०
वडवा सा नदी जाता गङ्गया संगता मुने तद्भवस् तु महान् अग्निर् य आसीद् अतिभीषणः तम् आहुर् अमरा वह्निं भूतानाम् आदितो विदुः
vaḍavā sā nadī jātā gaṅgayā saṃgatā mune tadbhavas tu mahān agnir ya āsīd atibhīṣaṇaḥ tam āhur amarā vahniṃ bhūtānām ādito viduḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
That mare became a river and joined the Ganga, O sage; the very terrible great fire born of her the immortals called fire, which they know as the first of beings:
अध्याय ११०
आपो ज्येष्ठतमा ज्ञेयास् तथैव प्रथमं भवान् तत्राप्य् अपांपतिं ज्येष्ठं समुद्रम् अशनं कुरु यथैव तु वयं ब्रूमो गच्छ भुङ्क्ष्व यथासुखम्
āpo jyeṣṭhatamā jñeyās tathaiva prathamaṃ bhavān tatrāpy apāṃpatiṃ jyeṣṭhaṃ samudram aśanaṃ kuru yathaiva tu vayaṃ brūmo gaccha bhuṅkṣva yathāsukham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"The waters should be known as the eldest, and you likewise as the first; among them make the eldest, the lord of waters, the ocean, your food; go as we say and eat as you please."
अध्याय ११०
अनलस् त्व् अमरान् आह आपस् तत्र कथं त्व् अहम् व्रजेयं यदि मां तत्र प्रापयन्त्य् उदकं महत्
analas tv amarān āha āpas tatra kathaṃ tv aham vrajeyaṃ yadi māṃ tatra prāpayanty udakaṃ mahat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The fire said to the immortals, "How can I go there to the waters, unless someone takes me there to that great water?"
अध्याय ११०
भवन्त एव ते ऽप्य् आहुः कथं ते ऽग्ने गतिर् भवेत् अग्निर् अप्य् आह तान् देवान् कन्या मां गुणशालिनी
bhavanta eva te 'py āhuḥ kathaṃ te 'gne gatir bhavet agnir apy āha tān devān kanyā māṃ guṇaśālinī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They said, "You yourself tell us — how may you go, O fire?" The fire said to the gods, "A maiden endowed with virtues,
अध्याय ११०
हिरण्यकलशे स्थाप्य नयेद् यत्र गतिर् मम तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कन्याम् ऊचुः सरस्वतीम्
hiraṇyakalaśe sthāpya nayed yatra gatir mama tasya tad vacanaṃ śrutvā kanyām ūcuḥ sarasvatīm
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
placing me in a golden pitcher, should carry me to where my course lies." Hearing his words, they said to the maiden Sarasvati:
अध्याय ११०
नयैनम् अनलं शीघ्रं शिरसा वरुणालयम्
nayainam analaṃ śīghraṃ śirasā varuṇālayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Carry this fire quickly on your head to the abode of Varuna."
अध्याय ११०
सरस्वती सुरान् आह नैका शक्ता च धारणे युक्ता चतसृभिः शीघ्रं वहेयं वरुणालयम्
sarasvatī surān āha naikā śaktā ca dhāraṇe yuktā catasṛbhiḥ śīghraṃ vaheyaṃ varuṇālayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Sarasvati said to the gods, "I alone cannot bear it; together with four others I could quickly carry it to the abode of Varuna."
अध्याय ११०
सरस्वत्या वचः श्रुत्वा गङ्गां च यमुनां तथा नर्मदां तपतीं चैव सुराः प्रोचुः पृथक् पृथक्
sarasvatyā vacaḥ śrutvā gaṅgāṃ ca yamunāṃ tathā narmadāṃ tapatīṃ caiva surāḥ procuḥ pṛthak pṛthak
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing Sarasvati's words, the gods spoke separately to the Ganga, the Yamuna, the Narmada and the Tapati.
अध्याय ११०
ताभिः समन्वितोवाह हिरण्यकलशे ऽनलम् संस्थाप्य शिरसाधार्य ता जग्मुर् वरुणालयम्
tābhiḥ samanvitovāha hiraṇyakalaśe 'nalam saṃsthāpya śirasādhārya tā jagmur varuṇālayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Joined with them she carried the fire placed in the golden pitcher; bearing it on their heads, they went to the abode of Varuna,
अध्याय ११०
संस्थाप्य यत्र देवेशः सोमनाथो जगत्पतिः अध्यास्ते विबुधैः सार्धं प्रभासे शशिभूषणः
saṃsthāpya yatra deveśaḥ somanātho jagatpatiḥ adhyāste vibudhaiḥ sārdhaṃ prabhāse śaśibhūṣaṇaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
to where the lord of gods, Somanatha, lord of the world, adorned with the moon, dwells at Prabhasa with the gods.
अध्याय ११०
प्रापयाम् आसुर् अनलं पञ्चनद्यः सरस्वती अध्यास्ते च महान् अग्निः पिबन् वारि शनैः शनैः
prāpayām āsur analaṃ pañcanadyaḥ sarasvatī adhyāste ca mahān agniḥ piban vāri śanaiḥ śanaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The five rivers with Sarasvati brought the fire there, and the great fire dwells there, drinking the water slowly.
अध्याय ११०
ततः सुरगणाः सर्वे शिवम् ऊचुः सुरोत्तमम्
tataḥ suragaṇāḥ sarve śivam ūcuḥ surottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then all the hosts of gods said to Shiva, best of gods:
अध्याय ११०
अस्थ्नां च पावनं ब्रूहि अस्माकं च गवां तथा
asthnāṃ ca pāvanaṃ brūhi asmākaṃ ca gavāṃ tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Tell us the purification for the bones, for us and for the cows."
अध्याय ११०
शिवः प्राह तदा सर्वान् गङ्गाम् आप्लुत्य यत्नतः देवाश् च गावस् तत्पापान् मुच्यन्ते नात्र संशयः
śivaḥ prāha tadā sarvān gaṅgām āplutya yatnataḥ devāś ca gāvas tatpāpān mucyante nātra saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Shiva then said to all, "By carefully bathing in the Ganga, the gods and cows are freed from that sin; there is no doubt."
अध्याय ११०
प्रक्षालितानि चास्थीनि ऋषिदेहभवान्य् अथ तानि प्रक्षालनाद् एव तत्र प्राप्तानि पूतताम्
prakṣālitāni cāsthīni ṛṣidehabhavāny atha tāni prakṣālanād eva tatra prāptāni pūtatām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
And the bones from the sage's body were washed; by that very washing they attained purity there.
अध्याय ११०
यत्र देवा मुक्तपापास् तत् तीर्थं पापनाशनम् तत्र स्नानं च दानं च ब्रह्महत्याविनाशनम्
yatra devā muktapāpās tat tīrthaṃ pāpanāśanam tatra snānaṃ ca dānaṃ ca brahmahatyāvināśanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Where the gods were freed from sin, that holy place is Papanashana; bathing and giving there destroy the sin of brahmin-slaying.
अध्याय ११०
गवां च पावनं यत्र गोतीर्थं तद् उदाहृतम् तत्र स्नानान् महाबुद्धिर् गोमेधफलम् आप्नुयात्
gavāṃ ca pāvanaṃ yatra gotīrthaṃ tad udāhṛtam tatra snānān mahābuddhir gomedhaphalam āpnuyāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Where the cows were purified is called Gotirtha; by bathing there the wise one obtains the fruit of a cow sacrifice.
अध्याय ११०
यत्र तद्ब्राह्मणास्थीनि आसन् पुण्यानि नारद पितृतीर्थं तु वै ज्ञेयं पितॄणां प्रीतिवर्धनम्
yatra tadbrāhmaṇāsthīni āsan puṇyāni nārada pitṛtīrthaṃ tu vai jñeyaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Where the holy bones of that brahmin were, O Narada, should be known as Pitritirtha, increasing the pleasure of the ancestors.
अध्याय ११०
भस्मास्थिनखरोमाणि प्राणिनो यस्य कस्यचित् तत्र तीर्थे संक्रमेरन् यावच् चन्द्रार्कतारकम्
bhasmāsthinakharomāṇi prāṇino yasya kasyacit tatra tīrthe saṃkrameran yāvac candrārkatārakam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
If ashes, bones, nails or hair of any living being pass into that holy place, as long as moon, sun and stars endure,
अध्याय ११०
स्वर्गे वासो भवेत् तस्य अपि दुष्कृतकर्मणः तथा चक्रेश्वरात् तीर्थात् त्रीणि तीर्थानि नारद ततः पूताः सुरगणा गावः शंभुम् अथाब्रुवन्
svarge vāso bhavet tasya api duṣkṛtakarmaṇaḥ tathā cakreśvarāt tīrthāt trīṇi tīrthāni nārada tataḥ pūtāḥ suragaṇā gāvaḥ śaṃbhum athābruvan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
he dwells in heaven, even if he did evil deeds. So from the Chakreshvara holy place there are three holy places, O Narada. Then the hosts of gods and the cows, purified, said to Shambhu:
अध्याय ११०
यामः स्वं स्वम् अधिष्ठानम् अत्र सूर्यः प्रतिष्ठितः अस्मिन् स्थिते दिनकरे सुराः सर्वे प्रतिष्ठिताः
yāmaḥ svaṃ svam adhiṣṭhānam atra sūryaḥ pratiṣṭhitaḥ asmin sthite dinakare surāḥ sarve pratiṣṭhitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"We go each to our own abode; the Sun is established here. While the sun stays here, all the gods are established.
अध्याय ११०
भवेयुर् जगताम् ईश तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि सूर्यो ह्य् आत्मास्य जगतस् तस्थुषश् च सनातनः
bhaveyur jagatām īśa tad anujñātum arhasi sūryo hy ātmāsya jagatas tasthuṣaś ca sanātanaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O lord of the worlds, please grant permission. The Sun is the eternal self of this world, moving and unmoving.
अध्याय ११०
दिवाकरो देवमयस् तत्रास्माभिः प्रतिष्ठितः यत्र गङ्गा जगद्धात्री यत्र वै त्र्यम्बकः स्वयम् सुरवासं प्रतिष्ठानं भवेद् यत्र च त्र्यम्बकम्
divākaro devamayas tatrāsmābhiḥ pratiṣṭhitaḥ yatra gaṅgā jagaddhātrī yatra vai tryambakaḥ svayam suravāsaṃ pratiṣṭhānaṃ bhaved yatra ca tryambakam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Sun, full of the gods, has been established here by us, where the Ganga, sustainer of the world, is and where Tryambaka himself is; the dwelling of the gods would be Pratishthana, where Tryambaka is."
अध्याय ११०
आपृच्छ्य पिप्पलादं तं सुराः स्वं सदनं ययुः पिप्पलाः कालपर्याये स्वर्गं जग्मुर् अथाक्षयम्
āpṛcchya pippalādaṃ taṃ surāḥ svaṃ sadanaṃ yayuḥ pippalāḥ kālaparyāye svargaṃ jagmur athākṣayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Taking leave of Pippalada, the gods went to their own abodes; the pippalas in course of time went to imperishable heaven.
अध्याय ११०
पादपानां पदं विप्रः पिप्पलादः प्रतापवान् क्षेत्राधिपत्ये संस्थाप्य पूजयाम् आस शंकरम्
pādapānāṃ padaṃ vipraḥ pippalādaḥ pratāpavān kṣetrādhipatye saṃsthāpya pūjayām āsa śaṃkaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The mighty brahmin Pippalada, establishing the place of the trees in lordship of the region, worshipped Shankara.
अध्याय ११०
दधीचिसूनुर् मुनिर् उग्रतेजा अवाप्य भार्यां गौतमस्यात्मजां च पुत्रान् अथावाप्य श्रियं यशश् च सुहृज्जनैः स्वर्गम् अवाप धीरः
dadhīcisūnur munir ugratejā avāpya bhāryāṃ gautamasyātmajāṃ ca putrān athāvāpya śriyaṃ yaśaś ca suhṛjjanaiḥ svargam avāpa dhīraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The sage of fierce splendour, son of Dadhichi, having obtained a wife, the daughter of Gautama, and sons, fortune and fame, the steadfast one attained heaven with his friends.
अध्याय ११०
ततः प्रभृति तत् तीर्थं पिप्पलेश्वरम् उच्यते सर्वक्रतुफलं पुण्यं स्मरणाद् अघनाशनम्
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ pippaleśvaram ucyate sarvakratuphalaṃ puṇyaṃ smaraṇād aghanāśanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From then on that holy place is called Pippaleshvara, holy, bringing the fruit of all sacrifices, destroying sin by remembrance —
अध्याय ११०
किं पुनः स्नानदानाभ्याम् आदित्यस्य तु दर्शनात् चक्रेश्वरः पिप्पलेशो देवदेवस्य नामनी
kiṃ punaḥ snānadānābhyām ādityasya tu darśanāt cakreśvaraḥ pippaleśo devadevasya nāmanī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
how much more by bathing and giving and by seeing the Sun! Chakreshvara and Pippalesha are the names of the god of gods;
अध्याय ११०
सरहस्यं विदित्वा तु सर्वकामान् अवाप्नुयात् सूर्यस्य च प्रतिष्ठानात् सुरवासे प्रतिष्ठिते प्रतिष्ठानं तु तत् क्षेत्रं सुराणाम् अपि वल्लभम्
sarahasyaṃ viditvā tu sarvakāmān avāpnuyāt sūryasya ca pratiṣṭhānāt suravāse pratiṣṭhite pratiṣṭhānaṃ tu tat kṣetraṃ surāṇām api vallabham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
knowing this with its secret one obtains all desires. Since the Sun was established where the gods dwell, that region is Pratishthana, dear even to the gods.
अध्याय ११०
इतीदम् आख्यानम् अतीव पुण्यं पठेत वा यः शृणुयात् स्मरेद् वा स दीर्घजीवी धनवान् धर्मयुक्तश् चान्ते स्मरञ् शंभुम् उपैति नित्यम्
itīdam ākhyānam atīva puṇyaṃ paṭheta vā yaḥ śṛṇuyāt smared vā sa dīrghajīvī dhanavān dharmayuktaś cānte smarañ śaṃbhum upaiti nityam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whoever reads, hears or remembers this very holy account becomes long-lived, wealthy and righteous, and at the end, remembering Shambhu, reaches him forever.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 110
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.