Brahma Purana· Brahma Purāṇa
174
अध्याय 174 / 246

Adhyaya 174

33 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ33 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १७४

श्लोक 1

सा संगता पूर्वम् अपांपतिं तं गङ्गा सुराणाम् अपि वन्दनीया देवैश् च सर्वैर् अनुगम्यमाना संस्तूयमाना मुनिभिर् मरुद्भिः

sā saṃgatā pūrvam apāṃpatiṃ taṃ gaṅgā surāṇām api vandanīyā devaiś ca sarvair anugamyamānā saṃstūyamānā munibhir marudbhiḥ

हिन्दी अर्थ

उलूकीने उनसे कहा- सुरश्रेष्ठ! मेरे स्वामी आपके पाशमें बँधे हैं और आपके ही दण्डसे पीड़ित हो रहे हैं। आप उससे मेरे पति और पुत्रोंकी रक्षा करें।' उसको यह कातर वाणी सुनकर यमराजको

English

The whole world undergoes sufferings for the sake of a son. What is it that one gets from a son? A son may be wise or foolish, excellent or middling.

अध्याय १७४

श्लोक 2

वसिष्ठजाबालिसयाज्ञवल्क्य क्रत्वङ्गिरोदक्षमरीचिवैष्णवाः शातातपः शौनकदेवरात भृग्वग्निवेश्यात्रिमरीचिमुख्याः

vasiṣṭhajābālisayājñavalkya kratvaṅgirodakṣamarīcivaiṣṇavāḥ śātātapaḥ śaunakadevarāta bhṛgvagniveśyātrimarīcimukhyāḥ

हिन्दी अर्थ

बडी दया आयी। उन्होंने बार-बार कहा-

English

Without a son, O leading king, heaven and salvation are very difficult to achieve. In the world, it is the son who is the most conducive to the achievement of virtue, love and wealth.

अध्याय १७४

श्लोक 3

सुधूतपापा मनुगौतमादयः सकौशिकास् तुम्बरुपर्वताद्याः अगस्त्यमार्कण्डसपिप्पलाद्याः सगालवा योगपरायणाश् च

sudhūtapāpā manugautamādayaḥ sakauśikās tumbaruparvatādyāḥ agastyamārkaṇḍasapippalādyāḥ sagālavā yogaparāyaṇāś ca

हिन्दी अर्थ

इनके लिये स्थान बताओ।' उसने कहा- “जगदीश्वर! आपके पाश मुझे ही बाँधे और आपका दण्ड भी मुझपर ही पड़े।'

English

Tell me how I can obtain a son. I am willing to go anywhere and perform any rite, whatever be the means thereof. By manly endeavour, repetition of Mantras, performance of sacrifices or distribution of charitable gifts a son should be got by me.

अध्याय १७४

श्लोक 4

सवामदेवाङ्गिरसो ऽथ भार्गवाः स्मृतिप्रवीणाः श्रुतिभिर् मनोज्ञाः सर्वे पुराणार्थविदो बहुज्ञास् ते गौतमीं देवनदीं तु गत्वा

savāmadevāṅgiraso 'tha bhārgavāḥ smṛtipravīṇāḥ śrutibhir manojñāḥ sarve purāṇārthavido bahujñās te gautamīṃ devanadīṃ tu gatvā

हिन्दी अर्थ

यमराजने कहा--शुभे ! तुम्हारे पुत्र, पति और तुम सब लोग निश्चिन्त होकर जीवन व्यतीत करो

English

The three well known debts are: (1) Rsi-rna or debt to the sages, which one discharges by the study of Veda; (2) Deva-fna or debt to the gods, which is discharged by performing worship and sacrifice; and (3) Pitr-rna or debt to the manes, which is discharged by procreation of a son. Evidently these great debts or obligations aim respectively at acquisition, dissemination and advancement of knowledge, preservation of religious and moral values, and perpetuation of the human race.

अध्याय १७४

श्लोक 5

स्तोष्यन्ति मन्त्रैः श्रुतिभिः प्रभूतैर् हृद्यैश् च तुष्टैर् मुदितैर् मनोभिः तां संगतां वीक्ष्य शिवो हरिश् च आत्मानम् आदर्शयतां मुनिभ्यः

stoṣyanti mantraiḥ śrutibhiḥ prabhūtair hṛdyaiś ca tuṣṭair muditair manobhiḥ tāṃ saṃgatāṃ vīkṣya śivo hariś ca ātmānam ādarśayatāṃ munibhyaḥ

हिन्दी अर्थ

कारण आपलोगोंका दुर्लभ दर्शन प्राप्त किया। हम तो पापयोनि पक्षी हैं। वरदान लेकर क्या करेंगे

English

Resoiting to the banks of Gautami he propitiated Varuna. Varuna who was pleased said to Hariscandra:

अध्याय १७४

श्लोक 6

तथामरास् तौ पितृभिश् च दृष्टौ स्तुवन्ति देवौ सकलार्तिहारिणौ

tathāmarās tau pitṛbhiś ca dṛṣṭau stuvanti devau sakalārtihāriṇau

हिन्दी अर्थ

चाहते हैं तो हमलोग उस कल्याणमय वरको अपने लिये नहीं चाहते। देवेश्वरो! जो अपने लिये याचना करता है, वह शोकका पात्र है। जो सदा परोपकारके लिये उद्यत रहता है, उसीका जीवन

English

O king, I shall grant you a son. Being issueless you have performed holy rites; certainly a son will be born to you if you are prepared to offer him in sacrifice.

अध्याय १७४

श्लोक 7

आदित्या वसवो रुद्रा मरुतो लोकपालकाः कृताञ्जलिपुटाः सर्वे स्तुवन्ति हरिशंकरौ

ādityā vasavo rudrā maruto lokapālakāḥ kṛtāñjalipuṭāḥ sarve stuvanti hariśaṃkarau

हिन्दी अर्थ

सफल है। अग्नि, जल, सूर्य, पृथ्वी और नाना प्रकारके धान्योंका तथा विशेषतः संत-महात्माओंका

English

If a Ksatriya happens to be the sacrificial animal, the same will be the most excellent one, if he knows the science of archery.

अध्याय १७४

श्लोक 8

संगमेषु प्रसिद्धेषु नित्यं सप्तसु नारद समुद्रस्य च गङ्गाया नित्यं देवौ प्रतिष्ठितौ

saṃgameṣu prasiddheṣu nityaṃ saptasu nārada samudrasya ca gaṅgāyā nityaṃ devau pratiṣṭhitau

हिन्दी अर्थ

त्वद्भीता अनुद्रवन्ते जनास्त्वद्भीता ब्रह्मचर्यं चरन्ति। त्वदद्रीताः साधु चरन्ति धीरास्त्वद्धीताः कर्मनिष्ठा भवन्ति ॥

English

The king said, ' 'yes' '. After saying so, the king said to the Rtviks and his eldest son Rohita, within the hearing of Varuna:

अध्याय १७४

श्लोक 9

गौतमेश्वर आख्यातो यत्र देवो महेश्वरः नित्यं संनिहितस् तत्र माधवो रमया सह

gautameśvara ākhyāto yatra devo maheśvaraḥ nityaṃ saṃnihitas tatra mādhavo ramayā saha

हिन्दी अर्थ

त्वद्धीताः सौम्यतामाश्रयन्ते त्वद्धीता: सोमपानं भजन्ते। त्वद्भीताश्चान्नगोदाननिष्ठास्त्वद्भीता ब्रह्मवादं वदन्ति॥

English

I am pure. I am in a hurry. At the very outset, O great

अध्याय १७४

श्लोक 10

ब्रह्मेश्वर इति ख्यातो मयैव स्थापितः शिवः लोकानाम् उपकारार्थम् आत्मनः कारणान्तरे

brahmeśvara iti khyāto mayaiva sthāpitaḥ śivaḥ lokānām upakārārtham ātmanaḥ kāraṇāntare

हिन्दी अर्थ

उपयोग सदा दूसरोंके भलेके लिये ही होता है। क्योंकि ब्रह्मा आदि देवता भी एक दिन मृत्युको प्राप्त होते हैं, देवेधरो! यह जानकर स्वार्थ- सिद्धिके लिये परिश्रम करना व्यर्थ है। विधाताने

English

O Ajigarta of great intelligence, what will you take from me? Tell me truthfully. You need not say anything else. Indeed, brahmins are truthful in speech.

अध्याय १७४

श्लोक 11

चक्रपाणिर् इति ख्यातः स्तुतो देवैर् मया सह तत्र संनिहितो विष्णुर् देवैः सह मरुद्गणैः

cakrapāṇir iti khyātaḥ stuto devair mayā saha tatra saṃnihito viṣṇur devaiḥ saha marudgaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

प्राणियोंके जन्मके साथ ही उनके लिये जो

English

Take one of the three sons, or me, or take this (woman) my wife. We shall keep alive by this sale.

अध्याय १७४

श्लोक 12

ऐन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं तद् एव हयमूर्धकम् हयमूर्धा तत्र विष्णुस् तन्मूर्धनि सुरा अपि सोमतीर्थम् इति ख्यातं यत्र सोमेश्वरः शिवः

aindratīrtham iti khyātaṃ tad eva hayamūrdhakam hayamūrdhā tatra viṣṇus tanmūrdhani surā api somatīrtham iti khyātaṃ yatra someśvaraḥ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

भी छः महीनेतक स्नान करनेसे गर्भवती होगी। गर्भिणी स्त्री एक सप्ताह स्नान करे तो वह वीर पुत्रकी जननी होगी और उसका पुत्र भी सौ वर्षको आयुवाला, धनवान्, बुद्धिमान्, शूरवीर

English

O Rohita, I will not sell my eldest son Sunahpuccha. The mother will not sell the youngest one. Hence I shall sell Sunahsepa, the one between these two. Tell me the amount (you wish to give) for him.

अध्याय १७४

श्लोक 13

इन्द्रस्य सोमश्रवसो देवैश् च ऋषिभिस् तथा प्रार्थितः सोम एवादाव् इन्द्रायेन्दो परिस्रव

indrasya somaśravaso devaiś ca ṛṣibhis tathā prārthitaḥ soma evādāv indrāyendo parisrava

हिन्दी अर्थ

तथा पुत्र-पौत्रोंका विस्तार करनेवाला होगा। इस

English

A sacrificial animal has to be kept ready for Varuna. (He must be) a man of superior qualities. If you are willing to take a price in exchange, tell me truthfully, O great sage.

अध्याय १७४

श्लोक 14

सप्त दिशो नानासूर्याः सप्त होतार ऋत्विजः देवा आदित्या ये सप्त तेभिः सोमाभिरक्ष न

sapta diśo nānāsūryāḥ sapta hotāra ṛtvijaḥ devā ādityā ye sapta tebhiḥ somābhirakṣa na

हिन्दी अर्थ

विधान रच दिया है, वह कभी बदल नहीं तीर्थमें पिण्ड आदि देनेसे पितरोंकी मुक्ति हो

English

Saying "So be it" Ajigarta fixed a thousand cows, (measures) of grains, gold coins and clothes as the price of his son. "O Prince", he said, "give the excellent things (tome), I shall give my son to you".

अध्याय १७४

श्लोक 15

यत् ते राजञ् छृतं हविस् तेन सोमाभिरक्ष नः अरातीवा मा नस् तारीन् मो च नः किंचनाममद्

yat te rājañ chṛtaṃ havis tena somābhirakṣa naḥ arātīvā mā nas tārīn mo ca naḥ kiṃcanāmamad

हिन्दी अर्थ

सकता। अतः जीव व्यर्थ ही क्लेश उठाते हैं। इसलिये हम जगत्के कल्याणके लिये ही कुछ याचना करते हैं। हमारी यह याचना सबके लिये

English

Saying "So be it" Rohita too gave him money and clothes. After giving it, Rohita went to his father along with the son of the sage. He informed his father about the son of the sage bought for a price.

अध्याय १७४

श्लोक 16

ऋषे मन्त्रकृतां स्तोमैः कश्यपोद्वर्धयन् गिरः सोमं नमस्य राजानं यो जज्ञे वीरुधां पतिर्

ṛṣe mantrakṛtāṃ stomaiḥ kaśyapodvardhayan giraḥ somaṃ namasya rājānaṃ yo jajñe vīrudhāṃ patir

हिन्दी अर्थ

जायगी। कोई भी मनुष्य इसमें स्नान करनेसे मन, वाणी तथा शरीरजन्य पापसे मुक्त हो जायगा। अग्निदेवने कहा जो लोग नियमपूर्वक रहते

English

"Sage, increasing the words with hymns by composers of mantras, Kashyapa, bow to Soma the king, who was born lord of plants.

अध्याय १७४

श्लोक 17

कारुर् अहं ततो भिषग् उपलप्रक्षिणी नना नानाधियो वसूयवो ऽनु गा इव तस्थिम

kārur ahaṃ tato bhiṣag upalaprakṣiṇī nanā nānādhiyo vasūyavo 'nu gā iva tasthima

हिन्दी अर्थ

गुणदायक है। आप दोनों इसका अनुमोदन करें। हुए दक्षिण-तटपर मेरे स्तोत्रका पाठ करेंगे, उन्हें गङ्गाके दोनों तटोंपर जो हमारे आश्रम हैं, वे मैं आयु, आरोग्य, ऐश्वर्य, लक्ष्मी तथा रूप प्रदान

English

I am the poet, then the physician, the stone-grinder; with various minds, desiring wealth, we stood like cows (following)."

अध्याय १७४

श्लोक 18

एवम् उक्त्वा च ऋषिभिः सोमं प्राप्य च वज्रिणे तेभ्यो दत्त्वा ततो यज्ञः पूर्णो जातः शतक्रतोः

evam uktvā ca ṛṣibhiḥ somaṃ prāpya ca vajriṇe tebhyo dattvā tato yajñaḥ pūrṇo jātaḥ śatakratoḥ

हिन्दी अर्थ

तीर्थरूपमें परिणत हो जायँ। वहाँ कोई पापी या

English

Having said so, and having obtained soma for the thunderbolt-wielder, they gave it to him from the sages, and the sacrifice of Shatakratu was completed.

अध्याय १७४

श्लोक 19

तत् सोमतीर्थम् आख्यातम् आग्नेयं पुरतस् तु तत् अग्निर् इष्ट्वा महायज्ञैर् माम् आराध्य मनीषितम्

tat somatīrtham ākhyātam āgneyaṃ puratas tu tat agnir iṣṭvā mahāyajñair mām ārādhya manīṣitam

हिन्दी अर्थ

दान, जप, होम और पितरोंका पूजन आदि करें, वह सब अक्षय पुण्य देनेवाला हो।

English

That is called Soma-tirtha; before it is the Agneya. Agni, having worshipped with great sacrifices and propitiated me, obtained what he desired.

अध्याय १७४

श्लोक 20

संप्राप्तवान् मत्प्रसादाद् अहं तत्रैव नित्यशः स्थितो लोकोपकारार्थं तत्र विष्णुः शिवस् तथा

saṃprāptavān matprasādād ahaṃ tatraiva nityaśaḥ sthito lokopakārārthaṃ tatra viṣṇuḥ śivas tathā

हिन्दी अर्थ

यमराज बोले जो लोग गौतमीके उत्तर- तटपर यमस्तोत्रका पाठ करेंगे, उनके बंशमें सात पीढ़ियोंतक किसीकी अकालमृत्यु नहीं होगी। वे पुरुष सदा सब प्रकारकी सम्पत्तियोंके भागी होंगे ।

English

By my grace he stays there constantly; for the benefit of the world Vishnu and Shiva too stay there.

अध्याय १७४

श्लोक 21

तस्माद् आग्नेयम् आख्यातम् आदित्यं तदनन्तरम् यत्रादित्यो वेदमयो नित्यम् एति उपासितुम्

tasmād āgneyam ākhyātam ādityaṃ tadanantaram yatrādityo vedamayo nityam eti upāsitum

हिन्दी अर्थ

जो जितात्मा पुरुष प्रतिदिन इस स्तोत्रका पाठ

English

Therefore it is called Agneya; next is the Aditya, where Aditya, made of the Vedas, constantly comes to worship,

अध्याय १७४

श्लोक 22

रूपान्तरेण मध्याह्ने द्रष्टुं मां शंकरं हरिम् नमस्कार्यस् तत्र सदा मध्याह्ने सकलो जनः

rūpāntareṇa madhyāhne draṣṭuṃ māṃ śaṃkaraṃ harim namaskāryas tatra sadā madhyāhne sakalo janaḥ

हिन्दी अर्थ

करूगा। जो कोई मानव कहीं भी इस स्तोत्रका पाठ करेगा अथवा लिखकर भी इसे घरमें रख देगा, उसको तथा उसके घरको कभी भी अग्निसे भय न होगा। जो मनुष्य पवित्र होकर अग्नितीर्थमें

English

in another form at midday, to see me, Shankara and Hari. There at midday every person should always bow.

अध्याय १७४

श्लोक 23

रूपेण केन सविता समायातीत्य् अनिश्चयात् तस्माद् आदित्यम् आख्यातं बार्हस्पत्यम् अनन्तरम्

rūpeṇa kena savitā samāyātīty aniścayāt tasmād ādityam ākhyātaṃ bārhaspatyam anantaram

हिन्दी अर्थ

स्नान और दान करेगा, उसे निश्चय ही अग्निष्टोम- यज्ञका फल मिलेगा।

English

In what form the Sun comes is uncertain; therefore it is called Aditya; next is the Barhaspatya.

अध्याय १७४

श्लोक 24

बृहस्पतिः सुरैः पूजां तस्मात् तीर्थाद् अवाप ह ईजे च यज्ञान् विविधान् बार्हस्पत्यं ततो विदुः

bṛhaspatiḥ suraiḥ pūjāṃ tasmāt tīrthād avāpa ha īje ca yajñān vividhān bārhaspatyaṃ tato viduḥ

हिन्दी अर्थ

तबसे वह तीर्थ याम्यतीर्थ, आग्रेयतीर्थ, कपोततीर्थ, उलूकतीर्थ और हेत्युलूकतीर्थके नामसे विद्वानोंमें प्रसिद्ध हुआ। वहाँ तीन हजार तीन सौ नब्बे तीर्थ

English

From that holy place Brihaspati obtained worship by the gods and performed many sacrifices; hence they know it as Barhaspatya.

अध्याय १७४

श्लोक 25

तत्तीर्थस्मरणाद् एव ग्रहशान्तिर् भविष्यति तस्माद् अप्य् अपरं तीर्थम् इन्द्रगोपे नगोत्तमे

tattīrthasmaraṇād eva grahaśāntir bhaviṣyati tasmād apy aparaṃ tīrtham indragope nagottame

हिन्दी अर्थ

करेगा, वह अट्टासी हजार व्याधियोंसे कभी हैं और उनमेंसे प्रत्येक तीर्थ मोक्ष देनेवाला है। पीडित न होगा। इस तीर्थमें तीन मासतक स्नान उन तीर्थामें स्नान करनेसे मनुष्य पवित्र होते, पुत्र करनेसे सती-साध्वी स्त्री गर्भवती होगी। वन्ध्या और धन पाते तथा अन्तमें स्वर्गलोकको जाते हैं ।

English

By mere remembrance of that holy place there will be peace of the planets. Another holy place beyond that, on the best mountain Indragopa,

अध्याय १७४

श्लोक 26

प्रतिष्ठितं महालिङ्गं कस्मिंश्चित् कारणान्तरे हिमालयेन तत् तीर्थम् अद्रितीर्थं तद् उच्यते

pratiṣṭhitaṃ mahāliṅgaṃ kasmiṃścit kāraṇāntare himālayena tat tīrtham adritīrthaṃ tad ucyate

हिन्दी अर्थ

तपस्तीर्थ, इन्द्रतीर्थं और वृषाकपि एवं अवब्जकतीर्थकी महिमा

English

a great linga was established for some reason by Himalaya; that holy place is called Adri-tirtha.

अध्याय १७४

श्लोक 27

तत्र स्नानं च दानं च सर्वकामप्रदं शुभम् एवं सा गौतमी गङ्गा ब्रह्माद्रेश् च विनिःसृता

tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakāmapradaṃ śubham evaṃ sā gautamī gaṅgā brahmādreś ca viniḥsṛtā

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजी कहते हैं-तपस्तीर्थ बहुत बड़ा तीर्थ प्रसन्नताको बढ़ानेवाला है। उस तीर्थमें जो पापनाशक है। वह तपस्याकी वृद्धि करनेवाला, समस्त घटना घटी है, उसे बतलाता हूँ; सुनो । ऋषियोंमें अभिलषित वस्तुओंका दाता, पवित्र तथा पितरोंको अग्नि और जलको श्रेष्ठताको लेकर परस्पर संवाद

English

Bathing and giving there are auspicious and grant all desires. Thus the Gautami Ganga issued from Brahmagiri;

अध्याय १७४

श्लोक 28

यावत् सागरगा देवी तत्र तीर्थानि कानिचित् संक्षेपेण मयोक्तानि रहस्यानि शुभानि च

yāvat sāgaragā devī tatra tīrthāni kānicit saṃkṣepeṇa mayoktāni rahasyāni śubhāni ca

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मादयोऽपि हि यतो युज्यन्ते मृत्युना सह। एवं ज्ञात्वा तु देवेशौ वृथा स्वार्थपरिश्रमः ॥

English

as far as the goddess goes to the sea, some holy places there have been told by me in brief, secret and auspicious.

अध्याय १७४

श्लोक 29

वेदे पुराणे ऋषिभिः प्रसिद्धा या गौतमी लोकनमस्कृता च वक्तुं कथं ताम् अतिसुप्रभावाम् अशेषतो नारद कस्य शक्तिः

vede purāṇe ṛṣibhiḥ prasiddhā yā gautamī lokanamaskṛtā ca vaktuṃ kathaṃ tām atisuprabhāvām aśeṣato nārada kasya śaktiḥ

हिन्दी अर्थ

तपस्तीर्थ, इन्द्रतीर्थ और वृषाकपि एवं अब्जकतीर्थको महिमा

English

The Gautami, famed in the Veda, Purana and among sages, bowed to by the world — who, Narada, has the power to tell of her of such great glory fully?

अध्याय १७४

श्लोक 30

भक्त्या प्रवृत्तस्य यथाकथंचिन् नैवापराधो ऽस्ति न संशयो ऽत्र तस्माच् च दिङ्मात्रमतिप्रयासात् संसूचितं लोकहिताय तस्याः

bhaktyā pravṛttasya yathākathaṃcin naivāparādho 'sti na saṃśayo 'tra tasmāc ca diṅmātramatiprayāsāt saṃsūcitaṃ lokahitāya tasyāḥ

हिन्दी अर्थ

हुआ। एक पक्ष कहता था, जल श्रेष्ठ है और दूसरे पक्षके लोग अग्रिकी श्रेष्ठताका प्रतिपादन करते थे। अग्निको श्रेष्ठता बतलानेवाले अपनी युक्तियाँ इस प्रकार उपस्थित करते थे--' अग्निके

English

For one who acts with devotion in any way there is no offence, no doubt here; therefore after great effort she has been indicated only in outline for the good of the world.

अध्याय १७४

श्लोक 31

कस् तस्याः प्रतितीर्थं तु प्रभावं वक्तुम् ईश्वरः अपि लक्ष्मीपतिर् विष्णुर् अलं सोमेश्वरः शिवः

kas tasyāḥ pratitīrthaṃ tu prabhāvaṃ vaktum īśvaraḥ api lakṣmīpatir viṣṇur alaṃ someśvaraḥ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

बिना जीवन कहाँ रह सकता है, क्योंकि अग्नि ही जीवरूप है। आत्मा और हविष्य भी वही है। अग्निसे ही समस्त जगतूकी उत्पत्ति होती है। अग्निने समस्त विश्वको धारण कर रखा है। अग्नि

English

Who is able to tell the greatness of each of her holy places? Even Vishnu, lord of Lakshmi, and Shiva Someshvara would not suffice.

अध्याय १७४

श्लोक 32

क्वचित् कस्मिंश् च तीर्थानि कालयोगे भवन्ति हि गुणवन्ति महाप्राज्ञ गौतमी तु सदा नृणाम्

kvacit kasmiṃś ca tīrthāni kālayoge bhavanti hi guṇavanti mahāprājña gautamī tu sadā nṛṇām

हिन्दी अर्थ

ही ज्योतिर्मय जगत् है। अतः अग्निसे बढ़कर दूसरा कोई भी अत्यन्त पावन देवता नहीं है। अग्निको ही अन्तर्ज्योति तथा परमज्योति कहते हैं। अग्निके बिना कोई भी वस्तु नहीं है। यह

English

Holy places somewhere become so at some time and conjunction; but the Gautami, greatly wise one, is always virtuous for men.

अध्याय १७४

श्लोक 33

सर्वत्र सर्वदा पुण्या को न्व् अस्या गुणकीर्तनम् वक्तुं शक्तस् ततस् तस्यै नम इत्य् एव युज्यते

sarvatra sarvadā puṇyā ko nv asyā guṇakīrtanam vaktuṃ śaktas tatas tasyai nama ity eva yujyate

हिन्दी अर्थ

त्रिलोकी अग्निका धाम है। इसलिये पाँचों भूतोंमें अग्निसे श्रेष्ठ दूसरा कोई नहीं है। नारीकी योनिमें पुरुष जो वीर्य स्थापित करता है और उसमें जो देह आदिके निर्माणकी शक्ति होती है, वह सब

English

Holy everywhere and always — who can tell the praise of her virtues? Therefore "Salutation to her" alone is fitting.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 174
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.