Brahma Purana· Brahma Purāṇa
119
अध्याय 119 / 246

Adhyaya 119

20 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ20 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ११९

श्लोक 1

सोमतीर्थम् इति ख्यातं तद् अप्य् उक्तं महात्मभिः तत्र स्नानेन दानेन सोमपानफलं लभेत्

somatīrtham iti khyātaṃ tad apy uktaṃ mahātmabhiḥ tatra snānena dānena somapānaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

What are those things which a man should regularly do in order to attain heaven? What should be his conduct and what holy rites should he perform? What should he give in charity?

अध्याय ११९

श्लोक 2

जगतां मातरः पूर्वम् ओषध्यो जीवसंमताः ममापि मातरो देव्यः पूर्वासां पूर्ववत्तराः

jagatāṃ mātaraḥ pūrvam oṣadhyo jīvasaṃmatāḥ mamāpi mātaro devyaḥ pūrvāsāṃ pūrvavattarāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

There, he will be possessed of desirable qualities. He will be joyous. The man becomes rich. He enjoys great plea¬ sures and accomplishes great deeds.

अध्याय ११९

श्लोक 3

आसु प्रतिष्ठितो धर्मः स्वाध्यायो यज्ञकर्म च आभिर् एव धृतं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

āsu pratiṣṭhito dharmaḥ svādhyāyo yajñakarma ca ābhir eva dhṛtaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

These highly blessed living beings of charitable disposi¬ tion are those spoken of formerly by Brahma as men of pleas¬ ing appearance liked by all.

अध्याय ११९

श्लोक 4

अशेषरोगोपशमो भवत्य् आभिर् असंशयम् अन्नम् एताभिर् एव स्याद् अशेषप्राणरक्षणम् अत्रौषध्यो जगद्वन्द्या माम् ऊचुर् अनहंकृताः

aśeṣarogopaśamo bhavaty ābhir asaṃśayam annam etābhir eva syād aśeṣaprāṇarakṣaṇam atrauṣadhyo jagadvandyā mām ūcur anahaṃkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Other men, O gentle lady, arc the twice-born ones of miserly nature who do not give anything to anyone. Those tho¬ ughtless ones do not give foodstuffs even when they have them.

अध्याय ११९

श्लोक 5

अस्माकं त्वं पतिं देहि राजानं सुरसत्तम

asmākaṃ tvaṃ patiṃ dehi rājānaṃ surasattama

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Even after seeing the poor, the blind and the wretched mendicants, even on being requested by them, they turn away because they are gluttonous and so covetous of palatable things.

अध्याय ११९

श्लोक 6

तच् छ्रुत्वा वचनं तासां मयोक्ता ओषधीर् इदम् पतिं प्राप्स्यथ सर्वाश् च राजानं प्रीतिवर्धनम्

tac chrutvā vacanaṃ tāsāṃ mayoktā oṣadhīr idam patiṃ prāpsyatha sarvāś ca rājānaṃ prītivardhanam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

They never give away money, garments, means of enjoyment, gold, cows or items of cooked food.

अध्याय ११९

श्लोक 7

राजानम् इति तच् छ्रुत्वा ता माम् ऊचुः पुनर् मुने गन्तव्यं क्व पुनश् चोक्ता गौतमीं यान्तु मातरः

rājānam iti tac chrutvā tā mām ūcuḥ punar mune gantavyaṃ kva punaś coktā gautamīṃ yāntu mātaraḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

They are highly greedy and covetous, atheists, devoid of liberal-mindedness. Men of this nature, O gentle lady, are the thoughtless ones who go to hell.

अध्याय ११९

श्लोक 8

तुष्टायाम् अथ तस्यां वो राजा स्याल् लोकपूजितः ताश् च गत्वा मुनिश्रेष्ठ तुष्टुवुर् गौतमीं नदीम्

tuṣṭāyām atha tasyāṃ vo rājā syāl lokapūjitaḥ tāś ca gatvā muniśreṣṭha tuṣṭuvur gautamīṃ nadīm

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

After the lapse of some time when they take human birth those men of deficient intellect are born in some family devoid of wealth.

अध्याय ११९

श्लोक 9

किं वाकरिष्यन् भववर्तिनो जना नानाघसंघाभिभवाच् च दुःखिताः न चागमिष्यद् भवती भुवं चेत् पुण्योदके गौतमि शंभुकान्ते

kiṃ vākariṣyan bhavavartino janā nānāghasaṃghābhibhavāc ca duḥkhitāḥ na cāgamiṣyad bhavatī bhuvaṃ cet puṇyodake gautami śaṃbhukānte

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

They are tormented by hunger and thirst. They are boycotted by the world. Devoid of any hope for the enjoyment oi pleasure they keep on living their evil lives.

अध्याय ११९

श्लोक 10

को वेत्ति भाग्यं नरदेहभाजां महीगतानां सरिताम् अधीशे एषां महापातकसंघहन्त्री त्वम् अम्ब गङ्गे सुलभा सदैव

ko vetti bhāgyaṃ naradehabhājāṃ mahīgatānāṃ saritām adhīśe eṣāṃ mahāpātakasaṃghahantrī tvam amba gaṅge sulabhā sadaiva

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

They aie born of families of inferior worldly pleasures. Those men are engrossed in spurious pleasures. O gentle lady, it is oy these activities that men become devoid of wealth.

अध्याय ११९

श्लोक 11

न ते विभूतिं ननु वेत्ति को ऽपि त्रैलोक्यवन्द्ये जगदम्ब गङ्गे गौरीसमालिङ्गितविग्रहो ऽपि धत्ते स्मरारिः शिरसापि यत् त्वाम्

na te vibhūtiṃ nanu vetti ko 'pi trailokyavandye jagadamba gaṅge gaurīsamāliṅgitavigraho 'pi dhatte smarāriḥ śirasāpi yat tvām

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Those who cast their evil eye on other men's wives are born blind due to that evil conduct.

अध्याय ११९

श्लोक 12

नमो ऽस्तु ते मातर् अभीष्टदायिनि नमो ऽस्तु ते ब्रह्ममये ऽघनाशिनि नमो ऽस्तु ते विष्णुपदाब्जनिःसृते नमो ऽस्तु ते शंभुजटाविनिःसृते

namo 'stu te mātar abhīṣṭadāyini namo 'stu te brahmamaye 'ghanāśini namo 'stu te viṣṇupadābjaniḥsṛte namo 'stu te śaṃbhujaṭāviniḥsṛte

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Men of sinful actions who look at a naked woman with a defiled mind become distressed due to sickness.

अध्याय ११९

श्लोक 13

इत्य् एवं स्तुवताम् ईशा किं ददामीत्य् अवोचत

ity evaṃ stuvatām īśā kiṃ dadāmīty avocata

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Foolish men of evil conduct who indulge in the sexual act with beasts become deficient and defiled in wisdom as well as impotent. They become eunuchs.

अध्याय ११९

श्लोक 14

पतिं देहि जगन्माता राजानम् अतितेजसम्

patiṃ dehi jaganmātā rājānam atitejasam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Men who bind animals or embrace them closely, men who defile their preceptor's bed and men who scatter their seminal discharge are born as eunuchs.

अध्याय ११९

श्लोक 15

तदोवाच नदी गङ्गा ओषधीस् ता इदं वचः

tadovāca nadī gaṅgā oṣadhīs tā idaṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O the most excellent one among the gods, what is a despicable action? What is it that is not despicable, by doing which a man attains prosperity and renown?

अध्याय ११९

श्लोक 16

अहं चामृतरूपास्मि ओषध्यो मातरो ऽमृताः तादृशं चामृतात्मानं पतिं सोमं ददामि वः

ahaṃ cāmṛtarūpāsmi oṣadhyo mātaro 'mṛtāḥ tādṛśaṃ cāmṛtātmānaṃ patiṃ somaṃ dadāmi vaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

He who seeks the path of prosperity and asks brah¬ mins about it, he who seeks virtue and he who yearns for good qualities attains heaven.

अध्याय ११९

श्लोक 17

देवाश् च ऋषयो वाक्यं मेनिरे सोम एव च ओषध्यश् चापि तद् वाक्यं ततो जग्मुः स्वम् आलयम्

devāś ca ṛṣayo vākyaṃ menire soma eva ca oṣadhyaś cāpi tad vākyaṃ tato jagmuḥ svam ālayam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

If at any time he takes up human birth, O gentle lady, he is born highly intelligent, wise and endowed with memory.

अध्याय ११९

श्लोक 18

यत्र चापुर् महौषध्यो राजानम् अमृतात्मकम् सोमं समस्तसंतापपापसंघनिवारकम्

yatra cāpur mahauṣadhyo rājānam amṛtātmakam somaṃ samastasaṃtāpapāpasaṃghanivārakam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

There are other men of deficient wisdom who hate virtue. They do not wish to approach brahmins well-versed in the Vedas.

अध्याय ११९

श्लोक 19

सोमतीर्थं तु तत् ख्यातं सोमपानफलप्रदम् तत्र स्नानेन दानेन पितरः स्वर्गम् आप्नुयुः

somatīrthaṃ tu tat khyātaṃ somapānaphalapradam tatra snānena dānena pitaraḥ svargam āpnuyuḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Some men observe holy rites. They have faith and they

अध्याय ११९

श्लोक 20

य इदं शृणुयान् नित्यं पठेद् वा भक्तितः स्मरेत् दीर्घम् आयुर् अवाप्नोति स पुत्री धनवान् भवेत्

ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ paṭhed vā bhaktitaḥ smaret dīrgham āyur avāpnoti sa putrī dhanavān bhavet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Still others are regular performers of holy sacrifices. There are others devoid of delusion. Tell me how they become so. What is that action as a result of which they become so.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 119
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.