अध्याय १३०
आपस्तम्बम् इति ख्यातं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् स्मरणाद् अप्य् अशेषाघसंघविध्वंसनक्षमम्
āpastambam iti khyātaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam smaraṇād apy aśeṣāghasaṃghavidhvaṃsanakṣamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hence, O sage, describe in detail the; Yoga that bestows salvation. O most excellent one among the bipeds, we wish to hear about Samkhya too.
अध्याय १३०
आपस्तम्बो महाप्राज्ञो मुनिर् आसीन् महायशाः तस्य भार्याक्षसूत्रेति पतिधर्मपरायणा
āpastambo mahāprājño munir āsīn mahāyaśāḥ tasya bhāryākṣasūtreti patidharmaparāyaṇā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmin, how does an intelligent brahmin, well versed in the Vedas, one who is the performer of sacrifices, an intelligent devotee devoid of jealousy, one whose mind dwells on truth and virtue, attain Brahman?
अध्याय १३०
तस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कर्किनामाथ तत्त्ववित् तस्याश्रमम् अनुप्राप्तो ह्य् अगस्त्यो मुनिसत्तमः
tasya putro mahāprājñaḥ karkināmātha tattvavit tasyāśramam anuprāpto hy agastyo munisattamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Does he attain it by performing austerities, or by living a celibate life, or by renouncing everything, or by means of his intellect, or by resorting to thought propounded by Samkhya or Yoga? On being asked this, please tell us.
अध्याय १३०
तम् अगस्त्यं पूजयित्वा आपस्तम्बो मुनीश्वरः शिष्यैर् अनुगतो धीमांस् तं प्रष्टुम् उपचक्रमे
tam agastyaṃ pūjayitvā āpastambo munīśvaraḥ śiṣyair anugato dhīmāṃs taṃ praṣṭum upacakrame
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By what means does a man attain concentration of mind and control over senses? It behoves you to explain this.
अध्याय १३०
त्रयाणां को नु पूज्यः स्याद् देवानां मुनिसत्तम भुक्तिर् मुक्तिश् च कस्माद् वा स्याद् अनादिश् च को भवेत्
trayāṇāṃ ko nu pūjyaḥ syād devānāṃ munisattama bhuktir muktiś ca kasmād vā syād anādiś ca ko bhavet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
No one achieves (spiritual attainment) without know¬ ledge and austerity, without subduing the sense organs or with¬ out renouncing everything.
अध्याय १३०
अनन्तश् चापि को विप्र देवानाम् अपि दैवतम् यज्ञैः क इज्यते देवः को वेदेष्व् अनुगीयते एतं मे संशयं छेत्तुं वदागस्त्य महामुने
anantaś cāpi ko vipra devānām api daivatam yajñaiḥ ka ijyate devaḥ ko vedeṣv anugīyate etaṃ me saṃśayaṃ chettuṃ vadāgastya mahāmune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
All the major elements are the earlier creation of the self-born lord. They are fixed into the bodies of all living beings.
अध्याय १३०
धर्मार्थकाममोक्षाणां प्रमाणं शब्द उच्यते तत्रापि वैदिकः शब्दः प्रमाणं परमं मतः
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ pramāṇaṃ śabda ucyate tatrāpi vaidikaḥ śabdaḥ pramāṇaṃ paramaṃ mataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The deities presiding over the various parts of the body are: Visnu at the time of departure, Indra over the physical strength, the Fire-god in the bowels, the interstices of quarters over the ears, Sarasvati, goddess of speech, over the ears and the tongue.
अध्याय १३०
वेदेन गीयते यस् तु पुरुषः स परात् परः मृतो ऽपरः स विज्ञेयो ह्य् अमृतः पर उच्यते
vedena gīyate yas tu puruṣaḥ sa parāt paraḥ mṛto 'paraḥ sa vijñeyo hy amṛtaḥ para ucyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The following are eternally present in the physical bodies of the embodied beings: sense-organs, objects of senses, intrinsic nature, consciousness, mind, vital airs namely Prana and Apana and Jiva (the individual soul).
अध्याय १३०
यो ऽमूर्तः स परो ज्ञेयो ह्य् अपरो मूर्त उच्यते गुणाभिव्याप्तिभेदेन मूर्तो ऽसौ त्रिविधो भवेत्
yo 'mūrtaḥ sa paro jñeyo hy aparo mūrta ucyate guṇābhivyāptibhedena mūrto 'sau trividho bhavet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
(?) There is no support unto the Sattva; what is term¬ ed by the word Guna is not the conscious ones. The splendour creates Sattva and by no means the Gunas.
अध्याय १३०
ब्रह्मा विष्णुः शिवश् चेति एक एव त्रिधोच्यते त्रयाणाम् अपि देवानां वेद्यम् एकं परं हि तत्
brahmā viṣṇuḥ śivaś ceti eka eva tridhocyate trayāṇām api devānāṃ vedyam ekaṃ paraṃ hi tat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
It cannot be perceived by the eye nor by the sense- organs. It is by means of the illuminated mind that the higher soul is revealed.
अध्याय १३०
एकस्य बहुधा व्याप्तिर् गुणकर्मविभेदतः लोकानाम् उपकारार्थम् आकृतित्रितयं भवेत्
ekasya bahudhā vyāptir guṇakarmavibhedataḥ lokānām upakārārtham ākṛtitritayaṃ bhavet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The soul has no region. Even Devas seeking the region of the soul that is the inner soul of all living beings and is devoted to the welfare of all living beings, become deluded on the way.
अध्याय १३०
यस् तत्त्वं वेत्ति परमं स च विद्वान् न चेतरः तत्र यो भेदम् आचष्टे लिङ्गभेदी स उच्यते
yas tattvaṃ vetti paramaṃ sa ca vidvān na cetaraḥ tatra yo bhedam ācaṣṭe liṅgabhedī sa ucyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Just as the movement of birds in the sky or that of the fishes in the water is imperceptible, so also the movement of those who have achieved knowledge.
अध्याय १३०
प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति यश् चैषां व्याहरेद् भिदम् त्रयाणाम् अपि देवानां मूर्तिभेदः पृथक् पृथक्
prāyaścittaṃ na tasyāsti yaś caiṣāṃ vyāhared bhidam trayāṇām api devānāṃ mūrtibhedaḥ pṛthak pṛthak
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Kala (Time, God of Death) cooks all living beings in the soul by means of the soul. But nobody knows that wherein Kala itself is cooked.
अध्याय १३०
वेदाः प्रमाणं सर्वत्र साकारेषु पृथक् पृथक् निराकारं च यत् त्व् एकं तत् तेभ्यः परमं मतम्
vedāḥ pramāṇaṃ sarvatra sākāreṣu pṛthak pṛthak nirākāraṃ ca yat tv ekaṃ tat tebhyaḥ paramaṃ matam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
It has hands and feet all around; it has eyes, head and face all around; it has ears all around; it stands up enveloping everything in the world.
अध्याय १३०
नानेन निर्णयः कश्चिन् मयात्र विदितो भवेत् तत्राप्य् अत्र रहस्यं यत् तद् विमृश्याशु कीर्त्यताम् निःसंशयं निर्विकल्पं भाजनं सर्वसंपदाम्
nānena nirṇayaḥ kaścin mayātra vidito bhavet tatrāpy atra rahasyaṃ yat tad vimṛśyāśu kīrtyatām niḥsaṃśayaṃ nirvikalpaṃ bhājanaṃ sarvasaṃpadām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There are two states of the Atman, viz. the im¬ perishable and the perishable. The perishable one is in all liv¬ ing beings; the imperishable is divine and immortal.
अध्याय १३०
एतद् आकर्ण्य भगवान् अगस्त्यो वाक्यम् अब्रवीत्
etad ākarṇya bhagavān agastyo vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Hamsa(swan, here the soul) builds for itself a city with nine gates (i.e, the body with nine doors, viz. eye$ etc.). He controls it invariably. He is like this in regard to all living beings, whether mobile or immobile.
अध्याय १३०
यद्यप्य् एषां न भेदो ऽस्ति देवानां तु परस्परम् तथापि सर्वसिद्धिः स्याच् छिवाद् एव सुखात्मनः
yadyapy eṣāṃ na bhedo 'sti devānāṃ tu parasparam tathāpi sarvasiddhiḥ syāc chivād eva sukhātmanaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You had' asked me, O brahmins, and so Samkhya which is combined with perfect knowledge has been duly and truthfully recounted by me.
अध्याय १३०
प्रपञ्चस्य निमित्तं यत् तज् ज्योतिश् च परं शिवः तम् एव साधय हरं भक्त्या परमया मुने गौतम्यां सकलाघौघसंहर्ता दण्डके वने
prapañcasya nimittaṃ yat taj jyotiś ca paraṃ śivaḥ tam eva sādhaya haraṃ bhaktyā paramayā mune gautamyāṃ sakalāghaughasaṃhartā daṇḍake vane
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He shall not be too delighted for a gain nor be worried for a loss. He shall be impartial to all living beings. He shall thus be one having properties similar to those of the
अध्याय १३०
एतच् छ्रुत्वा मुनेर् वाक्यं परां प्रीतिम् उपागतः भुक्तिदो मुक्तिदः पुंसां साकारो ऽथ निराकृतिः
etac chrutvā muner vākyaṃ parāṃ prītim upāgataḥ bhuktido muktidaḥ puṃsāṃ sākāro 'tha nirākṛtiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Within six months, Brahman approaches that devotee whose soul has become healthy and normal, who views every¬ thing impartially, who has become virtuous and perfect and who is perpetually engaged in Yogic practice.
अध्याय १३०
सृष्ट्याकारस् ततः शक्तः पालनाकार एव च दाता च हन्ति सर्वं यो यस्माद् एतत् समाप्यते
sṛṣṭyākāras tataḥ śaktaḥ pālanākāra eva ca dātā ca hanti sarvaṃ yo yasmād etat samāpyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
(Thus) the Yogin is in a position to view a clod of earth, a piece of rock and an ingot of gold impartially. On seeing others distressed due to pain he shall not be deluded nor shall he swerve from his path.
अध्याय १३०
ब्रह्माकृतिः कर्तृरूपा वैष्णवी पालनी तथा रुद्राकृतिर् निहन्त्री सा सर्ववेदेषु पठ्यते
brahmākṛtiḥ kartṛrūpā vaiṣṇavī pālanī tathā rudrākṛtir nihantrī sā sarvavedeṣu paṭhyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Even a man of very low caste or a woman desirous of
अध्याय १३०
आपस्तम्बस् तदा गङ्गां गत्वा स्नात्वा यतव्रतः तुष्टाव शंकरं देवं स्तोत्रेणानेन नारद
āpastambas tadā gaṅgāṃ gatvā snātvā yatavrataḥ tuṣṭāva śaṃkaraṃ devaṃ stotreṇānena nārada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On seeing this unborn, ancient, unageing, eternal
अध्याय १३०
काष्ठेषु वह्निः कुसुमेषु गन्धो बीजेषु वृक्षादि दृषत्सु हेम भूतेषु सर्वेषु तथास्ति यो वै तं सोमनाथं शरणं व्रजामि
kāṣṭheṣu vahniḥ kusumeṣu gandho bījeṣu vṛkṣādi dṛṣatsu hema bhūteṣu sarveṣu tathāsti yo vai taṃ somanāthaṃ śaraṇaṃ vrajāmi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"He who is present as fire in wood, fragrance in flowers, the tree in its seed, gold in stone, and likewise in all beings — to that Somanatha I go for refuge.
अध्याय १३०
यो लीलया विश्वम् इदं चकार धाता विधाता भुवनत्रयस्य यो विश्वरूपः सदसत्परो यः सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि
yo līlayā viśvam idaṃ cakāra dhātā vidhātā bhuvanatrayasya yo viśvarūpaḥ sadasatparo yaḥ someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who in play made this universe, the creator and ordainer of the three worlds, whose form is the universe and who is beyond being and non-being — to that Someshvara I go for refuge.
अध्याय १३०
यं स्मृत्य दारिद्र्यमहाभिशाप रोगादिभिर् न स्पृश्यते शरीरी यम् आश्रिताश् चेप्सितम् आप्नुवन्ति सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि
yaṃ smṛtya dāridryamahābhiśāpa rogādibhir na spṛśyate śarīrī yam āśritāś cepsitam āpnuvanti someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Remembering whom an embodied being is untouched by poverty, great curses, disease and the like, and resorting to whom people gain what they desire — to that Someshvara I go for refuge.
अध्याय १३०
येन त्रयीधर्मम् अवेक्ष्य पूर्वं ब्रह्मादयस् तत्र समीहिताश् च एवं द्विधा येन कृतं शरीरं सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि
yena trayīdharmam avekṣya pūrvaṃ brahmādayas tatra samīhitāś ca evaṃ dvidhā yena kṛtaṃ śarīraṃ someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He who in the beginning, considering the dharma of the three Vedas, set Brahma and the others to their tasks, and who thus made his body twofold — to that Someshvara I go for refuge.
अध्याय १३०
यस्मै नमो गच्छति मन्त्रपूतं हुतं हविर् या च कृता च पूजा दत्तं हविर् येन सुरा भजन्ते सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि
yasmai namo gacchati mantrapūtaṃ hutaṃ havir yā ca kṛtā ca pūjā dattaṃ havir yena surā bhajante someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
To whom goes every salutation, every oblation purified by mantras and every act of worship; by whom the gods receive the offerings given — to that Someshvara I go for refuge.
अध्याय १३०
यस्मात् परं नान्यद् अस्ति प्रशस्तं यस्मात् परं नैव सुसूक्ष्मम् अन्यत् यस्मात् परं नो महतां महच् च सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि
yasmāt paraṃ nānyad asti praśastaṃ yasmāt paraṃ naiva susūkṣmam anyat yasmāt paraṃ no mahatāṃ mahac ca someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Beyond whom there is nothing more excellent, beyond whom there is nothing subtler, beyond whom there is nothing greater than the great — to that Someshvara I go for refuge.
अध्याय १३०
यस्याज्ञया विश्वम् इदं विचित्रम् अचिन्त्यरूपं विविधं महच् च एकक्रियं यद्वद् अनुप्रयाति सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि
yasyājñayā viśvam idaṃ vicitram acintyarūpaṃ vividhaṃ mahac ca ekakriyaṃ yadvad anuprayāti someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By whose command this wondrous universe, of inconceivable form, manifold and vast, moves as if by a single act — to that Someshvara I go for refuge.
अध्याय १३०
यस्मिन् विभूतिः सकलाधिपत्यं कर्तृत्वदातृत्वमहत्त्वम् एव प्रीतिर् यशः सौख्यम् अनादिधर्मः सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि
yasmin vibhūtiḥ sakalādhipatyaṃ kartṛtvadātṛtvamahattvam eva prītir yaśaḥ saukhyam anādidharmaḥ someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In whom are glory, lordship over all, the greatness of creator and giver, love, fame, happiness and beginningless dharma — to that Someshvara I go for refuge.
अध्याय १३०
नित्यं शरण्यः सकलस्य पूज्यो नित्यं प्रियो यः शरणागतस्य नित्यं शिवो यः सकलस्य रूपं सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि
nityaṃ śaraṇyaḥ sakalasya pūjyo nityaṃ priyo yaḥ śaraṇāgatasya nityaṃ śivo yaḥ sakalasya rūpaṃ someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Who is ever the refuge of all and worthy of worship, ever dear to those who seek refuge, ever auspicious, the form of all — to that Someshvara I go for refuge."
अध्याय १३०
ततः प्रसन्नो भगवान् आह नारद तं मुनिम् आत्मार्थं च परार्थं च आपस्तम्बो ऽब्रवीच् छिवम्
tataḥ prasanno bhagavān āha nārada taṃ munim ātmārthaṃ ca parārthaṃ ca āpastambo 'bravīc chivam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the Lord, pleased, spoke to that sage, O Narada; and Apastamba spoke to Shiva for his own sake and for others':
अध्याय १३०
सर्वान् कामान् आप्नुयुस् ते ये स्नात्वा देवम् ईश्वरम् पश्येयुर् जगताम् ईशम् अस्त्व् इत्य् आह शिवो मुनिम्
sarvān kāmān āpnuyus te ye snātvā devam īśvaram paśyeyur jagatām īśam astv ity āha śivo munim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"May those who bathe and behold the god, the Lord of the worlds, obtain all their desires." "So be it," Shiva told the sage.
अध्याय १३०
ततः प्रभृति तत् तीर्थम् आपस्तम्बम् उदाहृतम् अनाद्य् अविद्यातिमिरव्रातनिर्मूलनक्षमम्
tataḥ prabhṛti tat tīrtham āpastambam udāhṛtam anādy avidyātimiravrātanirmūlanakṣamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From then on that tirtha has been called Apastamba, able to uproot the dense darkness of beginningless ignorance.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 130
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.