अध्याय १११
नागतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदं शुभम् यत्र नागेश्वरो देवः शृणु तस्यापि विस्तरम्
nāgatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ śubham yatra nāgeśvaro devaḥ śṛṇu tasyāpi vistaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O lord, you have addressed us on the course of adharma. now let us know about the course of dharma too.
अध्याय १११
प्रतिष्ठानपुरे राजा शूरसेन इति श्रुतः सोमवंशभवः श्रीमान् मतिमान् गुणसागरः
pratiṣṭhānapure rājā śūrasena iti śrutaḥ somavaṃśabhavaḥ śrīmān matimān guṇasāgaraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having done sinful deeds, how do people meet with disaster? By what righteous activities do the people attain prosperity?
अध्याय १११
पुत्रार्थं स महायत्नम् अकरोत् प्रियया सह तस्य पुत्रश् चिराद् आसीत् सर्पो वै भीषणाकृतिः
putrārthaṃ sa mahāyatnam akarot priyayā saha tasya putraś cirād āsīt sarpo vai bhīṣaṇākṛtiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having performed evil actions, having come under the control of adharma, with his mind averse to dharma, man goes
अध्याय १११
पुत्रं तं गोपयाम् आस शूरसेनो महीपतिः राज्ञः पुत्रः सर्प इति न कश्चिद् विन्दते जनः
putraṃ taṃ gopayām āsa śūraseno mahīpatiḥ rājñaḥ putraḥ sarpa iti na kaścid vindate janaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who out of ignorance performs acts of impiety but repents afterwards with his mind concentrated on his self never comes to grief.
अध्याय १११
अन्तर्वर्ती परो वापि मातरं पितरं विना धात्रेय्य् अपि न जानाति नामात्यो न पुरोहितः
antarvartī paro vāpi mātaraṃ pitaraṃ vinā dhātreyy api na jānāti nāmātyo na purohitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Inasmuch as his mind dislikes performing evil deeds, in the same proportion is his body released from the control o adharma.
अध्याय १११
तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं सभार्यो नृपसत्तमः संतापं नित्यम् आप्नोति सर्पाद् वरम् अपुत्रता
taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ sabhāryo nṛpasattamaḥ saṃtāpaṃ nityam āpnoti sarpād varam aputratā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the food not attained by unlawful activities should be gifted. He should, first of all, pour offerings of food into the fire with the formula Pranaya Svaha and then eat food.
अध्याय १११
एतद् अस्ति महासर्पो वक्ति नित्यं मनुष्यवत् स सर्पः पितरं प्राह कुरु चूडाम् अपि क्रियाम्
etad asti mahāsarpo vakti nityaṃ manuṣyavat sa sarpaḥ pitaraṃ prāha kuru cūḍām api kriyām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He attains the fulfilment of all desires and then after death he gets happiness. Thus performing good actions and devoid of fever he enjoys life. He is blessed with beauty, fame and wealth.
अध्याय १११
तथोपनयनं चापि वेदाध्ययनम् एव च यावद् वेदं न चाधीते तावच् छूद्रसमो द्विजः
tathopanayanaṃ cāpi vedādhyayanam eva ca yāvad vedaṃ na cādhīte tāvac chūdrasamo dvijaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Likewise the investiture with the sacred thread and the study of the Veda; until a twice-born studies the Veda, he is like a shudra."
अध्याय १११
एतच् छ्रुत्वा पुत्रवचः शूरसेनो ऽतिदुःखितः ब्राह्मणं कंचनानीय संस्कारादि तदाकरोत् अधीतवेदः सर्पो ऽपि पितरं चाब्रवीद् इदम्
etac chrutvā putravacaḥ śūraseno 'tiduḥkhitaḥ brāhmaṇaṃ kaṃcanānīya saṃskārādi tadākarot adhītavedaḥ sarpo 'pi pitaraṃ cābravīd idam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing these words of his son, Shurasena was greatly grieved; bringing some brahmin, he had the rites and the rest performed; the serpent, having studied the Veda, said to his father:
अध्याय १११
विवाहं कुरु मे राजन् स्त्रीकामो ऽहं नृपोत्तम अन्यथापि च कृत्यं ते न सिध्येद् इति मे मतिः
vivāhaṃ kuru me rājan strīkāmo 'haṃ nṛpottama anyathāpi ca kṛtyaṃ te na sidhyed iti me matiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Arrange my marriage, O king; I desire a wife, best of kings; otherwise your duty will not be fulfilled — that is my view.
अध्याय १११
जनयित्वात्मजान् वेदविधिनाखिलसंस्कृतीः न कुर्याद् यः पिता तस्य नरकान् नास्ति निष्कृतिः
janayitvātmajān vedavidhinākhilasaṃskṛtīḥ na kuryād yaḥ pitā tasya narakān nāsti niṣkṛtiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
A father who begets sons and does not perform all the rites according to Vedic rule has no escape from hell."
अध्याय १११
विस्मितः स पिता प्राह सुतं तम् उरगाकृतिम्
vismitaḥ sa pitā prāha sutaṃ tam uragākṛtim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Astonished, the father said to his son of serpent form:
अध्याय १११
यस्य शब्दाद् अपि त्रासं यान्ति शूराश् च पूरुषाः तस्मै कन्यां तु को दद्याद् वद पुत्र करोमि किम्
yasya śabdād api trāsaṃ yānti śūrāś ca pūruṣāḥ tasmai kanyāṃ tu ko dadyād vada putra karomi kim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Who would give a maiden to one at whose very sound even brave men are terrified? Tell me, son, what shall I do?"
अध्याय १११
तत् पितुर् वचनं श्रुत्वा सर्पः प्राह विचक्षणः
tat pitur vacanaṃ śrutvā sarpaḥ prāha vicakṣaṇaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing his father's words, the clever serpent said:
अध्याय १११
विवाहा बहवो राजन् राज्ञां सन्ति जनेश्वर प्रसह्याहरणं चापि शस्त्रैर् वैवाह एव च
vivāhā bahavo rājan rājñāṃ santi janeśvara prasahyāharaṇaṃ cāpi śastrair vaivāha eva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"There are many kinds of marriage for kings, O lord of people: abduction by force, and marriage by weapons too.
अध्याय १११
जाते विवाहे पुत्रस्य पितासौ कृतकृद् भवेत् नो चेद् अत्रैव गङ्गायां मरिष्ये नात्र संशयः
jāte vivāhe putrasya pitāsau kṛtakṛd bhavet no ced atraiva gaṅgāyāṃ mariṣye nātra saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When his son is married, the father has done his duty; otherwise I will die here in the Ganga; there is no doubt."
अध्याय १११
तत् पुत्रनिश्चयं ज्ञात्वा अपुत्रो नृपसत्तमः विवाहार्थम् अमात्यांस् तान् आहूयेदं वचो ऽब्रवीत्
tat putraniścayaṃ jñātvā aputro nṛpasattamaḥ vivāhārtham amātyāṃs tān āhūyedaṃ vaco 'bravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Knowing his son's resolve, the best of kings, who had no other son, summoned his ministers for the marriage and said:
अध्याय १११
नागेश्वरो मम सुतो युवराजो गुणाकरः गुणवान् मतिमाञ् शूरो दुर्जयः शत्रुतापनः
nāgeśvaro mama suto yuvarājo guṇākaraḥ guṇavān matimāñ śūro durjayaḥ śatrutāpanaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"My son, Nageshvara, the crown prince, a mine of virtues, virtuous, wise, brave, invincible, scorcher of foes,
अध्याय १११
रथे नागे स धनुषि पृथिव्यां नोपमीयते विवाहस् तस्य कर्तव्यो ह्य् अहं वृद्धस् तथैव च
rathe nāge sa dhanuṣi pṛthivyāṃ nopamīyate vivāhas tasya kartavyo hy ahaṃ vṛddhas tathaiva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
unequalled on earth in chariot, on elephant and with the bow — his marriage must be arranged, for I am old.
अध्याय १११
राज्यभारं सुते न्यस्य निश्चिन्तो ऽहं भवाम्य् अतः न दारसंग्रहो यावत् तावत् पुत्रो मम प्रियः
rājyabhāraṃ sute nyasya niścinto 'haṃ bhavāmy ataḥ na dārasaṃgraho yāvat tāvat putro mama priyaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Placing the burden of the kingdom on my son, I will then be free of care. As long as he takes no wife, my dear son
अध्याय १११
बालभावं नो जहाति तस्मात् सर्वे ऽनुमन्य च विवाहायाथ कुर्वन्तु यत्नं मम हिते रताः
bālabhāvaṃ no jahāti tasmāt sarve 'numanya ca vivāhāyātha kurvantu yatnaṃ mama hite ratāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
does not give up his boyhood; therefore all of you, agreeing, devoted to my good, make efforts for the marriage.
अध्याय १११
न मे काचित् तदा चिन्ता कृतोद्वाहो यदात्मजः सुते न्यस्तभरा यान्ति कृतिनस् तपसे वनम्
na me kācit tadā cintā kṛtodvāho yadātmajaḥ sute nyastabharā yānti kṛtinas tapase vanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I will have no worry when my son is married; the accomplished, having placed the burden on their sons, go to the forest for austerity."
अध्याय १११
अमात्या राजवचनं श्रुत्वा सर्वे विनीतवत् ऊचुः प्राञ्जलयो हर्षाद् राजानं भूरितेजसम्
amātyā rājavacanaṃ śrutvā sarve vinītavat ūcuḥ prāñjalayo harṣād rājānaṃ bhūritejasam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the king's words, all the ministers humbly, with joined palms and joy, said to the very radiant king:
अध्याय १११
तव पुत्रो गुणज्येष्ठस् त्वं च सर्वत्र विश्रुतः विवाहे तव पुत्रस्य किं मन्त्र्यं किं तु चिन्त्यते
tava putro guṇajyeṣṭhas tvaṃ ca sarvatra viśrutaḥ vivāhe tava putrasya kiṃ mantryaṃ kiṃ tu cintyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Your son is foremost in virtue and you are famed everywhere; what is there to consult or consider about your son's marriage?"
अध्याय १११
अमात्येषु तथोक्तेषु गम्भीरो नृपसत्तमः पुत्रं सर्पं त्व् अमात्यानां न चाख्याति न ते विदुः
amātyeṣu tathokteṣu gambhīro nṛpasattamaḥ putraṃ sarpaṃ tv amātyānāṃ na cākhyāti na te viduḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When the ministers had spoken thus, the deep best of kings did not tell the ministers that his son was a serpent; they did not know.
अध्याय १११
राजा पुनस् तान् उवाच का स्यात् कन्या गुणाधिका महावंशभवः श्रीमान् को राजा स्याद् गुणाश्रयः
rājā punas tān uvāca kā syāt kanyā guṇādhikā mahāvaṃśabhavaḥ śrīmān ko rājā syād guṇāśrayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The king said to them again, "Which maiden would be most virtuous? Which glorious king born of a great family is the abode of virtue,
अध्याय १११
संबन्धयोग्यः शूरश् च यत्संबन्धः प्रशस्यते तद् राजवचनं श्रुत्वा अमात्यानां महामतिः
saṃbandhayogyaḥ śūraś ca yatsaṃbandhaḥ praśasyate tad rājavacanaṃ śrutvā amātyānāṃ mahāmatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
fit for alliance, brave, whose alliance is praised?" Hearing the king's words, a very wise minister,
अध्याय १११
कुलीनः साधुर् अत्यन्तं राजकार्यहिते रतः राज्ञो मतिं विदित्वा तु इङ्गितज्ञो ऽब्रवीद् इदम्
kulīnaḥ sādhur atyantaṃ rājakāryahite rataḥ rājño matiṃ viditvā tu iṅgitajño 'bravīd idam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
of good family, very good, devoted to the king's interest, understanding the king's mind and knowing his signs, said this:
अध्याय १११
पूर्वदेशे महाराज विजयो नाम भूपतिः वाजिवारणरत्नानां यस्य संख्या न विद्यते
pūrvadeśe mahārāja vijayo nāma bhūpatiḥ vājivāraṇaratnānāṃ yasya saṃkhyā na vidyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"In the eastern land, great king, is a king named Vijaya, whose horses, elephants and jewels are beyond counting.
अध्याय १११
अष्टौ पुत्रा महेष्वासा महाराजस्य धीमतः तेषां स्वसा भोगवती साक्षाल् लक्ष्मीर् इवापरा तव पुत्रस्य योग्या सा भार्या राजन् मयोदिता
aṣṭau putrā maheṣvāsā mahārājasya dhīmataḥ teṣāṃ svasā bhogavatī sākṣāl lakṣmīr ivāparā tava putrasya yogyā sā bhāryā rājan mayoditā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
That wise great king has eight sons, great archers; their sister Bhogavati is like another Lakshmi; she is a fitting wife for your son, O king, I say."
अध्याय १११
वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा राजा तं प्रत्यभाषत
vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā rājā taṃ pratyabhāṣata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the old minister's words, the king replied to him:
अध्याय १११
सुता तस्य कथं मे ऽस्य सुतस्य स्याद् वदस्व तत्
sutā tasya kathaṃ me 'sya sutasya syād vadasva tat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"How may his daughter become this son's wife? Tell me that."
अध्याय १११
लक्षितो ऽसि महाराज यत् ते मनसि वर्तते यच् छूरसेन कृत्यं स्याद् अनुजानीहि मां ततः
lakṣito 'si mahārāja yat te manasi vartate yac chūrasena kṛtyaṃ syād anujānīhi māṃ tataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I have perceived what is in your mind, great king; permit me to do whatever is to be done for Shurasena."
अध्याय १११
वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा भूषणाच्छादनोक्तिभिः संपूज्य प्रेषयाम् आस महत्या सेनया सह
vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā bhūṣaṇācchādanoktibhiḥ saṃpūjya preṣayām āsa mahatyā senayā saha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the old minister's words, he honoured him with ornaments, garments and words, and sent him with a great army.
अध्याय १११
स पूर्वदेशम् आगत्य महाराजं समेत्य च संपूज्य विविधैर् वाक्यैर् उपायैर् नीतिसंभवैः
sa pūrvadeśam āgatya mahārājaṃ sametya ca saṃpūjya vividhair vākyair upāyair nītisaṃbhavaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He came to the eastern land, met the great king and honoured him with various words and means born of policy;
अध्याय १११
महाराजसुतायाश् च भोगवत्या महामतिः शूरसेनस्य नृपतेः सूनोर् नागस्य धीमतः
mahārājasutāyāś ca bhogavatyā mahāmatiḥ śūrasenasya nṛpateḥ sūnor nāgasya dhīmataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the very wise one, for the great king's daughter Bhogavati and the wise Naga, son of King Shurasena,
अध्याय १११
विवाहायाकरोत् संधिं मिथ्यामिथ्यावचोउक्तिभिः पूजयाम् आस नृपतिं भूषणाच्छादनादिभिः
vivāhāyākarot saṃdhiṃ mithyāmithyāvacouktibhiḥ pūjayām āsa nṛpatiṃ bhūṣaṇācchādanādibhiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
made an agreement for marriage with words both true and untrue, and honoured the king with ornaments, garments and the like.
अध्याय १११
अवाप्य पूजां नृपतिर् ददामीत्य् अवदत् तदा तत आगत्य राज्ञे ऽसौ वृद्धामात्यो महामतिः
avāpya pūjāṃ nṛpatir dadāmīty avadat tadā tata āgatya rājñe 'sau vṛddhāmātyo mahāmatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Receiving the honour, the king then said, "I give her." Then the very wise old minister came back
अध्याय १११
शूरसेनाय तद् वृत्तं वैवाहिकम् अवेदयत् ततो बहुतिथे काले वृद्धामात्यो महामतिः
śūrasenāya tad vṛttaṃ vaivāhikam avedayat tato bahutithe kāle vṛddhāmātyo mahāmatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and told Shurasena the matter of the marriage. Then after many days the very wise old minister,
अध्याय १११
पुनर् बलेन महता वस्त्रालंकारभूषितः जगाम तरसा सर्वैर् अन्यैश् च सचिवैर् वृतः
punar balena mahatā vastrālaṃkārabhūṣitaḥ jagāma tarasā sarvair anyaiś ca sacivair vṛtaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
adorned with garments and ornaments, went again quickly with a great army, accompanied by all the other counsellors,
अध्याय १११
विवाहाय महामात्यो महाराजाय बुद्धिमान् सर्वं प्रोवाच वृद्धो ऽसाव् अमात्यः सचिवैर् वृतः
vivāhāya mahāmātyo mahārājāya buddhimān sarvaṃ provāca vṛddho 'sāv amātyaḥ sacivair vṛtaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and, for the marriage, the wise chief minister, the old one surrounded by counsellors, told the great king everything:
अध्याय १११
अत्रागन्तुं न चायाति शूरसेनस्य भूपतेः पुत्रो नाग इति ख्यातो बुद्धिमान् गुणसागरः
atrāgantuṃ na cāyāti śūrasenasya bhūpateḥ putro nāga iti khyāto buddhimān guṇasāgaraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"The son of King Shurasena, known as Naga, wise and an ocean of virtues, does not come here.
अध्याय १११
क्षत्रियाणां विवाहाश् च भवेयुर् बहुधा नृप तस्माच् छस्त्रैर् अलंकारैर् विवाहः स्यान् महामते
kṣatriyāṇāṃ vivāhāś ca bhaveyur bahudhā nṛpa tasmāc chastrair alaṃkārair vivāhaḥ syān mahāmate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The marriages of kshatriyas can be of many kinds, O king; therefore let the marriage be with weapons and ornaments, O wise one.
अध्याय १११
क्षत्रिया ब्राह्मणाश् चैव सत्यां वाचं वदन्ति हि तस्माच् छस्त्रैर् अलंकारैर् विवाहस् त्व् अनुमन्यताम्
kṣatriyā brāhmaṇāś caiva satyāṃ vācaṃ vadanti hi tasmāc chastrair alaṃkārair vivāhas tv anumanyatām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Kshatriyas and brahmins speak true words; therefore let the marriage with weapons and ornaments be agreed."
अध्याय १११
वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा विजयो राजसत्तमः मेने वाक्यं तथा सत्यम् अमात्यं भूपतिं तदा
vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā vijayo rājasattamaḥ mene vākyaṃ tathā satyam amātyaṃ bhūpatiṃ tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the old minister's words, Vijaya, best of kings, accepted the words as true and the minister and the king.
अध्याय १११
विवाहम् अकरोद् राजा भोगवत्याः सविस्तरम् शस्त्रेण च यथाशास्त्रं प्रेषयाम् आस तां पुनः
vivāham akarod rājā bhogavatyāḥ savistaram śastreṇa ca yathāśāstraṃ preṣayām āsa tāṃ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The king performed Bhogavati's marriage elaborately, with a weapon according to scripture, and sent her away,
अध्याय १११
स्वान् अमात्यांस् तथा गाश् च हिरण्यतुरगादिकम् बहु दत्त्वाथ विजयो हर्षेण महता युतः
svān amātyāṃs tathā gāś ca hiraṇyaturagādikam bahu dattvātha vijayo harṣeṇa mahatā yutaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
giving his own ministers, cows, gold, horses and much else; Vijaya was filled with great joy.
अध्याय १११
ताम् आदायाथ सचिवा वृद्धामात्यपुरोगमाः प्रतिष्ठानम् अथाभ्येत्य शूरसेनाय तां स्नुषाम्
tām ādāyātha sacivā vṛddhāmātyapurogamāḥ pratiṣṭhānam athābhyetya śūrasenāya tāṃ snuṣām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Taking her, the counsellors led by the old minister came to Pratishthana and presented the daughter-in-law to Shurasena;
अध्याय १११
न्यवेदयंस् तथोचुस् ते विजयस्य वचो बहु भूषणानि विचित्राणि दास्यो वस्त्रादिकं च यत्
nyavedayaṃs tathocus te vijayasya vaco bahu bhūṣaṇāni vicitrāṇi dāsyo vastrādikaṃ ca yat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
they also conveyed Vijaya's many words, and the variegated ornaments, maidservants, garments and the rest,
अध्याय १११
निवेद्य शूरसेनाय कृतकृत्या बभूविरे विजयस्य तु ये ऽमात्या भोगवत्या सहागताः
nivedya śūrasenāya kṛtakṛtyā babhūvire vijayasya tu ye 'mātyā bhogavatyā sahāgatāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and having presented them to Shurasena they were fulfilled. The ministers of Vijaya who had come with Bhogavati
अध्याय १११
तान् पूजयित्वा राजासौ बहुमानपुरःसरम् विजयाय यथा प्रीतिस् तथा कृत्वा व्यसर्जयत्
tān pūjayitvā rājāsau bahumānapuraḥsaram vijayāya yathā prītis tathā kṛtvā vyasarjayat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the king honoured with great respect and, having done what would please Vijaya, sent them back.
अध्याय १११
विजयस्य सुता बाला रूपयौवनशालिनी श्वश्रूश्वशुरयोर् नित्यं शुश्रूषन्ती सुमध्यमा
vijayasya sutā bālā rūpayauvanaśālinī śvaśrūśvaśurayor nityaṃ śuśrūṣantī sumadhyamā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Vijaya's young daughter, rich in beauty and youth, slender-waisted, constantly served her mother-in-law and father-in-law.
अध्याय १११
भोगवत्याश् च यो भर्ता महासर्पो ऽतिभीषणः एकान्तदेशे विजने गृहे रत्नसुशोभिते
bhogavatyāś ca yo bhartā mahāsarpo 'tibhīṣaṇaḥ ekāntadeśe vijane gṛhe ratnasuśobhite
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Bhogavati's husband, a very terrible great serpent, in a secluded, lonely house adorned with gems,
अध्याय १११
सुगन्धकुसुमाकीर्णे तत्रास्ते सुखशीतले स सर्पो मातरं प्राह पितरं च पुनः पुनः
sugandhakusumākīrṇe tatrāste sukhaśītale sa sarpo mātaraṃ prāha pitaraṃ ca punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
strewn with fragrant flowers, pleasant and cool, stayed there; the serpent said to his mother and father again and again:
अध्याय १११
मम भार्या राजपुत्री किं मां नैवोपसर्पति तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा सर्पमातेदम् अब्रवीत्
mama bhāryā rājaputrī kiṃ māṃ naivopasarpati tat putravacanaṃ śrutvā sarpamātedam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Why does my wife, the princess, not come to me?" Hearing her son's words, the serpent's mother said:
अध्याय १११
धात्रिके गच्छ सुभगे शीघ्रं भोगवतीं वद तव भर्ता सर्प इति ततः सा किं वदिष्यति
dhātrike gaccha subhage śīghraṃ bhogavatīṃ vada tava bhartā sarpa iti tataḥ sā kiṃ vadiṣyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Nurse, go quickly, good woman, and tell Bhogavati, 'Your husband is a serpent'; what will she say then?"
अध्याय १११
धात्रिका च तथेत्य् उक्त्वा गत्वा भोगवतीं तदा रहोगता उवाचेदं विनीतवद् अपूर्ववत्
dhātrikā ca tathety uktvā gatvā bhogavatīṃ tadā rahogatā uvācedaṃ vinītavad apūrvavat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The nurse said "So be it," went to Bhogavati and, alone with her, said humbly, as never before:
अध्याय १११
जाने ऽहं सुभगे भद्रे भर्तारं तव दैवतम् न चाख्येयं त्वया क्वापि सर्पो न पुरुषो ध्रुवम्
jāne 'haṃ subhage bhadre bhartāraṃ tava daivatam na cākhyeyaṃ tvayā kvāpi sarpo na puruṣo dhruvam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I know, fortunate and gentle one, that your husband is divine; you must tell no one: he is surely a serpent, not a man."
अध्याय १११
तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा भोगवत्य् अब्रवीद् इदम्
tasyās tad vacanaṃ śrutvā bhogavaty abravīd idam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing her words, Bhogavati said this:
अध्याय १११
मानुषीणां मनुष्यो हि भर्ता सामान्यतो भवेत् किं पुनर् देवजातिस् तु भर्ता पुण्येन लभ्यते
mānuṣīṇāṃ manuṣyo hi bhartā sāmānyato bhavet kiṃ punar devajātis tu bhartā puṇyena labhyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"For human women a husband is ordinarily a man; how much more is a husband of divine race obtained by merit!"
अध्याय १११
भोगवत्यास् तु तद् वाक्यं सा च सर्वं न्यवेदयत् सर्पाय सर्पमात्रे च राज्ञे चैव यथाक्रमम्
bhogavatyās tu tad vākyaṃ sā ca sarvaṃ nyavedayat sarpāya sarpamātre ca rājñe caiva yathākramam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
She reported Bhogavati's words in turn to the serpent, the serpent's mother and the king.
अध्याय १११
रुरोद राजा तद्वाक्यात् स्मृत्वा तां कर्मणो गतिम् भोगवत्य् अपि तां प्राह उक्तपूर्वां पुनः सखीम्
ruroda rājā tadvākyāt smṛtvā tāṃ karmaṇo gatim bhogavaty api tāṃ prāha uktapūrvāṃ punaḥ sakhīm
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The king wept at her words, remembering the course of karma. Bhogavati too said again to that friend who had spoken before:
अध्याय १११
कान्तं दर्शय भद्रं ते वृथा याति वयो मम
kāntaṃ darśaya bhadraṃ te vṛthā yāti vayo mama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Show me my beloved, blessings on you; my youth is passing in vain."
अध्याय १११
ततः सा दर्शयाम् आस सर्पं तम् अतिभीषणम् सुगन्धकुसुमाकीर्णे शयने सा रहोगता
tataḥ sā darśayām āsa sarpaṃ tam atibhīṣaṇam sugandhakusumākīrṇe śayane sā rahogatā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then she showed her that very terrible serpent, alone with her, on a bed strewn with fragrant flowers.
अध्याय १११
तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं भर्तारं रत्नभूषितम् कृताञ्जलिपुटा वाक्यम् अवदत् कान्तम् अञ्जसा
taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ bhartāraṃ ratnabhūṣitam kṛtāñjalipuṭā vākyam avadat kāntam añjasā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing that terrible serpent, her husband adorned with jewels, with joined palms she at once spoke to her beloved:
अध्याय १११
धन्यास्म्य् अनुगृहीतास्मि यस्या मे दैवतं पतिः
dhanyāsmy anugṛhītāsmi yasyā me daivataṃ patiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I am blessed and favoured, whose husband is divine."
अध्याय १११
इत्य् उक्त्वा शयने स्थित्वा तं सर्पं सर्पभावनैः खेलयाम् आस तन्वङ्गी गीतैश् चैवाङ्गसंगमैः
ity uktvā śayane sthitvā taṃ sarpaṃ sarpabhāvanaiḥ khelayām āsa tanvaṅgī gītaiś caivāṅgasaṃgamaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying this, seated on the bed, the slender one played with that serpent with serpent-like ways, with songs and embraces,
अध्याय १११
सुगन्धकुसुमैः पानैस् तोषयाम् आस तं पतिम् तस्याश् चैव प्रसादेन सर्पस्याभूत् स्मृतिर् मुने स्मृत्वा सर्वं दैवकृतं रात्रौ सर्पो ऽब्रवीत् प्रियाम्
sugandhakusumaiḥ pānais toṣayām āsa taṃ patim tasyāś caiva prasādena sarpasyābhūt smṛtir mune smṛtvā sarvaṃ daivakṛtaṃ rātrau sarpo 'bravīt priyām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and pleased that husband with fragrant flowers and drinks. By her grace the serpent's memory returned, O sage; remembering all that fate had done, the serpent said to his beloved at night:
अध्याय १११
राजकन्यापि मां दृष्ट्वा न भीतासि कथं प्रिये सोवाच दैवविहितं को ऽतिक्रमितुम् ईश्वरः पतिर् एव गतिः स्त्रीणां सर्वदैव विशेषतः
rājakanyāpi māṃ dṛṣṭvā na bhītāsi kathaṃ priye sovāca daivavihitaṃ ko 'tikramitum īśvaraḥ patir eva gatiḥ strīṇāṃ sarvadaiva viśeṣataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Though a princess, how is it that you are not afraid of me, beloved?" She said, "Who can overcome what fate has ordained? The husband alone is always the refuge of women above all."
अध्याय १११
श्रुत्वेति हृष्टस् ताम् आह नागः प्रहसिताननः
śrutveti hṛṣṭas tām āha nāgaḥ prahasitānanaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing this, delighted, the Naga said to her with a smiling face:
अध्याय १११
तुष्टो ऽस्मि तव भक्त्याहं किं ददामि तवेप्सितम् तव प्रसादाच् चार्वङ्गि सर्वस्मृतिर् अभूद् इयम्
tuṣṭo 'smi tava bhaktyāhaṃ kiṃ dadāmi tavepsitam tava prasādāc cārvaṅgi sarvasmṛtir abhūd iyam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I am pleased with your devotion; what shall I give you that you desire? By your grace, lovely one, all this memory has returned.
अध्याय १११
शप्तो ऽहं देवदेवेन कुपितेन पिनाकिना महेश्वरकरे नागः शेषपुत्रो महाबलः
śapto 'haṃ devadevena kupitena pinākinā maheśvarakare nāgaḥ śeṣaputro mahābalaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I was cursed by the angry god of gods, the bearer of Pinaka — the mighty Naga on Maheshvara's arm, son of Shesha.
अध्याय १११
सो ऽहं पतिस् त्वं च भार्या नाम्ना भोगवती पुरा उमावाक्याज् जहासोच्चैः शंभुः प्रीतो रहोगतः
so 'haṃ patis tvaṃ ca bhāryā nāmnā bhogavatī purā umāvākyāj jahāsoccaiḥ śaṃbhuḥ prīto rahogataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I was the husband and you the wife, named Bhogavati, long ago. At Uma's words Shambhu, pleased, laughed loudly in private;
अध्याय १११
ममापि चागतं भद्रे हास्यं तद्देवसंनिधौ ततस् तु कुपितः शंभुः प्रादाच् छापं ममेदृशम्
mamāpi cāgataṃ bhadre hāsyaṃ taddevasaṃnidhau tatas tu kupitaḥ śaṃbhuḥ prādāc chāpaṃ mamedṛśam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and laughter came to me too, dear one, in the god's presence; then Shambhu in anger gave me this curse:
अध्याय १११
मनुष्ययोनौ त्वं सर्पो भविता ज्ञानवान् इति
manuṣyayonau tvaṃ sarpo bhavitā jñānavān iti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
'You will be a serpent in a human womb, yet possessed of knowledge.'
अध्याय १११
ततः प्रसादितः शंभुस् त्वया भद्रे मया सह ततश् चोक्तं तेन भद्रे गौतम्यां मम पूजनम्
tataḥ prasāditaḥ śaṃbhus tvayā bhadre mayā saha tataś coktaṃ tena bhadre gautamyāṃ mama pūjanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then Shambhu was appeased by you with me, dear one; then he said, 'While you worship me at the Gautami,
अध्याय १११
कुर्वतो ज्ञानम् आधास्ये यदा सर्पाकृतेस् तव तदा विशापो भविता भोगवत्याः प्रसादतः
kurvato jñānam ādhāsye yadā sarpākṛtes tava tadā viśāpo bhavitā bhogavatyāḥ prasādataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I will grant knowledge to you in serpent form; then, by the grace of Bhogavati, you will be freed from the curse.'
अध्याय १११
तस्माद् इदं ममापन्नं तव चापि शुभानने तस्मान् नीत्वा गौतमीं मां पूजां कुरु मया सह
tasmād idaṃ mamāpannaṃ tava cāpi śubhānane tasmān nītvā gautamīṃ māṃ pūjāṃ kuru mayā saha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
So this has come upon me and on you too, fair-faced one; therefore take me to the Gautami and worship with me.
अध्याय १११
ततो विशापो भविता आवां यावः शिवं पुनः सर्वेषां सर्वदार्तानां शिव एव परा गतिः
tato viśāpo bhavitā āvāṃ yāvaḥ śivaṃ punaḥ sarveṣāṃ sarvadārtānāṃ śiva eva parā gatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the curse will be removed and we shall go to Shiva again; for all who are ever distressed, Shiva alone is the highest refuge."
अध्याय १११
तच् छ्रुत्वा भर्तृवचनं सा भर्त्रा गौतमीं ययौ ततः स्नात्वा तु गौतम्यां पूजां चक्रे शिवस्य तु
tac chrutvā bhartṛvacanaṃ sā bhartrā gautamīṃ yayau tataḥ snātvā tu gautamyāṃ pūjāṃ cakre śivasya tu
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing her husband's words, she went with her husband to the Gautami; having bathed in the Gautami, she worshipped Shiva.
अध्याय १११
ततः प्रसन्नो भगवान् दिव्यरूपं ददौ मुने आपृच्छ्य पितरौ सर्पो भार्यया गन्तुम् उद्यतः शिवलोकं ततो ज्ञात्वा पिता प्राह महामतिः
tataḥ prasanno bhagavān divyarūpaṃ dadau mune āpṛcchya pitarau sarpo bhāryayā gantum udyataḥ śivalokaṃ tato jñātvā pitā prāha mahāmatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the Lord, pleased, gave him a divine form, O sage; taking leave of his parents, the serpent was ready to go with his wife to Shiva's world. Knowing this, his wise father said:
अध्याय १११
युवराज्यधरो ज्येष्ठः पुत्र एको भवान् इति तस्माद् राज्यम् अशेषेण कृत्वोत्पाद्य सुतान् बहून् याते मयि परं धाम ततो याहि शिवं पुरम्
yuvarājyadharo jyeṣṭhaḥ putra eko bhavān iti tasmād rājyam aśeṣeṇa kṛtvotpādya sutān bahūn yāte mayi paraṃ dhāma tato yāhi śivaṃ puram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"You are the eldest and only son, heir to the kingdom; therefore rule the whole kingdom, beget many sons, and when I have gone to the supreme abode, then go to Shiva's city."
अध्याय १११
एतच् छ्रुत्वा पितृवचस् तथेत्य् आह स नागराट् कामरूपम् अवाप्याथ भार्यया सह सुव्रतः
etac chrutvā pitṛvacas tathety āha sa nāgarāṭ kāmarūpam avāpyātha bhāryayā saha suvrataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing his father's words, the king of Nagas said "So be it"; obtaining the ability to take any form, he, of good vows, with his wife,
अध्याय १११
पित्रा मात्रा तथा पुत्रै राज्यं कृत्वा सुविस्तरम् याते पितरि स्वर्लोकं पुत्रान् स्थाप्य स्वके पदे
pitrā mātrā tathā putrai rājyaṃ kṛtvā suvistaram yāte pitari svarlokaṃ putrān sthāpya svake pade
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
ruled the kingdom extensively with his father, mother and sons; when his father had gone to heaven, he placed his sons in his own position
अध्याय १११
भार्यामात्यादिसहितस् ततः शिवपुरं ययौ ततः प्रभृति तत् तीर्थं नागतीर्थम् इति श्रुतम्
bhāryāmātyādisahitas tataḥ śivapuraṃ yayau tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ nāgatīrtham iti śrutam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and with his wife, ministers and others went to Shiva's city. From then on that holy place is famed as Nagatirtha,
अध्याय १११
यत्र नागेश्वरो देवो भोगवत्या प्रतिष्ठितः तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
yatra nāgeśvaro devo bhogavatyā pratiṣṭhitaḥ tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
where the god Nageshvara was installed by Bhogavati; bathing and giving there grant the fruit of all sacrifices.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 111
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.