Brahma Purana· Brahma Purāṇa
28
अध्याय 28 / 246

Adhyaya 28

65 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ65 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २८

श्लोक 1

तत्रास्ते भारते वर्षे दक्षिणोदधिसंस्थितः ओण्ड्रदेश इति ख्यातः स्वर्गमोक्षप्रदायकः

tatrāste bhārate varṣe dakṣiṇodadhisaṃsthitaḥ oṇḍradeśa iti khyātaḥ svargamokṣapradāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

धर्मराज बोले-- भगवन्! इस विख्यात पुरुषोत्तम- तीर्थमें जो इन्द्रनील मणिकी बनी हुई श्रेष्ठ प्रतिमा

English

O excellent one among Devas, we wish to hear further. Tell us now about the holy shrine of the sun in that land where lord sun is stationed.

अध्याय २८

श्लोक 2

समुद्राद् उत्तरं तावद् यावद् विरजमण्डलम् देशो ऽसौ पुण्यशीलानां गुणैः सर्वैर् अलंकृतः

samudrād uttaraṃ tāvad yāvad virajamaṇḍalam deśo 'sau puṇyaśīlānāṃ guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

अनन्य भाव तथा श्रद्धासे दर्शन करके सभी मनुष्य कामनारहित हो आपके श्वेतधाममें चले जाते हैं। अतः अब मैं अपना व्यापार नहीं चला सकता। प्रभो! आप कृपा करके उस प्रतिमाको

English

The thousand-rayed lord sun b directly present there. He is well known, as Koo&ditya. He is the bestower of w<x*ldly pleasures and liberation.

अध्याय २८

श्लोक 3

तत्र देशप्रसूता ये ब्राह्मणाः संयतेन्द्रियाः तपःस्वाध्यायनिरता वन्द्याः पूज्याश् च ते सदा

tatra deśaprasūtā ye brāhmaṇāḥ saṃyatendriyāḥ tapaḥsvādhyāyaniratā vandyāḥ pūjyāś ca te sadā

हिन्दी अर्थ

धर्मराजका यह वचन सुनकर मैंने उनसे कहा-- “यम! मैं सब ओरसे बालूके द्वारा उस प्रतिमाको छिपा दूँगा।' तदनन्तर वह प्रतिमा छिपा दी गयी। अब उसे मनुष्य नहीं देख पाते थे। उसे छिपा देनेके

English

He who has not received proper initiation should merely repeat the name of the Sun god and make water offerings withfaith and fervour since lord sun can be made favourable through devotion.

अध्याय २८

श्लोक 4

श्राद्धे दाने विवाहे च यज्ञे वाचार्यकर्मणि प्रशस्ताः सर्वकार्येषु तत्रदेशोद्भवा द्विजाः

śrāddhe dāne vivāhe ca yajñe vācāryakarmaṇi praśastāḥ sarvakāryeṣu tatradeśodbhavā dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

बाद मैंने यमराजको दक्षिण दिशामें भेज दिया।

English

He shcmld make water offering, in die soudi-east, iCAith-west, north-east, middle andin the four directions b;inn- iag widi diceasc He shail rq>eat the following Mantras and 'Mke water oiimngs in the direction indicated:—Hrim, obeisance to the heart (south-east); Hdm, obeisance to itbt head (imsth-weft); Aim, ofaeisanoe to the tuft of hair

अध्याय २८

श्लोक 5

षट्कर्मनिरतास् तत्र ब्राह्मणा वेदपारगाः इतिहासविदश् चैव पुराणार्थविशारदाः

ṣaṭkarmaniratās tatra brāhmaṇā vedapāragāḥ itihāsavidaś caiva purāṇārthaviśāradāḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजी कहते हैं--पुरुषोत्तमतीर्थमें इन्द्रनीलमयी प्रतिमाके लुप्त हो जानेपर आगे चलकर जो-जो बातें हुई, उन सबको भगवान् विष्णुने लक्ष्मीदेवीसे

English

Those who remember him as the illuminator of three worlds traversing firmament will obtain happiness.

अध्याय २८

श्लोक 6

सर्वशास्त्रार्थकुशला यज्वानो वीतमत्सराः अग्निहोत्ररताः केचित् केचित् स्मार्ताग्नितत्पराः

sarvaśāstrārthakuśalā yajvāno vītamatsarāḥ agnihotraratāḥ kecit kecit smārtāgnitatparāḥ

हिन्दी अर्थ

है, वह सब कामनाओंको देनेवाली है। उसका विस्तारपूर्वक कह सुनाया

English

The devotee should not worship Vifiu, Siva or the lord <rf'Devas (Indra) unless the water-offering has been made to the Sun-god in the manner prescribed in the Sastras.

अध्याय २८

श्लोक 7

पुत्रदारधनैर् युक्ता दातारः सत्यवादिनः निवसन्त्य् उत्कले पुण्ये यज्ञोत्सवविभूषिते

putradāradhanair yuktā dātāraḥ satyavādinaḥ nivasanty utkale puṇye yajñotsavavibhūṣite

हिन्दी अर्थ

राजा इन्द्रद्युप्रके द्वारा अश्वमेध-यज्ञ तथा पुरुषोत्तम- प्रासाद-निर्माणका कार्य

English

Whatever desire he may cherish in his mind, the intelligent man shall fully obtain that desire and benefit by offering libation of water.

अध्याय २८

श्लोक 8

इतरे ऽपि त्रयो वर्णाः क्षत्रियाद्याः सुसंयताः स्वकर्मनिरताः शान्तास् तत्र तिष्ठन्ति धार्मिकाः

itare 'pi trayo varṇāḥ kṣatriyādyāḥ susaṃyatāḥ svakarmaniratāḥ śāntās tatra tiṣṭhanti dhārmikāḥ

हिन्दी अर्थ

मुनियोंने कहा-- भगवन्! अब हम राजाहैं। वे सभी गाँव अच्छी फसल होनेके कारण

English

The devotee, whether a man or a woman shall take bath in the ocean, offer libation of water to Sun-god and bow down to the deity. He or she will obtain the desired benefit thereby.

अध्याय २८

श्लोक 9

कोणादित्य इति ख्यातस् तस्मिन् देशे व्यवस्थितः यं दृष्ट्वा भास्करं मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते

koṇāditya iti khyātas tasmin deśe vyavasthitaḥ yaṃ dṛṣṭvā bhāskaraṃ martyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

इन्द्रद्यु्रका शेष वृत्तान्त सुनना चाहते हैं । उस श्रेष्ठ तीर्थमें जाकर उन्होंने क्या किया?

English

Tbereafrer, die devotee shall proceed to the tenqile of Sun-god taking flowers with him. After entering the shrine he

अध्याय २८

श्लोक 10

श्रोतुम् इच्छाम तद् ब्रूहि क्षेत्रं सूर्यस्य सांप्रतम् तस्मिन् देशे सुरश्रेष्ठ यत्रास्ते स दिवाकरः

śrotum icchāma tad brūhi kṣetraṃ sūryasya sāṃpratam tasmin deśe suraśreṣṭha yatrāste sa divākaraḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजी बोले-मुनिवरो ! सुनो, में उस क्षेत्रके ह् क आहि जळे दर्शन और राजाके कृत्यका संक्षेपसे वर्णन करता -= तक

English

They will go to the world of &va on an aerial chariot that can travel as it pleases and that has clusters of tinkling bells suspended from it. Gandharvas will sing songs in their praise.

अध्याय २८

श्लोक 11

लवणस्योदधेस् तीरे पवित्रे सुमनोहरे सर्वत्र वालुकाकीर्णे देशे सर्वगुणान्विते

lavaṇasyodadhes tīre pavitre sumanohare sarvatra vālukākīrṇe deśe sarvaguṇānvite

हिन्दी अर्थ

हूँ। उस त्रिभुवनविख्यात पुरुषोत्तमक्षेत्रमें जाकर £

English

They will enjoy charming pleasures until the dissolu¬ tion of alt living beings and vdicn their merits have been ex¬ hausted they will return to the Earth and be bom as brahmins learning the four Vedas.

अध्याय २८

श्लोक 12

चम्पकाशोकबकुलैः करवीरैः सपाटलैः पुंनागैः कर्णिकारैश् च बकुलैर् नागकेसरैः

campakāśokabakulaiḥ karavīraiḥ sapāṭalaiḥ puṃnāgaiḥ karṇikāraiś ca bakulair nāgakesaraiḥ

हिन्दी अर्थ

महाराज इन्द्रद्युप्रने रमणीय स्थानों और नदियोंका हुँ दर्शन किया। वहाँ एक बड़ी पवित्र नदी बहती ३६

English

with champaka, ashoka, bakula, karavira, patala, punnaga, karnikara, bakula, nagakesara,

अध्याय २८

श्लोक 13

तगरैर् धवबाणैश् च अतिमुक्तैः सकुब्जकैः मालतीकुन्दपुष्पैश् च तथान्यैर् मल्लिकादिभिः

tagarair dhavabāṇaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ mālatīkundapuṣpaiś ca tathānyair mallikādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

है, जो विन्ध्याचलकी घाटीसे निकली है। वह स्वित्रोत्पलाके नामसे विख्यात, सब पापोंको दूर

English

tagara, dhava, bana, atimukta with kubjaka, jasmine and kunda flowers, and other flowers such as mallika,

अध्याय २८

श्लोक 14

केतकीवनखण्डैश् च सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलैः कदम्बैर् लकुचैः शालैः पनसैर् देवदारुभिः

ketakīvanakhaṇḍaiś ca sarvartukusumojjvalaiḥ kadambair lakucaiḥ śālaiḥ panasair devadārubhiḥ

हिन्दी अर्थ

करनेवाली तथा कल्याणमयी है। उसका स्रोत 20

English

with groves of ketaki bright with flowers of all seasons, kadamba, lakucha, sala, jackfruit, deodar,

अध्याय २८

श्लोक 15

सरलैर् मुचुकुन्दैश् च चन्दनैश् च सितेतरैः अश्वत्थैः सप्तपर्णैश् च आम्रैर् आम्रातकैस् तथा

saralair mucukundaiś ca candanaiś ca sitetaraiḥ aśvatthaiḥ saptaparṇaiś ca āmrair āmrātakais tathā

हिन्दी अर्थ

बहुत बडा है। उसकी महत्ता गङ्गाजीके समान

English

saralas, mucukunda, sandal trees and others, ashvattha, saptaparna, mango and amrataka,

अध्याय २८

श्लोक 16

तालैः पूगफलैश् चैव नारिकेरैः कपित्थकैः अन्यैश् च विविधैर् वृक्षैः सर्वतः समलंकृतम्

tālaiḥ pūgaphalaiś caiva nārikeraiḥ kapitthakaiḥ anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtam

हिन्दी अर्थ

है। वह दक्षिणसमुद्रमे मिली है । वह पुण्यसलिला 6४,८७० क्क ती सरिता महानदीके नामसे भी विख्यात है। उसके क oes 200. त स सस दोनों किनारोंपर अनेकों गाँव और नगर बसे हुए क जस

English

palms, areca fruits, coconut, kapittha, and many other trees, it is adorned on all sides.

अध्याय २८

श्लोक 17

क्षेत्रं तत्र रवेः पुण्यम् आस्ते जगति विश्रुतम् समन्ताद् योजनं साग्रं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

kṣetraṃ tatra raveḥ puṇyam āste jagati viśrutam samantād yojanaṃ sāgraṃ bhuktimuktiphalapradam

हिन्दी अर्थ

बड़े मनोहर दिखायी देते हैं। वहाँके लोग बडे बनानेका कार्य भी प्रारम्भ करूँगा।

English

There the holy field of the Sun lies, famed in the world, a full yojana all around, granting the fruit of enjoyment and liberation.

अध्याय २८

श्लोक 18

आस्ते तत्र स्वयं देवः सहस्रांशुर् दिवाकरः कोणादित्य इति ख्यातो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

āste tatra svayaṃ devaḥ sahasrāṃśur divākaraḥ koṇāditya iti khyāto bhuktimuktiphalapradaḥ

हिन्दी अर्थ

हृष्ट-पुष्ट होते हैं और वहाँ रहनेवाले ब्राह्मण,

English

There abides the god himself, the thousand-rayed day-maker, known as Konaditya, granting the fruit of enjoyment and liberation.

अध्याय २८

श्लोक 19

माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतेन्द्रियः कृतोपवासो यत्रेत्य स्नात्वा तु मकरालये

māghe māsi site pakṣe saptamyāṃ saṃyatendriyaḥ kṛtopavāso yatretya snātvā tu makarālaye

हिन्दी अर्थ

द्विजवरो! यह सोचकर महाराज इन्द्रद्युप्रने वहाँ

English

In the month of Magha, in the bright fortnight, on the seventh, one with controlled senses, having fasted and come there, bathes in the sea,

अध्याय २८

श्लोक 20

कृतशौचो विशुद्धात्मा स्मरन् देवं दिवाकरम् सागरे विधिवत् स्नात्वा शर्वर्यन्ते समाहितः

kṛtaśauco viśuddhātmā smaran devaṃ divākaram sāgare vidhivat snātvā śarvaryante samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

क्षत्रिय, वैश्य तथा शूद्र शान्तभावसे पृथक्-पृथक् भगवानूका मन्दिर बनवानेके लिये कार्य आरम्भ अपने धर्मोमें तत्पर दिखायी देते हैं । ब्राह्मणोंके किया। उन्होंने ज्योतिषशास्त्रके पारंगत समस्त

English

purified in body and soul, remembering the day-maker god; having bathed in the sea by rule, composed at the night's end,

अध्याय २८

श्लोक 21

देवान् ऋषीन् मनुष्यांश् च पितॄन् संतर्प्य च द्विजाः उत्तीर्य वाससी धौते परिधाय सुनिर्मले

devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn saṃtarpya ca dvijāḥ uttīrya vāsasī dhaute paridhāya sunirmale

हिन्दी अर्थ

मुखसे छहों अङ्ग, पद और क्रमसे युक्त वैदिक वाणी निकलती रहती है। कोई आग्निहोत्रमें लगे रहते हैं और कोई उपासनामें। वे समस्त शास्त्रोंके अर्थ समझनेमें कुशल, यज्ञकर्ता एवं प्रचुर दक्षिणा

English

having satisfied gods, sages, humans and ancestors, Brahmins, coming out and putting on two washed, clean garments,

अध्याय २८

श्लोक 22

आचम्य प्रयतो भूत्वा तीरे तस्य महोदधेः उपविश्योदये काले प्राङ्मुखः सवितुस् तदा

ācamya prayato bhūtvā tīre tasya mahodadheḥ upaviśyodaye kāle prāṅmukhaḥ savitus tadā

हिन्दी अर्थ

देनेवाले होते हैं। वहाँ चबूतरों, सड़कों, वनों, उपवनों, सभामण्डपों, महलों और देवमन्दिरोंमें महान् जनसमुदाय एकत्रित होकर इतिहास, पुराण, वेद, वेदाङ्ग, काव्य एवं शास्त्रोंको कथा सुनते

English

having sipped water, self-restrained, on the bank of that great ocean, sitting facing east at sunrise,

अध्याय २८

श्लोक 23

विलिख्य पद्मं मेधावी रक्तचन्दनवारिणा अष्टपत्त्रं केसराढ्यं वर्तुलं चोर्ध्वकर्णिकम्

vilikhya padmaṃ medhāvī raktacandanavāriṇā aṣṭapattraṃ kesarāḍhyaṃ vartulaṃ cordhvakarṇikam

हिन्दी अर्थ

रहते हैं। उस देशकी स्त्रियोंको अपने रूप और यौवनपर गर्व होता है। वे सभी उत्तम लक्षणोंसे सम्पन्न होती हैं! उस क्षेत्रमें संन्यासी, वानप्रस्थ, सिद्ध, स्नातक, ब्रह्मचारी, मन्त्रसिद्ध, तपस्यासिद्ध

English

the wise one draws with red sandal-water an eight-petalled lotus, rich in filaments, round, with a raised pericarp;

अध्याय २८

श्लोक 24

तिलतण्डुलतोयं च रक्तचन्दनसंयुतम् रक्तपुष्पं सदर्भं च प्रक्षिपेत् ताम्रभाजने

tilataṇḍulatoyaṃ ca raktacandanasaṃyutam raktapuṣpaṃ sadarbhaṃ ca prakṣipet tāmrabhājane

हिन्दी अर्थ

और यज्ञसिद्ध पुरुष निवास करते हैं। इस प्रकार राजाने उस क्षेत्रको परम शोभायमान देखा, इसलिये मनमें यह निश्चय किया कि यहीं रहकर परम देव, परम अपार, परमपद, अनन्त, अपराजित,

English

he should put sesame, rice, water, red sandal, red flowers and darbha grass in a copper vessel.

अध्याय २८

श्लोक 25

ताम्राभावे ऽर्कपत्त्रस्य पुटे कृत्वा तिलादिकम् पिधाय तन् मुनिश्रेष्ठाः पात्रं पात्रेण विन्यसेत्

tāmrābhāve 'rkapattrasya puṭe kṛtvā tilādikam pidhāya tan muniśreṣṭhāḥ pātraṃ pātreṇa vinyaset

हिन्दी अर्थ

सर्वेश्वरेश्वर, जगदुरु, सनातन भगवान् श्रीविष्णुको आराधना करूंगा। यहीं भगवानका मानस तीर्थ पुरुषोत्तमक्षेत्र है, यह बात मुझे मालूम हो गयी; क्योंकि यहाँ कल्पवृक्षस्वरूप विशाल वटवृक्ष

English

If copper is lacking, best of sages, he should make a packet of aka leaves with sesame and the rest, cover it and place a vessel on the vessel.

अध्याय २८

श्लोक 26

करन्यासाङ्गविन्यासं कृत्वाङ्गैर् हृदयादिभिः आत्मानं भास्करं ध्यात्वा सम्यक् श्रद्धासमन्वितः

karanyāsāṅgavinyāsaṃ kṛtvāṅgair hṛdayādibhiḥ ātmānaṃ bhāskaraṃ dhyātvā samyak śraddhāsamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

खड़ा है। यहीँ इन्द्रनीलमणिको बनी हुई मणिमयी

English

Having performed the placement on the hands and limbs, with the limbs beginning with the heart, meditating on himself as the Sun, rightly and with faith,

अध्याय २८

श्लोक 27

मध्ये चाग्निदले धीमान् नैरृते श्वसने दले कामारिगोचरे चैव पुनर् मध्ये च पूजयेत्

madhye cāgnidale dhīmān nairṛte śvasane dale kāmārigocare caiva punar madhye ca pūjayet

हिन्दी अर्थ

आचायाँको बुलाकर बड़ी प्रसन्नताके साथ यत्रपूर्वक

English

the wise one should worship in the middle, in the fire-petal, in the south-west, in the wind-petal, in the north-east, and again in the middle.

अध्याय २८

श्लोक 28

प्रभूतं विमलं सारम् आराध्यं परमं सुखम् संपूज्य पद्मम् आवाह्य गगनात् तत्र भास्करम्

prabhūtaṃ vimalaṃ sāram ārādhyaṃ paramaṃ sukham saṃpūjya padmam āvāhya gaganāt tatra bhāskaram

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणों, वेद-शास्त्रके पारंगत अमात्यो, मन्त्रियों तथा वास्तुविद्याके विद्वानोंका भी सहयोग प्राप्त था। उन सबके साथ भलीभाँति विचार करके शुभ दिन और शुभ मुहूर्तमें, जब कि उत्तम चन्द्रमा

English

Having worshipped the lotus — abundant, pure, essential, adorable, the supreme bliss — invoking the Sun from the sky there,

अध्याय २८

श्लोक 29

कर्णिकोपरि संस्थाप्य ततो मुद्रां प्रदर्शयेत् कृत्वा स्नानादिकं सर्वं ध्यात्वा तं सुसमाहितः

karṇikopari saṃsthāpya tato mudrāṃ pradarśayet kṛtvā snānādikaṃ sarvaṃ dhyātvā taṃ susamāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

और नक्षत्रोंका योग था तथा ग्रहोंको भी अनुकूलता थी, राजाने श्रद्धापूर्वक अर्घ्य दिया। उस समय जय-जयकार तथा मङ्गलमय शब्द हो रहे थे, भाँति-भाँतिके वाद्योंकी मनोहर ध्वनि गूँज रही

English

and establishing him on the pericarp, he should then show the mudra; having done the bathing and all else, meditating well composed on him —

अध्याय २८

श्लोक 30

सितपद्मोपरि रविं तेजोबिम्बे व्यवस्थितम् पिङ्गाक्षं द्विभुजं रक्तं पद्मपत्त्रारुणाम्बरम्

sitapadmopari raviṃ tejobimbe vyavasthitam piṅgākṣaṃ dvibhujaṃ raktaṃ padmapattrāruṇāmbaram

हिन्दी अर्थ

थी। वेद-मन्त्रोंके गम्भीर घोष और मधुर संगीत हो रहे थे। फूल, लाजा, अक्षत, चन्दन, भरे हुए कलश तथा दीपक आदिके द्वारा पूजा-कार्य सम्पन्न किया गया था। इस प्रकार अर्घ्य-दान दे महाराज

English

the Sun on a white lotus, abiding in a disc of brilliance, tawny-eyed, two-armed, red, clad in garments red as lotus petals,

अध्याय २८

श्लोक 31

सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् सुरूपं वरदं शान्तं प्रभामण्डलमण्डितम्

sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvābharaṇabhūṣitam surūpaṃ varadaṃ śāntaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam

हिन्दी अर्थ

कोसलराजको बुलाकर कहा--' राजाओ! तुम सब लोग एक ही साथ मन्दिरके निमित्त शिला ले आनेके लिये जाओ। अपने साथ प्रधान-प्रधान शिल्पियोंको भी, जो शिला खोदनेके काममें निपुण

English

endowed with all auspicious marks, adorned with all ornaments, beautiful, boon-giving, peaceful, adorned with a halo,

अध्याय २८

श्लोक 32

उद्यन्तं भास्करं दृष्ट्वा सान्द्रसिन्दूरसंनिभम् ततस् तत् पात्रम् आदाय जानुभ्यां धरणीं गतः

udyantaṃ bhāskaraṃ dṛṣṭvā sāndrasindūrasaṃnibham tatas tat pātram ādāya jānubhyāṃ dharaṇīṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

हों, ले लो। विन्ध्याचल बहुत विस्तृत पर्वत है। वह अनेकों कन्दराओंसे सुशोभित है। उसके सभी

English

having seen the rising Sun like thick vermilion, he should take that vessel, kneel on the ground,

अध्याय २८

श्लोक 33

कृत्वा शिरसि तत् पात्रम् एकचित्तस् तु वाग्यतः त्र्यक्षरेण तु मन्त्रेण सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत्

kṛtvā śirasi tat pātram ekacittas tu vāgyataḥ tryakṣareṇa tu mantreṇa sūryāyārghyaṃ nivedayet

हिन्दी अर्थ

प्रतिमा है, जिसे भगवानूने स्वयं छिपा दिया है।शिखरोंको भलीभाँति देखकर सुन्दर-सुन्दर क्योंकि यहाँ दूसरी कोई प्रतिमा नहीं दिखायी शिलाएँ कटवाओ और उन्हें छकड़ों तथा नावोंपर देती । मैं ऐसा प्रयत्न करूंगा, जिससे सत्यपराक्रमी लादकर ले आओ, विलम्ब न करो।'

English

place the vessel on his head, with one-pointed mind and restrained speech, and offer the arghya to the Sun with a three-syllable mantra.

अध्याय २८

श्लोक 34

अदीक्षितस् तु तस्यैव नाम्नैवार्घं प्रयच्छति श्रद्धया भावयुक्तेन भक्तिग्राह्यो रविर् यतः

adīkṣitas tu tasyaiva nāmnaivārghaṃ prayacchati śraddhayā bhāvayuktena bhaktigrāhyo ravir yataḥ

हिन्दी अर्थ

जगदीश्वर भगवान् विष्णु मुझे प्रत्यक्ष दर्शन दें। में इस प्रकार राजाओंको शिलाके लिये जानेको अनन्य भावसे भगवान्में मन लगाकर यहाँ यज्ञ, आज्ञा दे महाराजने अमात्यों और पुरोहितोंसे कहा-- दान, तपस्या, होम, ध्यान, पूजन तथा उपवास ' सर्वत्र शीघ्रगामी दूत भेजे जाये और वे पृथ्वीके आदिके द्वारा विधिपूर्वक उत्तम व्रतका पालन समस्त राजाओंके पास जाकर मेरी यह आज्ञा

English

One not initiated gives the arghya by his name alone, with faith and feeling, since the Sun is to be attained by devotion.

अध्याय २८

श्लोक 35

अग्निनिरृतिवाय्वीशमध्यपूर्वादिदिक्षु च हृच् छिरश् च शिखावर्मनेत्राण्य् अस्त्रं च पूजयेत्

agninirṛtivāyvīśamadhyapūrvādidikṣu ca hṛc chiraś ca śikhāvarmanetrāṇy astraṃ ca pūjayet

हिन्दी अर्थ

करूँगा। साथ ही यहाँ श्रीविष्णु भगवानूके मन्दिर सुना दें-'राजाओ! महाराज इन्द्रद्युप्रकी आज्ञाके

English

In fire, south-west, wind, north-east, the middle and the east and other directions, he should worship the heart, head, crest, armour, eyes and weapon.

अध्याय २८

श्लोक 36

दत्त्वार्घ्यं गन्धधूपं च दीपं नैवेद्यम् एव च जप्त्वा स्तुत्वा नमस् कृत्वा मुद्रां बद्ध्वा विसर्जयेत्

dattvārghyaṃ gandhadhūpaṃ ca dīpaṃ naivedyam eva ca japtvā stutvā namas kṛtvā mudrāṃ baddhvā visarjayet

हिन्दी अर्थ

» राजा इन्द्रद्युप्रके द्वारा अश्वमेध-यज्ञ तथा पुरुषोत्तम-प्रासाद-निर्माणका कार्य

English

Having offered arghya, perfume, incense, lamp and food-offering, having chanted, praised, bowed and made the mudra, he should dismiss (the deity).

अध्याय २८

श्लोक 37

ये वार्घ्यं संप्रयच्छन्ति सूर्याय नियतेन्द्रियाः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्राश् च संयताः

ye vārghyaṃ saṃprayacchanti sūryāya niyatendriyāḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāś ca saṃyatāḥ

हिन्दी अर्थ

पैदल सेना तथा अमात्यों एवं पुरोहितोंके साथ चलो।' ऐसी आज्ञा पाकर दूत राजाओंके पास गये और सबको महाराजको आज्ञा सुना दी। दक्षिण, पश्चिम, उत्तर और पूर्व देशोंके रहनेवाले,

English

Those who offer arghya to the Sun with controlled senses, whether Brahmins, Kshatriyas, Vaishyas, women or disciplined Shudras,

अध्याय २८

श्लोक 38

भक्तिभावेन सततं विशुद्धेनान्तरात्मना ते भुक्त्वाभिमतान् कामान् प्राप्नुवन्ति परां गतिम्

bhaktibhāvena satataṃ viśuddhenāntarātmanā te bhuktvābhimatān kāmān prāpnuvanti parāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

दूर और समीप निवास करनेवाले, पर्वत तथा भिन्न-भिन्न द्वीपोंके निवासी नरेश महाराज इन्द्रद्ुप्नका आदेश सुनकर रथ, हाथी, घोड़े और पैदल सेनाके साथ बहुत धन लेकर भारी संख्यामें एकत्रित

English

always with devotion and a purified inner self, enjoy their desired objects and attain the supreme goal.

अध्याय २८

श्लोक 39

त्रैलोक्यदीपकं देवं भास्करं गगनेचरम् ये संश्रयन्ति मनुजास् ते स्युः सुखस्य भाजनम्

trailokyadīpakaṃ devaṃ bhāskaraṃ gaganecaram ye saṃśrayanti manujās te syuḥ sukhasya bhājanam

हिन्दी अर्थ

हुए। राजाओंको अमात्यों और पुरोहितोंसहित आया देख महाराजको बड़ी प्रसन्नता हुई। वे बोले 'नृपवरो! में आपलोगोंसे कुछ निवेदन करना चाहता हूँ, सुनें। यह भोग और मोक्ष प्रदान

English

Humans who take refuge in the Sun, the god who lights the three worlds and moves in the sky, become vessels of happiness.

अध्याय २८

श्लोक 40

यावन् न दीयते चार्घ्यं भास्कराय यथोदितम् तावन् न पूजयेद् विष्णुं शंकरं वा सुरेश्वरम्

yāvan na dīyate cārghyaṃ bhāskarāya yathoditam tāvan na pūjayed viṣṇuṃ śaṃkaraṃ vā sureśvaram

हिन्दी अर्थ

सब कार्य सम्पन्न हो सकता है।'

English

As long as arghya is not given to the Sun as prescribed, one should not worship Vishnu, Shankara or the lord of gods.

अध्याय २८

श्लोक 41

तस्मात् प्रयत्नम् आस्थाय दद्याद् अर्घ्यं दिने दिने आदित्याय शुचिर् भूत्वा पुष्पैर् गन्धैर् मनोरमैः

tasmāt prayatnam āsthāya dadyād arghyaṃ dine dine ādityāya śucir bhūtvā puṣpair gandhair manoramaiḥ

हिन्दी अर्थ

महाराज इन्द्रद्युम्रके यों कहनेपर सब राजाओंको बड़ा हर्ष हुआ। उन्होंने महाराजकी आज्ञासे धन,

English

Therefore, resolutely, one should offer arghya to Aditya day by day, being pure, with flowers and lovely fragrances.

अध्याय २८

श्लोक 42

एवं ददाति यश् चार्घ्यं सप्तम्यां सुसमाहितः आदित्याय शुचिः स्नातः स लभेद् ईप्सितं फलम्

evaṃ dadāti yaś cārghyaṃ saptamyāṃ susamāhitaḥ ādityāya śuciḥ snātaḥ sa labhed īpsitaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

हाथी, घोड़े, रथ, हथिनी, भाँति-भाँतिके द्रव्य, भक्ष्य, भोज्य तथा अनुलेप आदि पदार्थोकी वर्षा की । राजा इन्द्रद्युप्नने देखा, यज्ञको सब सामग्री एकत्रित हो गयी है और यज्ञकर्मके ज्ञाता, वेद-

English

He who, well composed, gives arghya to Aditya on the seventh, pure and bathed, obtains the fruit he desires.

अध्याय २८

श्लोक 43

रोगाद् विमुच्यते रोगी वित्तार्थी लभते धनम् विद्यां प्राप्नोति विद्यार्थी सुतार्थी पुत्रवान् भवेत्

rogād vimucyate rogī vittārthī labhate dhanam vidyāṃ prāpnoti vidyārthī sutārthī putravān bhavet

हिन्दी अर्थ

वेदाङ्गोंमें पारंगत, शास्त्रज्ञानममें निपुण तथा सब कमॉमें कुशल ऋषि, महर्षि, देवर्षि, तपस्वी, ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ, संन्यासी, स्नातक तथा अग्निहोत्रपरायण ब्राह्मण भी उपस्थित हैं; तब

English

The sick is freed from disease, the wealth-seeker gains wealth, the learning-seeker obtains learning, the son-seeker has a son.

अध्याय २८

श्लोक 44

यं यं कामम् अभिध्यायन् सूर्यायार्घ्यं प्रयच्छति तस्य तस्य फलं सम्यक् प्राप्नोति पुरुषः सुधीः

yaṃ yaṃ kāmam abhidhyāyan sūryāyārghyaṃ prayacchati tasya tasya phalaṃ samyak prāpnoti puruṣaḥ sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

= उन्होंने अपने पुरोहितसे कहा--' ब्रह्मन्! कुछ

English

Whatever desire he contemplates as he offers arghya to the Sun, that fruit the wise man rightly obtains.

अध्याय २८

श्लोक 45

स्नात्वा वै सागरे दत्त्वा सूर्यायार्घ्यं प्रणम्य च नरो वा यदि वा नारी सर्वकामफलं लभेत्

snātvā vai sāgare dattvā sūryāyārghyaṃ praṇamya ca naro vā yadi vā nārī sarvakāmaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

विद्वान् ब्राह्मण, जो वेदोंके पारंगत पण्डित हों, जाकर अश्वमेध-यज्ञको सिद्धिके लिये उत्तम

English

Having bathed in the sea, given arghya to the Sun and bowed, a man or woman obtains the fruit of all desires.

अध्याय २८

श्लोक 46

ततः सूर्यालयं गच्छेत् पुष्पम् आदाय वाग्यतः प्रविश्य पूजयेद् भानुं कृत्वा तु त्रिः प्रदक्षिणम्

tataḥ sūryālayaṃ gacchet puṣpam ādāya vāgyataḥ praviśya pūjayed bhānuṃ kṛtvā tu triḥ pradakṣiṇam

हिन्दी अर्थ

स्थान देखें।' राजाके यों कहनेपर विद्वान् पुरोहितने 203 / यज्ञकर्ममें कुशल ब्राह्मणोंको आगे करके शिल्पियोंके

English

Then he should go to the Sun's temple, taking a flower, with restrained speech; entering, he should worship the Sun after circumambulating three times.

अध्याय २८

श्लोक 47

पूजयेत् परया भक्त्या कोणार्कं मुनिसत्तमाः गन्धैः पुष्पैस् तथा दीपैर् धूपैर् नैवेद्यकैर् अपि

pūjayet parayā bhaktyā koṇārkaṃ munisattamāḥ gandhaiḥ puṣpais tathā dīpair dhūpair naivedyakair api

हिन्दी अर्थ

साथ प्रस्थान किया और उस देशमें, जहाँ धीवरोंका गाँव था, विधिपूर्वक यज्ञशाला बनवायी।

English

He should worship Konarka, best of sages, with supreme devotion, with perfumes, flowers, lamps, incense and food-offerings,

अध्याय २८

श्लोक 48

दण्डवत् प्रणिपातैश् च जयशब्दैस् तथा स्तवैः एवं संपूज्य तं देवं सहस्रांशुं जगत्पतिम्

daṇḍavat praṇipātaiś ca jayaśabdais tathā stavaiḥ evaṃ saṃpūjya taṃ devaṃ sahasrāṃśuṃ jagatpatim

हिन्दी अर्थ

१ i ही. ५७७: उसमें गली-कूचे और छतरियाँ भी बनवायी गयीं

English

with prostrations like a staff, shouts of victory and hymns. Having thus worshipped that god, the thousand-rayed lord of the world,

अध्याय २८

श्लोक 49

दशानाम् अश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः सर्वपापविनिर्मुक्तो युवा दिव्यवपुर् नरः

daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ sarvapāpavinirmukto yuvā divyavapur naraḥ

हिन्दी अर्थ

थीं । सैकड़ों महल बनाये गये थे। सारा यज्ञमण्डप

English

the man obtains the fruit of ten horse-sacrifices, freed from all sins, a youth with divine body.

अध्याय २८

श्लोक 50

सप्तावरान् सप्त परान् वंशान् उद्धृत्य भो द्विजाः विमानेनार्कवर्णेन कामगेन सुवर्चसा

saptāvarān sapta parān vaṃśān uddhṛtya bho dvijāḥ vimānenārkavarṇena kāmagena suvarcasā

हिन्दी अर्थ

i छ A Re hf सुवर्ण, रत्न तथा श्रेष्ठ मणियोंसे विभूषित हो

English

Having lifted seven earlier and seven later generations, Brahmins, by a sun-coloured aerial car going where he wills, radiant,

अध्याय २८

श्लोक 51

उपगीयमानो गन्धर्वैः सूर्यलोकं स गच्छति भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम्

upagīyamāno gandharvaiḥ sūryalokaṃ sa gacchati bhuktvā tatra varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam

हिन्दी अर्थ

इन्द्रभवनके समान रमणीय दिखायी देता था।

English

sung to by Gandharvas, he goes to the Sun's world, and enjoys excellent pleasures there until the dissolution of beings.

अध्याय २८

श्लोक 52

पुण्यक्षयाद् इहायातः प्रवरे योगिनां कुले चतुर्वेदो भवेद् विप्रः स्वधर्मनिरतः शुचिः

puṇyakṣayād ihāyātaḥ pravare yogināṃ kule caturvedo bhaved vipraḥ svadharmanirataḥ śuciḥ

हिन्दी अर्थ

हहै शि १९ खंभोंपर सुवर्णसे चित्रकारी की गयी थी। दरवाजे (ग 10 बहुत बड़े-बड़े बने हुए थे। यज्ञके प्रत्येक भवनमें

English

When his merit is exhausted he comes here, into a foremost family of yogis, and becomes a four-Veda Brahmin, devoted to his duty, pure;

अध्याय २८

श्लोक 53

योगं विवस्वतः प्राप्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् चैत्रे मासि सिते पक्षे यात्रां दमनभञ्जिकाम्

yogaṃ vivasvataḥ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt caitre māsi site pakṣe yātrāṃ damanabhañjikām

हिन्दी अर्थ

Rs र शुद्ध सुवर्णका उपयोग किया गया था। धर्मात्मा

English

attaining Vivasvan's yoga he then attains liberation. In the month of Chaitra, in the bright fortnight, the Damanabhanjika pilgrimage —

अध्याय २८

श्लोक 54

यः करोति नरस् तत्र पूर्वोक्तं स फलं लभेत् शयनोत्थापने भानोः संक्रान्त्यां विषुवायने

yaḥ karoti naras tatra pūrvoktaṃ sa phalaṃ labhet śayanotthāpane bhānoḥ saṃkrāntyāṃ viṣuvāyane

हिन्दी अर्थ

करनेवाला कल्याणमय क्षेत्र है । मैं यहाँ अश्वमेध- यज्ञ करना और भगवान् विष्णुका मन्दिर बनवाना चाहता हूँ; किंतु मैं इसे कैसे पूर्ण कर सकता हुँ, इस चिन्तासे मेरा चित्त व्याकुल हो रहा है। यदि

English

the man who performs it there obtains the fruit told before; at the Sun's sleeping and awakening, at the sankranti, equinox, solstice,

अध्याय २८

श्लोक 55

वारे रवेस् तिथौ चैव पर्वकाले ऽथवा द्विजाः ये तत्र यात्रां कुर्वन्ति श्रद्धया संयतेन्द्रियाः

vāre raves tithau caiva parvakāle 'thavā dvijāḥ ye tatra yātrāṃ kurvanti śraddhayā saṃyatendriyāḥ

हिन्दी अर्थ

आपलोग भलीभाँति मेरी सहायता करें तो मेरा

English

on Sunday, on the proper tithi, or at parva time, Brahmins, those who make the pilgrimage there with faith and controlled senses

अध्याय २८

श्लोक 56

विमानेनार्कवर्णेन सूर्यलोकं व्रजन्ति ते आस्ते तत्र महादेवस् तीरे नदनदीपतेः

vimānenārkavarṇena sūryalokaṃ vrajanti te āste tatra mahādevas tīre nadanadīpateḥ

हिन्दी अर्थ

पुरोहितने भिन्न-भिन्न देशोंके निवासी राजाओंके लिये अन्तःपुर भी बनवाये थे। नाना देशोंसे आये हुए ब्राह्मणों और वैश्योंके लिये भी उन्होंने अनेक शालाएँ बनवायी थीं। महाराज इन्द्रद्युप्रका प्रिय

English

go to the Sun's world in a sun-coloured aerial car. There, on the shore of the lord of rivers and streams, abides Mahadeva

अध्याय २८

श्लोक 57

रामेश्वर इति ख्यातः सर्वकामफलप्रदः ये तं पश्यन्ति कामारिं स्नात्वा सम्यङ् महोदधौ

rāmeśvara iti khyātaḥ sarvakāmaphalapradaḥ ye taṃ paśyanti kāmāriṃ snātvā samyaṅ mahodadhau

हिन्दी अर्थ

करनेके लिये समस्त राजा अनेक प्रकारके रत्न लेकर वहाँ आये थे। साथ ही उनकी स्त्रियाँ भी

English

famed as Rameshvara, who grants the fruit of all desires. Those who see that foe of Kama, after bathing properly in the great ocean,

अध्याय २८

श्लोक 58

गन्धैः पुष्पैस् तथा धूपैर् दीपैर् नैवेद्यकैर् वरैः प्रणिपातैस् तथा स्तोत्रैर् गीतैर् वाद्यैर् मनोहरैः

gandhaiḥ puṣpais tathā dhūpair dīpair naivedyakair varaiḥ praṇipātais tathā stotrair gītair vādyair manoharaiḥ

हिन्दी अर्थ

उत्सवमें सम्मिलित हुई थीं । महाराजने उन समस्त समागत अतिथियोंके लिये ठहरनेके स्थान, शय्या, भाँति-भाँतिके भोज्य पदार्थ, महीन चावल, ईखका रस और गोरस आदि प्रदान किये । उस महायज्ञमें

English

with perfumes, flowers, incense, lamps, excellent food-offerings, prostrations, hymns, songs and charming instruments,

अध्याय २८

श्लोक 59

राजसूयफलं सम्यग् वाजिमेधफलं तथा प्राप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां तथा

rājasūyaphalaṃ samyag vājimedhaphalaṃ tathā prāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ tathā

हिन्दी अर्थ

जो भी श्रेष्ठ ब्राह्मण पधारे, उन सबको राजाने

English

great-souled ones obtain the fruit of the Rajasuya and the horse-sacrifice, and supreme perfection.

अध्याय २८

श्लोक 60

कामगेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना उपगीयमाना गन्धर्वैः शिवलोकं व्रजन्ति ते

kāmagena vimānena kiṅkiṇījālamālinā upagīyamānā gandharvaiḥ śivalokaṃ vrajanti te

हिन्दी अर्थ

दम्भ छोड्कर स्वयं ही सब ब्राह्मणोंका सब तरहसे स्वागत-सत्कार किया । तत्पश्चात् शिल्पियोंने अपनी शिल्प-रचनाका कार्य पूरा करके राजाको

English

In an aerial car going where they wish, garlanded with nets of little bells, sung to by Gandharvas, they go to Shiva's world.

अध्याय २८

श्लोक 61

आहूतसंप्लवं यावद् भुक्त्वा भोगान् मनोरमान् पुण्यक्षयाद् इहागत्य चातुर्वेदा भवन्ति ते

āhūtasaṃplavaṃ yāvad bhuktvā bhogān manoramān puṇyakṣayād ihāgatya cāturvedā bhavanti te

हिन्दी अर्थ

यज्ञमण्डप तैयार हो जानेकी सूचना दी। यह सुनकर मन्त्रियाँसहित राजा बहुत प्रसन्न हुए। छि

English

Having enjoyed lovely pleasures till the called-for dissolution, they come here when merit is exhausted and become four-Veda men.

अध्याय २८

श्लोक 62

शांकरं योगम् आस्थाय ततो मोक्षं व्रजन्ति ते यस् तत्र सवितुः क्षेत्रे प्राणांस् त्यजति मानवः

śāṃkaraṃ yogam āsthāya tato mokṣaṃ vrajanti te yas tatra savituḥ kṣetre prāṇāṃs tyajati mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

उनके शरीरमें रोमाञ्च हो आया । यज्ञमण्डप तैयार हो जानेपर महाराजने ब्राह्मण-भोजनका कार्य आरम्भ कराया । प्रतिदिन जब एक लाख ब्राह्मण भोजन कर लेते, तब बारंबार मेघगर्जनाके समान

English

Taking to Shankara's yoga, they go then to liberation. The man who gives up his life in the Sun's field there

अध्याय २८

श्लोक 63

स सूर्यलोकम् आस्थाय देववन् मोदते दिवि पुनर् मानुषतां प्राप्य राजा भवति धार्मिकः

sa sūryalokam āsthāya devavan modate divi punar mānuṣatāṃ prāpya rājā bhavati dhārmikaḥ

हिन्दी अर्थ

गम्भीर स्वरमें दुन्दुभिकी ध्वनि होने लगती थी। इस प्रकार राजाके यञ्चकी वृद्धि होने लगी । उसमें अन्नका इतना दान किया गया, जिसकी कहीं उपमा नहीं थी। लोगोंने देखा वहाँ दूध, दही और

English

reaches the Sun's world and rejoices in heaven like a god; again obtaining human birth he becomes a righteous king;

अध्याय २८

श्लोक 64

योगं रवेः समासाद्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् एवं मया मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं क्षेत्रं सुदुर्लभम्

yogaṃ raveḥ samāsādya tato mokṣam avāpnuyāt evaṃ mayā muniśreṣṭhāḥ proktaṃ kṣetraṃ sudurlabham

हिन्दी अर्थ

घीकी नदियाँ बह रही हैं। भिन्न-भिन्न जनपदोंके साथ समूचे जम्बूद्वीपके लोग वहाँ जुटे थे। वहाँ कितने ही सहस्र पुरुष बहुत-से पात्र लेकर इधर-उधरसे एकत्र हुए थे। राजाके अनुगामी

English

attaining the Sun's yoga he then gains liberation. Thus, best of sages, the very rare field has been told by me,

अध्याय २८

श्लोक 65

कोणार्कस्योदधेस् तीरे भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

koṇārkasyodadhes tīre bhuktimuktiphalapradaḥ

हिन्दी अर्थ

पुरुष ब्राह्मणोंको तरह-तरहके अनृपान और राजाओंके उपभोगमें आनेवाले भोज्य पदार्थ परोसते थे। यज्ञमें आये हुए वेदवेत्ता ब्राह्मणों तथा राजाओंका महाराजने पूर्ण स्वागत-सत्कार किया। इसके बाद

English

Konarka on the ocean shore, granting the fruit of enjoyment and liberation.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 28
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.