अध्याय १३६
विष्णुतीर्थम् इति ख्यातं तत्र वृत्तम् इदं शृणु मौद्गल्य इति विख्यातो मुद्गलस्य सुतो ऋषिः
viṣṇutīrtham iti khyātaṃ tatra vṛttam idaṃ śṛṇu maudgalya iti vikhyāto mudgalasya suto ṛṣiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On account of its acquisition of penance or decrease of good qualities the soul sometimes takes up bodies among gods or among lower creatures.
अध्याय १३६
तस्य भार्या तु जाबाला नाम्ना ख्याता सुपुत्रिणी पिता ऋषिस् तथा वृद्धो मुद्गलो लोकविश्रुतः
tasya bhāryā tu jābālā nāmnā khyātā suputriṇī pitā ṛṣis tathā vṛddho mudgalo lokaviśrutaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From human birth it proceeds to heaven and from god it becomes a human being. From the state of man it proceeds to hell.
अध्याय १३६
तस्य भार्या तथा ख्याता नाम्ना भागीरथी शुभा स मौद्गल्यः प्रातर् एव गङ्गां स्नाति यतव्रतः
tasya bhāryā tathā khyātā nāmnā bhāgīrathī śubhā sa maudgalyaḥ prātar eva gaṅgāṃ snāti yatavrataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Just as the silk worm wraps itself by its thread-like fibres so also this soul though devoid of Gunas wraps itself by means of Gunas.
अध्याय १३६
नित्यम् एव त्व् इदं कर्म तस्यासीन् मुनिसत्तम गङ्गातीरे कुशैर् मृद्भिः शमीपुष्पैर् अहर्निशम्
nityam eva tv idaṃ karma tasyāsīn munisattama gaṅgātīre kuśair mṛdbhiḥ śamīpuṣpair aharniśam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Though the soul is devoid of mutually opposed pairs it is affected by them in different births. At the time when a person suffers from ailments such as headache, eye-pain, tooth¬ ache, sore throat, dropsy, diarrhoea, Gandamala, Vicarcika, leukoderma, burns, scalds, epileptic fils etc., the characteristic symptoms of diverse types appear in the bodies of these souls. The soul identifies itself with the bodies. As in the case of identification so also in regard to meritorious deeds.
अध्याय १३६
गुरूदितेन मार्गेण स्वमानससरोरुहे आवाहनं नित्यम् एव विष्णोश् चक्रे स मौद्गलिः
gurūditena mārgeṇa svamānasasaroruhe āvāhanaṃ nityam eva viṣṇoś cakre sa maudgaliḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He may wear lion hide or silken garment. Plank may
अध्याय १३६
तेनाहूतस् त्वरन्न् एति लक्ष्मीभर्ता जगत्पतिः वैनतेयम् अथारुह्य शङ्खचक्रगदाधरः
tenāhūtas tvarann eti lakṣmībhartā jagatpatiḥ vainateyam athāruhya śaṅkhacakragadādharaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Mat alone may be his garment or he may be wearing bark garment. We may take pride in wearing other types of clothes.
अध्याय १३६
पूजितस् तेन ऋषिणा स मौद्गल्येन यत्नतः प्रब्रूते च कथाश् चित्रा मौद्गल्याय जगत्प्रभुः
pūjitas tena ṛṣiṇā sa maudgalyena yatnataḥ prabrūte ca kathāś citrā maudgalyāya jagatprabhuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He may have diverse types of food and different kinds of jewels. He may take food once a day or on different nights with intervals of a night in between.
अध्याय १३६
ततो ऽपराह्णसमये विष्णुः प्राह स मौद्गलिम् याहि वत्स स्वभवनं श्रान्तो ऽसीति पुनः पुनः
tato 'parāhṇasamaye viṣṇuḥ prāha sa maudgalim yāhi vatsa svabhavanaṃ śrānto 'sīti punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Some may take in cow's urine; some the Kasa flower.
अध्याय १३६
एवम् उक्तः स देवेन विष्णुना याति स द्विजः जगत्प्रभुस् ततो याति देवैर् युक्तः स्वमन्दिरम्
evam uktaḥ sa devena viṣṇunā yāti sa dvijaḥ jagatprabhus tato yāti devair yuktaḥ svamandiram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He may rkort to lonely river bank, diffcn, foreslr
अध्याय १३६
मौद्गल्यो ऽपि तथाभ्येत्य किंचिद् आदाय नित्यशः स्वम् एव भवनं विद्वान् भार्यायै स्वार्जितं धनम्
maudgalyo 'pi tathābhyetya kiṃcid ādāya nityaśaḥ svam eva bhavanaṃ vidvān bhāryāyai svārjitaṃ dhanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He may adopt different types of holy rites and obeer vancea and var.ou, kmda of austerities, sacrifices of varioa types and different kinds of scholarly arts.
अध्याय १३६
ददाति स महाविष्णुचरणाब्जपरायणः मौद्गल्यस्य प्रिया सापि पतिव्रतपरायणा
dadāti sa mahāviṣṇucaraṇābjaparāyaṇaḥ maudgalyasya priyā sāpi pativrataparāyaṇā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Divine Prakrti causes fear and annihilation. At the end of the day, he passes beyond Gunas and remains single.
अध्याय १३६
शाकं मूलं फलं वापि भर्त्रानीतं तु यत्नतः सुसंस्कृत्याप्य् अतिथीनां बालानां भर्तुर् एव च
śākaṃ mūlaṃ phalaṃ vāpi bhartrānītaṃ tu yatnataḥ susaṃskṛtyāpy atithīnāṃ bālānāṃ bhartur eva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Just as the sun controls at the proper time the cluster of his rays, so also the soul controls all these and identifies itself with them for the sake of sport.
अध्याय १३६
दत्त्वा तु भोजनं तेभ्यः पश्चाद् भुङ्क्ते यतव्रता भुक्तवत्स्व् अथ सर्वेषु रात्रौ नित्यं स मौद्गलिः
dattvā tu bhojanaṃ tebhyaḥ paścād bhuṅkte yatavratā bhuktavatsv atha sarveṣu rātrau nityaṃ sa maudgaliḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Therefore the attainment of hell by gods and human beings is relevant. Being overwhelmed by the sense of "My-
अध्याय १३६
विष्णोः श्रुताः कथाश् चित्रास् तेभ्यो वक्त्य् अथ हर्षितः एवं बहुतिथे काले व्यतीते चातिविस्मिता मौद्गल्यस्य रहो भार्या भर्तारं वाक्यम् अब्रवीत्
viṣṇoḥ śrutāḥ kathāś citrās tebhyo vakty atha harṣitaḥ evaṃ bahutithe kāle vyatīte cātivismitā maudgalyasya raho bhāryā bhartāraṃ vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He would joyfully tell them the wondrous stories he had heard from Vishnu. When much time had passed in this way, Maudgalya's wife, greatly puzzled, spoke to her husband in private:
अध्याय १३६
यदि ते विष्णुर् अभ्येति समीपं त्रिदशार्चितः तथापि कष्टम् अस्माकं कस्माद् इति जगत्प्रभुम्
yadi te viṣṇur abhyeti samīpaṃ tridaśārcitaḥ tathāpi kaṣṭam asmākaṃ kasmād iti jagatprabhum
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Though Vishnu, worshipped by the thirty gods, comes close to you, still we suffer hardship. Why is this?
अध्याय १३६
तत् पृच्छ त्वं महाप्राज्ञ यदासौ विष्णुर् एति च यस्मिंश् च स्मृतमात्रे तु जराजन्मरुजो मृतिः नाशं यान्ति कुतो दृष्टे तस्मात् पृच्छ जगत्पतिम्
tat pṛccha tvaṃ mahāprājña yadāsau viṣṇur eti ca yasmiṃś ca smṛtamātre tu jarājanmarujo mṛtiḥ nāśaṃ yānti kuto dṛṣṭe tasmāt pṛccha jagatpatim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Ask the Lord of the world this, O wise one, when Vishnu comes. At the mere remembrance of him old age, birth, disease and death are destroyed — how much more when he is seen? So ask the Lord of the world."
अध्याय १३६
तथेत्य् उक्त्वा प्रियावाक्यान् मौद्गल्यो नित्यवद् धरिम् पूजयित्वा विनीतश् च पप्रच्छ स कृताञ्जलिः
tathety uktvā priyāvākyān maudgalyo nityavad dharim pūjayitvā vinītaś ca papraccha sa kṛtāñjaliḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying "So be it" at his beloved's words, Maudgalya worshipped Hari as usual and, humble and with joined palms, asked him:
अध्याय १३६
त्वयि स्मृते जगन्नाथ शोकदारिद्र्यदुष्कृतम् नाशं याति विपत्तिर् मे त्वयि दृष्टे कथं स्थिता
tvayi smṛte jagannātha śokadāridryaduṣkṛtam nāśaṃ yāti vipattir me tvayi dṛṣṭe kathaṃ sthitā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"When you are remembered, O Lord of the world, grief, poverty and sin are destroyed; how then does my misfortune remain when you are seen?"
अध्याय १३६
स्वकृतं भुज्यते भूतैः सर्वैः सर्वत्र सर्वदा न कोपि कस्यचित् किंचित् करोत्य् अत्र हिताहिते
svakṛtaṃ bhujyate bhūtaiḥ sarvaiḥ sarvatra sarvadā na kopi kasyacit kiṃcit karoty atra hitāhite
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"All beings everywhere and always reap what they themselves have done; here no one does anything, good or ill, to anyone else.
अध्याय १३६
यादृशं चोप्यते बीजं फलं भवति तादृशम् रसालः स्यान् न निम्बस्य बीजाज् जात्व् अपि कुत्रचित्
yādṛśaṃ copyate bījaṃ phalaṃ bhavati tādṛśam rasālaḥ syān na nimbasya bījāj jātv api kutracit
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As is the seed that is sown, so is the fruit; a mango never grows anywhere from the seed of a neem.
अध्याय १३६
न कृता गौतमीसेवा नार्चितौ हरिशंकरौ न दत्तं यैश् च विप्रेभ्यस् ते कथं भाजनं श्रियः
na kṛtā gautamīsevā nārcitau hariśaṃkarau na dattaṃ yaiś ca viprebhyas te kathaṃ bhājanaṃ śriyaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who have not served the Gautami, have not worshipped Hari and Shankara, and have not given to brahmins — how can they be vessels of fortune?
अध्याय १३६
त्वया न दत्तं किंचिच् च ब्राह्मणेभ्यो ममापि च यद् दीयते तद् एवेह परस्मिंश् चोपतिष्ठति
tvayā na dattaṃ kiṃcic ca brāhmaṇebhyo mamāpi ca yad dīyate tad eveha parasmiṃś copatiṣṭhati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You have given nothing to brahmins, nor to me. Only what is given here awaits one in the next world.
अध्याय १३६
मृद्भिर् वार्भिः कुशैर् मन्त्रैः शुचिकर्म सदैव यत् करोति तस्मात् पूतात्मा शरीरस्य च शोषणात्
mṛdbhir vārbhiḥ kuśair mantraiḥ śucikarma sadaiva yat karoti tasmāt pūtātmā śarīrasya ca śoṣaṇāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Because you always perform rites of purity with earth, water, kusha grass and mantras, and have dried up your body with austerity, you are pure of soul;
अध्याय १३६
विना दानेन न क्वापि भोगावाप्तिर् नृणां भवेत् सत्कर्माचरणाच् छुद्धो विरक्तः स्यात् ततो नरः
vinā dānena na kvāpi bhogāvāptir nṛṇāṃ bhavet satkarmācaraṇāc chuddho viraktaḥ syāt tato naraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
but without giving, men nowhere obtain enjoyments. By doing good works a man becomes pure, and then detached;
अध्याय १३६
ततो ऽप्रतिहतज्ञानो जीवन्मुक्तस् ततो भवेत् सर्वेषां सुलभा मुक्तिर् मद्भक्त्या चेह पूर्ततः
tato 'pratihatajñāno jīvanmuktas tato bhavet sarveṣāṃ sulabhā muktir madbhaktyā ceha pūrtataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
then, with unobstructed knowledge, he becomes liberated while living. Liberation is easy for all through devotion to me here, in full;
अध्याय १३६
भुक्तिर् दानादिना सर्वभूतदुःखनिबर्हणात् अथवा लप्स्यसे मुक्तिं भक्त्या भुक्तिं न लप्स्यसे
bhuktir dānādinā sarvabhūtaduḥkhanibarhaṇāt athavā lapsyase muktiṃ bhaktyā bhuktiṃ na lapsyase
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
enjoyment comes through giving and the like, and through relieving the suffering of all beings. Otherwise you will gain liberation through devotion, but you will not gain enjoyment."
अध्याय १३६
भक्त्या मुक्तिः कथं भूयाद् भुक्तेर् मुक्तिः सुदुर्लभा जाता चेद् देहिनां मुक्तिः किम् अन्येन प्रयोजनम्
bhaktyā muktiḥ kathaṃ bhūyād bhukter muktiḥ sudurlabhā jātā ced dehināṃ muktiḥ kim anyena prayojanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"How can liberation come through devotion? For one bent on enjoyment liberation is very hard. If embodied beings do attain liberation, what need is there of anything else?
अध्याय १३६
भक्त्या मुक्तिः सर्वपूज्या ताम् इच्छेयं जगन्मय
bhaktyā muktiḥ sarvapūjyā tām iccheyaṃ jaganmaya
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Liberation through devotion is honoured by all; that is what I would wish for, O you who pervade the world."
अध्याय १३६
एतद् एवान्तरं ब्रह्मन् दीयते माम् अनुस्मरन् ब्राह्मणायाथवार्थिभ्यस् तद् एवाक्षयतां व्रजेत्
etad evāntaraṃ brahman dīyate mām anusmaran brāhmaṇāyāthavārthibhyas tad evākṣayatāṃ vrajet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This is the difference, O brahmin: whatever is given to a brahmin or to supplicants while remembering me becomes imperishable.
अध्याय १३६
माम् अध्यात्वाथ यद् दद्यात् तत् तन्मात्रफलप्रदम् तत् पुनर् दत्तम् एवेह न भोगायात्र कल्पते
mām adhyātvātha yad dadyāt tat tanmātraphalapradam tat punar dattam eveha na bhogāyātra kalpate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
What one gives without meditating on me yields only its own measure of fruit; it is merely given here and does not serve for enjoyment hereafter.
अध्याय १३६
तस्माद् देहि महाबुद्धे भोज्यं किंचिन् मम ध्रुवम् अथवा विप्रमुख्याय गौतमीतीरम् आश्रितः
tasmād dehi mahābuddhe bhojyaṃ kiṃcin mama dhruvam athavā vipramukhyāya gautamītīram āśritaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
So, O wise one, you must give me some food, or give it to a chief brahmin while dwelling on the bank of the Gautami."
अध्याय १३६
मौद्गल्यः प्राह तं विष्णुं देयं मम न विद्यते नान्यत् किंचन देहादि यत् तत् त्वयि समर्पितम्
maudgalyaḥ prāha taṃ viṣṇuṃ deyaṃ mama na vidyate nānyat kiṃcana dehādi yat tat tvayi samarpitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Maudgalya said to Vishnu, "I have nothing to give — nothing else, not even my body, for that has already been offered to you."
अध्याय १३६
ततो विष्णुर् गरुत्मन्तं प्राह शीघ्रं जगत्पतिः इहानयस्व कणिशं ममायं चार्पयिष्यति
tato viṣṇur garutmantaṃ prāha śīghraṃ jagatpatiḥ ihānayasva kaṇiśaṃ mamāyaṃ cārpayiṣyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then Vishnu, Lord of the world, quickly said to Garuda, "Bring an ear of grain here; he will offer it to me,
अध्याय १३६
ततो योग्यान् अयं भोगान् प्राप्स्यते मनसः प्रियान् आकर्ण्य स्वामिनादिष्टं तथा चक्रे स पक्षिराट्
tato yogyān ayaṃ bhogān prāpsyate manasaḥ priyān ākarṇya svāminādiṣṭaṃ tathā cakre sa pakṣirāṭ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and then he will obtain fitting enjoyments dear to his heart." Hearing his master's command, the king of birds did so.
अध्याय १३६
विष्णुहस्ते कणान् प्रादात् स मौद्गल्यो यतव्रतः एतस्मिन्न् अन्तरे विष्णुर् विश्वकर्माणम् अब्रवीत्
viṣṇuhaste kaṇān prādāt sa maudgalyo yatavrataḥ etasminn antare viṣṇur viśvakarmāṇam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Maudgalya, keeping his vows, placed the grains in Vishnu's hand. Meanwhile Vishnu said to Vishvakarma:
अध्याय १३६
यावच् चास्य कुले सप्त पुरुषास् तावद् एव तु भवितारो महाबुद्धे तावत् कामा मनीषिताः गावो हिरण्यं धान्यानि वस्त्राण्य् आभरणानि च
yāvac cāsya kule sapta puruṣās tāvad eva tu bhavitāro mahābuddhe tāvat kāmā manīṣitāḥ gāvo hiraṇyaṃ dhānyāni vastrāṇy ābharaṇāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"For as long as seven generations of his family last, O wise one, let his desires be fulfilled — cattle, gold, grain, clothes and ornaments,
अध्याय १३६
यच् च किंचिन् मनःप्रीत्यै लोके भवति भूषणम् तत् सर्वम् आप मौद्गल्यो विष्णुगङ्गाप्रभावतः
yac ca kiṃcin manaḥprītyai loke bhavati bhūṣaṇam tat sarvam āpa maudgalyo viṣṇugaṅgāprabhāvataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and whatever adornment in the world delights the mind." All this Maudgalya obtained through the power of Vishnu and the Ganga.
अध्याय १३६
गृहं गच्छेति मौद्गल्यो विष्णुनोक्तस् ततो ययौ आश्रमे स्वस्य सर्वर्द्धिं दृष्ट्वा ऋषिर् अभाषत
gṛhaṃ gaccheti maudgalyo viṣṇunoktas tato yayau āśrame svasya sarvarddhiṃ dṛṣṭvā ṛṣir abhāṣata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Told by Vishnu, "Go home," Maudgalya went; seeing every kind of prosperity in his hermitage, the sage said:
अध्याय १३६
अहो दानप्रभावो ऽयम् अहो विष्णोर् अनुस्मृतिः अहो गङ्गाप्रभावश् च कैर् विचार्यो महान् अयम्
aho dānaprabhāvo 'yam aho viṣṇor anusmṛtiḥ aho gaṅgāprabhāvaś ca kair vicāryo mahān ayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Ah, the power of giving! Ah, the remembrance of Vishnu! Ah, the power of the Ganga! Who can fathom this greatness?"
अध्याय १३६
मौद्गल्यो भार्यया सार्धं पुत्रैः पौत्रैश् च बन्धुभिः पितृभ्यां बुभुजे भोगान् भुक्तिं मुक्तिम् अवाप च
maudgalyo bhāryayā sārdhaṃ putraiḥ pautraiś ca bandhubhiḥ pitṛbhyāṃ bubhuje bhogān bhuktiṃ muktim avāpa ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Maudgalya, with his wife, sons, grandsons, kinsmen and parents, enjoyed pleasures, and obtained both enjoyment and liberation.
अध्याय १३६
ततः प्रभृति तत् तीर्थं मौद्गल्यं वैष्णवं तथा तत्र स्नानं च दानं च भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ maudgalyaṃ vaiṣṇavaṃ tathā tatra snānaṃ ca dānaṃ ca bhuktimuktiphalapradam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From then on that tirtha has been called Maudgalya and Vaishnava; bathing and giving there yields enjoyment and liberation.
अध्याय १३६
तत्र श्रुतिः स्मृतिर् वापि तीर्थस्य स्यात् कथंचन तस्य विष्णुर् भवेत् प्रीतः पापैर् मुक्तः सुखी भवेत्
tatra śrutiḥ smṛtir vāpi tīrthasya syāt kathaṃcana tasya viṣṇur bhavet prītaḥ pāpair muktaḥ sukhī bhavet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whoever in any way hears of or remembers that tirtha, Vishnu is pleased with him; freed from sins, he becomes happy.
अध्याय १३६
एकादश सहस्राणि तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः सर्वार्थदायिनां तत्र स्नानदानजपादिभिः
ekādaśa sahasrāṇi tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ sarvārthadāyināṃ tatra snānadānajapādibhiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There are eleven thousand tirthas on the two banks, granting every aim through bathing, giving, japa and the like.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 136
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.