अध्याय १२४
पुत्रतीर्थम् इति ख्यातं पुण्यतीर्थं तद् उच्यते सर्वान् कामान् अवाप्नोति यन्महिम्नः श्रुतेर् अपि
putratīrtham iti khyātaṃ puṇyatīrthaṃ tad ucyate sarvān kāmān avāpnoti yanmahimnaḥ śruter api
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From you, O great sage, we wish process of annihilation at the end of a pralaya.
अध्याय १२४
तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद दितेः पुत्राश् च दनुजाः परिक्षीणा यदाभवन् अदितेस् तु सुता ज्येष्ठाः सर्वभावेन नारद
tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada diteḥ putrāś ca danujāḥ parikṣīṇā yadābhavan adites tu sutā jyeṣṭhāḥ sarvabhāvena nārada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Let it be heard precisely, O excellent sages, how the process of annihilation takes place at the end of a Kaloa as well as at the time of Prakrta Pralaya.
अध्याय १२४
तदा दितिः पुत्रवियोगदुःखात् संस्पर्धमाना दनुम् आजगाम
tadā ditiḥ putraviyogaduḥkhāt saṃspardhamānā danum ājagāma
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Ki ta, Treta, Dvapara and Kali constitute a set of four Yugas containing twelve thousand Divine years.
अध्याय १२४
क्षीणाः सुता आवयोर् एव भद्रे किं कुर्महे कर्म लोके गरीयः पश्यादितेर् वंशम् अभिन्नम् उत्तमं सौराज्ययुक्तं यशसा जयश्रिया
kṣīṇāḥ sutā āvayor eva bhadre kiṃ kurmahe karma loke garīyaḥ paśyāditer vaṃśam abhinnam uttamaṃ saurājyayuktaṃ yaśasā jayaśriyā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The four Yugas are similar in form. K r ta is the Yua first. O sages, Kaliyuga is the last.
अध्याय १२४
जितारिम् अभ्युन्नतकीर्तिधर्मं मच्चित्तसंहर्षविनाशदक्षम् समानभर्तृत्वसमानधर्मे समानगोत्रे ऽपि समानरूपे
jitārim abhyunnatakīrtidharmaṃ maccittasaṃharṣavināśadakṣam samānabhartṛtvasamānadharme samānagotre 'pi samānarūpe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O holy Sir, it beloves you to describe in detail the nature of Kaliyuga when the four-footed sacred Dharma undergoes deficiency.
अध्याय १२४
न जीवयेयं श्रियम् उन्नतिं च जीर्णास्मि दृष्ट्वा त्व् अदितिप्रसूतान् काम् अप्य् अवस्थाम् अनुयामि दुःस्था ऽदितेर् विलोक्याथ परां समृद्धिम्
na jīvayeyaṃ śriyam unnatiṃ ca jīrṇāsmi dṛṣṭvā tv aditiprasūtān kām apy avasthām anuyāmi duḥsthā 'diter vilokyātha parāṃ samṛddhim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Understand the form of Kali, O sinless brahmins, about
अध्याय १२४
एवं ब्रुवाणाम् अतिदीनवक्त्रां विनिश्वसन्तीं परमेष्ठिपुत्रः कृताभिपूजो विगतश्रमस् तां स सान्त्वयन्न् आह मनोभिरामाम्
evaṃ bruvāṇām atidīnavaktrāṃ viniśvasantīṃ parameṣṭhiputraḥ kṛtābhipūjo vigataśramas tāṃ sa sāntvayann āha manobhirāmām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In the age of Kali the actions of men are not based on the conduct prescribed for Varnas and Asramas. Nor do they follow the specific injunctions of the Sama, Rk and Yajus Vedas as their guide.
अध्याय १२४
खेदो न कार्यः समभीप्सितं यत् तत् प्राप्यते पुण्यत एव भद्रे तत्साधनं वेत्ति महानुभावः प्रजापतिस् ते स तु वक्ष्यतीति
khedo na kāryaḥ samabhīpsitaṃ yat tat prāpyate puṇyata eva bhadre tatsādhanaṃ vetti mahānubhāvaḥ prajāpatis te sa tu vakṣyatīti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In Kaliyuga the strongest man, whoever he may be and in whichever family he is born, becomes the lord of all. Man maintains himself through girls taken from all the castes.
अध्याय १२४
साध्व्य् एतत् सर्वभावेन प्रश्रयावनता सती
sādhvy etat sarvabhāvena praśrayāvanatā satī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Fast, exertion and charity constitute pious activities in Kali age and rites are performed as one pleases.
अध्याय १२४
एवं ब्रुवाणां च दितिं दनुः प्रोवाच नारद
evaṃ bruvāṇāṃ ca ditiṃ danuḥ provāca nārada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In Kali age men become haughty and arrogant even with a little wealth. Pride of beauty in women will be on the basis of their tresses of hair.
अध्याय १२४
भर्तारं कश्यपं भद्रे तोषयस्व निजैर् गुणैः तुष्टो यदि भवेद् भर्ता ततः कामान् अवाप्स्यसि
bhartāraṃ kaśyapaṃ bhadre toṣayasva nijair guṇaiḥ tuṣṭo yadi bhaved bhartā tataḥ kāmān avāpsyasi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As gold, jewels, diamonds as well as garments dwindle in the Kali age, women will be embellished by their tresses.
अध्याय १२४
तथेत्य् उक्त्वा सर्वभावैस् तोषयाम् आस कश्यपम् दितिं प्रोवाच भगवान् कश्यपो ऽथ प्रजापतिः
tathety uktvā sarvabhāvais toṣayām āsa kaśyapam ditiṃ provāca bhagavān kaśyapo 'tha prajāpatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Women will forsake their husbands having no wealth. In Kali age it is the moneyed man who becomes the lord of damsels.
अध्याय १२४
किं ददामि वदाभीष्टं दिते वरय सुव्रते
kiṃ dadāmi vadābhīṣṭaṃ dite varaya suvrate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Women in Kali age will be harlots desirous of luxury. They covet men who have earned much by illegal means.
अध्याय १२४
दितिर् अप्य् आह भर्तारं पुत्रं बहुगुणान्वितम् जेतारं सर्वलोकानां सर्वलोकनमस्कृतम्
ditir apy āha bhartāraṃ putraṃ bahuguṇānvitam jetāraṃ sarvalokānāṃ sarvalokanamaskṛtam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At that time, O brahmins, no man will brook a loss to his vested interest even to the extent of a fourth of a Pana (the smallest coin) even when he is entreated by his own friend.
अध्याय १२४
येन जातेन लोके ऽस्मिन् भवेयं वीरपुत्रिणी तं वरेयं सुरपितर् इत्य् आह विनयान्विता
yena jātena loke 'smin bhaveyaṃ vīraputriṇī taṃ vareyaṃ surapitar ity āha vinayānvitā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmins, in the Kali age, the mind will always be manly and courageous. Cows will be solemnly honoured as long as they yield milk.
अध्याय १२४
उपदेक्ष्ये व्रतं श्रेष्ठं द्वादशाब्दफलप्रदम् तत आगत्य ते गर्भम् आधास्ये यन् मनोगतम् निष्पापतायां जातायां सिध्यन्ति हि मनोरथाः
upadekṣye vrataṃ śreṣṭhaṃ dvādaśābdaphalapradam tata āgatya te garbham ādhāsye yan manogatam niṣpāpatāyāṃ jātāyāṃ sidhyanti hi manorathāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Fearing a drought the subjects will be afraid of hunger. They will then have their eyes riveted to the sky.
अध्याय १२४
भर्तृवाक्याद् दितिः प्रीता तं नमस्यायतेक्षणा उपदिष्टं व्रतं चक्रे भर्त्रादिष्टं यथाविधि
bhartṛvākyād ditiḥ prītā taṃ namasyāyatekṣaṇā upadiṣṭaṃ vrataṃ cakre bhartrādiṣṭaṃ yathāvidhi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Like the sages of yore men will have roots, leaves and fruits for their food. They will think of killing themselves in their misery due to the absence of rain.
अध्याय १२४
तीर्थसेवापात्रदानव्रतचर्यादिवर्जिताः कथम् आसादयिष्यन्ति प्राणिनो ऽत्र मनोरथान्
tīrthasevāpātradānavratacaryādivarjitāḥ katham āsādayiṣyanti prāṇino 'tra manorathān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They will have perpetual famine and pain. They will be incapable of mastering things. By virtue of their lapses their happiness will be spoiled.
अध्याय १२४
ततश् चीर्णे व्रते तस्यां दित्यां गर्भम् अधारयत् पुनः कान्ताम् अथोवाच कश्यपस् तां दितिं रहः
tataś cīrṇe vrate tasyāṃ dityāṃ garbham adhārayat punaḥ kāntām athovāca kaśyapas tāṃ ditiṃ rahaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In Kali age women will be greedy and lecherous. Thev will have puny bodies but they will be gluttonous. They will have little good fortune but plenty of offsprings
अध्याय १२४
न प्राप्नुवन्ति यत्कामान् मुनयो ऽपि तपस्स्थिताः यथाविहितकर्माङ्गअवज्ञया तच् छुचिस्मिते
na prāpnuvanti yatkāmān munayo 'pi tapassthitāḥ yathāvihitakarmāṅgaavajñayā tac chucismite
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Women will be furious. They will be more ' interested m sustaining themselves; they will be wanting in the puritv of bodies. They will habitually speak harsh and untruthful words
अध्याय १२४
निन्दितं च न कर्तव्यं संध्ययोर् उभयोर् अपि न स्वप्तव्यं न गन्तव्यं मुक्तकेशी च नो भव
ninditaṃ ca na kartavyaṃ saṃdhyayor ubhayor api na svaptavyaṃ na gantavyaṃ muktakeśī ca no bhava
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Even the women of noble families will be ill-behaved. They will yearn for men of bad conduct. They will be unchaste and disloyal to their husbands.
अध्याय १२४
भोक्तव्यं सुभगे नैव क्षुतं वा जृम्भणं तथा संध्याकाले न कर्तव्यं भूतसंघसमाकुले
bhoktavyaṃ subhage naiva kṣutaṃ vā jṛmbhaṇaṃ tathā saṃdhyākāle na kartavyaṃ bhūtasaṃghasamākule
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Men of no holy rites will study the Vedas. Householders will not perform homas nor will they give appropriate things in charity.
अध्याय १२४
सान्तर्धानं सदा कार्यं हसितं तु विशेषतः गृहान्तदेशे संध्यासु न स्थातव्यं कदाचन
sāntardhānaṃ sadā kāryaṃ hasitaṃ tu viśeṣataḥ gṛhāntadeśe saṃdhyāsu na sthātavyaṃ kadācana
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Foi est-dwellers will take to the diet pertaining to.the villagers. Mendicants will be influenced by filial affection and other contacts towards sons.
अध्याय १२४
मुशलोलूखलादीनि शूर्पपीठपिधानकम् नैवातिक्रमणीयानि दिवा रात्रौ सदा प्रिये
muśalolūkhalādīni śūrpapīṭhapidhānakam naivātikramaṇīyāni divā rātrau sadā priye
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At the advent of Kali age kings will no longer protect their subjects. They will take the wealth of common man under the pretext of taxes and fees.
अध्याय १२४
उदक्शीर्षं तु शयनं न संध्यासु विशेषतः वक्तव्यं नानृतं किंचिन् नान्यगेहाटनं तथा
udakśīrṣaṃ tu śayanaṃ na saṃdhyāsu viśeṣataḥ vaktavyaṃ nānṛtaṃ kiṃcin nānyagehāṭanaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whoever happens to possess horses, chariots and ele¬ phants will become the king. In the Kali age, those who happen to be weak will be servants.
अध्याय १२४
कान्ताद् अन्यो न वीक्ष्यस् तु प्रयत्नेन नरः क्वचित् इत्यादिनियमैर् युक्ता यदि त्वम् अनुवर्तसे ततस् ते भविता पुत्रस् त्रैलोक्यैश्वर्यभाजनम्
kāntād anyo na vīkṣyas tu prayatnena naraḥ kvacit ityādiniyamair yuktā yadi tvam anuvartase tatas te bhavitā putras trailokyaiśvaryabhājanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Harassed by the burden of taxes and famine, people w'll become miserable. They will migrate to those lands where wheat and barley abound.
अध्याय १२४
तथेति प्रतिजज्ञे सा भर्तारं लोकपूजितम् गतश् च कश्यपो ब्रह्मन्न् इतश् चेतः सुरान् प्रति
tatheti pratijajñe sā bhartāraṃ lokapūjitam gataś ca kaśyapo brahmann itaś cetaḥ surān prati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the Vedic path falls into disuse, as the people become more and more heretic, sins will increase and the span of life of the people will shrink.
अध्याय १२४
दितेर् गर्भो ऽपि ववृधे बलवान् पुण्यसंभवः एतत् सर्वं मयो दैत्यो मायया वेत्ति तत्त्वतः
diter garbho 'pi vavṛdhe balavān puṇyasaṃbhavaḥ etat sarvaṃ mayo daityo māyayā vetti tattvataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When men begin to undertake austerities not prescribed by sacred texts there will be infantile mortalily due to the fault of kings.
अध्याय १२४
इन्द्रस्य सख्यम् अभवन् मयेन प्रीतिपूर्वकम् मयो गत्वा रहः प्राह इन्द्रं स विनयान्वितः
indrasya sakhyam abhavan mayena prītipūrvakam mayo gatvā rahaḥ prāha indraṃ sa vinayānvitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Girls will give birth to children at the ages of five, six and seven years begotten by men of the ages ol eight, nine and ten.
अध्याय १२४
दितेर् दनोर् अभिप्रायं व्रतं गर्भस्य वर्धनम् तस्य वीर्यं च विविधं प्रीत्येन्द्राय न्यवेदयत्
diter danor abhiprāyaṃ vrataṃ garbhasya vardhanam tasya vīryaṃ ca vividhaṃ prītyendrāya nyavedayat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hairs will begin to turn grey at the twelfth year. No one will live upto the twentieth year.
अध्याय १२४
विश्वासैकगृहं मित्रम् अपायत्रासवर्जितम् अर्जितं सुकृतं नानाविधं चेत् तद् अवाप्यते
viśvāsaikagṛhaṃ mitram apāyatrāsavarjitam arjitaṃ sukṛtaṃ nānāvidhaṃ cet tad avāpyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Men will be destroyed in a short time because their wisdom and intelligence will be mediocre and their kings will be wicked. They will wear false marks.
अध्याय १२४
नमुचेश् च प्रियो भ्राता मयो दैत्यो महाबलः भ्रातृहन्त्रा कथं मैत्र्यं मयस्यासीत् सुरेश्वर
namuceś ca priyo bhrātā mayo daityo mahābalaḥ bhrātṛhantrā kathaṃ maitryaṃ mayasyāsīt sureśvara
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The increase in the severity of the Kali age should be inferred by wise persons as the heretic activities are observed more and more.
अध्याय १२४
दैत्यानाम् अधिपश् चासीद् बलवान् नमुचिः पुरा इन्द्रेण वैरम् अभवद् भीषणं लोमहर्षणम्
daityānām adhipaś cāsīd balavān namuciḥ purā indreṇa vairam abhavad bhīṣaṇaṃ lomaharṣaṇam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When the undertakings of men of virtuous activities do not flourish, O brahmins, the prominence of Kali age should be inferred by wise persons.
अध्याय १२४
युद्धं हित्वा कदाचिद् भो गच्छन्तं तु शतक्रतुम् दृष्ट्वा दैत्यपतिः शूरो नमुचिः पृष्ठतो ऽन्वगात्
yuddhaṃ hitvā kadācid bho gacchantaṃ tu śatakratum dṛṣṭvā daityapatiḥ śūro namuciḥ pṛṣṭhato 'nvagāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When persons cease to perform sacrifices in the worship of Purusottama, lord of sacrifices, the influence of Kali age should be inferred.
अध्याय १२४
तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य शचीभर्ता भयातुरः ऐरावतं गजं त्यक्त्वा इन्द्रः फेनम् अथाविशत्
tam āyāntam abhiprekṣya śacībhartā bhayāturaḥ airāvataṃ gajaṃ tyaktvā indraḥ phenam athāviśat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The increasein the severity of Kali should be inferred by wise and intelligent persons when there is no interest in Vedic discussions and heretical doctrines are entertained.
अध्याय १२४
स वज्रपाणिस् तरसा फेनेनैवाहनद् रिपुम् नमुचिर् नाशम् अगमत् तस्य भ्राता मयो ऽनुजः
sa vajrapāṇis tarasā phenenaivāhanad ripum namucir nāśam agamat tasya bhrātā mayo 'nujaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In the Kali age, O brahmins, men overpowered by heresy will never worship Visnu, the lord of the Universe, the Supreme lord, the Creator of everything.
अध्याय १२४
भ्रातृहन्तृविनाशाय तपस् तेपे मयो महत् मायां च विविधाम् आप देवानाम् अतिभीषणाम्
bhrātṛhantṛvināśāya tapas tepe mayo mahat māyāṃ ca vividhām āpa devānām atibhīṣaṇām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Men influenced by heresy will prattle thus of what avail are Devas? Of what use are the brahmins and the Vedas? Of what avail is the purificatory wash with water?".
अध्याय १२४
वरांश् चावाप्य तपसा विष्णोर् लोकपरायणात् दानशौण्डः प्रियालापी तदाभवद् असौ मयः
varāṃś cāvāpya tapasā viṣṇor lokaparāyaṇāt dānaśauṇḍaḥ priyālāpī tadābhavad asau mayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At the advent of Kali age, O brahmins, clouds will shower less rain, plants will produce less, and fruits will have less nutritional value.
अध्याय १२४
अग्नींश् च ब्राह्मणान् पूज्य जेतुम् इन्द्रं कृतक्षणः दातारं च तदार्थिभ्यः स्तूयमानं च बन्दिभिः
agnīṃś ca brāhmaṇān pūjya jetum indraṃ kṛtakṣaṇaḥ dātāraṃ ca tadārthibhyaḥ stūyamānaṃ ca bandibhiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In Kali age clothes will come down only upto the knees, the trees will be like the Sami tree, the castes will exhibit the characteristics of Sudras.
अध्याय १२४
विदित्वा मघवा वायोर् मयं मायाविनं रिपुम् उपक्रान्तं सुयुद्धाय विप्रो भूत्वा तम् अभ्यगात् शचीभर्ता मयं दैत्यं प्रोवाचेदं पुनः पुनः
viditvā maghavā vāyor mayaṃ māyāvinaṃ ripum upakrāntaṃ suyuddhāya vipro bhūtvā tam abhyagāt śacībhartā mayaṃ daityaṃ provācedaṃ punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In the Kali age, O excellent sages, mothers- and fathers- in-law will be mainly considered elders. Men and women shall take food m open buildings (Eating Houses) along with their friends (?).
अध्याय १२४
देहि दैत्यपते मह्यम् अर्थिने ऽपेक्षितं वरम् त्वां श्रुत्वा दातृतिलकम् आगतो ऽहं द्विजोत्तमः
dehi daityapate mahyam arthine 'pekṣitaṃ varam tvāṃ śrutvā dātṛtilakam āgato 'haṃ dvijottamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Men following their fathers-in-law will say • "Whose mother? Whose father? A man is the product of his own Karman."
अध्याय १२४
मयो ऽपि ब्राह्मणं मत्वा ऽवदद् दत्तं मया तव विचारयन्ति कृतिनो बह्व् अल्पं वा पुरो ऽर्थिनि
mayo 'pi brāhmaṇaṃ matvā 'vadad dattaṃ mayā tava vicārayanti kṛtino bahv alpaṃ vā puro 'rthini
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Men of insignificant intellect will be afflicted again and again by verbal, mental and physical faults and they will commit sins everyday.
अध्याय १२४
इत्य् उक्ते तु हरिः प्राह सख्यम् इच्छे ह्य् अहं त्वया इन्द्रं मयः पुनः प्राह किम् अनेन द्विजोत्तम
ity ukte tu hariḥ prāha sakhyam icche hy ahaṃ tvayā indraṃ mayaḥ punaḥ prāha kim anena dvijottama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In a short time he will perform an excellent meritorious lite which in the Krta yuga is done by hard penance.
अध्याय १२४
न त्वया मम वैरं भोः स्वस्तीत्य् आह हरिर् मयम् तत्त्वं वदेति स हरिर् दैत्येनोक्तः स्वकं वपुः
na tvayā mama vairaṃ bhoḥ svastīty āha harir mayam tattvaṃ vadeti sa harir daityenoktaḥ svakaṃ vapuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At what time does a simple act of piety yield a great benefit? It behoves you to mention it entirely. We have a keen desire to hear.
अध्याय १२४
दर्शयाम् आस दैत्याय सहस्राक्षं यद् उच्यते ततः सविस्मयो दैत्यो मयो हरिम् उवाच ह
darśayām āsa daityāya sahasrākṣaṃ yad ucyate tataḥ savismayo daityo mayo harim uvāca ha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In the blessed Kali age, O brahmins, there shall be a great benefit through less strain. Women and Sudras shall be¬ come blessed. Understand one thing more.
अध्याय १२४
किम् इदं वज्रपाणिस् त्वं तवायोग्या कृतिः सखे
kim idaṃ vajrapāṇis tvaṃ tavāyogyā kṛtiḥ sakhe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By singing songs in praise of Kesava in the Kali age one obtains what one obtains in the Krta yuga by meditation, in the Treta yuga by performing sacrifices and in the Dvapara by conducting worship.
अध्याय १२४
परिष्वज्य विहस्याथ वृत्तम् इत्य् अब्रवीद् धरिः केनापि साधयन्त्य् अत्र पण्डिताश् च समीहितम्
pariṣvajya vihasyātha vṛttam ity abravīd dhariḥ kenāpi sādhayanty atra paṇḍitāś ca samīhitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In the Kali age, a person attains increased virtue by means of a simple effort. People become well-versed in piety with a little strain. Hence I am pleased with Kali age.
अध्याय १२४
ततः प्रभृति शक्रस्य मयेन महती ह्य् अभूत् सुप्रीतिर् मुनिशार्दूल मयो हरिहितः सदा
tataḥ prabhṛti śakrasya mayena mahatī hy abhūt suprītir muniśārdūla mayo harihitaḥ sadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
But a Sudra achieves salvation merely by serving the twice-born. He is authorized in Pakayajna (mere cooking of his food is no less than a Yajna). Hence a Sudra is more blessed.
अध्याय १२४
इन्द्रस्य भवनं गत्वा तस्मै सर्वं न्यवेदयत् किं मे कृत्यम् इति प्राह मयं मायाविनं हरिः
indrasya bhavanaṃ gatvā tasmai sarvaṃ nyavedayat kiṃ me kṛtyam iti prāha mayaṃ māyāvinaṃ hariḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Wealth should be acquired by men without a conflict with their duties; wealth should be distributed among deserving persons; sacrifices should be duly performed.
अध्याय १२४
हरये च मयो मायां प्रादात् प्रीत्या तथा हरिः प्राप्तः संप्रीतिमान् आह किं कृत्यं मय तद् वद
haraye ca mayo māyāṃ prādāt prītyā tathā hariḥ prāptaḥ saṃprītimān āha kiṃ kṛtyaṃ maya tad vada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By means of these and other strenuous efforts, O excel¬ lent brahmins, people attain Prajapatya and other worlds in due order.
अध्याय १२४
अगस्त्यस्याश्रमं गच्छ तत्रास्ते गर्भिणी दितिः तस्याः शुश्रूषणं कुर्वन्न् आस्स्व तत्र कियन्ति च
agastyasyāśramaṃ gaccha tatrāste garbhiṇī ditiḥ tasyāḥ śuśrūṣaṇaṃ kurvann āssva tatra kiyanti ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
A women attains other worlds by duly serving her hus¬ band by thoughts, words and deeds. That is because, O brahmins, she attains the same world as lie.
अध्याय १२४
अहानि मघवंस् तस्या गर्भम् आविश्य वज्रधृक् वर्धमानं च तं छिन्धि यावद् वश्यो ऽथवा मृतिम् प्राप्नोति तावद् वज्रेण ततो न भविता रिपुः
ahāni maghavaṃs tasyā garbham āviśya vajradhṛk vardhamānaṃ ca taṃ chindhi yāvad vaśyo 'thavā mṛtim prāpnoti tāvad vajreṇa tato na bhavitā ripuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus she attains those worlds without much effort like the man.
अध्याय १२४
तथेत्य् उक्त्वा मयं पूज्य मघवान् एक एव हि विनीतवत् तदा प्रायाद् दितिं मातरम् अञ्जसा शुश्रूषमाणस् तां देवीं शक्रो दैतेयमातरम् सा न जानाति तच् चित्तं शक्रस्य द्विषतो दितिः
tathety uktvā mayaṃ pūjya maghavān eka eva hi vinītavat tadā prāyād ditiṃ mātaram añjasā śuśrūṣamāṇas tāṃ devīṃ śakro daiteyamātaram sā na jānāti tac cittaṃ śakrasya dviṣato ditiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Tlius has been mentioned, O brahmins, what you have come hei c foi. Hence, ask as you please. I shall explain every¬ thing clearly to you.
अध्याय १२४
गर्भे स्थितं तु यद् भूतं देवेन्द्रस्य विचेष्टितम् अमोघं तन् मुनेस् तेजः कश्यपस्य दुरासदम्
garbhe sthitaṃ tu yad bhūtaṃ devendrasya viceṣṭitam amoghaṃ tan munes tejaḥ kaśyapasya durāsadam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whatever the king of the gods attempted against the being in the womb, the energy of the sage Kashyapa was unfailing and hard to overcome.
अध्याय १२४
ततः प्रगृह्य कुलिशं सहस्राक्षः पुरंदरः अन्तःप्रवेशकामो ऽसौ बहुकालं समावसन्
tataḥ pragṛhya kuliśaṃ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ antaḥpraveśakāmo 'sau bahukālaṃ samāvasan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then thousand-eyed Purandara took up his thunderbolt and, wishing to enter within, waited there a long time.
अध्याय १२४
संध्योदक्शीर्षनिद्रां ताम् अवेक्ष्य कुलिशायुधः इदम् अन्तरम् इत्य् उक्त्वा दित्याः कुक्षिं समाविशत्
saṃdhyodakśīrṣanidrāṃ tām avekṣya kuliśāyudhaḥ idam antaram ity uktvā dityāḥ kukṣiṃ samāviśat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing her asleep at twilight with her head to the north, the wielder of the thunderbolt said, "This is the opening," and entered Diti's womb.
अध्याय १२४
अन्तर्वर्ति च यद् भूतम् इन्द्रं दृष्ट्वा धृतायुधम् हन्तुकामं तदोवाच पुनः पुनर् अभीतवत्
antarvarti ca yad bhūtam indraṃ dṛṣṭvā dhṛtāyudham hantukāmaṃ tadovāca punaḥ punar abhītavat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The being within, seeing Indra with weapon raised and bent on killing it, spoke again and again without fear:
अध्याय १२४
किं मां न रक्षसे वज्रिन् भ्रातरं त्वं जिघांससि नारणे मारणाद् अन्यत् पातकं विद्यते महत्
kiṃ māṃ na rakṣase vajrin bhrātaraṃ tvaṃ jighāṃsasi nāraṇe māraṇād anyat pātakaṃ vidyate mahat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Why do you not protect me, O wielder of the thunderbolt? You wish to kill your brother. Outside battle there is no greater sin than killing.
अध्याय १२४
ऋते युद्धान् महाबाहो शक्र युध्यस्व निर्गते मयि तस्मान् नैतद् एवं तव युक्तं भविष्यति
ṛte yuddhān mahābāho śakra yudhyasva nirgate mayi tasmān naitad evaṃ tava yuktaṃ bhaviṣyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Only in battle, O mighty-armed Shakra — fight me when I have come out. This is not fitting for you.
अध्याय १२४
शतक्रतुः सहस्राक्षः शचीभर्ता पुरंदरः वज्रपाणिः सुरेन्द्रस् त्वं ते न युक्तं भवेत् प्रभो
śatakratuḥ sahasrākṣaḥ śacībhartā puraṃdaraḥ vajrapāṇiḥ surendras tvaṃ te na yuktaṃ bhavet prabho
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You are Shatakratu, the thousand-eyed, husband of Shachi, Purandara, thunderbolt in hand, king of the gods; this does not befit you, O lord.
अध्याय १२४
अथवा युद्धकामस् त्वं मम निष्क्रमणं यथा तथा कुरु महाबाहो मार्गाद् अस्माद् अपासर
athavā yuddhakāmas tvaṃ mama niṣkramaṇaṃ yathā tathā kuru mahābāho mārgād asmād apāsara
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Or if you wish to fight, act so that I may come out, O mighty-armed one; step aside from this path.
अध्याय १२४
कुमार्गे न प्रवर्तन्ते महान्तो ऽपि विपद्गताः अविद्यश् चाप्य् अशस्त्रश् च नैव चायुधसंग्रहः
kumārge na pravartante mahānto 'pi vipadgatāḥ avidyaś cāpy aśastraś ca naiva cāyudhasaṃgrahaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The great do not take a wrong path even in distress. I am unlearned, unarmed, and have no store of weapons;
अध्याय १२४
त्वं विद्यावान् वज्रपाणे मां निघ्नन् किं न लज्जसे कुर्वन्ति गर्हितं कर्म न कुलीनाः कदाचन
tvaṃ vidyāvān vajrapāṇe māṃ nighnan kiṃ na lajjase kurvanti garhitaṃ karma na kulīnāḥ kadācana
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
you are learned, O wielder of the thunderbolt — are you not ashamed to kill me? The nobly born never do a blameworthy deed.
अध्याय १२४
हत्वा वा किं तु जायेत यशो वा पुण्यम् एव वा वध्यन्ते भ्रातरः कामाद् गर्भस्थाः किं नु पौरुषम्
hatvā vā kiṃ tu jāyeta yaśo vā puṇyam eva vā vadhyante bhrātaraḥ kāmād garbhasthāḥ kiṃ nu pauruṣam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
What would come of killing me — fame, or merit? Brothers in the womb are killed out of desire — what manliness is that?
अध्याय १२४
यदि वा युद्धभक्तिस् ते मयि भ्रातर् असंशयम् ततो मुष्टिं पुरस्कृत्य वज्रिणे ऽसौ व्यवस्थितः
yadi vā yuddhabhaktis te mayi bhrātar asaṃśayam tato muṣṭiṃ puraskṛtya vajriṇe 'sau vyavasthitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Or if you truly have a craving to fight me, brother..." Then he stood ready before the thunderbolt-wielder with his fist raised.
अध्याय १२४
बालघाती ब्रह्मघाती तथा विश्वासघातकः एवंभूतं फलं शक्र कस्मान् मां हन्तुम् उद्यतः
bālaghātī brahmaghātī tathā viśvāsaghātakaḥ evaṃbhūtaṃ phalaṃ śakra kasmān māṃ hantum udyataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"The slayer of a child, the slayer of a brahmin, and the betrayer of trust — such is the fruit, Shakra; why are you set on killing me?
अध्याय १२४
यस्याज्ञया सर्वम् इदं वर्तते सचराचरम् स हन्ता बालकं मां वै किं यशः किं तु पौरुषम्
yasyājñayā sarvam idaṃ vartate sacarācaram sa hantā bālakaṃ māṃ vai kiṃ yaśaḥ kiṃ tu pauruṣam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He at whose command this whole world, moving and unmoving, goes on — if he kills me, a child, what fame is that, what manliness?"
अध्याय १२४
एवं ब्रुवन्तं तं गर्भं चिच्छेद कुलिशेन सः क्रोधान्धानां लोभिनां च न घृणा क्वापि विद्यते
evaṃ bruvantaṃ taṃ garbhaṃ ciccheda kuliśena saḥ krodhāndhānāṃ lobhināṃ ca na ghṛṇā kvāpi vidyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As it spoke thus, he cut the embryo with his thunderbolt. Those blinded by anger and greed have no pity anywhere.
अध्याय १२४
न ममार ततो दुःखाद् आहुस् ते भ्रातरो वयम् पुनश् चिच्छेद तान् खण्डान् मा वधीर् इति चाब्रुवन्
na mamāra tato duḥkhād āhus te bhrātaro vayam punaś ciccheda tān khaṇḍān mā vadhīr iti cābruvan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
It did not die; then in pain they said, "We are your brothers." Again he cut the pieces, and they cried, "Do not kill us!"
अध्याय १२४
विश्वस्तान् मातृगर्भस्थान् निजभ्रातॄञ् शतक्रतो द्वेषविध्वस्तबुद्धीनां न चित्ते करुणाकणः
viśvastān mātṛgarbhasthān nijabhrātṝñ śatakrato dveṣavidhvastabuddhīnāṃ na citte karuṇākaṇaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Your own trusting brothers in their mother's womb, O Shatakratu! In minds whose judgment hatred has destroyed there is not a particle of compassion.
अध्याय १२४
एवं तु खण्डितं खण्डं हस्तपादादिजीववत् निर्विकारं ततो दृष्ट्वा सप्तसप्त सुविस्मितः
evaṃ tu khaṇḍitaṃ khaṇḍaṃ hastapādādijīvavat nirvikāraṃ tato dṛṣṭvā saptasapta suvismitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Each piece so cut was alive, with hands, feet and the rest; seeing them unharmed, seven times seven, he was greatly astonished.
अध्याय १२४
एकवद् बहुरूपाणि गर्भस्थानि शुभानि च रुदन्ति बहुरूपाणि मा रुतेत्य् अब्रवीद् धरिः
ekavad bahurūpāṇi garbhasthāni śubhāni ca rudanti bahurūpāṇi mā rutety abravīd dhariḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Many beautiful forms, as if one, lay in the womb; the many forms wept, and Hari said, "Do not weep."
अध्याय १२४
ततस् ते मरुतो जाता बलवन्तो महौजसः गर्भस्था एव ते ऽन्योन्यम् ऊचुः शक्रं गतभ्रमाः
tatas te maruto jātā balavanto mahaujasaḥ garbhasthā eva te 'nyonyam ūcuḥ śakraṃ gatabhramāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus they became the Maruts, strong and of great vigour. Still in the womb, their confusion gone, they spoke to one another and to Shakra,
अध्याय १२४
अगस्त्यं मुनिशार्दूलं माता यस्याश्रमे स्थिता अस्मत्पिता तव भ्राता सख्यं ते बहु मन्यते
agastyaṃ muniśārdūlaṃ mātā yasyāśrame sthitā asmatpitā tava bhrātā sakhyaṃ te bahu manyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and called on Agastya, tiger among sages, in whose hermitage their mother was staying: "Our father is like a brother to you and greatly values your friendship.
अध्याय १२४
अस्मान् उपरि सस्नेहं मनस् ते विद्महे मुने न यत् करोति श्वपचः प्रवृत्तस् तत्र वज्रधृक्
asmān upari sasnehaṃ manas te vidmahe mune na yat karoti śvapacaḥ pravṛttas tatra vajradhṛk
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
We know your mind is affectionate toward us, O sage. The thunderbolt-wielder has set about what not even an outcaste would do."
अध्याय १२४
इत्य् एतद् वचनं श्रुत्वा अगस्त्यो ऽगात् ससंभ्रमः दितिं संबोधयाम् आस व्यथितां गर्भवेदनात्
ity etad vacanaṃ śrutvā agastyo 'gāt sasaṃbhramaḥ ditiṃ saṃbodhayām āsa vyathitāṃ garbhavedanāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing these words, Agastya went in haste and comforted Diti, who was in anguish from the pain of her womb.
अध्याय १२४
तत्रागस्त्यः शचीकान्तम् अशपत् कुपितो भृशम्
tatrāgastyaḥ śacīkāntam aśapat kupito bhṛśam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There Agastya, greatly enraged, cursed the lord of Shachi:
अध्याय १२४
संग्रामे रिपवः पृष्ठं पश्येयुस् ते सदा हरे जीवताम् एव मरणम् एतद् एव हि मानिनाम् पृष्ठं पलायमानानां यत् पश्यन्त्य् अहिता रणे
saṃgrāme ripavaḥ pṛṣṭhaṃ paśyeyus te sadā hare jīvatām eva maraṇam etad eva hi māninām pṛṣṭhaṃ palāyamānānāṃ yat paśyanty ahitā raṇe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"In battle, O Hari, may your enemies always see your back. For the proud this alone is death while still alive: that foes in battle see their backs as they flee."
अध्याय १२४
सापि तं गर्भसंस्थं च शशापेन्द्रं रुषा दितिः
sāpi taṃ garbhasaṃsthaṃ ca śaśāpendraṃ ruṣā ditiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Diti too, in anger, cursed Indra while he was still inside her womb:
अध्याय १२४
न पौरुषं कृतं तस्माच् छापो ऽयं भविता तव स्त्रीभिः परिभवं प्राप्य राज्यात् प्रभ्रश्यसे हरे
na pauruṣaṃ kṛtaṃ tasmāc chāpo 'yaṃ bhavitā tava strībhiḥ paribhavaṃ prāpya rājyāt prabhraśyase hare
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"You have not acted with manliness, so this shall be your curse: humiliated by women, you will fall from your kingdom, O Hari."
अध्याय १२४
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र कश्यपो वै प्रजापतिः प्रायाच् च व्यथितो ऽगस्त्याच् छ्रुत्वा शक्रविचेष्टितम् गर्भान्तरगतः शक्रः पितरं प्राह भीतवत्
etasminn antare tatra kaśyapo vai prajāpatiḥ prāyāc ca vyathito 'gastyāc chrutvā śakraviceṣṭitam garbhāntaragataḥ śakraḥ pitaraṃ prāha bhītavat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Meanwhile Kashyapa the Prajapati came there, distressed, having heard from Agastya what Shakra had done. Shakra, inside the womb, spoke fearfully to his father:
अध्याय १२४
अगस्त्याच् च दितेश् चैव बिभेमि क्रमितुं बहिः
agastyāc ca diteś caiva bibhemi kramituṃ bahiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I fear Agastya and Diti, and dare not step outside."
अध्याय १२४
एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्य कश्यपो ऽपि प्रजापतिः पुत्रकर्म च तद् दृष्ट्वा गर्भान्तःस्थितिम् एव च दितिशापम् अगस्त्यस्य श्रुत्वासौ दुःखितो ऽभवत्
etasminn antare prāpya kaśyapo 'pi prajāpatiḥ putrakarma ca tad dṛṣṭvā garbhāntaḥsthitim eva ca ditiśāpam agastyasya śrutvāsau duḥkhito 'bhavat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Meanwhile Kashyapa the Prajapati, arriving and seeing his son's deed and that he was still within the womb, and hearing the curses of Diti and Agastya, was grieved.
अध्याय १२४
निर्गच्छ शक्र पुत्रैतत् पापं किं कृतवान् असि न निर्मलकुलोत्पन्ना मनः कुर्वन्ति पातके
nirgaccha śakra putraitat pāpaṃ kiṃ kṛtavān asi na nirmalakulotpannā manaḥ kurvanti pātake
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Come out, Shakra, my son. What sin is this you have done? Those born of a pure family do not set their minds on sin."
अध्याय १२४
स निर्गतो वज्रपाणिः सव्रीडो ऽधोमुखो ऽब्रवीत् तन्मूर्तिर् एव वदति सदसच्चेष्टितं नृणाम्
sa nirgato vajrapāṇiḥ savrīḍo 'dhomukho 'bravīt tanmūrtir eva vadati sadasacceṣṭitaṃ nṛṇām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The thunderbolt-wielder came out, ashamed, with face cast down, and said, "A man's very bearing declares whether his conduct is good or bad.
अध्याय १२४
यद् उक्तम् अत्र श्रेयः स्यात् तत्कर्ताहम् असंशयम्
yad uktam atra śreyaḥ syāt tatkartāham asaṃśayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whatever is declared best here, that I will certainly do."
अध्याय १२४
ततो ममान्तिकं प्रायाल् लोकपालैः स कश्यपः सर्वं वृत्तम् अथोवाच पुनः पप्रच्छ मां सुरैः
tato mamāntikaṃ prāyāl lokapālaiḥ sa kaśyapaḥ sarvaṃ vṛttam athovāca punaḥ papraccha māṃ suraiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then Kashyapa came to me with the guardians of the worlds, told the whole story, and with the gods asked me again
अध्याय १२४
दितिगर्भस्य वै शान्तिं सहस्राक्षविशापताम् गर्भस्थानां च सर्वेषाम् इन्द्रेण सह मित्रताम्
ditigarbhasya vai śāntiṃ sahasrākṣaviśāpatām garbhasthānāṃ ca sarveṣām indreṇa saha mitratām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
about the pacifying of Diti's embryo, the thousand-eyed one's release from the curse, and friendship between all those in the womb and Indra,
अध्याय १२४
तेषाम् आरोग्यतां चापि शचीभर्तुर् अदोषताम् अगस्त्यदत्तशापस्य विशापत्वम् अपि क्रमात्
teṣām ārogyatāṃ cāpi śacībhartur adoṣatām agastyadattaśāpasya viśāpatvam api kramāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
their good health, the blamelessness of Shachi's husband, and in due course the undoing of the curse given by Agastya.
अध्याय १२४
ततो ऽहम् अब्रवं वाक्यं कश्यपं विनयान्वितम् प्रजापते कश्यप त्वं वसुभिर् लोकपालकैः
tato 'ham abravaṃ vākyaṃ kaśyapaṃ vinayānvitam prajāpate kaśyapa tvaṃ vasubhir lokapālakaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then I spoke courteously to Kashyapa: "O Prajapati Kashyapa, with the Vasus and the guardians of the worlds,
अध्याय १२४
इन्द्रेण सहितः शीघ्रं गौतमीं याहि मानद तत्र स्नात्वा महेशानं स्तुहि सर्वैः समन्वितः
indreṇa sahitaḥ śīghraṃ gautamīṃ yāhi mānada tatra snātvā maheśānaṃ stuhi sarvaiḥ samanvitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and with Indra, go quickly to the Gautami, O giver of honour. Bathe there and, with all of them, praise Mahesha.
अध्याय १२४
ततः शिवप्रसादेन सर्वं श्रेयो भवेद् इति तथेत्य् उक्त्वा जगामासौ कश्यपो गौतमीं तदा
tataḥ śivaprasādena sarvaṃ śreyo bhaved iti tathety uktvā jagāmāsau kaśyapo gautamīṃ tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then by Shiva's grace all will be well." Saying "So be it," Kashyapa went to the Gautami.
अध्याय १२४
स्नात्वा तुष्टाव देवेशम् एभिर् एव पदक्रमैः सर्वदुःखापनोदाय द्वयम् एव प्रकीर्तितम् गौतमी वा पुण्यनदी शिवो वा करुणाकरः
snātvā tuṣṭāva deveśam ebhir eva padakramaiḥ sarvaduḥkhāpanodāya dvayam eva prakīrtitam gautamī vā puṇyanadī śivo vā karuṇākaraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having bathed, he praised the Lord of gods with these very words: "Two alone are proclaimed to remove all sorrow — the holy river Gautami, or Shiva, the mine of compassion.
अध्याय १२४
पाहि शंकर देवेश पाहि लोकनमस्कृत पाहि पावन वागीश पाहि पन्नगभूषण
pāhi śaṃkara deveśa pāhi lokanamaskṛta pāhi pāvana vāgīśa pāhi pannagabhūṣaṇa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Protect us, O Shankara, lord of gods; protect us, you who are saluted by the worlds; protect us, O purifier, lord of speech; protect us, you who are adorned with serpents.
अध्याय १२४
पाहि धर्म वृषारूढ पाहि वेदत्रयेक्षण पाहि गोधर लक्ष्मीश पाहि शर्व गजाम्बर
pāhi dharma vṛṣārūḍha pāhi vedatrayekṣaṇa pāhi godhara lakṣmīśa pāhi śarva gajāmbara
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Protect us, O Dharma, rider of the bull; protect us, you whose eyes are the three Vedas; protect us, O bearer of the earth, lord of Lakshmi; protect us, O Sharva, clad in elephant hide.
अध्याय १२४
पाहि त्रिपुरहन् नाथ पाहि सोमार्धभूषण पाहि यज्ञेश सोमेश पाह्य् अभीष्टप्रदायक
pāhi tripurahan nātha pāhi somārdhabhūṣaṇa pāhi yajñeśa someśa pāhy abhīṣṭapradāyaka
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Protect us, O lord, slayer of Tripura; protect us, you who are adorned with the half-moon; protect us, O lord of sacrifice, Someshvara; protect us, O giver of what is desired.
अध्याय १२४
पाहि कारुण्यनिलय पाहि मङ्गलदायक पाहि प्रभव सर्वस्य पाहि पालक वासव
pāhi kāruṇyanilaya pāhi maṅgaladāyaka pāhi prabhava sarvasya pāhi pālaka vāsava
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Protect us, O abode of compassion; protect us, O giver of blessings; protect us, O origin of all; protect us, O protector, O Vasava.
अध्याय १२४
पाहि भास्कर वित्तेश पाहि ब्रह्मनमस्कृत पाहि विश्वेश सिद्धेश पाहि पूर्ण नमो ऽस्तु ते
pāhi bhāskara vitteśa pāhi brahmanamaskṛta pāhi viśveśa siddheśa pāhi pūrṇa namo 'stu te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Protect us, O Sun, lord of wealth; protect us, you who are saluted by Brahma; protect us, O lord of the universe, lord of the Siddhas; protect us, O perfect one; salutations to you.
अध्याय १२४
घोरसंसारकान्तारसंचारोद्विग्नचेतसाम् शरीरिणां कृपासिन्धो त्वम् एव शरणं शिव
ghorasaṃsārakāntārasaṃcārodvignacetasām śarīriṇāṃ kṛpāsindho tvam eva śaraṇaṃ śiva
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
For embodied beings whose minds are troubled by wandering in the dreadful wilderness of worldly existence, you alone are the refuge, O Shiva, ocean of compassion."
अध्याय १२४
एवं संस्तुवतस् तस्य पुरतो ऽभूद् वृषध्वजः वरेण च्छन्दयाम् आस कश्यपं तं प्रजापतिम्
evaṃ saṃstuvatas tasya purato 'bhūd vṛṣadhvajaḥ vareṇa cchandayām āsa kaśyapaṃ taṃ prajāpatim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As he praised thus, the bull-bannered god appeared before him and offered a boon to Kashyapa the Prajapati.
अध्याय १२४
कश्यपो ऽपि शिवं प्राह विनीतवद् इदं वचः स प्राह विस्तरेणाथ इन्द्रस्य तु विचेष्टितम्
kaśyapo 'pi śivaṃ prāha vinītavad idaṃ vacaḥ sa prāha vistareṇātha indrasya tu viceṣṭitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Kashyapa humbly spoke to Shiva and described at length what Indra had done:
अध्याय १२४
शापं नाशं च पुत्राणां परस्परम् अमित्रताम् पापप्राप्तिं तु शक्रस्य शापप्राप्तिं तथैव च ततो वृषाकपिः प्राह दितिं चागस्त्यम् एव च
śāpaṃ nāśaṃ ca putrāṇāṃ parasparam amitratām pāpaprāptiṃ tu śakrasya śāpaprāptiṃ tathaiva ca tato vṛṣākapiḥ prāha ditiṃ cāgastyam eva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the curse, the harm to the sons, their mutual enmity, Shakra's incurring of sin, and his being cursed as well. Then Vrishakapi spoke to Diti and to Agastya:
अध्याय १२४
मरुतो ये भवत्पुत्राः पञ्चाशच् चैकवर्जिताः सर्वे भवेयुः सुभगा भवेयुर् यज्ञभागिनः
maruto ye bhavatputrāḥ pañcāśac caikavarjitāḥ sarve bhaveyuḥ subhagā bhaveyur yajñabhāginaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Your sons, the Maruts, forty-nine in number, shall all be fortunate and shall have a share in sacrifices.
अध्याय १२४
इन्द्रेण सहिता नित्यं वर्तयेयुर् मुदान्विताः
indreṇa sahitā nityaṃ vartayeyur mudānvitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They shall always live joyfully together with Indra.
अध्याय १२४
इन्द्रस्य तु हविर्भागो यत्र यत्र मखे भवेत् आदौ तु मरुतस् तत्र भवेयुर् नात्र संशयः
indrasya tu havirbhāgo yatra yatra makhe bhavet ādau tu marutas tatra bhaveyur nātra saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Wherever Indra has a share of oblation in a sacrifice, there the Maruts shall be first; of this there is no doubt.
अध्याय १२४
मरुद्भिः सहितं शक्रं न जयेयुः कदाचन जेता भवेत् सर्वदैव सुखं तिष्ठ प्रजापते
marudbhiḥ sahitaṃ śakraṃ na jayeyuḥ kadācana jetā bhavet sarvadaiva sukhaṃ tiṣṭha prajāpate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
None shall ever conquer Shakra when he is with the Maruts; he shall always be victorious. Dwell in happiness, O Prajapati.
अध्याय १२४
अद्यप्रभृति ये कुर्युर् अनयाद् भ्रातृघातनम् वंशच्छेदो विपत्तिश् च नित्यं तेषां भविष्यति
adyaprabhṛti ye kuryur anayād bhrātṛghātanam vaṃśacchedo vipattiś ca nityaṃ teṣāṃ bhaviṣyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From today, those who wrongfully kill their brothers shall always suffer the ruin of their line and misfortune."
अध्याय १२४
अगस्त्यम् ऋषिशार्दूलं शंभुर् अप्य् आह यत्नतः
agastyam ṛṣiśārdūlaṃ śaṃbhur apy āha yatnataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Shambhu also spoke earnestly to Agastya, tiger among sages:
अध्याय १२४
न कुर्यास् त्वं च कोपं च शचीभर्तरि वै मुने शमं व्रज महाप्राज्ञ मरुतस् त्व् अमरा भवन्
na kuryās tvaṃ ca kopaṃ ca śacībhartari vai mune śamaṃ vraja mahāprājña marutas tv amarā bhavan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Do not be angry with Shachi's husband, O sage. Be at peace, O wise one; the Maruts have become immortal."
अध्याय १२४
दितिं चापि शिवः प्राह प्रसन्नो वृषभध्वजः
ditiṃ cāpi śivaḥ prāha prasanno vṛṣabhadhvajaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Shiva, the bull-bannered god, graciously spoke to Diti as well:
अध्याय १२४
एको भूयान् मम सुतस् त्रैलोक्यैश्वर्यमण्डितः इत्य् एवं चिन्तयन्ती त्वं तपसे नियताभवः
eko bhūyān mama sutas trailokyaiśvaryamaṇḍitaḥ ity evaṃ cintayantī tvaṃ tapase niyatābhavaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Thinking, 'May I have one son adorned with lordship over the three worlds,' you devoted yourself to austerity.
अध्याय १२४
तद् एतत् सफलं ते ऽद्य पुत्रा बहुगुणाः शुभाः अभवन् बलिनः शूरास् तस्माज् जहि मनोरुजम् अन्यान् अपि वरान् सुभ्रूर् याचस्व गतसंभ्रमा
tad etat saphalaṃ te 'dya putrā bahuguṇāḥ śubhāḥ abhavan balinaḥ śūrās tasmāj jahi manorujam anyān api varān subhrūr yācasva gatasaṃbhramā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Today that has borne fruit for you: your sons are many-virtued and auspicious, strong and heroic, so cast off the pain in your heart. Ask for other boons too, fair-browed one, without fear."
अध्याय १२४
तद् एतद् वचनं श्रुत्वा देवदेवस्य सा दितिः कृताञ्जलिपुटा नत्वा शंभुं वाक्यम् अथाब्रवीत्
tad etad vacanaṃ śrutvā devadevasya sā ditiḥ kṛtāñjalipuṭā natvā śaṃbhuṃ vākyam athābravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing these words of the God of gods, Diti bowed to Shambhu with joined palms and said:
अध्याय १२४
लोके यद् एतत् परमं यत् पित्रोः पुत्रदर्शनम् विशेषेण तु तन् मातुः प्रियं स्यात् सुरपूजित
loke yad etat paramaṃ yat pitroḥ putradarśanam viśeṣeṇa tu tan mātuḥ priyaṃ syāt surapūjita
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"The highest thing in the world is for parents to see a son, and it is especially dear to the mother, O you who are worshipped by the gods.
अध्याय १२४
तत्रापि रूपसंपत्तिशौर्यविक्रमवान् भवेत् एको ऽपि तनयः किंतु बहवश् चेत् किम् उच्यते
tatrāpi rūpasaṃpattiśauryavikramavān bhavet eko 'pi tanayaḥ kiṃtu bahavaś cet kim ucyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Even a single son endowed with beauty, fortune, valour and prowess is prized — how much more when there are many!
अध्याय १२४
मत्पुत्रास् ते प्रभावाच् च जेतारो बलिनो ध्रुवम् इन्द्रस्य भ्रातरः सत्यं पुत्राश् चैव प्रजापतेः
matputrās te prabhāvāc ca jetāro balino dhruvam indrasya bhrātaraḥ satyaṃ putrāś caiva prajāpateḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By your power my sons are surely strong and victorious; truly they are Indra's brothers and the sons of the Prajapati.
अध्याय १२४
अगस्त्यस्य प्रसादाच् च गङ्गायाश् च प्रसादतः यत्र देव प्रसादस् ते तच् छुभं को ऽत्र संशयः
agastyasya prasādāc ca gaṅgāyāś ca prasādataḥ yatra deva prasādas te tac chubhaṃ ko 'tra saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By Agastya's grace and the Ganga's grace — where your grace is, O God, all is auspicious; what doubt is there?
अध्याय १२४
कृतार्थाहं तथापि त्वां भक्त्या विज्ञापयाम्य् अहम् शृणुष्व देव वचनं कुरुष्व च जगद्धितम्
kṛtārthāhaṃ tathāpi tvāṃ bhaktyā vijñāpayāmy aham śṛṇuṣva deva vacanaṃ kuruṣva ca jagaddhitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I am fulfilled; still, I devotedly make a request of you. Hear my words, O God, and do what is good for the world."
अध्याय १२४
वदेत्य् उक्ता जगद्धात्रा दितिर् नम्राब्रवीद् इदम्
vadety uktā jagaddhātrā ditir namrābravīd idam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Told "Speak" by the Upholder of the world, Diti humbly said this:
अध्याय १२४
संततिप्रापणं लोके दुर्लभं सुरवन्दित विशेषेण प्रियं मातुः पुत्रश् चेत् किं नु वर्ण्यते
saṃtatiprāpaṇaṃ loke durlabhaṃ suravandita viśeṣeṇa priyaṃ mātuḥ putraś cet kiṃ nu varṇyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Obtaining offspring is hard in this world, O you whom the gods revere; a son is especially dear to a mother — what more need be said?
अध्याय १२४
स चापि गुणवाञ् श्रीमान् आयुष्मान् यदि जायते किं तु स्वर्गेण देवेश पारमेष्ठ्यपदेन वा
sa cāpi guṇavāñ śrīmān āyuṣmān yadi jāyate kiṃ tu svargeṇa deveśa pārameṣṭhyapadena vā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
And if he is born virtuous, prosperous and long-lived, what use is heaven, O Lord of gods, or even the highest state?
अध्याय १२४
सर्वेषाम् अपि भूतानाम् इहामुत्र फलैषिणाम् गुणवत्पुत्रसंप्राप्तिर् अभीष्टा सर्वदैव च तस्माद् आप्लवनाद् अत्र क्रियतां समनुग्रहः
sarveṣām api bhūtānām ihāmutra phalaiṣiṇām guṇavatputrasaṃprāptir abhīṣṭā sarvadaiva ca tasmād āplavanād atra kriyatāṃ samanugrahaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
For all beings seeking reward here and hereafter, a virtuous son is always the thing desired. So grant this favour through bathing here.
अध्याय १२४
महापापफलं चेदं यद् एतद् अनपत्यता स्त्रिया वा पुरुषस्यापि वन्ध्यत्वं यदि जायते
mahāpāpaphalaṃ cedaṃ yad etad anapatyatā striyā vā puruṣasyāpi vandhyatvaṃ yadi jāyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Childlessness is the fruit of great sin; if barrenness arises in a woman or a man,
अध्याय १२४
तद् अत्र स्नानमात्रेण तद्दोषो नाशम् आप्नुयात् स्नात्वा तत्र फलं दद्यात् स्तोत्रम् एतच् च यः पठेत्
tad atra snānamātreṇa taddoṣo nāśam āpnuyāt snātvā tatra phalaṃ dadyāt stotram etac ca yaḥ paṭhet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
may that fault be destroyed merely by bathing here. Whoever bathes there, gives fruit, and recites this hymn
अध्याय १२४
स तु पुत्रम् अवाप्नोति त्रिमासस्नानदानतः अपुत्रिणी त्व् अत्र स्नानं कृत्वा पुत्रम् अवाप्नुयात्
sa tu putram avāpnoti trimāsasnānadānataḥ aputriṇī tv atra snānaṃ kṛtvā putram avāpnuyāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
shall obtain a son through three months of bathing and giving. A childless woman who bathes here shall obtain a son.
अध्याय १२४
ऋतुस्नाता तु या काचित् तत्र स्नाता सुतांल् लभेत् त्रिमासाभ्यन्तरं या तु गुर्विणी भक्तितस् त्व् इह
ṛtusnātā tu yā kācit tatra snātā sutāṃl labhet trimāsābhyantaraṃ yā tu gurviṇī bhaktitas tv iha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Any woman who bathes there after her monthly bath shall obtain sons; and a pregnant woman who, within three months, devotedly here
अध्याय १२४
फलैः स्नात्वा तु मां पश्येत् स्तोत्रेण स्तौति मां तथा तस्याः शक्रसमः पुत्रो जायते नात्र संशयः
phalaiḥ snātvā tu māṃ paśyet stotreṇa stauti māṃ tathā tasyāḥ śakrasamaḥ putro jāyate nātra saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
bathes with fruits, sees me, and praises me with this hymn shall bear a son equal to Shakra; there is no doubt."
अध्याय १२४
पितृदोषैश् च ये पुत्रं न लभन्ते दिते शृणु धनापहारदोषैश् च तत्रैषा निष्कृतिः परा
pitṛdoṣaiś ca ye putraṃ na labhante dite śṛṇu dhanāpahāradoṣaiś ca tatraiṣā niṣkṛtiḥ parā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Listen, Diti: for those who do not obtain a son because of the faults of their ancestors or the sin of stealing wealth, this is the supreme expiation there:
अध्याय १२४
तत्रैषां पिण्डदानेन पितॄणां प्रीणनेन च किंचित् सुवर्णदानेन ततः पुत्रो भवेद् ध्रुवम्
tatraiṣāṃ piṇḍadānena pitṝṇāṃ prīṇanena ca kiṃcit suvarṇadānena tataḥ putro bhaved dhruvam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
by offering rice-balls there, pleasing the ancestors, and giving a little gold, a son will surely be born.
अध्याय १२४
ये न्यासाद्यपहर्तारो रत्नापह्नवकारकाः श्राद्धकर्मविहीनाश् च तेषां वंशो न वर्धते
ye nyāsādyapahartāro ratnāpahnavakārakāḥ śrāddhakarmavihīnāś ca teṣāṃ vaṃśo na vardhate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The line of those who steal deposits and the like, who conceal jewels, and who neglect the shraddha rites does not grow.
अध्याय १२४
दोषिणां तु परेतानां गतिर् एषा भवेद् इति संततिर् जायतां श्लाघ्या जीवतां तीर्थसेवनात्
doṣiṇāṃ tu paretānāṃ gatir eṣā bhaved iti saṃtatir jāyatāṃ ślāghyā jīvatāṃ tīrthasevanāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
This shall be the way for the departed who were at fault; and for the living, may praiseworthy offspring be born through resorting to the tirtha.
अध्याय १२४
संगमे दितिगङ्गायाः स्नात्वा सिद्धेश्वरं प्रभुम् अनाद्यपारम् अजरं चित्सदानन्दविग्रहम्
saṃgame ditigaṅgāyāḥ snātvā siddheśvaraṃ prabhum anādyapāram ajaraṃ citsadānandavigraham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At the confluence of Diti's river and the Ganga, having bathed, the lord Siddheshvara — beginningless, endless, unageing, whose form is consciousness and eternal bliss,
अध्याय १२४
देवर्षिसिद्धगन्धर्वयोगीश्वरनिषेवितम् लिङ्गात्मकं महादेवं ज्योतिर्मयम् अनामयम्
devarṣisiddhagandharvayogīśvaraniṣevitam liṅgātmakaṃ mahādevaṃ jyotirmayam anāmayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
served by gods, sages, Siddhas, Gandharvas and lords of yoga, the great god in the form of the linga, full of light and free from all ill —
अध्याय १२४
पूजयित्वोपचारैश् च नित्यं भक्त्या यतव्रतः स्तोत्रेणानेन यः स्तौति चतुर्दश्यष्टमीषु च
pūjayitvopacāraiś ca nityaṃ bhaktyā yatavrataḥ stotreṇānena yaḥ stauti caturdaśyaṣṭamīṣu ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
whoever, keeping his vows, worships him daily with devotion and offerings, and praises him with this hymn on the fourteenth and eighth lunar days,
अध्याय १२४
यथाशक्त्या स्वर्णदानं ब्राह्मणानां च भोजनम् यः करोत्य् अत्र गङ्गायां स पुत्रशतम् आप्नुयात्
yathāśaktyā svarṇadānaṃ brāhmaṇānāṃ ca bhojanam yaḥ karoty atra gaṅgāyāṃ sa putraśatam āpnuyāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and gives gold according to his means and feeds brahmins here at the Ganga, shall obtain a hundred sons.
अध्याय १२४
संप्राप्य सकलान् कामान् अन्ते शिवपुरं व्रजेत् स्तोत्रेणानेन यः कश्चिद् यत्र क्वापि स्तवीति माम् षण्मासात् पुत्रम् आप्नोति अपि वन्ध्याप्य् अशङ्कितम्
saṃprāpya sakalān kāmān ante śivapuraṃ vrajet stotreṇānena yaḥ kaścid yatra kvāpi stavīti mām ṣaṇmāsāt putram āpnoti api vandhyāpy aśaṅkitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having obtained all his desires, at the end he goes to Shiva's city. Whoever praises me anywhere with this hymn obtains a son within six months, even if barren, without doubt."
अध्याय १२४
ततः प्रभृति तत् तीर्थं पुत्रतीर्थम् उदाहृतम् तत्र तु स्नानदानाद्यैः सर्वकामान् अवाप्नुयात्
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ putratīrtham udāhṛtam tatra tu snānadānādyaiḥ sarvakāmān avāpnuyāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From then on that tirtha has been called Putratirtha; by bathing, giving and the like there one obtains all desires.
अध्याय १२४
मरुद्भिः सह मैत्र्येण मित्रतीर्थं तद् उच्यते निष्पापत्वेन चेन्द्रस्य शक्रतीर्थं तद् उच्यते
marudbhiḥ saha maitryeṇa mitratīrthaṃ tad ucyate niṣpāpatvena cendrasya śakratīrthaṃ tad ucyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Because of the friendship with the Maruts it is called Mitratirtha; because of Indra's freedom from sin it is called Shakratirtha.
अध्याय १२४
ऐन्द्रीं श्रियं यत्र लेभे तत् तीर्थं कमलाभिधम् एतानि सर्वतीर्थानि सर्वाभीष्टप्रदानि हि
aindrīṃ śriyaṃ yatra lebhe tat tīrthaṃ kamalābhidham etāni sarvatīrthāni sarvābhīṣṭapradāni hi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The tirtha where he regained Indra's glory is called Kamala. All these tirthas grant every wish.
अध्याय १२४
सर्वं भविष्यतीत्य् उक्त्वा शिवश् चान्तरधीयत कृतकृत्याश् च ते जग्मुः सर्व एव यथागतम् तीर्थानां पुण्यदं तत्र लक्षम् एकं प्रकीर्तितम्
sarvaṃ bhaviṣyatīty uktvā śivaś cāntaradhīyata kṛtakṛtyāś ca te jagmuḥ sarva eva yathāgatam tīrthānāṃ puṇyadaṃ tatra lakṣam ekaṃ prakīrtitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying, "All this will come to pass," Shiva vanished, and they all, their purpose accomplished, went back as they had come. One hundred thousand merit-giving tirthas are proclaimed there.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 124
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.