Brahma Purana· Brahma Purāṇa
128
अध्याय 128 / 246

Adhyaya 128

84 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ84 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १२८

श्लोक 1

तपोवनम् इति ख्यातं नन्दिनीसंगमं तथा सिद्धेश्वरं तत्र तीर्थं गौतम्या दक्षिणे तटे

tapovanam iti khyātaṃ nandinīsaṃgamaṃ tathā siddheśvaraṃ tatra tīrthaṃ gautamyā dakṣiṇe taṭe

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

After understanding the three types of suffering, O brahmins, beginning with the Adhyatmika (i.e. the organic), a learned man realises perfect knowledge and has Vairagya (detachment). He then attains the ultimate re-absorption.

अध्याय १२८

श्लोक 2

शार्दूलं चेति विख्यातं तेषां वृत्तम् इदं शृणु यस्याकर्णनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

śārdūlaṃ ceti vikhyātaṃ teṣāṃ vṛttam idaṃ śṛṇu yasyākarṇanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The Adhibhautika (extraneous and material) suffering occurs to men from animals, birds, men, evil spirits, serpents, ogres, reptiles and other beings..

अध्याय १२८

श्लोक 3

अग्निर् होता पुरा त्व् आसीद् देवानां हव्यवाहनः भार्यां प्राप्तो दक्षसुतां स्वाहानाम्नीं सुरूपिणीम्

agnir hotā purā tv āsīd devānāṃ havyavāhanaḥ bhāryāṃ prāpto dakṣasutāṃ svāhānāmnīṃ surūpiṇīm

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O excellent brahmins, the suffering arising from cold¬ ness, heat, winds, rains, water, lightning etc. is called Adhi- daivika.

अध्याय १२८

श्लोक 4

सानपत्या पुरा चासीत् पुत्रार्थं तप आविशत् तपश् चरन्तीं विपुलं तोषयन्तीं हुताशनम् स भर्ता हुतभुक् प्राह भार्यां स्वाहाम् अनिन्दिताम्

sānapatyā purā cāsīt putrārthaṃ tapa āviśat tapaś carantīṃ vipulaṃ toṣayantīṃ hutāśanam sa bhartā hutabhuk prāha bhāryāṃ svāhām aninditām

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

On being touched by the external wind he attains an extremely senseless state. On being born, O excellent sages, he attains the loss of special knowledge (of the previous births).

अध्याय १२८

श्लोक 5

अपत्यानि भविष्यन्ति मा तपः कुरु शोभने

apatyāni bhaviṣyanti mā tapaḥ kuru śobhane

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

His limbs are afflicted as it were by thorns. I~Ie is pierced and split as it were by saws. He is just like a worm that has fallen on the ground from a pus-discharging foul ulcer.

अध्याय १२८

श्लोक 6

एतच् छ्रुत्वा भर्तृवाक्यं निवृत्ता तपसो ऽभवत् स्त्रीणाम् अभीष्टदं नान्यद् भर्तृवाक्यं विना क्वचित्

etac chrutvā bhartṛvākyaṃ nivṛttā tapaso 'bhavat strīṇām abhīṣṭadaṃ nānyad bhartṛvākyaṃ vinā kvacit

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

(Thus) the miseries at the time of birth are many. Similarly those Adhibhautika (extraneous and material) mise¬ ries too that he undergoes after his birth in the course of his childhood, are many.

अध्याय १२८

श्लोक 7

ततः कतिपये काले तारकाद् भय आगते अनुत्पन्ने कार्त्तिकेये चिरकालरहोगते

tataḥ katipaye kāle tārakād bhaya āgate anutpanne kārttikeye cirakālarahogate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"What is good?" "What is evil?" "In what does it consist and how?" "What is our duty?" "What is it that we should refrain from?" "What is it that is meritorious?" "What is it that is faulty?"

अध्याय १२८

श्लोक 8

महेश्वरे भवान्या च त्रस्ता देवाः समागताः देवानां कार्यसिद्ध्यर्थम् अग्निं प्रोचुर् दिवौकसः

maheśvare bhavānyā ca trastā devāḥ samāgatāḥ devānāṃ kāryasiddhyartham agniṃ procur divaukasaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Thus foolish men who like animals are given to sex and eating suffer great pain resulting from ignorance.

अध्याय १२८

श्लोक 9

देव गच्छ महाभाग शंभुं त्रैलोक्यपूजितम् तारकाद् भयम् उत्पन्नं शंभवे त्वं निवेदय

deva gaccha mahābhāga śaṃbhuṃ trailokyapūjitam tārakād bhayam utpannaṃ śaṃbhave tvaṃ nivedaya

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Sages say that the result of omission of duty is (fall¬ ing into) hell. Hence ignorant people experience excessive misery both here and hereafter.

अध्याय १२८

श्लोक 10

न गन्तव्यं तत्र देशे दंपत्योः स्थितयो रहः सामान्यमात्रतो न्यायः किं पुनः शूलपाणिनि

na gantavyaṃ tatra deśe daṃpatyoḥ sthitayo rahaḥ sāmānyamātrato nyāyaḥ kiṃ punaḥ śūlapāṇini

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Then, during old age man undergoes many miseries as follows: His body is shattered by old age. His limbs are en¬ feebled and flaccid. His teeth are broken and loose. He is covered by wrinkles and protruding sinews and neves and veins.

अध्याय १२८

श्लोक 11

एकान्तस्थितयोः स्वैरं जल्पतोर् यः सरागयोः दंपत्योः शृणुयाद् वाक्यं निरयात् तस्य नोद्धृतिः

ekāntasthitayoḥ svairaṃ jalpator yaḥ sarāgayoḥ daṃpatyoḥ śṛṇuyād vākyaṃ nirayāt tasya noddhṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

His eyes are incapable of seeing far off. His pupils are fixed to the sky. Clusters of hair come out of his nostrils. The whole of his body shakes and shivers.

अध्याय १२८

श्लोक 12

स स्वाम्य् अखिललोकानां महाकालस् त्रिशूलवान् निरीक्षणीयः केन स्याद् भवान्या रहसि स्थितः

sa svāmy akhilalokānāṃ mahākālas triśūlavān nirīkṣaṇīyaḥ kena syād bhavānyā rahasi sthitaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

His bones are laid bare. The bones at his back are bent. Since his gastric fire does not function, he takes but little food. He is capable of only a few movements.

अध्याय १२८

श्लोक 13

महाभये चानुगते न्यायः को ऽन्व् अत्र वर्ण्यते तारकाद् भय उत्पन्ने गच्छ त्वं तारको भवान्

mahābhaye cānugate nyāyaḥ ko 'nv atra varṇyate tārakād bhaya utpanne gaccha tvaṃ tārako bhavān

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

He experiences difficulties in rising up, in moving about, in lying down, in sitting and in his movements. His eyes and ears become less keen. Saliva exudes from his mouth and defiles his face.

अध्याय १२८

श्लोक 14

महाभयाब्धौ साधूनां यत् परार्थाय जीवितम् रूपेणान्येन वा गच्छ वाचं वद यथा तथा

mahābhayābdhau sādhūnāṃ yat parārthāya jīvitam rūpeṇānyena vā gaccha vācaṃ vada yathā tathā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

With his sense organs intractable he looks up to his early death. He is not capable of remembering anything experienced at the very same moment.

अध्याय १२८

श्लोक 15

विश्राव्य देववचनं शंभुम् आगच्छ सत्वरः ततो दास्यामहे पूजाम् उभयोर् लोकयोः कवे

viśrāvya devavacanaṃ śaṃbhum āgaccha satvaraḥ tato dāsyāmahe pūjām ubhayor lokayoḥ kave

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

In uttering a sentence even once he has to put in great effort. He spends sleepless nights due to the strain of ail¬ ments such as asthma, bronchitis (cough) etc.

अध्याय १२८

श्लोक 16

शुको भूत्वा जगामाशु देववाक्याद् धुताशनः यत्रासीज् जगतां नाथो रममाणस् तदोमया

śuko bhūtvā jagāmāśu devavākyād dhutāśanaḥ yatrāsīj jagatāṃ nātho ramamāṇas tadomayā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The old man has to be lifted up or laid to rest with the help of another man. He is disdained and insulted by his ser¬ vants, sons and wife.

अध्याय १२८

श्लोक 17

स भीतवद् अथ प्रायाच् छुको भूत्वा तदानलः नाशकद् द्वारदेशे तु प्रवेष्टुं हव्यवाहनः

sa bhītavad atha prāyāc chuko bhūtvā tadānalaḥ nāśakad dvāradeśe tu praveṣṭuṃ havyavāhanaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Remembering the activities of his own youth as though they were experienced in another birth he is all the more dis¬ tressed. He then heaves deep sighs.

अध्याय १२८

श्लोक 18

ततो गवाक्षदेशे तु तस्थौ धुन्वन्न् अधोमुखः तं दृष्ट्वा प्रहसञ् शंभुर् उमां प्राह रहोगतः

tato gavākṣadeśe tu tasthau dhunvann adhomukhaḥ taṃ dṛṣṭvā prahasañ śaṃbhur umāṃ prāha rahogataḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

These and similar ones are the miseries he experiences in the old age. Now listen to those miseries which he experiences at the time of death.

अध्याय १२८

श्लोक 19

पश्य देवि शुकं प्राप्तं देववाक्याद् धुताशनम्

paśya devi śukaṃ prāptaṃ devavākyād dhutāśanam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

His bones and joints are torn and shorn as it were by great and terrible ailments like the saws that appear to be the arrows of the god of death. They pierce the vulnerable spots of his body.

अध्याय १२८

श्लोक 20

लज्जिता चावदद् देवम् अलं देवेति पार्वती पुरश्चरन्तं देवेशो ह्य् अग्निं तं द्विजरूपिणम्

lajjitā cāvadad devam alaṃ deveti pārvatī puraścarantaṃ deveśo hy agniṃ taṃ dvijarūpiṇam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The puplis of his eyes roll. He begins to beat and kick with his hands and feet. His palate, lips and throat become parched and he begins to snort and grumble.

अध्याय १२८

श्लोक 21

आहूय बहुशश् चापि ज्ञातो ऽस्य् अग्ने ऽत्र मा वद विदारयस्व स्वमुखं गृहाणेदं नयस्व तत्

āhūya bahuśaś cāpi jñāto 'sy agne 'tra mā vada vidārayasva svamukhaṃ gṛhāṇedaṃ nayasva tat

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The organic Udana wind afflicts him by choking his throat. An excessive heat spreads over him. He becomes dis¬ tressed due to thirst and hunger.

अध्याय १२८

श्लोक 22

इत्य् उक्त्वा तस्य चास्ये ऽग्ने रेतः स प्राक्षिपद् बहु रेतोगर्भस् तदा चाग्निर् गन्तुं नैव च शक्तवान्

ity uktvā tasya cāsye 'gne retaḥ sa prākṣipad bahu retogarbhas tadā cāgnir gantuṃ naiva ca śaktavān

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

These and other similar ones are the miseries of men at the time of death. Now listen to those miseries which are experienced in hell by the persons who die.

अध्याय १२८

श्लोक 23

सुरनद्यास् ततस् तीरं श्रान्तो ऽग्निर् उपतस्थिवान् कृत्तिकासु च तद् रेतः प्रक्षेपात् कार्त्तिको ऽभवत्

suranadyās tatas tīraṃ śrānto 'gnir upatasthivān kṛttikāsu ca tad retaḥ prakṣepāt kārttiko 'bhavat

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The dead undergoes tortures in various ways. The servants of Yama catch him by means of noose etc. They strike him with sticks. The very sight of Yama is terrible. It is terrible to behold even the path (leading to Yama's place).

अध्याय १२८

श्लोक 24

अवशिष्टं च यत् किंचिद् अग्नेर् देहे च शांभवम् तद् एव रेतो वह्निस् तु स्वभार्यायां द्विधाक्षिपत्

avaśiṣṭaṃ ca yat kiṃcid agner dehe ca śāṃbhavam tad eva reto vahnis tu svabhāryāyāṃ dvidhākṣipat

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O exellecnt brahmins, the tortures in different hells are different. They are terrible and the means employed are mud, sand, fire, mechanical devices, weapons etc.

अध्याय १२८

श्लोक 25

स्वाहायां प्रियभूतायां पुत्रार्थिन्यां विशेषतः पुरा साश्वासिता तेन संततिस् ते भविष्यति

svāhāyāṃ priyabhūtāyāṃ putrārthinyāṃ viśeṣataḥ purā sāśvāsitā tena saṃtatis te bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Again he becomes a foetus in the womb. The man is born again. Again he gets merged into the womb on being born. He then perishes.

अध्याय १२८

श्लोक 26

तद् वह्निनाथ संस्मृत्य तत् क्षिप्तं शांभवं महः तद् अग्ने रेतसस् तस्यां जज्ञे मिथुनम् उत्तमम्

tad vahninātha saṃsmṛtya tat kṣiptaṃ śāṃbhavaṃ mahaḥ tad agne retasas tasyāṃ jajñe mithunam uttamam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O excellent brahmins, the means of attaining the same is said to be knowledge as well as holy rites. Knowledge is mentioned as twofold: 1) arising from scriptural texts and 2) arising from discrimination.

अध्याय १२८

श्लोक 27

सुवर्णश् च सुवर्णा च रूपेणाप्रतिमं भुवि अग्नेः प्रीतिकरं नित्यं लोकानां प्रीतिवर्धनम्

suvarṇaś ca suvarṇā ca rūpeṇāpratimaṃ bhuvi agneḥ prītikaraṃ nityaṃ lokānāṃ prītivardhanam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

HeisSaguna (having attributes) and transcends all beings, Prakrti, Gunas and Dosas (merits and demerits). Since the entire inside of the universe is enveloped by him, he is Akhilatman (soul of all). He transcends all other coverings.

अध्याय १२८

श्लोक 28

अग्निः प्रीत्या सुवर्णां तां प्रादाद् धर्माय धीमते सुवर्णस्याथ पुत्रस्य संकल्पाम् अकरोत् प्रियाम् एवं पुत्रस्य पुत्र्याश् च विवाहम् अकरोत् कविः

agniḥ prītyā suvarṇāṃ tāṃ prādād dharmāya dhīmate suvarṇasyātha putrasya saṃkalpām akarot priyām evaṃ putrasya putryāś ca vivāham akarot kaviḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

That whereby this pure, supreme single form (that is free from impurity and devoid of all defects) is comprehended, perceived or attained is Jhana (knowledge). That which is other than this is Ajnana (ignorance).

अध्याय १२८

श्लोक 29

अन्योन्यरेतोव्यतिषङ्गदोषाद् अग्नेर् अपत्यम् उभयं तथैव पुत्रः सुवर्णो बहुरूपरूपी रूपाणि कृत्वा सुरसत्तमानाम्

anyonyaretovyatiṣaṅgadoṣād agner apatyam ubhayaṃ tathaiva putraḥ suvarṇo bahurūparūpī rūpāṇi kṛtvā surasattamānām

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Through the fault of their mingling seed with each other, both of Agni's offspring were so: the son Suvarna, taking many forms, assumed the forms of the best of the gods

अध्याय १२८

श्लोक 30

इन्द्रस्य वायोर् धनदस्य भार्यां जलेश्वरस्यापि मुनीश्वराणाम् भार्यास् तु गच्छत्य् अनिशं सुवर्णो यस्याः प्रियं यच् च वपुः स कृत्वा

indrasya vāyor dhanadasya bhāryāṃ jaleśvarasyāpi munīśvarāṇām bhāryās tu gacchaty aniśaṃ suvarṇo yasyāḥ priyaṃ yac ca vapuḥ sa kṛtvā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

and continually visited the wives of Indra, Vayu, Kubera, Varuna and the great sages, taking on the form each one loved.

अध्याय १२८

श्लोक 31

याति क्वचिच् चापि कवेस् तनूजस् तद्भर्तृरूपं च पतिव्रतासु कृत्वानिशं ताभिर् उदारभावः कुर्वन् कृतार्थं मदनं स रेमे

yāti kvacic cāpi kaves tanūjas tadbhartṛrūpaṃ ca pativratāsu kṛtvāniśaṃ tābhir udārabhāvaḥ kurvan kṛtārthaṃ madanaṃ sa reme

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

At times that son of the Seer went to faithful wives in the form of their husbands, and, generous-hearted, sported with them constantly, fulfilling desire.

अध्याय १२८

श्लोक 32

कृत्वा गता क्वापि चैवं सुवर्णा धर्मस्य भार्यापि सुवर्णनाम्नी स्वाहासुता स्वैरिणी सा बभूव यस्यापि यस्यापि मनोगता या

kṛtvā gatā kvāpi caivaṃ suvarṇā dharmasya bhāryāpi suvarṇanāmnī svāhāsutā svairiṇī sā babhūva yasyāpi yasyāpi manogatā yā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Having done so he would go elsewhere. And Dharma's wife too, named Suvarna, daughter of Svaha, became wanton; whoever's mind she entered,

अध्याय १२८

श्लोक 33

भार्यास्वरूपा सैव भूत्वा सुवर्णा रेमे पतीन् मानुषान् आसुरांश् च देवान् ऋषीन् पितृरूपांस् तथान्यान् रूपौदार्यस्थैर्यगाम्भीर्ययुक्तान्

bhāryāsvarūpā saiva bhūtvā suvarṇā reme patīn mānuṣān āsurāṃś ca devān ṛṣīn pitṛrūpāṃs tathānyān rūpaudāryasthairyagāmbhīryayuktān

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

that same Suvarna, taking the form of his wife, enjoyed husbands — men, asuras, gods, sages, ancestors and others endowed with beauty, generosity, steadiness and depth.

अध्याय १२८

श्लोक 34

याभिप्रेता यस्य देवस्य भार्या तद्रूपा सा रमते तेन सार्धम् नानाभेदैः करणैश् चाप्य् अनेकैर् आकर्षन्ती तन्मनः कामसिद्धिम्

yābhipretā yasya devasya bhāryā tadrūpā sā ramate tena sārdham nānābhedaiḥ karaṇaiś cāpy anekair ākarṣantī tanmanaḥ kāmasiddhim

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Whichever god's wife he desired, she took her form and enjoyed him, drawing his mind to the fulfilment of desire with many and varied arts.

अध्याय १२८

श्लोक 35

एवं सुवर्णस्य निरीक्ष्य चेष्टाम् अग्नेः सूनोः पुत्रिकायास् तथाग्नेः सर्वे च शेपुः कुपितास् तदाग्नेः पुत्रं च पुत्रीं च सुरासुरास् ते

evaṃ suvarṇasya nirīkṣya ceṣṭām agneḥ sūnoḥ putrikāyās tathāgneḥ sarve ca śepuḥ kupitās tadāgneḥ putraṃ ca putrīṃ ca surāsurās te

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Seeing this conduct of Suvarna, the son of Agni, and likewise of Agni's daughter, all the gods and asuras in anger cursed Agni's son and daughter:

अध्याय १२८

श्लोक 36

कृतं यद् एतद् व्यभिचाररूपं यच् छद्मना वर्तनं पापरूपम् तस्मात् सुतस् ते व्यभिचारवांश् च सर्वत्र गामी जायतां हव्यवाह

kṛtaṃ yad etad vyabhicārarūpaṃ yac chadmanā vartanaṃ pāparūpam tasmāt sutas te vyabhicāravāṃś ca sarvatra gāmī jāyatāṃ havyavāha

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"Since this adulterous behaviour has been committed, this sinful conduct by deceit, O Bearer of oblations, let your son be adulterous and go everywhere.

अध्याय १२८

श्लोक 37

तथा सुवर्णापि न चैकनिष्ठा भूयाद् अग्ने नैकतृप्ता बहूंश् च नानाजातीन् निन्दितान् देहभाजो भजित्री स्याद् एष दोषश् च पुत्र्याः

tathā suvarṇāpi na caikaniṣṭhā bhūyād agne naikatṛptā bahūṃś ca nānājātīn ninditān dehabhājo bhajitrī syād eṣa doṣaś ca putryāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Likewise, O Agni, let Suvarna not be devoted to one nor satisfied with one, but consort with many embodied beings of various despised kinds; this shall be your daughter's fault."

अध्याय १२८

श्लोक 38

इत्य् एतच् छापवचनं श्रुत्वाग्निर् अतिभीतवत् माम् अभ्येत्य तदोवाच निष्कृतिं वद पुत्रयोः

ity etac chāpavacanaṃ śrutvāgnir atibhītavat mām abhyetya tadovāca niṣkṛtiṃ vada putrayoḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Hearing these words of the curse, Agni, greatly frightened, came to me and said, "Tell me the remedy for my children."

अध्याय १२८

श्लोक 39

तदाहम् अब्रवं वह्ने गौतमीं गच्छ शंकरम् स्तुत्वा तत्र महाबाहो निवेदय जगत्पतेः

tadāham abravaṃ vahne gautamīṃ gaccha śaṃkaram stutvā tatra mahābāho nivedaya jagatpateḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Then I said, "O Fire, go to the Gautami, O mighty-armed one, praise Shankara there, and make this known to the Lord of the world:

अध्याय १२८

श्लोक 40

माहेश्वरेण वीर्येण तव देहस्थितेन च एवंविधं त्व् अपत्यं ते जातं वह्ने ततो भवान्

māheśvareṇa vīryeṇa tava dehasthitena ca evaṃvidhaṃ tv apatyaṃ te jātaṃ vahne tato bhavān

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

'Through Maheshvara's seed lodged in my body such offspring was born to me.' Then, O Fire,

अध्याय १२८

श्लोक 41

निवेदयस्व देवाय देवानां शापम् ईदृशम् स्वापत्यरक्षणायासौ शंभुः श्रेयः करिष्यति

nivedayasva devāya devānāṃ śāpam īdṛśam svāpatyarakṣaṇāyāsau śaṃbhuḥ śreyaḥ kariṣyati

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

report this curse of the gods to the God. To protect his own offspring, Shambhu will bring about their welfare.

अध्याय १२८

श्लोक 42

स्तुहि देवं च देवीं च भक्त्या प्रीतो भवेच् छिवः ततस् त्व् अपत्यविषये प्रियान् कामान् अवाप्स्यसि

stuhi devaṃ ca devīṃ ca bhaktyā prīto bhavec chivaḥ tatas tv apatyaviṣaye priyān kāmān avāpsyasi

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Praise the God and the Goddess with devotion; Shiva will be pleased, and then you will obtain your wishes concerning your children."

अध्याय १२८

श्लोक 43

ततो मद्वचनाद् अग्निर् गङ्गां गत्वा महेश्वरम् तुष्टाव नियतो वाक्यैः स्तुतिभिर् वेदसंमितैः

tato madvacanād agnir gaṅgāṃ gatvā maheśvaram tuṣṭāva niyato vākyaiḥ stutibhir vedasaṃmitaiḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Then at my word Agni went to the Ganga and, with self-restraint, praised Maheshvara with words and hymns consonant with the Veda:

अध्याय १२८

श्लोक 44

विश्वस्य जगतो धाता विश्वमूर्तिर् निरञ्जनः आदिकर्ता स्वयंभूश् च तं नमामि जगत्पतिम्

viśvasya jagato dhātā viśvamūrtir nirañjanaḥ ādikartā svayaṃbhūś ca taṃ namāmi jagatpatim

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"The ordainer of the whole universe, whose form is the universe, stainless, the first creator and self-born — I bow to that Lord of the world.

अध्याय १२८

श्लोक 45

यो ऽग्निर् भूत्वा संहरति स्रष्टा वै जलरूपतः सूर्यरूपेण यः पाति तं नमामि च त्र्यम्बकम्

yo 'gnir bhūtvā saṃharati sraṣṭā vai jalarūpataḥ sūryarūpeṇa yaḥ pāti taṃ namāmi ca tryambakam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

He who, becoming fire, destroys; who creates in the form of water; who protects in the form of the sun — I bow to that three-eyed one."

अध्याय १२८

श्लोक 46

ततः प्रसन्नो भगवान् अनन्तः शंभुर् अव्ययः वरेण च्छन्दयाम् आस पावकं सुरपूजितम्

tataḥ prasanno bhagavān anantaḥ śaṃbhur avyayaḥ vareṇa cchandayām āsa pāvakaṃ surapūjitam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Then the blessed Shambhu, infinite and imperishable, well pleased, offered a boon to Pavaka, worshipped by the gods.

अध्याय १२८

श्लोक 47

स विनीतः शिवं प्राह तव वीर्यं मयि स्थितम् तेन जातः सुतो रम्यः सुवर्णो लोकविश्रुतः

sa vinītaḥ śivaṃ prāha tava vīryaṃ mayi sthitam tena jātaḥ suto ramyaḥ suvarṇo lokaviśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Humbly he said to Shiva, "Your seed dwells in me; from it was born a lovely son, Suvarna, famed in the world,

अध्याय १२८

श्लोक 48

तथा सुवर्णा पुत्री च तस्माद् एव जगत्प्रभो अन्योन्यवीर्यसङ्गाच् च तद्दोषाद् उभयं त्व् इदम्

tathā suvarṇā putrī ca tasmād eva jagatprabho anyonyavīryasaṅgāc ca taddoṣād ubhayaṃ tv idam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

and likewise a daughter, Suvarna, from it, O Lord of the world. Through the mingling of their seed with each other, and from that fault, both of them

अध्याय १२८

श्लोक 49

व्यभिचारात् सदोषं च अपत्यम् अभवच् छिव शापं ददुः सुराः सर्वे तयोः शान्तिं कुरु प्रभो

vyabhicārāt sadoṣaṃ ca apatyam abhavac chiva śāpaṃ daduḥ surāḥ sarve tayoḥ śāntiṃ kuru prabho

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

became offspring tainted by adultery, O Shiva. All the gods have cursed them; grant them relief, O Lord."

अध्याय १२८

श्लोक 50

तदग्निवचनाच् छंभुः प्रोवाचेदं शुभोदयम्

tadagnivacanāc chaṃbhuḥ provācedaṃ śubhodayam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

At Agni's words Shambhu spoke these auspicious words:

अध्याय १२८

श्लोक 51

मद्वीर्याद् अभवत् त्वत्तः सुवर्णो भूरिविक्रमः समग्रा ऋद्धयः सर्वाः सुवर्णे ऽस्मिन् समाहिताः

madvīryād abhavat tvattaḥ suvarṇo bhūrivikramaḥ samagrā ṛddhayaḥ sarvāḥ suvarṇe 'smin samāhitāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"From my seed, through you, was born Suvarna of great valour; all prosperities are gathered in this Suvarna — gold.

अध्याय १२८

श्लोक 52

भविष्यन्ति न संदेहो वह्ने शृणु वचो मम त्रयाणाम् अपि लोकानां पावनः स भविष्यति

bhaviṣyanti na saṃdeho vahne śṛṇu vaco mama trayāṇām api lokānāṃ pāvanaḥ sa bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

So they will be, no doubt; O Fire, hear my word: he will be the purifier of all three worlds.

अध्याय १२८

श्लोक 53

स एव चामृतं लोके स एव सुरवल्लभः स एव भुक्तिमुक्ती च स एव मखदक्षिणा

sa eva cāmṛtaṃ loke sa eva suravallabhaḥ sa eva bhuktimuktī ca sa eva makhadakṣiṇā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

He alone will be nectar in the world, he the favourite of the gods, he both enjoyment and liberation, he the fee of the sacrifice.

अध्याय १२८

श्लोक 54

स एव रूपं सर्वस्य गुरूणाम् अप्य् असौ गुरुः वीर्यं श्रेष्ठतमं विद्याद् वीर्यं मत्तो यद् उत्तमम्

sa eva rūpaṃ sarvasya gurūṇām apy asau guruḥ vīryaṃ śreṣṭhatamaṃ vidyād vīryaṃ matto yad uttamam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

He will be the beauty of all things, the teacher even of teachers. Know seed to be most excellent, and the seed that comes from me is the highest.

अध्याय १२८

श्लोक 55

विशेषतस् त्वयि क्षिप्तं तस्य का स्याद् विचारणा हीनं तेन विना सर्वं संपूर्णास् तेन संपदः

viśeṣatas tvayi kṣiptaṃ tasya kā syād vicāraṇā hīnaṃ tena vinā sarvaṃ saṃpūrṇās tena saṃpadaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Since it was placed especially in you, what question can there be? Without it everything is lacking; with it all riches are complete.

अध्याय १२८

श्लोक 56

जीवन्तो ऽपि मृताः सर्वे सुवर्णेन विना नराः निर्गुणो ऽपि धनी मान्यः सगुणो ऽप्य् अधनो नहि

jīvanto 'pi mṛtāḥ sarve suvarṇena vinā narāḥ nirguṇo 'pi dhanī mānyaḥ saguṇo 'py adhano nahi

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

All men without gold are dead though living; a rich man is honoured even without virtues, but a virtuous man without wealth is not.

अध्याय १२८

श्लोक 57

तस्मान् नातः परं किंचित् सुवर्णाद् धि भविष्यति तथा चैषा सुवर्णापि स्याद् उत्कृष्टापि चञ्चला

tasmān nātaḥ paraṃ kiṃcit suvarṇād dhi bhaviṣyati tathā caiṣā suvarṇāpi syād utkṛṣṭāpi cañcalā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Therefore nothing will be higher than gold. And this Suvarna too, though excellent, will be fickle.

अध्याय १२८

श्लोक 58

अनया वीक्षितं सर्वं न्यूनं पूर्णं भविष्यति तपसा जपहोमैश् च येयं प्राप्या जगत्त्रये

anayā vīkṣitaṃ sarvaṃ nyūnaṃ pūrṇaṃ bhaviṣyati tapasā japahomaiś ca yeyaṃ prāpyā jagattraye

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

All that she looks upon, though lacking, will become full — she who is to be won in the three worlds by austerity, japa and oblations.

अध्याय १२८

श्लोक 59

तस्याः प्रभावं प्राशस्त्यम् अग्ने किंचिच् च कीर्त्यते सर्वत्र या तु संतिष्ठेद् आयातु विचरिष्यति

tasyāḥ prabhāvaṃ prāśastyam agne kiṃcic ca kīrtyate sarvatra yā tu saṃtiṣṭhed āyātu vicariṣyati

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Something of her power and excellence is told, O Agni: she who dwells everywhere will come and go as she wanders.

अध्याय १२८

श्लोक 60

सुवर्णा कमला साक्षात् पवित्रा च भविष्यति अद्य प्रभृत्य् आत्मजयोस् तथा स्वैरं विचेष्टतोः

suvarṇā kamalā sākṣāt pavitrā ca bhaviṣyati adya prabhṛty ātmajayos tathā svairaṃ viceṣṭatoḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Suvarna will be Kamala herself, and pure. From today, though your two children act as they please,

अध्याय १२८

श्लोक 61

तथापि चैतयोः पुण्यं न भूतं न भविष्यति

tathāpi caitayoḥ puṇyaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

still there has never been and never will be merit like theirs."

अध्याय १२८

श्लोक 62

एवम् उक्त्वा ततः शंभुः साक्षात् तत्राभवच् छिवः लिङ्गरूपेण सर्वेषां लोकानां हितकाम्यया

evam uktvā tataḥ śaṃbhuḥ sākṣāt tatrābhavac chivaḥ liṅgarūpeṇa sarveṣāṃ lokānāṃ hitakāmyayā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Having said this, Shambhu, Shiva himself, manifested there in the form of a linga, desiring the welfare of all the worlds.

अध्याय १२८

श्लोक 63

वरान् प्राप्य सुताभ्यां स अग्निस् तुष्टो ऽभवत् ततः स्वभर्त्रा च सुवर्णा सा धर्मेणाग्निसुता मुदा

varān prāpya sutābhyāṃ sa agnis tuṣṭo 'bhavat tataḥ svabhartrā ca suvarṇā sā dharmeṇāgnisutā mudā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Having received boons for his children, Agni was then content; and Suvarna, Agni's daughter, lived happily and righteously with her husband Dharma,

अध्याय १२८

श्लोक 64

वर्तयाम् आस पुत्रो ऽपि वह्नेः संकल्पया मुदा एतस्मिन्न् अन्तरे स्वर्णाम् अग्नेर् दुहितरं मुने

vartayām āsa putro 'pi vahneḥ saṃkalpayā mudā etasminn antare svarṇām agner duhitaraṃ mune

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

and Fire's son too lived happily as he wished. Meanwhile, O sage, Agni's daughter Svarna —

अध्याय १२८

श्लोक 65

परिभूय च धर्मं तं शार्दूलो दानवेश्वरः अहरद् भाग्यसौभाग्यविलासवसतिं छलात्

paribhūya ca dharmaṃ taṃ śārdūlo dānaveśvaraḥ aharad bhāgyasaubhāgyavilāsavasatiṃ chalāt

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

the demon lord Shardula, overpowering Dharma, carried off by deceit that abode of fortune, good luck and charm.

अध्याय १२८

श्लोक 66

नीता रसातलं तेन सुवर्णा लोकविश्रुता जामाताग्नेः स धर्मश् च अग्निश् चैव स हव्यवाट्

nītā rasātalaṃ tena suvarṇā lokaviśrutā jāmātāgneḥ sa dharmaś ca agniś caiva sa havyavāṭ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The world-famed Suvarna was taken by him to Rasatala. Agni's son-in-law Dharma and Agni, the bearer of oblations,

अध्याय १२८

श्लोक 67

विष्णवे लोकनाथाय स्तुत्वा चैव पुनः पुनः कार्यविज्ञापनं चोभौ चक्रतुः प्रभविष्णवे

viṣṇave lokanāthāya stutvā caiva punaḥ punaḥ kāryavijñāpanaṃ cobhau cakratuḥ prabhaviṣṇave

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

praised Vishnu, lord of the world, again and again, and together made their purpose known to the mighty one.

अध्याय १२८

श्लोक 68

ततश् चक्रेण चिच्छेद शार्दूलस्य शिरो हरिः सानीता विष्णुना देवी सुवर्णा लोकसुन्दरी

tataś cakreṇa ciccheda śārdūlasya śiro hariḥ sānītā viṣṇunā devī suvarṇā lokasundarī

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Then Hari cut off Shardula's head with his discus; the goddess Suvarna, most beautiful in the world, was brought back by Vishnu.

अध्याय १२८

श्लोक 69

महेश्वरसुता चैव अग्नेश् चैव तथा प्रिया महेश्वराय तां विष्णुर् दर्शयाम् आस नारद

maheśvarasutā caiva agneś caiva tathā priyā maheśvarāya tāṃ viṣṇur darśayām āsa nārada

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Vishnu showed her, Maheshvara's daughter and Agni's beloved, to Maheshvara, O Narada.

अध्याय १२८

श्लोक 70

प्रीतो ऽभवन् महेशो ऽपि सस्वजे तां पुनः पुनः चक्रं प्रक्षालितं यत्र शार्दूलच्छेदि दीप्तिमत्

prīto 'bhavan maheśo 'pi sasvaje tāṃ punaḥ punaḥ cakraṃ prakṣālitaṃ yatra śārdūlacchedi dīptimat

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Mahesha too was delighted and embraced her again and again. The place where the shining discus that had severed Shardula was washed

अध्याय १२८

श्लोक 71

चक्रतीर्थं तु विख्यातं शार्दूलं चेति तद् विदुः यत्र नीता सुवर्णा सा विष्णुना शंकरान्तिकम्

cakratīrthaṃ tu vikhyātaṃ śārdūlaṃ ceti tad viduḥ yatra nītā suvarṇā sā viṣṇunā śaṃkarāntikam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

is known as the famous Chakratirtha, and also as Shardula. Where Suvarna was brought by Vishnu into Shankara's presence,

अध्याय १२८

श्लोक 72

तत् तीर्थं शांकरं ज्ञेयं वैष्णवं सिद्धम् एव तु यत्रानन्दम् अनुप्राप्तो ह्य् अग्निर् धर्मश् च शाश्वतः

tat tīrthaṃ śāṃkaraṃ jñeyaṃ vaiṣṇavaṃ siddham eva tu yatrānandam anuprāpto hy agnir dharmaś ca śāśvataḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

that tirtha should be known as Shankara, as Vaishnava, and as Siddha. Where Agni and the eternal Dharma attained bliss,

अध्याय १२८

श्लोक 73

आनन्दाश्रूणि न्यपतन् यत्राग्नेर् मुनिसत्तम आनन्देति नदी जाता तथा वै नन्दिनीति च

ānandāśrūṇi nyapatan yatrāgner munisattama ānandeti nadī jātā tathā vai nandinīti ca

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

where tears of joy fell from Agni, O best of sages, a river arose called Ananda, and also Nandini.

अध्याय १२८

श्लोक 74

तस्याश् च संगमः पुण्यो गङ्गायां तत्र वै शिवः तत्रैव संगमे साक्षात् सुवर्णाद्यापि संस्थिता

tasyāś ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāṃ tatra vai śivaḥ tatraiva saṃgame sākṣāt suvarṇādyāpi saṃsthitā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Its confluence with the Ganga is holy, and Shiva is there; at that very confluence Suvarna still dwells in person today —

अध्याय १२८

श्लोक 75

दाक्षायणी सैव शिवा आग्नेयी चेति विश्रुता अम्बिका जगदाधारा शिवा कात्यायनीश्वरी

dākṣāyaṇī saiva śivā āgneyī ceti viśrutā ambikā jagadādhārā śivā kātyāyanīśvarī

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

she who is known as Dakshayani, Shiva and Agneyi; Ambika, support of the world, Shiva, Katyayani, the Queen,

अध्याय १२८

श्लोक 76

भक्ताभीष्टप्रदा नित्यम् अलंकृत्योभयं तटम् तपस् तेपे यत्र चाग्निस् तत् तीर्थं तु तपोवनम्

bhaktābhīṣṭapradā nityam alaṃkṛtyobhayaṃ taṭam tapas tepe yatra cāgnis tat tīrthaṃ tu tapovanam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

ever granting her devotees' wishes, adorning both banks. Where Agni performed austerities, that tirtha is Tapovana.

अध्याय १२८

श्लोक 77

एवमादीनि तीर्थानि तीरयोर् उभयोर् मुने तेषु स्नानं च दानं च सर्वकामप्रदं शुभम्

evamādīni tīrthāni tīrayor ubhayor mune teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakāmapradaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Such are the tirthas on both banks, O sage; bathing and giving at them is auspicious and grants all desires.

अध्याय १२८

श्लोक 78

उत्तरे चैव पारे च सहस्राणि चतुर्दश दक्षिणे च तथा पारे सहस्राण्य् अथ षोडश

uttare caiva pāre ca sahasrāṇi caturdaśa dakṣiṇe ca tathā pāre sahasrāṇy atha ṣoḍaśa

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

On the northern bank there are fourteen thousand, and on the southern bank sixteen thousand.

अध्याय १२८

श्लोक 79

तत्र तत्र च तीर्थानि साभिज्ञानानि सन्ति वै नामानि च पृथक् सन्ति संक्षेपात् तन् मयोच्यते

tatra tatra ca tīrthāni sābhijñānāni santi vai nāmāni ca pṛthak santi saṃkṣepāt tan mayocyate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Here and there are tirthas with their distinguishing marks and their separate names; I tell them to you in brief.

अध्याय १२८

श्लोक 80

एतानि यश् च शृणुयाद् यश् च वा पठति स्मरेत् सर्वेषु तत्र काम्येषु परिपूर्णो भवेन् नरः

etāni yaś ca śṛṇuyād yaś ca vā paṭhati smaret sarveṣu tatra kāmyeṣu paripūrṇo bhaven naraḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Whoever hears these, or recites or remembers them, becomes fulfilled in all his desires there.

अध्याय १२८

श्लोक 81

एतद् वृत्तं तु यो ज्ञात्वा तत्र स्नानादिकं चरेत् लक्ष्मीवाञ् जायते नित्यं धर्मवांश् च विशेषतः

etad vṛttaṃ tu yo jñātvā tatra snānādikaṃ caret lakṣmīvāñ jāyate nityaṃ dharmavāṃś ca viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Whoever knows this story and bathes and so on there always becomes prosperous, and especially righteous.

अध्याय १२८

श्लोक 82

अब्जकात् पश्चिमे तीर्थं तच् छार्दूलम् उदाहृतम् वाराणस्यादितीर्थेभ्यः सर्वेभ्यो ह्य् अधिकं भवेत्

abjakāt paścime tīrthaṃ tac chārdūlam udāhṛtam vārāṇasyāditīrthebhyaḥ sarvebhyo hy adhikaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

West of Abjaka is the tirtha called Shardula; it surpasses all the tirthas beginning with Varanasi.

अध्याय १२८

श्लोक 83

तत्र स्नात्वा पितॄन् देवान् वन्दते तर्पयत्य् अपि सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते

tatra snātvā pitṝn devān vandate tarpayaty api sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

One who bathes there and salutes and offers libations to the ancestors and gods is freed from all sins and honoured in Vishnu's world.

अध्याय १२८

श्लोक 84

तपोवनाच् च शार्दूलान् मध्ये तीर्थान्य् अशेषतः तस्यैकैकस्य माहात्म्यं न केनाप्य् अत्र वर्ण्यते

tapovanāc ca śārdūlān madhye tīrthāny aśeṣataḥ tasyaikaikasya māhātmyaṃ na kenāpy atra varṇyate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Between Tapovana and Shardula lie countless tirthas; the greatness of each one of them cannot be described here by anyone.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

पिछलाअध्याय 127अगलाअध्याय 129
शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 128
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.