Brahma Purana· Brahma Purāṇa
121
अध्याय 121 / 246

Adhyaya 121

26 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ26 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १२१

श्लोक 1

विदर्भासंगमं पुण्यं रेवतीसंगमं तथा तत्र यद् वृत्तम् आख्यास्ये यत् पुराणविदो विदुः

vidarbhāsaṃgamaṃ puṇyaṃ revatīsaṃgamaṃ tathā tatra yad vṛttam ākhyāsye yat purāṇavido viduḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Oh, the wonderful greatness of Krsna has been heard by us. It is holy. It dispels sins. It is conducive to wealth. It des¬ troys the round of births and deaths.

अध्याय १२१

श्लोक 2

भरद्वाज इति ख्यात ऋषिर् आसीत् तपोधिकः तस्य स्वसा रेवतीति कुरूपा विकृतस्वरा

bharadvāja iti khyāta ṛṣir āsīt tapodhikaḥ tasya svasā revatīti kurūpā vikṛtasvarā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O great sage, after worshipping Vasudeva, duly and with devotion what goal do the men who are engaged in the worship of Vasudeva attain?

अध्याय १२१

श्लोक 3

तां दृष्ट्वा विकृतां भ्राता भरद्वाजः प्रतापवान् चिन्तया परया युक्तो गङ्गाया दक्षिणे तटे

tāṃ dṛṣṭvā vikṛtāṃ bhrātā bharadvājaḥ pratāpavān cintayā parayā yukto gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Do they attain liberation or heaven, O great sage? Or, O excellent sage, do they obtain both the fruits?

अध्याय १२१

श्लोक 4

कस्मै दद्याम् इमां कन्यां स्वसारं भीषणाकृतिम् न कश्चित् प्रतिगृह्णाति दातव्या च स्वसा तथा

kasmai dadyām imāṃ kanyāṃ svasāraṃ bhīṣaṇākṛtim na kaścit pratigṛhṇāti dātavyā ca svasā tathā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O omniscient one, it behoves you to dispel this doubt lurking in our hearts. O excellent sage, excepting you there is noone else in this world who can dispel it.

अध्याय १२१

श्लोक 5

अहो भूयान् न कस्यापि कन्या दुःखैककारणम् मरणं जीवतो ऽप्य् अस्य प्राणिनस् तु पदे पदे

aho bhūyān na kasyāpi kanyā duḥkhaikakāraṇam maraṇaṃ jīvato 'py asya prāṇinas tu pade pade

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Well done, well-done, O excellent sages! What has been uttered by you is quite pertinent. Now listen to all those things

अध्याय १२१

श्लोक 6

एवं विमृशतस् तस्य स्वाश्रमे चातिशोभने द्रष्टुं मुनिवरः प्रायाद् भरद्वाजं यतव्रतम्

evaṃ vimṛśatas tasya svāśrame cātiśobhane draṣṭuṃ munivaraḥ prāyād bharadvājaṃ yatavratam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

By the mere initiation (into the fold) of Krsna, men attain salvation. What then, in regard to those who devotedly worship Visnu always!

अध्याय १२१

श्लोक 7

द्व्यष्टवर्षः शुभवपुः शान्तो दान्तो गुणाकरः नाम्ना कठ इति ख्यातो भरद्वाजं ननाम सः

dvyaṣṭavarṣaḥ śubhavapuḥ śānto dānto guṇākaraḥ nāmnā kaṭha iti khyāto bharadvājaṃ nanāma saḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O excellent sages, neither heaven nor salvation is inac¬ cessible to them. Devotees of Visnu obtain even the rarest things, would they desire them.

अध्याय १२१

श्लोक 8

विधिवत् पूज्य तं विप्रं भरद्वाजः कठं तदा तस्यागमनकार्यं च पप्रच्छ पुरतः स्थितः

vidhivat pūjya taṃ vipraṃ bharadvājaḥ kaṭhaṃ tadā tasyāgamanakāryaṃ ca papraccha purataḥ sthitaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Just as after climbing the mountain of jewels one can take away any number as one pleases, so also O leading sages, one can obtain the cherished things from Kr$na.

अध्याय १२१

श्लोक 9

कठो ऽप्य् आह भरद्वाजं विद्यार्थ्य् अहम् उपागतः तथा च दर्शनाकाङ्क्षी यद् युक्तं तद् विधीयताम्

kaṭho 'py āha bharadvājaṃ vidyārthy aham upāgataḥ tathā ca darśanākāṅkṣī yad yuktaṃ tad vidhīyatām

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Just as, after reaching the wish-yielding Kalpa tree, O brahmins, a person plucks the fruits as he pleases, so also one can take one's cherished things from Krsna.

अध्याय १२१

श्लोक 10

भरद्वाजः कठं प्राह अधीष्व यद् अभीप्सितम् पुराणं स्मृतयो वेदा धर्मस्थानान्य् अनेकशः

bharadvājaḥ kaṭhaṃ prāha adhīṣva yad abhīpsitam purāṇaṃ smṛtayo vedā dharmasthānāny anekaśaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

By duly and faithfully worshipping Vasudcva, the pre¬ ceptor of the universe, men attain the fruit of virtue, wealth, love and salvation.

अध्याय १२१

श्लोक 11

सर्वं वेद्मि महाप्राज्ञ रुचिरं वद मा चिरम् कुलीनो धर्मनिरतो गुरुशुश्रूषणे रतः अभिमानी श्रुतधरः शिष्यः पुण्यैर् अवाप्यते

sarvaṃ vedmi mahāprājña ruciraṃ vada mā ciram kulīno dharmanirato guruśuśrūṣaṇe rataḥ abhimānī śrutadharaḥ śiṣyaḥ puṇyair avāpyate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

By propitiating that lord of the universe with a puri¬ fied inner soul men obtain desirable things difficult of access even unto Devas.

अध्याय १२१

श्लोक 12

अध्यापयस्व भो ब्रह्मञ् शिष्यं मां वीतकल्मषम् शुश्रूषणरतं भक्तं कुलीनं सत्यवादिनम्

adhyāpayasva bho brahmañ śiṣyaṃ māṃ vītakalmaṣam śuśrūṣaṇarataṃ bhaktaṃ kulīnaṃ satyavādinam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

To those who devotedly worship the Imperishable lord Vasudcva there is nothing inaccessible in the three worlds.

अध्याय १२१

श्लोक 13

तथेत्य् उक्त्वा भरद्वाजः प्रादाद् विद्याम् अशेषतः प्राप्तविद्यः कठः प्रीतो भरद्वाजम् अथाब्रवीत्

tathety uktvā bharadvājaḥ prādād vidyām aśeṣataḥ prāptavidyaḥ kaṭhaḥ prīto bharadvājam athābravīt

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Blessed are those persons in the world who worship Lord Hari who dispels all sins and who bestows the desired benefits.

अध्याय १२१

श्लोक 14

इच्छेयं दक्षिणां दातुं गुरो तव मनःप्रियाम् वदस्व दुर्लभं वापि गुरो तुभ्यं नमो ऽस्तु ते

iccheyaṃ dakṣiṇāṃ dātuṃ guro tava manaḥpriyām vadasva durlabhaṃ vāpi guro tubhyaṃ namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

By worshipping the most excellent lord of Devas, brahmins, Ksatriyas, Vaisyas, women, Sudras and men of low castes attain the greatest goal.

अध्याय १२१

श्लोक 15

विद्यां प्राप्यापि ये मोहात् स्वगुरोः पारितोषिकम् न प्रयच्छन्ति निरयं ते यान्त्य् आचन्द्रतारकम्

vidyāṃ prāpyāpi ye mohāt svaguroḥ pāritoṣikam na prayacchanti nirayaṃ te yānty ācandratārakam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Hence, O sinless sages, listen. I shall expound what you ask. I shall succinctly narrate the goal of those noble souls.

अध्याय १२१

श्लोक 16

गृहाण कन्यां विधिवद् भार्यां कुरु मम स्वसाम् अस्यां प्रीत्या वर्तितव्यं याचेयं दक्षिणाम् इमाम्

gṛhāṇa kanyāṃ vidhivad bhāryāṃ kuru mama svasām asyāṃ prītyā vartitavyaṃ yāceyaṃ dakṣiṇām imām

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

They take up divine bodies of great strength bedecked by earrings. Huge bodies, O excellent brahmins, they assume with a four-armed form, and sport there.

अध्याय १२१

श्लोक 17

भ्रातृवत् पुत्रवच् चापि शिष्यः स्यात् तु गुरोः सदा गुरुश् च पितृवच् च स्यात् संबन्धो ऽत्र कथं भवेत्

bhrātṛvat putravac cāpi śiṣyaḥ syāt tu guroḥ sadā guruś ca pitṛvac ca syāt saṃbandho 'tra kathaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O excellent brahmins, in their eternal state they re¬ main for ten thousand crores of years and are bowed to by all Devas.

अध्याय १२१

श्लोक 18

मद्वाक्यं कुरु सत्यं त्वं ममाज्ञा तव दक्षिणा सर्वं स्मृत्वा कठाद्य त्वं रेवतीं भर तन्मनाः

madvākyaṃ kuru satyaṃ tvaṃ mamājñā tava dakṣiṇā sarvaṃ smṛtvā kaṭhādya tvaṃ revatīṃ bhara tanmanāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Thereafter, O brahmins, those magnificent self-posses¬ sed men go to the abode of Narasimha. There they rejoice and sport for about ten thousand crores of years

अध्याय १२१

श्लोक 19

तथेत्य् उक्त्वा गुरोर् वाक्यात् कठो जग्राह पाणिना रेवतीं विधिवद् दत्तां तां समीक्ष्य कठस् त्व् अथ

tathety uktvā guror vākyāt kaṭho jagrāha pāṇinā revatīṃ vidhivad dattāṃ tāṃ samīkṣya kaṭhas tv atha

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

At the end of that period they go to the abode of

अध्याय १२१

श्लोक 20

तत्रैव पूजयाम् आस देवेशं शंकरं तदा रेवत्या रूपसंपत्त्यै शिवप्रीत्यै च रेवती

tatraiva pūjayām āsa deveśaṃ śaṃkaraṃ tadā revatyā rūpasaṃpattyai śivaprītyai ca revatī

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Thereafter they go to the city of Pradyumna. Free of

अध्याय १२१

श्लोक 21

सुरूपा चारुसर्वाङ्गी न रूपेणोपमीयते अभिषेकोदकं तत्र रेवत्या यद् विनिःसृतम्

surūpā cārusarvāṅgī na rūpeṇopamīyate abhiṣekodakaṃ tatra revatyā yad viniḥsṛtam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

They are delighted. They are endowed with strength and power. They can go anywhere as they please. Thereafter those Yogins go to the place where lord Sankarsana rules.

अध्याय १२१

श्लोक 22

साभवत् तत्र गङ्गायां तस्मात् तन्नामतो नदी रेवतीति समाख्याता रूपसौभाग्यदायिनी

sābhavat tatra gaṅgāyāṃ tasmāt tannāmato nadī revatīti samākhyātā rūpasaubhāgyadāyinī

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

She became a river there in the Ganga; therefore that river is known by her name, Revati, bestowing beauty and good fortune.

अध्याय १२१

श्लोक 23

पुनर् दर्भैश् च विविधैर् अभिषेकं चकार सः पुण्यरूपत्वसंसिद्ध्यै विदर्भा तद् अभून् नदी

punar darbhaiś ca vividhair abhiṣekaṃ cakāra saḥ puṇyarūpatvasaṃsiddhyai vidarbhā tad abhūn nadī

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Again he performed an anointing with various kinds of darbha grass for the attainment of a holy form; that became the river Vidarbha.

अध्याय १२१

श्लोक 24

श्रद्धया संगमे स्नात्वा रेवतीगङ्गयोर् नरः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते

śraddhayā saṃgame snātvā revatīgaṅgayor naraḥ sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

A man who bathes with faith at the confluence of the Revati and the Ganga is freed from all sins and honoured in Vishnu's world.

अध्याय १२१

श्लोक 25

तथा विदर्भागौतम्योः संगमे श्रद्धया मुने स्नानं करोत्य् असौ याति भुक्तिं मुक्तिं च तत्क्षणात्

tathā vidarbhāgautamyoḥ saṃgame śraddhayā mune snānaṃ karoty asau yāti bhuktiṃ muktiṃ ca tatkṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Likewise, whoever bathes with faith at the confluence of the Vidarbha and the Gautami, O sage, at once attains enjoyment and liberation.

अध्याय १२१

श्लोक 26

उभयोस् तीरयोस् तत्र तीर्थानां शतम् उत्तमम् सर्वपापक्षयकरं सर्वसिद्धिप्रदायकम्

ubhayos tīrayos tatra tīrthānāṃ śatam uttamam sarvapāpakṣayakaraṃ sarvasiddhipradāyakam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

On both banks there are a hundred excellent holy places, destroying all sins and granting all perfections.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 121
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.