Brahma Purana· Brahma Purāṇa
154
अध्याय 154 / 246

Adhyaya 154

34 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ34 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १५४

श्लोक 1

सहस्रकुण्डम् आख्यातं तीर्थं वेदविदो विदुः यस्य स्मरणमात्रेण सुखी संपद्यते नरः

sahasrakuṇḍam ākhyātaṃ tīrthaṃ vedavido viduḥ yasya smaraṇamātreṇa sukhī saṃpadyate naraḥ

हिन्दी अर्थ

शेषनागके एक महाबली पुत्र था, जो मणिनागके नामसे प्रसिद्ध हुआ। उसे सदा गरुड़का भय बना रहता था, अतः उसने अपनी भक्तिके द्वारा भगवान् शंकरको संतुष्ट किया। प्रसन्न होनेपर

English

Rulers of men (kings) are content only by due sus¬ tenance of the Earth, since the protection of the king himself is accomplished by such holy rites as sacrifice.

अध्याय १५४

श्लोक 2

पुरा दाशरथी रामः सेतुं बद्ध्वा महार्णवे लङ्कां दग्ध्वा रिपून् हत्वा रावणादीन् रणे शरैः

purā dāśarathī rāmaḥ setuṃ baddhvā mahārṇave laṅkāṃ dagdhvā ripūn hatvā rāvaṇādīn raṇe śaraiḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् महेश्वरने कहा-- नाग! कोई वर माँगो।' नागने कहा प्रभो! मुझे गरुड्से अभय-दान दीजिये।' भगवान् शिवने कहा-- ऐसा ही होगा। तुम्हें गरुड्से भय न हो।' वरदान पाकर मणिनाग

English

For him the following activities tnn..

अध्याय १५४

श्लोक 3

वैदेहीं च समासाद्य रामो वचनम् अब्रवीत् पश्यत्सु लोकपालेषु तस्याचार्ये पुरः स्थिते

vaidehīṃ ca samāsādya rāmo vacanam abravīt paśyatsu lokapāleṣu tasyācārye puraḥ sthite

हिन्दी अर्थ

गरुड्से निर्भय हो बाहर निकला। वह क्षीरसागरके समीप, जहाँ भगवान् विष्णु शयन करते हैं, इधर- उधर विचरने लगा। जहाँ गरुड़ निवास करते थे, उस स्थानपर भी वह जाया करता। गरुड्ने उस

English

In times of adversity the vocation of a Ksatriya or a Vaisya is recommended for a Brahmin; the vocation of a Vais'ya to a Ksatriya and the jobs of a Sudra to both Ksatriyas and Vaisya s.

अध्याय १५४

श्लोक 4

अग्नौ शुद्धिगतां सीतां रामो लक्ष्मणसंनिधौ एहि वैदेहि शुद्धासि अङ्कम् आरोढुम् अर्हसि

agnau śuddhigatāṃ sītāṃ rāmo lakṣmaṇasaṃnidhau ehi vaidehi śuddhāsi aṅkam āroḍhum arhasi

हिन्दी अर्थ

नागको निर्भय विचरते देख पकड़ लिया और अपने घरमें लाकर डाल दिया।

English

O brahmins, in case of incompetence that shall be avoided. That alone shall be pursued during adversity, but chaotic mixing up of jobs shall not be effected.

अध्याय १५४

श्लोक 5

नेत्य् उवाच तदा श्रीमान् अङ्गदो हनुमांस् तथा अयोध्यायां तु वैदेहि सार्धं यामः सुहृज्जनैः

nety uvāca tadā śrīmān aṅgado hanumāṃs tathā ayodhyāyāṃ tu vaidehi sārdhaṃ yāmaḥ suhṛjjanaiḥ

हिन्दी अर्थ

इसी बीचमें नन्दीने जगदीश्वर भगवान् शिवसे

English

Thus, O brahmins, the duties of a Brahmin have been mentioned by me. Understand now the respective duties of the people of various stages of life even as I explain them well.

अध्याय १५४

श्लोक 6

तत्र शुद्धिम् अवाप्याथ पुनर् भ्रातृषु मातृषु लौकिकेष्व् अपि पश्यत्सु ततः शुद्धा नृपात्मजा

tatra śuddhim avāpyātha punar bhrātṛṣu mātṛṣu laukikeṣv api paśyatsu tataḥ śuddhā nṛpātmajā

हिन्दी अर्थ

शीघ्र जाकर जगदीश्वर भगवान् विष्णुको स्तुति करो और गरुड्के द्वारा बन्धनमें डाले हुए नागको मेरे कहनेसे ले आओ।' प्रभुको बात सुनकर नन्दी स्वयं ही लक्ष्मीपतिके पास उपस्थित हुए

English

O brahmins, with concentration and purity of mind lie shall make obeisance to the sun-god and fire-god at dawn as well as at dusk. He shall salute the preceptor too.

अध्याय १५४

श्लोक 7

अयोध्यायां सुपुण्ये ऽह्नि अङ्कम् आरोढुम् अर्हसि अस्याश् चरित्रविषये संदेहः कस्य जायते

ayodhyāyāṃ supuṇye 'hni aṅkam āroḍhum arhasi asyāś caritraviṣaye saṃdehaḥ kasya jāyate

हिन्दी अर्थ

और भगवान् शिवको कही हुई बातें वहाँ निवेदन कों। तब भगवान् नारायणने प्रसन्न होकर गरुङ्से कहा-- विनतानन्दन! मेरी बात मानकर नन्दीको वह नाग लौटा दो।' गरुड़ने नाग देना स्वीकार

English

O excellent brahmins, he shall stand when the pre¬ ceptor remains standing. He shall follow when the preceptor goes ahead. When the teacher is seated he shall be seated on a lower level. He shall avoid what is contrary to the preceptor.

अध्याय १५४

श्लोक 8

लोकापवादस् तद् अपि निरस्यः स्वजनेषु हि तयोर् वाक्यम् अनादृत्य लक्ष्मणः सविभीषणः

lokāpavādas tad api nirasyaḥ svajaneṣu hi tayor vākyam anādṛtya lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

नहीं किया और गर्वसे कहा--'मैं आपका भृत्य हूँ; मैं नागको लाया, आप उसे नन्दीको दे रहे हैं। स्वामी तो सेवकोंको दिया करते हैं, परंतु आप तो मेरी प्राप्य वस्तुको छीन रहे हैं। मेरी

English

He shall sit in front of him. Without his mind dwelling on anything else he shall repeat the Vedic text recited by the preceptor. Thereafter, on being permitted by him, he shall partake of the cooked food received as alms.

अध्याय १५४

श्लोक 9

रामश् च जाम्बवांश् चैव ताम् आह्वयन् नृपात्मजाम् स्वस्तीत्य् उक्ता देवताभी राज्ञो ऽङ्कं चारुरोह सा

rāmaś ca jāmbavāṃś caiva tām āhvayan nṛpātmajām svastīty uktā devatābhī rājño 'ṅkaṃ cāruroha sā

हिन्दी अर्थ

शक्ति आप जानते ही हें । मेरे ही बलसे तो आपने संग्राममे हैत्योंपर विजय प्राप्त की है।'

English

He shall take bath in the water wherein the preceptor has taken bath. Early in the morning everyday he shall fetch water for libation and sacrificial twigs for the preceptor.

अध्याय १५४

श्लोक 10

मुदितास् ते ययुः शीघ्रं पुष्पकेण विराजता अयोध्यां नगरीं प्राप्य तथा राज्यं स्वकं तु यत्

muditās te yayuḥ śīghraṃ puṣpakeṇa virājatā ayodhyāṃ nagarīṃ prāpya tathā rājyaṃ svakaṃ tu yat

हिन्दी अर्थ

भगवान् विष्णुने गरुडकी बात सुनकर सबके

English

Having learnt the requisite Vedic texts he shall pay fees to his preceptor. On getting his permission he shall enter the stage of a householder.

अध्याय १५४

श्लोक 11

मुदितास् ते ऽभवन् सर्वे सदा रामानुवर्तिनः ततः कतिपयाहेषु अनार्येभ्यो विरूपिकाम्

muditās te 'bhavan sarve sadā rāmānuvartinaḥ tataḥ katipayāheṣu anāryebhyo virūpikām

हिन्दी अर्थ

कहा--' देवेश्वर! अब मणिनाग नहीं आता है। सामने हँसकर कहा--' पक्षिराज! ठीक है, तुम्हारे जान पड़ता है गरुड़ने उसे खा लिया या बाँध ही बलसे मैंने असुरोंपर विजय पायी है।' फिर रखा है। यदि वह जीवित होता तो यहाँ आये भगवानूने क्रोध न करके कहा-'गरुड़! मैं

English

They all became glad, always following Rama. Then after a few days, from outcasts, a disapproving

अध्याय १५४

श्लोक 12

वाचं श्रुत्वा स तत्याज गुर्विणीं ताम् अयोनिजाम् मिथ्यापवादम् अपि हि न सहन्ते कुलोन्नताः

vācaṃ śrutvā sa tatyāja gurviṇīṃ tām ayonijām mithyāpavādam api hi na sahante kulonnatāḥ

हिन्दी अर्थ

मानता हुँ तुममें विलक्षण शक्ति है; पर तुम मेरी इस कनिष्ठ अँगुलीको तो वहन करो।' इतना कहकर भगवानूने अपनी अँगुली गरुड़के मस्तकपर रख दी। गरुड अँगुलीका भार सह नहीं सके।

English

word was heard; he gave up that pregnant one, not born of a womb. Those of exalted family do not tolerate even a false slander.

अध्याय १५४

श्लोक 13

वाल्मीकेर् मुनिमुख्यस्य आश्रमस्य समीपतः तत्याज लक्ष्मणः सीताम् अदुष्टां रुदतीं रुदन्

vālmīker munimukhyasya āśramasya samīpataḥ tatyāja lakṣmaṇaḥ sītām aduṣṭāṃ rudatīṃ rudan

हिन्दी अर्थ

तब गरुड़ने दीनभावसे लज्जित होकर हाथ जोड़कर प्रार्थना की और कहा--'मैं आपका अपराधी सेवक हूं । मेरा परित्राण कीजिये।' फिर उन्होंने माता लक्ष्मीसे प्रार्थना की। लक्ष्मीजीने

English

Lakshmana, weeping, abandoned the blameless, weeping Sita near the hermitage of the chief of sages Valmiki.

अध्याय १५४

श्लोक 14

नोल्लङ्घ्याज्ञा गुरूणाम् इत्य् असौ तद् अकरोद् भिया ततः कतिपयाहेषु व्यतीतेषु नृपात्मजः

nollaṅghyājñā gurūṇām ity asau tad akarod bhiyā tataḥ katipayāheṣu vyatīteṣu nṛpātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

कृपाकुल होकर जनार्दनसे कहा-- नाथ! विपन्न भृत्य गरुड़की रक्षा कोजिये।' तब भगवानूने नन्दीसे कहा--' नन्दिकेश्वर! तुम गरुड़के साथ ही नागको महादेवजीके पास ले जाओ।' “बहुत

English

"The command of elders must not be transgressed," he thought, and did so out of fear. Then, after a few days had passed, the king's son

अध्याय १५४

श्लोक 15

रामः सौमित्रिणा सार्धं हयमेधाय दीक्षितः तत्रैवाजग्मतुर् उभौ रामपुत्रौ यशस्विनौ

rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ hayamedhāya dīkṣitaḥ tatraivājagmatur ubhau rāmaputrau yaśasvinau

हिन्दी अर्थ

अच्छा' कहकर नन्दी गरुड और नागके साथ धीरे-धीरे शंकरजीके पास गये और सब समाचार

English

Rama, with Lakshmana, was initiated for the horse-sacrifice. There came both the famed sons of Rama,

अध्याय १५४

श्लोक 16

लवः कुशश् च विख्यातौ नारदाव् इव गायकौ रामायणं समग्रं तद् गन्धर्वाव् इव सुस्वरौ

lavaḥ kuśaś ca vikhyātau nāradāv iva gāyakau rāmāyaṇaṃ samagraṃ tad gandharvāv iva susvarau

हिन्दी अर्थ

तब शंकरजीने गरुड़से कहा--' महाबाहो ! तुम लोकपावनी गौतमी गङ्गाके पास जाओ। वे समस्त अभीष्ट वस्तुओंको देनेवाली हैं। उस शान्तिमयी सरितामें स्नान करनेसे तुम्हें समस्त

English

Lava and Kusha, renowned, singers like two Naradas, who sang the whole Ramayana, with fine voices like Gandharvas.

अध्याय १५४

श्लोक 17

रामस्य चरितं सर्वं गायमानौ समीयतुः यज्ञवाटं राजसुतौ हेतुभिर् लक्षितौ तदा

rāmasya caritaṃ sarvaṃ gāyamānau samīyatuḥ yajñavāṭaṃ rājasutau hetubhir lakṣitau tadā

हिन्दी अर्थ

इच्छित वस्तुएँ सौगुनी अथवा सहस्रगुनी होकर मिलेंगी। गरुड़! जो सब प्रकारके पापोंसे सन्तप्त हैं, दुर्हैबसे जिनका उद्योग नष्ट हो गया है, उन प्राणियोंके लिये मनोवाञ्छित फल देनेवाली

English

Singing the whole story of Rama, they approached the sacrificial ground; the princes were then recognised by signs:

अध्याय १५४

श्लोक 18

रामपुत्राव् उभौ शूरौ वैदेह्यास् तनयाव् इति ताव् आनीय ततः पुत्राव् अभिषिच्य यथाक्रमम्

rāmaputrāv ubhau śūrau vaidehyās tanayāv iti tāv ānīya tataḥ putrāv abhiṣicya yathākramam

हिन्दी अर्थ

गोदावरी नदी ही शरण हैं।' भगवान् शिवको यह बात सुनकर गरुड़ प्रणाम करके चले गये। गोदावरीके तटपर पहुंचकर उन्होंने जलमें स्नान किया और भगवान् शिव तथा विष्णुके चरणोंमें

English

"These two heroes, sons of Rama, are the sons of Vaidehi." Rama brought them and consecrated the sons in due order,

अध्याय १५४

श्लोक 19

अङ्कारूढौ ततः कृत्वा सस्वजे तौ पुनः पुनः संसारदुःखखिन्नानाम् अगतीनां शरीरिणाम्

aṅkārūḍhau tataḥ kṛtvā sasvaje tau punaḥ punaḥ saṃsāraduḥkhakhinnānām agatīnāṃ śarīriṇām

हिन्दी अर्थ

मस्तक झुकाया। फिर उनमें पूर्ववत् वेग आ गया और वे उड़कर भगवान् विष्णुके समीप चले गये। तबसे वह समस्त अभीष्ट वस्तुओंको देनेवाला तीर्थ 'गारुड्तीर्थ' के नामसे प्रसिद्ध

English

placed them on his lap and embraced them again and again. For embodied beings worn by the sorrows of worldly existence, without recourse,

अध्याय १५४

श्लोक 20

पुत्रालिङ्गनम् एवात्र परं विश्रान्तिकारणम् मुहुर् आलिङ्ग्य तौ पुत्रौ मुहुः स्वजति चुम्बति

putrāliṅganam evātra paraṃ viśrāntikāraṇam muhur āliṅgya tau putrau muhuḥ svajati cumbati

हिन्दी अर्थ

हुआ। वत्स नारद! मनुष्य मन और इन्द्रियोंको संयममें रखते हुए वहाँ स्नान आदि जो भी कर्म

English

the embrace of a son is the supreme cause of rest here. Repeatedly embracing his two sons, he embraces and kisses them again and again,

अध्याय १५४

श्लोक 21

किम् अप्य् अन्तर् ध्यायति च निःश्वसत्य् अपि वै मुहुः एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्ता राक्षसा लङ्कवासिनः

kim apy antar dhyāyati ca niḥśvasaty api vai muhuḥ etasminn antare prāptā rākṣasā laṅkavāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

करता है, वह सब अक्षय तथा शिव और विष्णुको प्रिय लगनेवाला होता है।

English

and meditates on something within, and sighs repeatedly. In the meantime the Rakshasas dwelling in Lanka arrived,

अध्याय १५४

श्लोक 22

सुग्रीवो हनुमांश् चैव अङ्गदो जाम्बवांस् तथा अन्ये च वानराः सर्वे विभीषणपुरःसराः

sugrīvo hanumāṃś caiva aṅgado jāmbavāṃs tathā anye ca vānarāḥ sarve vibhīṣaṇapuraḥsarāḥ

हिन्दी अर्थ

उसके आगे सब पापोंका नाश करनेवाला गोवर्धनतीर्थ है। वह पितरोंके लिये पुण्यजनक तथा स्मरणमात्रसे पाप दूर करनेवाला है। नारद! मैंने उसका प्रभाव प्रत्यक्ष देखा है । पूर्वकालमें

English

Sugriva and Hanuman, Angada and Jambavan, and all the other monkeys, led by Vibhishana.

अध्याय १५४

श्लोक 23

ते चागत्य नृपं प्राप्ताः सिंहासनम् उपस्थितम् सीताम् अदृष्ट्वा हनुमान् अङ्गदः कनकाङ्गदः

te cāgatya nṛpaṃ prāptāḥ siṃhāsanam upasthitam sītām adṛṣṭvā hanumān aṅgadaḥ kanakāṅgadaḥ

हिन्दी अर्थ

जाबालि नामसे प्रसिद्ध एक किसान ब्राह्मण रहता था। वह दोपहर हो जानेपर भी हलसे बेलोंको खोलता नहीं था। उनके दोनों बगलमें और पीठपर चाबुक मारता रहता था। उसके दोनों

English

They came and reached the king seated on the throne; not seeing Sita, Hanuman and Angada, golden-armleted, said:

अध्याय १५४

श्लोक 24

क्व गतायोनिजा माता एको रामो ऽत्र दृश्यते रामेण सा परित्यक्ता इत्य् ऊचुर् द्वारपालकाः

kva gatāyonijā mātā eko rāmo 'tra dṛśyate rāmeṇa sā parityaktā ity ūcur dvārapālakāḥ

हिन्दी अर्थ

बैल सदा आँखोंसे आँसू बहाते रहते थे। एक दिन कामधेनु गौ जगन्माता सुरभिने नन्दीसे सब हाल कहा। नन्दीने भी खिन्न होकर भगवान् शंकरको सब बातें बतायीं। तब शंकरजीने

English

"Where has the mother, not born of a womb, gone? Only Rama is seen here." The doorkeepers said, "She has been abandoned by Rama."

अध्याय १५४

श्लोक 25

पश्यत्सु लोकपालेषु आर्ये तत्र प्रवादिनि अग्नौ शुद्धिगतां सीतां किं तु राजा निरङ्कुशः

paśyatsu lokapāleṣu ārye tatra pravādini agnau śuddhigatāṃ sītāṃ kiṃ tu rājā niraṅkuśaḥ

हिन्दी अर्थ

नन्दीसे कहा--' तुम्हारी प्रत्येक बात सिद्ध हो।'

English

"While the world-guardians looked on, and the noble lady spoke of it, Sita, purified in fire — yet the king, unrestrained,

अध्याय १५४

श्लोक 26

उत्पन्नैर् लौकिकैर् वाक्यै रामस् त्यजति तां प्रियाम् मरिष्याव इति ह्य् उक्त्वा गौतमीं पुनर् ईयतुः

utpannair laukikair vākyai rāmas tyajati tāṃ priyām mariṣyāva iti hy uktvā gautamīṃ punar īyatuḥ

हिन्दी अर्थ

महादेवजीकी यह आज्ञा पाकर नन्दीने समस्त गोजातिको अपनेमें समेट लिया । स्वर्गलोक और मर्त्यलोककी समस्त गौएँ अदृश्य हो गयीं। तब

English

because of worldly rumours, abandons his beloved." Saying "We shall die," the two went again to the Gautami.

अध्याय १५४

श्लोक 27

रामस् तौ पृष्ठतो ऽभ्येत्य अयोध्यावासिभिः सह आगत्य गौतमीं तत्र ऽकुर्वंस् ते परमं तपः

rāmas tau pṛṣṭhato 'bhyetya ayodhyāvāsibhiḥ saha āgatya gautamīṃ tatra 'kurvaṃs te paramaṃ tapaḥ

हिन्दी अर्थ

» एवेततीर्थ, शुक्रतीर्थ और इन्द्रतीर्थका माहात्म्य १७३

English

Rama came behind them with the residents of Ayodhya, and having reached the Gautami there, they performed supreme austerity,

अध्याय १५४

श्लोक 28

स्मारं स्मारं निश्वसन्तस् तां सीतां लोकमातरम् संसारास्थाविरहिता गौतमीसेवनोत्सुकाः

smāraṃ smāraṃ niśvasantas tāṃ sītāṃ lokamātaram saṃsārāsthāvirahitā gautamīsevanotsukāḥ

हिन्दी अर्थ

गौओंके बिना जीवन नहीं रह सकता।' उस आपलोग गो-यज्ञ कीजिये, तभी दिव्य और समय मैंने देवताओंसे कहा-- जाओ, भगवान् मानस गौए प्राप्त होंगी।' तत्पश्चात् गौतमी शंकरसे याचना करो।' तदनन्तर उन्होंने भगवान् गङ्गाके तटपर देवताओंने गोयज्ञका आयोजन शंकरकी स्तुति करके उनसे सब हाल कहा।किया। फिर वहाँसे गौएँ बढ्ने लगीं। तभीसे वह

English

remembering again and again and sighing for that Sita, mother of the world, free of reliance on worldly existence, eager to serve the Gautami.

अध्याय १५४

श्लोक 29

लोकत्रयपतिः साक्षाद् रामो ऽनुजसमन्वितः प्राप्तः स्नात्वा च गौतम्यां शिवाराधनतत्परः

lokatrayapatiḥ sākṣād rāmo 'nujasamanvitaḥ prāptaḥ snātvā ca gautamyāṃ śivārādhanatatparaḥ

हिन्दी अर्थ

महादेवजीने भी देवताओंको उत्तर दिया-- इस तीर्थ “गोवर्धन! नामसे प्रसिद्ध हुआ। वह

English

Rama himself, lord of the three worlds, with his younger brother, arrived and bathed in the Gautami, intent on worship of Shiva.

अध्याय १५४

श्लोक 30

परितापं जहौ सर्वं सहस्रपरिवारितः यत्र चासीत् स वृत्तान्तः सहस्रकुण्डम् उच्यते

paritāpaṃ jahau sarvaṃ sahasraparivāritaḥ yatra cāsīt sa vṛttāntaḥ sahasrakuṇḍam ucyate

हिन्दी अर्थ

नन्दिकेश्वरके पास जाकर बोले-- हमें जगतूका किया हुआ केवल स्नान भी सहस्र गो-दानोंका उपकार करनेवाली गौएँ दीजिये।' नन्दी बोले- फल देनेवाला है।

English

Surrounded by a thousand, he gave up all anguish; the place where that event occurred is called Sahasrakunda.

अध्याय १५४

श्लोक 31

दशापराणि तीर्थानि तत्र सर्वार्थदानि च तत्र स्नानं च दानं च सहस्रफलदायकम्

daśāparāṇi tīrthāni tatra sarvārthadāni ca tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sahasraphaladāyakam

हिन्दी अर्थ

शवेततीर्थ, शुक्रतीर्थं और इन्द्रतीर्थका माहात्म्य

English

Ten other holy places there give all aims; bathing and giving there grant the fruit of a thousand.

अध्याय १५४

श्लोक 32

यत्र श्रीगौतमीतीरे वसिष्ठादिमुनीश्वरैः सर्वापत्तारकं होमम् अकारयद् अघान्तकम्

yatra śrīgautamītīre vasiṣṭhādimunīśvaraiḥ sarvāpattārakaṃ homam akārayad aghāntakam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजी कहते हैं-नारद! श्वेततीर्थ तीनों लोकोंमें विख्यात है। उसके श्रबणमात्रसे मनुष्य सब पापोंसे छुटकारा पा जाता है। पूर्वकालमें श्वेत नामके एक ब्राह्मण थे, जो महर्षि गौतमके

English

Where on the bank of the glorious Gautami Vasishtha and the other lords of sages had performed an oblation that saves from all calamities and destroys sin,

अध्याय १५४

श्लोक 33

सहस्रसंख्यायुक्तेषु कुण्डेषु वसुधारया सर्वान् अपेक्षितान् कामान् अवापासौ महातपाः

sahasrasaṃkhyāyukteṣu kuṇḍeṣu vasudhārayā sarvān apekṣitān kāmān avāpāsau mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रिय सखा थे। वे गोदावरीके तटपर रहकर अतिथियोंके स्वागत-सत्कारमें लगे रहते और मन-वाणी तथा क्रियाद्वारा भगवान् शिवका भजन करते थे। वे सदा भगवान् सदाशिवकी पूजा और

English

in the thousand kundas, by streams of wealth, that great ascetic obtained all desires sought.

अध्याय १५४

श्लोक 34

गौतम्याः सरिदम्बायाः प्रसादाद् राक्षसान्तकः सहस्रकुण्डाभिधं तद् अभूत् तीर्थं महाफलम्

gautamyāḥ saridambāyāḥ prasādād rākṣasāntakaḥ sahasrakuṇḍābhidhaṃ tad abhūt tīrthaṃ mahāphalam

हिन्दी अर्थ

ध्यान करते रहते थे। शिवके भजनमें ही उनको आयु पूरी हो गयी। तब यमराजके दूत उन्हें ले जानेके लिये आये, परंतु नारदजी ! वे ब्राह्मण-

English

By the grace of the mother river Gautami, destroyer of Rakshasas, that holy place named Sahasrakunda, of great fruit, came to be.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 154
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.