Brahma Purana· Brahma Purāṇa
120
अध्याय 120 / 246

Adhyaya 120

18 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ18 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १२०

श्लोक 1

धान्यतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदं नृणाम् सुभिक्षं क्षेमदं पुंसां सर्वापद्विनिवारणम्

dhānyatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām subhikṣaṃ kṣemadaṃ puṃsāṃ sarvāpadvinivāraṇam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O Brahmins, I do not see any means other than the son of Vasudeva for the liberation of men bound by the noose of action (and reactions) who undergo misery.

अध्याय १२०

श्लोक 2

ओषध्यः सोमराजानं पतिं प्राप्य मुदान्विताः ऊचुः सर्वस्य लोकस्य गङ्गायाश् चेप्सितं वचः

oṣadhyaḥ somarājānaṃ patiṃ prāpya mudānvitāḥ ūcuḥ sarvasya lokasya gaṅgāyāś cepsitaṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Those who worship well that lord who wields conch, discus and club, byword, deeds and thoughts attain the highest region.

अध्याय १२०

श्लोक 3

वैदिकी पुण्यगाथास्ति यां वै वेदविदो विदुः भूमिं सस्यवतीं कश्चिन् मातरं मातृसंमिताम्

vaidikī puṇyagāthāsti yāṃ vai vedavido viduḥ bhūmiṃ sasyavatīṃ kaścin mātaraṃ mātṛsaṃmitām

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O Pinaka-bearing Sankara, O destroyer of the eyes of Bhaga, O lord adored by the worlds, wc wish to hear the great¬ ness of Vasudeva.

अध्याय १२०

श्लोक 4

गङ्गासमीपे यो दद्यात् सर्वकामान् अवाप्नुयात् भूमिं सस्यवतीं गाश् च ओषधीश् च मुदान्वितः

gaṅgāsamīpe yo dadyāt sarvakāmān avāpnuyāt bhūmiṃ sasyavatīṃ gāś ca oṣadhīś ca mudānvitaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

He has ten arms. He has great splendour. He is the destroyer of the enemies of gods. He is Hrslkes'a marked by the scar Srivatsa. He is the leader of gods.

अध्याय १२०

श्लोक 5

विष्णुब्रह्मेशरूपाय यो दद्याद् भक्तिमान् नरः सर्वं तद् अक्षयं विद्यात् सर्वकामान् अवाप्नुयात्

viṣṇubrahmeśarūpāya yo dadyād bhaktimān naraḥ sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt sarvakāmān avāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The sages and the eternal worlds are born of his body. He is the abode of Brahma himself and of Devas too.

अध्याय १२०

श्लोक 6

ओषध्यः सोमराजन्याः सोमश् चाप्य् ओषधीपतिः इति ज्ञात्वा ब्रह्मविद ओषधीर् यः प्रदास्यति

oṣadhyaḥ somarājanyāḥ somaś cāpy oṣadhīpatiḥ iti jñātvā brahmavida oṣadhīr yaḥ pradāsyati

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

For the fulfilment of the task of gods he takes up human form. He bestows honour on others. He will be killing all kings in battle.

अध्याय १२०

श्लोक 7

सर्वान् कामान् अवाप्नोति ब्रह्मलोके महीयते ता एव सोमराजन्याः प्रीताः प्रोचुः पुनः पुनः

sarvān kāmān avāpnoti brahmaloke mahīyate tā eva somarājanyāḥ prītāḥ procuḥ punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Without the help of Trivikrama, the hosts of Devas will be leaderless and they will be incapable of performing their divine functions.

अध्याय १२०

श्लोक 8

यो ऽस्मान् ददाति गङ्गायां तं राजन् पारयामसि त्वम् उत्तमश् चौषधीश त्वदधीनं चराचरम्

yo 'smān dadāti gaṅgāyāṃ taṃ rājan pārayāmasi tvam uttamaś cauṣadhīśa tvadadhīnaṃ carācaram

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The gods are comfortably stationed in his body. That lotus-eyed lord has goddess LaksmI in his belly. He stays in the company of Sri.

अध्याय १२०

श्लोक 9

ओषधयः संवदन्ते सोमेन सह राज्ञा यो ऽस्मान् ददाति विप्रेभ्यस् तं राजन् पारयामसि

oṣadhayaḥ saṃvadante somena saha rājñā yo 'smān dadāti viprebhyas taṃ rājan pārayāmasi

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

That lord has ample forbearance. He does not boast of himself. He bestows (the power to realise) Brahman. He removes the fear of those who are distressed by fear. He increases the delight of his friends.

अध्याय १२०

श्लोक 10

वयं च ब्रह्मरूपिण्यः प्राणरूपिण्य एव च यो ऽस्मान् ददाति विप्रेभ्यस् तं राजन् पारयामसि

vayaṃ ca brahmarūpiṇyaḥ prāṇarūpiṇya eva ca yo 'smān dadāti viprebhyas taṃ rājan pārayāmasi

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

He helps those who resort to him. He causes fear in the minds of his enemies. He is conversant with polity. He is richly

अध्याय १२०

श्लोक 11

अस्मान् ददाति यो नित्यं ब्राह्मणेभ्यो जितव्रतः उपास्तिर् अस्ति सास्माकं तं राजन् पारयामसि

asmān dadāti yo nityaṃ brāhmaṇebhyo jitavrataḥ upāstir asti sāsmākaṃ taṃ rājan pārayāmasi

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Acyuta, that lord of Devas, should be worshipped by a person conversant with virtue. When this lord is worshipped he will always possess virtue.

अध्याय १२०

श्लोक 12

स्थावरं जङ्गमं किंचिद् अस्माभिर् व्यापृतं जगत् यो ऽस्मान् ददाति विप्रेभ्यस् तं राजन् पारयामसि

sthāvaraṃ jaṅgamaṃ kiṃcid asmābhir vyāpṛtaṃ jagat yo 'smān dadāti viprebhyas taṃ rājan pārayāmasi

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

They, beginning with Sanatkumara, duly created by him, stay on the Gandhamadana mountain, performing austeri¬ ties.

अध्याय १२०

श्लोक 13

हव्यं कव्यं यद् अमृतं यत् किंचिद् उपभुज्यते तद्गरीयश् च यो दद्यात् तं राजन् पारयामसि

havyaṃ kavyaṃ yad amṛtaṃ yat kiṃcid upabhujyate tadgarīyaś ca yo dadyāt taṃ rājan pārayāmasi

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Hence, O leading twice-born, that eloquent lord con¬ versant with Dharma should be bowed to. He shall salute on being saluted; he shall honour, on being honoured.

अध्याय १२०

श्लोक 14

इत्य् एतां वैदिकीं गाथां यः शृणोति स्मरेत वा पठते भक्तिम् आपन्नस् तं राजन् पारयामसि

ity etāṃ vaidikīṃ gāthāṃ yaḥ śṛṇoti smareta vā paṭhate bhaktim āpannas taṃ rājan pārayāmasi

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O excellent brahmins, that lord shall see on being seen; he shall offer refuge everyday, on being sought refuge in; On being worshipped regularly he shall accept worship.

अध्याय १२०

श्लोक 15

यत्रैषा पठिता गाथा सोमेन सह राज्ञा गङ्गातीरे चौषधीभिर् धान्यतीर्थं तद् उच्यते

yatraiṣā paṭhitā gāthā somena saha rājñā gaṅgātīre cauṣadhībhir dhānyatīrthaṃ tad ucyate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

That son of Devaki should always be bowed to, by thought, by speech and by deeds by brahmins exerting them¬ selves. He should necessarily be seen.

अध्याय १२०

श्लोक 16

ततः प्रभृति तत् तीर्थम् औषध्यं सौम्यम् एव च अमृतं वेदगाथं च मातृतीर्थं तथैव च

tataḥ prabhṛti tat tīrtham auṣadhyaṃ saumyam eva ca amṛtaṃ vedagāthaṃ ca mātṛtīrthaṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

I too always worship and bow to that lord, the grand¬ father of the worlds, the great Boar, lord of the universe.

अध्याय १२०

श्लोक 17

एषु स्नानं जपो होमो दानं च पितृतर्पणम् अन्नदानं तु यः कुर्यात् तद् आनन्त्याय कल्पते

eṣu snānaṃ japo homo dānaṃ ca pitṛtarpaṇam annadānaṃ tu yaḥ kuryāt tad ānantyāya kalpate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The ploughshare-wielding lord, well-known as Bala,

अध्याय १२०

श्लोक 18

षट्शताधिकसाहस्रं तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः सर्वपापनिहन्तॄणां सर्वसंपद्विवर्धनम्

ṣaṭśatādhikasāhasraṃ tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ sarvapāpanihantṝṇāṃ sarvasaṃpadvivardhanam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The ploughshare-wielding lord, well-known as Bala,

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 120
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.