Brahma Purana· Brahma Purāṇa
218
अध्याय 218 / 246

Adhyaya 218

32 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ32 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २१८

श्लोक 1

अधर्मस्य गतिर् ब्रह्मन् कथिता नस् त्वयानघ धर्मस्य च गतिं श्रोतुम् इच्छामो वदतां वर

adharmasya gatir brahman kathitā nas tvayānagha dharmasya ca gatiṃ śrotum icchāmo vadatāṃ vara

हिन्दी अर्थ

अमलोनीका साग, चूकाका साग, चनेको पत्तीका

English

On hearing the words of Indra, Ksama flew over the quarters. The beautiful lady came near Yama in a moment.

अध्याय २१८

श्लोक 2

कृत्वा पापानि कर्माणि कथं यान्त्य् अशुभां गतिम् कर्मणा च कृतेनेह केन यान्ति शुभां गतिम्

kṛtvā pāpāni karmāṇi kathaṃ yānty aśubhāṃ gatim karmaṇā ca kṛteneha kena yānti śubhāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

गन्धशूकर (वाराहीकन्द), हलभृत्य, सरसों,

English

Brightening the ten quarters the lady came near Yama. She sang the sweet Hindolakasongin an exquisitely graceful style.

अध्याय २१८

श्लोक 3

कृत्वा पापानि कर्माणि त्व् अधर्मवशम् आगतः मनसा विपरीतेन निरयं प्रतिपद्यते

kṛtvā pāpāni karmāṇi tv adharmavaśam āgataḥ manasā viparītena nirayaṃ pratipadyate

हिन्दी अर्थ

उठाये। अतः ऋषियोंकी बतायी हुई विधिके अनुसार प्याज, लहसुन, शकरकन्द, भ॑साकंद, जिमीकंद, देवता, पितर, महायोगी, स्वाहा और स्वधाको सदा बारंबार नमस्कार है ।

English

Carry out, dear Son, your duty of annihilating the subjects. See the wind that blows always, Brahma who creates subjects. Earth that carries them and me who wander over the three worlds.

अध्याय २१८

श्लोक 4

मोहाद् अधर्मं यः कृत्वा पुनः समनुतप्यते मनःसमाधिसंयुक्तो न स सेवेत दुष्कृतम्

mohād adharmaṃ yaḥ kṛtvā punaḥ samanutapyate manaḥsamādhisaṃyukto na sa seveta duṣkṛtam

हिन्दी अर्थ

श्राद्ध-कल्पका वर्णन

English

Unable to endure the severity of the heat of her husband, the beautiful woman of good waistline thought, "What should be done by me?"

अध्याय २१८

श्लोक 5

यदि विप्राः कथयते विप्राणां धर्मवादिनाम् ततो ऽधर्मकृतात् क्षिप्रम् अपराधात् प्रमुच्यते

yadi viprāḥ kathayate viprāṇāṃ dharmavādinām tato 'dharmakṛtāt kṣipram aparādhāt pramucyate

हिन्दी अर्थ

सुथनी, लौकी, पेहँटुल, कुम्हडा, मिर्च, सोंठ, पीपल, बैंगन, केवाँच, बहेड़ा, कच्चे गेहुँका अर्क,

English

The extremely intelligent Manu and Yama were her sons born of Vivas van (Sun). The holy river Yamuna (too was her daughter). Listen to that incident which caused surprise.

अध्याय २१८

श्लोक 6

यथा यथा नरः सम्यग् अधर्मम् अनुभाषते समाहितेन मनसा विमुञ्चति तथा तथा

yathā yathā naraḥ samyag adharmam anubhāṣate samāhitena manasā vimuñcati tathā tathā

हिन्दी अर्थ

इन सब वस्तुओंका श्राद्धमें उपयोग न करे। जो

English

After saying this she went ahead, desirous of peaceful form. After going home U§a mentioned everything to her father. Tvastr was surprised. Being fond of his daughter he said to her:

अध्याय २१८

श्लोक 7

यथा यथा मनस् तस्य दुष्कृतं कर्म गर्हते तथा तथा शरीरं तु तेनाधर्मेण मुच्यते

yathā yathā manas tasya duṣkṛtaṃ karma garhate tathā tathā śarīraṃ tu tenādharmeṇa mucyate

हिन्दी अर्थ

देरका बना हुआ और नीरस हो तथा जिसमेंसे मदिराकी-सी गन्ध आती हो, ऐसे पदार्थौको श्राद्धमें न दे। चिरायता, नीम, राई, धनिया, तरबूज और अमलबेद भी श्राद्धमें वर्जित हैं।

English

Thus urged by her father she said ''No, No" again and again. She went to the Northern Kuru country' for performing penance.

अध्याय २१८

श्लोक 8

भुजंग इव निर्मोकान् पूर्वभुक्ताञ् जहाति तान् दत्त्वा विप्रस्य दानानि विविधानि समाहितः

bhujaṃga iva nirmokān pūrvabhuktāñ jahāti tān dattvā viprasya dānāni vividhāni samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

अमडा और नैपाली धनियाका श्राद्धमे उपयोग करना चाहिए। खीर, सेमर, मूँग, लडू, पानक, रसाल (आम) और गोदुग्धको भी श्राद्धमें भक्तिपूर्वक देना चाहिए। जो भी स्वादिष्ट एवं स्निग्ध खाद्य

English

There she assumed the form of a mare and performed a severe penance. U§a steadily meditated upon her husband who was too fierce to be looked at.

अध्याय २१८

श्लोक 9

मनःसमाधिसंयुक्तः स्वर्गतिं प्रतिपद्यते दानानि तु प्रवक्ष्यामि यानि दत्त्वा द्विजोत्तमाः

manaḥsamādhisaṃyuktaḥ svargatiṃ pratipadyate dānāni tu pravakṣyāmi yāni dattvā dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

नामक नरकमें गिरता है। यदि अनजानमें या प्रमादवश एक बार इन निषिद्ध वस्तुओंका भक्षण कर ले तो उसके दोषको निवृत्तिके लिये प्रायश्चित्त करना आवश्यक है सात दिनोंतक क्रमश: फल,

English

In the meantime, O dear one, the shadow Chaya who had assumed the form of Usa, cohabited with her husband. Children were born to her.

अध्याय २१८

श्लोक 10

नरः कृत्वाप्य् अकार्याणि ततो धर्मेण युज्यते सर्वेषाम् एव दानानाम् अन्नं श्रेष्ठम् उदाहृतम्

naraḥ kṛtvāpy akāryāṇi tato dharmeṇa yujyate sarveṣām eva dānānām annaṃ śreṣṭham udāhṛtam

हिन्दी अर्थ

मूल, दूध, दही, तक्र, गोमूत्र और जौकी लप्सी खाकर रहे। इस प्रकार ब्राह्मणों और विशेषत: भगवान् विष्णुके भक्तोंको उचित है कि वे एक बार भी निषिद्ध आचरण कर लेनेपर इस प्रकार

English

A man, though having done what ought not to be done, is then joined with dharma; of all gifts, food is declared the best.

अध्याय २१८

श्लोक 11

सर्वम् अन्नं प्रदातव्यम् ऋजुना धर्मम् इच्छता प्राणा ह्य् अन्नं मनुष्याणां तस्माज् जन्तुः प्रजायते

sarvam annaṃ pradātavyam ṛjunā dharmam icchatā prāṇā hy annaṃ manuṣyāṇāṃ tasmāj jantuḥ prajāyate

हिन्दी अर्थ

शरीरकी शुद्धि करें। ऊपर बतायी हुई निषिद्ध वस्तुओंका अवश्य त्याग करे। अपनी शक्तिके अनुसार श्राद्धकी सामग्री एकत्रित करके विधिपूर्वक श्राद्ध करना सबका कर्तव्य है। जो अपने वैभवके

English

All food should be given, by one wishing dharma, in uprightness; for life-breaths of men are food, and from food a creature is born.

अध्याय २१८

श्लोक 12

अन्ने प्रतिष्ठिता लोकास् तस्माद् अन्नं प्रशस्यते अन्नम् एव प्रशंसन्ति देवर्षिपितृमानवाः

anne pratiṣṭhitā lokās tasmād annaṃ praśasyate annam eva praśaṃsanti devarṣipitṛmānavāḥ

हिन्दी अर्थ

अनुसार इस प्रकार विधिपूर्वक श्राद्ध करता है, वह मानव ब्रह्मासे लेकर कोटपर्यन्त सम्पूर्ण जगत्को

English

The worlds rest on food, therefore food is praised; gods, sages, ancestors and humans praise food alone.

अध्याय २१८

श्लोक 13

अन्नस्य हि प्रदानेन स्वर्गम् आप्नोति मानवः न्यायलब्धं प्रदातव्यं द्विजातिभ्यो ऽन्नम् उत्तमम्

annasya hi pradānena svargam āpnoti mānavaḥ nyāyalabdhaṃ pradātavyaṃ dvijātibhyo 'nnam uttamam

हिन्दी अर्थ

पदार्थ हों, उनका श्राद्धमें उपयोग करना चाहिए। तृप्त कर देता है।

English

By giving food a man attains heaven; excellent food justly obtained should be given to the twice-born.

अध्याय २१८

श्लोक 14

स्वाध्यायसमुपेतेभ्यः प्रहृष्टेनान्तरात्मना यस्य त्व् अन्नम् उपाश्नन्ति ब्राह्मणाश् च सकृद् दश

svādhyāyasamupetebhyaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā yasya tv annam upāśnanti brāhmaṇāś ca sakṛd daśa

हिन्दी अर्थ

जिनमें खटाई और कडुआपन कम हो, ऐसी ही

English

With glad inner self to those endowed with Vedic study — he whose food ten Brahmins eat even once,

अध्याय २१८

श्लोक 15

हृष्टेन मनसा दत्तं न स तिर्यग्गतिर् भवेत् ब्राह्मणानां सहस्राणि दशाभोज्य द्विजोत्तमाः

hṛṣṭena manasā dattaṃ na sa tiryaggatir bhavet brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi daśābhojya dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

मुनियोने पूछा--ब्रह्मन्! जिसके पिता तो जीवित

English

given with a glad mind, would not go to an animal state. By feeding ten thousand Brahmins, best of Brahmins,

अध्याय २१८

श्लोक 16

नरो ऽधर्मात् प्रमुच्येत पापेष्व् अभिरतः सदा भैक्षेणान्नं समाहृत्य विप्रो वेदपुरस्कृतः

naro 'dharmāt pramucyeta pāpeṣv abhirataḥ sadā bhaikṣeṇānnaṃ samāhṛtya vipro vedapuraskṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

वस्तुओंका उपयोग करना उचित है। अधिक हों, किंतु पितामह और प्रपितामहकी मृत्यु हो खट्टे, अधिक नमकीन और अधिक कडवे पदार्थ गयी हो, उसे किस प्रकार श्राद्ध करना चाहिए' असुरोंके भोजन हैं; अत: उनको दूरसे ही त्याग यह विस्तारपूर्वक बतलाइये।'

English

a man ever fond of sin is freed from unrighteousness. A Brahmin with the Veda in front, having gathered food by begging,

अध्याय २१८

श्लोक 17

स्वाध्यायनिरते विप्रे दत्त्वेह सुखम् एधते अहिंसन् ब्राह्मणस्वानि न्यायेन परिपाल्य च

svādhyāyanirate vipre dattveha sukham edhate ahiṃsan brāhmaṇasvāni nyāyena paripālya ca

हिन्दी अर्थ

व्यासजी बोले--पिता जिनके लिये श्राद्ध करते

English

giving it here to a Brahmin devoted to Vedic study, prospers happily; without harming Brahmins' property and protecting it justly,

अध्याय २१८

श्लोक 18

क्षत्रियस् तरसा प्राप्तम् अन्नं यो वै प्रयच्छति द्विजेभ्यो वेदमुख्येभ्यः प्रयतः सुसमाहितः

kṣatriyas tarasā prāptam annaṃ yo vai prayacchati dvijebhyo vedamukhyebhyaḥ prayataḥ susamāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वादिष्ट पदार्थ देवताओंके भोजन हैं। अत: उन्हींका हैं, उनके लिये स्वयं पुत्र भी श्राद्ध कर सकता श्राद्धमें उपयोग करे श्राद्धमें निषिद्ध वस्तु भोजन है। ऐसा करनेसे लौकिक और वैदिक धर्मको करानेवाला मनुष्य रौरव नरकमें पड़ता है। अभक्ष्य हानि नहीं होती।' वस्तुएँ ब्राह्मणोंको कदापि न दे। बरैंकी पत्तीका। मुनियोंने पूछा--विप्रवर ! जिसके पिताकी मृत्यु

English

the Kshatriya who gives to Brahmins, chiefs in the Veda, with purity and composure food gained by his strength,

अध्याय २१८

श्लोक 19

तेनापोहति धर्मात्मा दुष्कृतं कर्म भो द्विजाः षड्भागपरिशुद्धं च कृषेर् भागम् उपार्जितम्

tenāpohati dharmātmā duṣkṛtaṃ karma bho dvijāḥ ṣaḍbhāgapariśuddhaṃ ca kṛṣer bhāgam upārjitam

हिन्दी अर्थ

साग, जँभीरी नीबू, सहिजन, कचनार, खली, हो गयी हो और पितामह जीवित हों, उसे किस मसूर, गाजर, सनकी पत्तीका साग, कोदो, प्रकार श्राद्ध करना चाहिए? यह बतानेकी कृपा तालमखाना, चूकाका साग, कम्बुक, पदमकाठका करें । फल, लौकी, ताड़ी और ताड़ वृक्षके फलका। व्यासजी बोले--पिताको तो पिण्ड दे,

English

by that the righteous-souled one removes his evil action, Brahmins; and the share of agriculture earned, purified of the sixth part,

अध्याय २१८

श्लोक 20

वैश्यो ददद् द्विजातिभ्यः पापेभ्यः परिमुच्यते अवाप्य प्राणसंदेहं कार्कश्येन समार्जितम्

vaiśyo dadad dvijātibhyaḥ pāpebhyaḥ parimucyate avāpya prāṇasaṃdehaṃ kārkaśyena samārjitam

हिन्दी अर्थ

श्राद्धमें भोजन करानेसे मनुष्य नरकमें पड़ता है । पितामहको प्रत्यक्ष भोजन कराये और प्रपितामहको जो पितरोंके लिये उक्त निषिद्ध वस्तुएँ अर्पित भी पिण्ड दे दे। यही शास्त्रोंका निर्णय है । मरे १- पिता जीवति यस्याथ मृतौ द्वौ पितरौपितुः। कथं श्राद्धं हि कर्तव्यमेतद्विस्तरशो वद॥ (२२०। २०५) २- यस्मै दद्यात्पिता श्राद्धं तस्मै दद्यात्सुतः स्वयम् । एवं न हीयते धर्मो लौकिको वैदिकस्तथा ॥ (२२०। २०६ )

English

the Vaishya giving to the twice-born is freed from sins; food gained with hardship and risk of life,

अध्याय २१८

श्लोक 21

अन्नं दत्त्वा द्विजातिभ्यः शूद्रः पापात् प्रमुच्यते औरसेन बलेनान्नम् अर्जयित्वा विहिंसकः

annaṃ dattvā dvijātibhyaḥ śūdraḥ pāpāt pramucyate aurasena balenānnam arjayitvā vihiṃsakaḥ

हिन्दी अर्थ

३- मृतः पिता जीवति च यस्य ब्रह्मन् पितामहः । स हि श्राद्धं कथं कुयादितत्त्वं वक्तुमर्हसि॥ (२२०। २०७)

English

the Shudra giving food to the twice-born is freed from sin; even a harming person who has earned food by his own power

अध्याय २१८

श्लोक 22

यः प्रयच्छति विप्रेभ्यो न स दुर्गाणि सेवते न्यायेनावाप्तम् अन्नं तु नरो हर्षसमन्वितः

yaḥ prayacchati viprebhyo na sa durgāṇi sevate nyāyenāvāptam annaṃ tu naro harṣasamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

विधान है। उस अवस्थामें सपिण्डीकरण और अध्यायका पाठ करता है, उसके दिये हुए अन्नको पार्वणश्राद्ध नहीं हो सकता। पितरलोग तीन युगोंतक खाते रहते हैं। इस प्रकार

English

and gives it to Brahmins does not go to hard places. The man who with joy gives to Vedic elders among Brahmins food justly obtained

अध्याय २१८

श्लोक 23

द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यो दत्त्वा पापात् प्रमुच्यते अन्नम् ऊर्जस्करं लोके दत्त्वोर्जस्वी भवेन् नरः

dvijebhyo vedavṛddhebhyo dattvā pāpāt pramucyate annam ūrjaskaraṃ loke dattvorjasvī bhaven naraḥ

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य श्राद्ध-सम्बन्धी विधिका पालन मैंने यहाँ श्राद्ध-कल्पका वर्णन किया। यह पापोंका करता है, वह आयु, धन और पुत्रोंके साथ ही नाश और पुण्योंकी वृद्धि करनेवाला है। श्राद्धके वृद्धिको प्राप्त होता है--इसमें तनिक भी संदेह अवसरपर मनुष्यको संयतचित्त होकर इसका श्रवण नहीं है। जो श्राद्धके समय इस पितृमेधविषयक और पाठ करना चाहिए।

English

is freed from sin. Food is vigour-giving in the world; having given it, the man becomes vigorous.

अध्याय २१८

श्लोक 24

सतां पन्थानम् आवृत्य सर्वपापैः प्रमुच्यते दानविद्भिः कृतः पन्था येन यान्ति मनीषिणः

satāṃ panthānam āvṛtya sarvapāpaiḥ pramucyate dānavidbhiḥ kṛtaḥ panthā yena yānti manīṣiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

गृहस्थोचित सदाचार तथा कर्तव्याकर्तव्यका वर्णन

English

Having followed the path of the good, he is freed from all sins; the path made by the knowers of giving, by which the wise go —

अध्याय २१८

श्लोक 25

तेष्व् अप्य् अन्नस्य दातारस् तेभ्यो धर्मः सनातनः सर्वावस्थं मनुष्येण न्यायेनान्नम् उपार्जितम्

teṣv apy annasya dātāras tebhyo dharmaḥ sanātanaḥ sarvāvasthaṃ manuṣyeṇa nyāyenānnam upārjitam

हिन्दी अर्थ

व्यासजी कहते हैं--ब्राह्मणो ! इस प्रकार गृहस्थ होकर उसका पालन करना चाहिए। गृहस्थको पुरुष हव्य, कव्य और अन्नसे देवता, पितर तथा धर्म, अर्थ और काम--तीनोंके साधनका यल अतिथियोंका पूजन करे। सम्पूर्ण भूत, भरण- करना चाहिए। उनके सिद्ध होनेपर उसे इस पोषणके योग्य कुटुम्बीजन, पशु, पक्षी, चींटियाँ, लोक और परलोकमें सिद्धि प्राप्त होती है। मनको

English

among them too the givers of food have eternal dharma for them. Food justly obtained by a man in every circumstance

अध्याय २१८

श्लोक 26

कार्यान् न्यायागतं नित्यम् अन्नं हि परमा गतिः अन्नस्य हि प्रदानेन नरो याति परां गतिम्

kāryān nyāyāgataṃ nityam annaṃ hi paramā gatiḥ annasya hi pradānena naro yāti parāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

संन्यासी, भिक्षुक, पथिक तथा सदाचारी ब्राह्मण वशमें करके अपनी आयका एक चौथाई भाग आदि जो भी उपस्थित हों, गृहस्थ पुरुष अपने पारलौकिक कल्याणके लिये संगृहीत करे। आधे घरमें सबको संतुष्ट करे। जो नित्य और नैमित्तिक भागसे नित्य-नैमित्तिक कार्योका निर्वाह करते क्रियाओंका उल्लङ्घन करता है, वह पापभोजी है । हुए अपना भरण-पोषण करे तथा एक चौथाई

English

should always be given; food is the supreme goal. By giving food a man goes to the supreme goal.

अध्याय २१८

श्लोक 27

सर्वकामसमायुक्तः प्रेत्य चाप्य् अश्नुते सुखम् एवं पुण्यसमायुक्तो नरः पापैः प्रमुच्यते

sarvakāmasamāyuktaḥ pretya cāpy aśnute sukham evaṃ puṇyasamāyukto naraḥ pāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

मुनि बोले--महर्षे! आपने पुरुषोंके नित्य, भाग अपने लिये मूल पूँजीके रूपमें रखकर उसे नैमित्तिक और काम्य-त्रिविध कर्मोंका वर्णन बढ़ाये। ब्राह्मणो! ऐसा करनेसे धन सफल होता किया; अब हम सदाचारका वर्णन सुनना चाहते है। इसी प्रकार पापकी निवृत्ति तथा पारलौकिक हैं, जिसका अनुष्ठान करके मनुष्य इस लोक और उन्नतिके लिये विद्वान् पुरुष धर्मका अनुष्ठान करे।

English

Joined with all desires, after death he enjoys happiness; thus, joined with merit, a man is freed from sins.

अध्याय २१८

श्लोक 28

तस्माद् अन्नं प्रदातव्यम् अन्यायपरिवर्जितम् यस् तु प्राणाहुतीपूर्वम् अन्नं भुङ्क्ते गृही सदा

tasmād annaṃ pradātavyam anyāyaparivarjitam yas tu prāṇāhutīpūrvam annaṃ bhuṅkte gṛhī sadā

हिन्दी अर्थ

परलोकमें भी सुखका भागी हो। वह इस लोकमें भी फल देनेवाला होता है। व्यासजीने कहा--ब्राह्मणो! गृहस्थ पुरुषको ब्राह्ममुहूर्तमें जागे । जागकर धर्म और अर्थका चिन्तन सदा ही सदाचारकी रक्षा करनी चाहिए। आचारहीन करे। इसके बाद शय्या त्याग कर नित्यकर्मसे मनुष्यको न इस लोकमें सुख मिलता है न परलोकमें। निवृत्त हो, स्नान आदिसे पवित्र होकर मनको

English

Therefore food free of injustice should be given. A householder who always eats after the offering to the life-breaths,

अध्याय २१८

श्लोक 29

अवन्ध्यं दिवसं कुर्याद् अन्नदानेन मानवः भोजयित्वा शतं नित्यं नरो वेदविदां वरम्

avandhyaṃ divasaṃ kuryād annadānena mānavaḥ bhojayitvā śataṃ nityaṃ naro vedavidāṃ varam

हिन्दी अर्थ

जो सदाचारका उल्लङ्घन करके मनमाना बर्ताव संयममें रखते हुए पूर्वाभिमुख बैठे और आचमन करता है, उस पुरुषका कल्याण यज्ञ, दान और करके संध्योपासन करे । प्रातःकालकी संध्या उस तपस्यासे भी नहीं होता। दुराचारी पुरुषको इस समय आरम्भ करे, जब तारे दिखायी देते हों। लोकमें बड़ी आयु नहीं मिलती, अतः उत्तम इसी प्रकार सायंकालकी संध्योपासना सूर्यास्तसे

English

should make the day fruitful by giving food; a man who feeds a hundred of the best Veda-knowers constantly,

अध्याय २१८

श्लोक 30

न्यायविद्धर्मविदुषाम् इतिहासविदां तथा न याति नरकं घोरं संसारं न च सेवते

nyāyaviddharmaviduṣām itihāsavidāṃ tathā na yāti narakaṃ ghoraṃ saṃsāraṃ na ca sevate

हिन्दी अर्थ

आचाररूप धर्मका सदा पालन करना चाहिए । पहले ही विधिपूर्वक आरम्भ करे । आपत्तिकालके सदाचार बुरे लक्षणोंका नाश करता है। ब्राह्मणो! सिवा और किसी समय उसका त्याग न करे। अब मैं सदाचारका स्वरूप बतलाता हूँ, एकाग्रचित्त द्विजो! बुरी-बुरी बातें बकना, झूठ बोलना, कठोर

English

knowers of justice, knowers of dharma and of the Itihasa, does not go to fearful hell nor serve rebirth.

अध्याय २१८

श्लोक 31

सर्वकामसमायुक्तः प्रेत्य चाप्य् अश्नुते सुखम् एवं कर्मसमायुक्तो रमते विगतज्वरः

sarvakāmasamāyuktaḥ pretya cāpy aśnute sukham evaṃ karmasamāyukto ramate vigatajvaraḥ

हिन्दी अर्थ

मृतेषु पिण्डं दातव्यं जीवन्तं चापि भोजयेत्। सपिण्डीकरणं नास्ति न च पार्वणमिष्यते ॥

English

Joined with all desires, after death he enjoys happiness; thus joined with action, he rejoices free of fever.

अध्याय २१८

श्लोक 32

रूपवान् कीर्तिमांश् चैव धनवांश् चोपजायते एतद् वः सर्वम् आख्यातम् अन्नदानफलं महत् मूलम् एतत् तु धर्माणां प्रदानानां च भो द्विजाः

rūpavān kīrtimāṃś caiva dhanavāṃś copajāyate etad vaḥ sarvam ākhyātam annadānaphalaṃ mahat mūlam etat tu dharmāṇāṃ pradānānāṃ ca bho dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

गृहस्थोचित सदाचार तथा कर्तव्याकर्तव्यका वर्णन

English

He is born handsome, famous and wealthy. This great fruit of food-giving has been told to you all; it is the root of dharmas and of gifts, Brahmins.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 218
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.