Brahma Purana· Brahma Purāṇa
31
अध्याय 31 / 246

Adhyaya 31

39 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ39 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३१

श्लोक 1

आदित्यमूलम् अखिलं त्रैलोक्यं मुनिसत्तमाः भवत्य् अस्माज् जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम्

ādityamūlam akhilaṃ trailokyaṃ munisattamāḥ bhavaty asmāj jagat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam

हिन्दी अर्थ

कर सकते हैं। जो इस सरोवरके सुन्दर तटपर पिण्डदान करेगा, वह अपनी इक्कीस पीढियोंका उद्धार करके इन्द्रलोकको जायगा और वहाँ

English

O excellent sages, the three worlds have the sun as their source of origm. The entire universe including Devas, Asuras and human beings originates from him.

अध्याय ३१

श्लोक 2

रुद्रोपेन्द्रमहेन्द्राणां विप्रेन्द्रत्रिदिवौकसाम् महाद्युतिमतां चैव तेजो ऽयं सार्वलौकिकम्

rudropendramahendrāṇāṃ viprendratridivaukasām mahādyutimatāṃ caiva tejo 'yaṃ sārvalaukikam

हिन्दी अर्थ

मङ्गलपाठ तथा बाजे-गाजेके साथ ले आये और उन्हें परम मनोहर पवित्र स्थानमें पधराया। फिर

English

The hee offerings duty cigned to the fire produce clouds which in turn generate rain. * Rain mginates food-grain whereby the subjects are nourished.

अध्याय ३१

श्लोक 3

सर्वात्मा सर्वलोकेशो देवदेवः प्रजापतिः सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परमदैवतम्

sarvātmā sarvalokeśo devadevaḥ prajāpatiḥ sūrya eva trilokasya mūlaṃ paramadaivatam

हिन्दी अर्थ

मुहूर्तमें ब्राह्मणोंके द्वारा उनको प्रतिष्ठा करायी। उत्तम प्रासादमें वेदोक्त विधिपूर्वक प्रतिष्ठा करके उन सब विग्रहोंको स्थापित किया; फिर भाति-

English

The sun does not blaze if there be no rain; the sun is not happy if there be no rain; the sun has no halo if there is no rain; the sun blazes due to water.

अध्याय ३१

श्लोक 4

अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यग् आदित्यम् उपतिष्ठते आदित्याज् जायते वृष्टिर् वृष्टेर् अन्नं ततः प्रजाः

agnau prāstāhutiḥ samyag ādityam upatiṣṭhate ādityāj jāyate vṛṣṭir vṛṣṭer annaṃ tataḥ prajāḥ

हिन्दी अर्थ

विमानपर बैठकर अप्सराओंसे पूजित हो गन्धर्वोके ह या 2

English

VifQU blazes in the month of Caitra. Aryami in Vaiialdia; Vivasvin in Jyeylha and Aihium&n in Afidha.

अध्याय ३१

श्लोक 5

सूर्यात् प्रसूयते सर्वं तत्र चैव प्रलीयते भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान् निःसृतौ पुरा

sūryāt prasūyate sarvaṃ tatra caiva pralīyate bhāvābhāvau hi lokānām ādityān niḥsṛtau purā

हिन्दी अर्थ

गीत सुनता हुआ चौदह इन्द्रोंकी आयुपर्यन्त निवास करेगा। सरोवरके दक्षिण भागमें नैऋत्य कोणकी ओर जो बरगदका वृक्ष खड़ा है, उसके समीप केवडेके वनसे आच्छादित एक मण्डप है,

English

Parjanya blazes in the month of ravana, Varupa in Trauftluada, Indra in Aivayuja and Dhatr in Karttika.

अध्याय ३१

श्लोक 6

एतत् तु ध्यानिनां ध्यानं मोक्षश् चाप्य् एष मोक्षिणाम् तत्र गच्छन्ति निर्वाणं जायन्ते ऽस्मात् पुनः पुनः

etat tu dhyānināṃ dhyānaṃ mokṣaś cāpy eṣa mokṣiṇām tatra gacchanti nirvāṇaṃ jāyante 'smāt punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

जो नाना प्रकारके वृक्षोंसे व्याप्त है। आषाढ़के शुक्ल पक्षको पञ्चमीको महानक्षत्रमें हमारी इन

English

Mitra blazes in the month of Margafirfa; Pu> Bhaga in M&gha and Tvaffr in PhAlguna.

अध्याय ३१

श्लोक 7

क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशा पक्षाश् च नित्यशः मासाः संवत्सराश् चैव ऋतवश् च युगानि च

kṣaṇā muhūrtā divasā niśā pakṣāś ca nityaśaḥ māsāḥ saṃvatsarāś caiva ṛtavaś ca yugāni ca

हिन्दी अर्थ

प्रतिमाओंको ले आकर लोग सात दिनोंतक

English

The means of protection in different seasons 1% msmifold. The sun has a set of tweniyfour names. They have been

अध्याय ३१

श्लोक 8

अथादित्याद् ऋते ह्य् एषां कालसंख्या न विद्यते कालाद् ऋते न नियमो नाग्नौ विहरणक्रिया

athādityād ṛte hy eṣāṃ kālasaṃkhyā na vidyate kālād ṛte na niyamo nāgnau viharaṇakriyā

हिन्दी अर्थ

मण्डपमें स्थापित रखेंगे। उस समय बड़ा उत्सव होगा। सोनेके दण्ड लगे हुए चँवर तथा रत्रभूषित व्यजनोंद्वारा सब लोग हमें हवा करेंगे। इस प्रकार मङ्गलपाठपूर्वक हमारी स्थापना होगी । ब्रह्मचारी,

English

O excellent brahmins, he who remains pure and eulo¬ gises the Sun-god with this hymn atthe two junctions viz sunrise and sunset, is liberated from all sins.

अध्याय ३१

श्लोक 9

ऋतूनाम् अविभागश् च ततः पुष्पफलं कुतः कुतो वै सस्यनिष्पत्तिस् तृणौषधिगणः कुतः

ṛtūnām avibhāgaś ca tataḥ puṣpaphalaṃ kutaḥ kuto vai sasyaniṣpattis tṛṇauṣadhigaṇaḥ kutaḥ

हिन्दी अर्थ

अन्य ब्राह्मण नाना प्रकारके पदोंबाले स्तोत्रों तथा ऋकू ,यजु एवं सामवेदको ध्वनिसे बलराम और श्रीकृष्णको स्तुति करेंगे। उस समय जो मनुष्य

English

By repeating this hymn but once in the presence of the sun all sins perish whether they are mental, physical or verbal or caused by other activities.

अध्याय ३१

श्लोक 10

अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च जगत्प्रभावाद् विशते भास्कराद् वारितस्करात्

abhāvo vyavahārāṇāṃ jantūnāṃ divi ceha ca jagatprabhāvād viśate bhāskarād vāritaskarāt

हिन्दी अर्थ

करेगा, वह श्रीहरिके शोभामय धाममें विराजेगा।

English

Hence, you all should eulogise the lord, the bestower of boons, one who grants all cherished desires, assiduously, by reciting this hymn, O brahmins.

अध्याय ३१

श्लोक 11

नावृष्ट्या तपते सूर्यो नावृष्ट्या परिशुष्यति नावृष्ट्या परिधिं धत्ते वारिणा दीप्यते रविः

nāvṛṣṭyā tapate sūryo nāvṛṣṭyā pariśuṣyati nāvṛṣṭyā paridhiṃ dhatte vāriṇā dīpyate raviḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार राजाको वरदान दे विश्वकर्मासहित भगवान् विष्णु वहाँसे अन्तर्धान हो गये। राजाके हर्षकी सीमा न रही। उनका शरीर रोमाञ्चित हो गया। उन्होंने भगवान्के दर्शनसे अपनेको कृतकृत्य

English

The sun does not burn from lack of rain, does not dry up from lack of rain, does not wear a halo from lack of rain; the Sun shines with water.

अध्याय ३१

श्लोक 12

वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसंनिभः श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुः शरदि भास्करः

vasante kapilaḥ sūryo grīṣme kāñcanasaṃnibhaḥ śveto varṣāsu varṇena pāṇḍuḥ śaradi bhāskaraḥ

हिन्दी अर्थ

सुभद्राको मणिकाञ्चनजटित विमानाकार रथोंमें बिठाकर वे बुद्धिमान् नरेश अमात्य और मन्त्रियोंसहित

English

In spring the Sun is tawny, in summer like gold, in the rains white in colour, in autumn the Sun is pale,

अध्याय ३१

श्लोक 13

हेमन्ते ताम्रवर्णाभः शिशिरे लोहितो रविः इति वर्णाः समाख्याताः सूर्यस्य ऋतुसंभवाः

hemante tāmravarṇābhaḥ śiśire lohito raviḥ iti varṇāḥ samākhyātāḥ sūryasya ṛtusaṃbhavāḥ

हिन्दी अर्थ

भातिके सुगन्धित पुष्पोंसे विधिवत् पूजा करके सुवर्ण, मणि, मोती और नाना प्रकारके सुन्दर वस्त्र अर्पण किये। विविध प्रकारके दिव्य रत्न,

English

in the cool season coppery, in winter red: thus the colours of the Sun that arise from the seasons are told.

अध्याय ३१

श्लोक 14

ऋतुस्वभाववर्णैश् च सूर्यः क्षेमसुभिक्षकृत् अथादित्यस्य नामानि सामान्यानि द्विजोत्तमाः

ṛtusvabhāvavarṇaiś ca sūryaḥ kṣemasubhikṣakṛt athādityasya nāmāni sāmānyāni dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

किये। इस तरह अनेक प्रकारका दान करके राजाने समुचित रीतिसे राज्य किया और भाति- भातिके यज्ञ करके अनेक बार दान दिये। फिर कृतकृत्य होकर राजाने समस्त परिग्रहोंका त्याग

English

With the colours that belong to the seasons the Sun brings welfare and plentiful food. Now the general names of Aditya, best of Brahmins:

अध्याय ३१

श्लोक 15

द्वादशैव पृथक्त्वेन तानि वक्ष्याम्य् अशेषतः आदित्यः सविता सूर्यो मिहिरो ऽर्कः प्रभाकरः

dvādaśaiva pṛthaktvena tāni vakṣyāmy aśeṣataḥ ādityaḥ savitā sūryo mihiro 'rkaḥ prabhākaraḥ

हिन्दी अर्थ

कर दिया और अत्यन्त उत्कृष्ट स्थान भगवान् विष्णुके परम पदको प्राप्त कर लिया

English

I shall tell the twelve separately, entirely: Aditya, Savita, Surya, Mihira, Arka, Prabhakara,

अध्याय ३१

श्लोक 16

मार्तण्डो भास्करो भानुश् चित्रभानुर् दिवाकरः रविर् द्वादशभिस् तेषां ज्ञेयः सामान्यनामभिः

mārtaṇḍo bhāskaro bhānuś citrabhānur divākaraḥ ravir dvādaśabhis teṣāṃ jñeyaḥ sāmānyanāmabhiḥ

हिन्दी अर्थ

मुनियोंने पूछा- सुरश्रेष्ठ! किस समय पुरुषोत्तम- तीर्थको यात्रा करनी उचित है और प्रभो! किस

English

Martanda, Bhaskara, Bhanu, Chitrabhanu, Divakara, Ravi: the Sun is known by these twelve general names.

अध्याय ३१

श्लोक 17

विष्णुर् धाता भगः पूषा मित्रेन्द्रौ वरुणो ऽर्यमा विवस्वान् अंशुमांस् त्वष्टा पर्जन्यो द्वादशः स्मृतः

viṣṇur dhātā bhagaḥ pūṣā mitrendrau varuṇo 'ryamā vivasvān aṃśumāṃs tvaṣṭā parjanyo dvādaśaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेय मुनिको प्रलयकालमें बालमुकुन्दका दर्शन और उनका वरदान प्राप्त होना

English

Vishnu, Dhata, Bhaga, Pusha, Mitra, Indra, Varuna, Aryaman, Vivasvan, Amshuman, Tvashta, and the twelfth, Parjanya, are remembered.

अध्याय ३१

श्लोक 18

इत्य् एते द्वादशादित्याः पृथक्त्वेन व्यवस्थिताः उत्तिष्ठन्ति सदा ह्य् एते मासैर् द्वादशभिः क्रमात्

ity ete dvādaśādityāḥ pṛthaktvena vyavasthitāḥ uttiṣṭhanti sadā hy ete māsair dvādaśabhiḥ kramāt

हिन्दी अर्थ

विधिसे पन्चतीर्थोंका सेवन करना चाहिए । स्त्रान-

English

These twelve Adityas are established separately; they rise always in order by the twelve months.

अध्याय ३१

श्लोक 19

विष्णुस् तपति चैत्रे तु वैशाखे चार्यमा तथा विवस्वाञ् ज्येष्ठमासे तु आषाढे चांशुमान् स्मृतः

viṣṇus tapati caitre tu vaiśākhe cāryamā tathā vivasvāñ jyeṣṭhamāse tu āṣāḍhe cāṃśumān smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

दानरूप एक-एक तीर्थका और देव-दर्शनका जो

English

Vishnu burns in Chaitra, and Aryaman in Vaishakha; Vivasvan in the month of Jyeshtha, and Amshuman in Ashadha is remembered;

अध्याय ३१

श्लोक 20

पर्जन्यः श्रावणे मासि वरुणः प्रौष्ठसंज्ञके इन्द्र आश्वयुजे मासि धाता तपति कार्त्तिके

parjanyaḥ śrāvaṇe māsi varuṇaḥ prauṣṭhasaṃjñake indra āśvayuje māsi dhātā tapati kārttike

हिन्दी अर्थ

पृथक् -पृथक् फल हो, वह सब बताइये। ब्रह्माजी बोले--जो कुरुक्षेत्रमें अपनी इन्द्रियों

English

Parjanya in the month of Shravana, Varuna in the month called Prausthapada, Indra in the month of Ashvayuja, Dhata burns in Kartika;

अध्याय ३१

श्लोक 21

मार्गशीर्षे तथा मित्रः पौषे पूषा दिवाकरः माघे भगस् तु विज्ञेयस् त्वष्टा तपति फाल्गुने

mārgaśīrṣe tathā mitraḥ pauṣe pūṣā divākaraḥ māghe bhagas tu vijñeyas tvaṣṭā tapati phālgune

हिन्दी अर्थ

ज्येष्ठको द्वादशीको अविनाशी देवता भगवान् पुरुषोत्तमका दर्शन करते हैं, वे विष्णुलोकमें पहुँचकर कभी वहाँसे नीचे नहीं गिरते। अतः ज्यष्ठमें प्रयत्नपूर्वक वहाँकी यात्रा करनी चाहिए

English

likewise Mitra in Margashirsha, Pusha the day-maker in Pausha, Bhaga is to be known in Magha, Tvashta burns in Phalguna.

अध्याय ३१

श्लोक 22

शतैर् द्वादशभिर् विष्णू रश्मिभिर् दीप्यते सदा दीप्यते गोसहस्रेण शतैश् च त्रिभिर् अर्यमा

śatair dvādaśabhir viṣṇū raśmibhir dīpyate sadā dīpyate gosahasreṇa śataiś ca tribhir aryamā

हिन्दी अर्थ

और क्रोधको जीतकर बिना खाये-पीये सत्तर और वहाँ पञ्चतीर्थ-सेवनपूर्वक पुरुषोत्तमका दर्शन हजार वर्षोतक एक पैरसे खड़ा होकर तपस्या करना चाहिए। जो अत्यन्त दूर होनेपर भी करता है तथा जो ज्येष्ठ शुक्ला द्वादशीको उपवासपूर्वक प्रतिदिन भक्तिपूर्वक भगवान् पुरुषोत्तमका कीर्तन

English

Vishnu always shines with twelve hundred rays; Aryaman shines with a thousand and three hundred;

अध्याय ३१

श्लोक 23

द्विःसप्तकैर् विवस्वांस् तु अंशुमान् पञ्चभिस् त्रिभिः विवस्वान् इव पर्जन्यो वरुणश् चार्यमा तथा

dviḥsaptakair vivasvāṃs tu aṃśumān pañcabhis tribhiḥ vivasvān iva parjanyo varuṇaś cāryamā tathā

हिन्दी अर्थ

भगवान् पुरुषोत्तमका दर्शन करता है, वह पहलेकी अपेक्षा अधिक फलका भागी होता है। अतः मुनिवरो! स्वर्गलोकको इच्छा रखनेवाले ब्राह्मण

English

Vivasvan with twice seven (hundred); Amshuman with five and three; Parjanya like Vivasvan, and Varuna and Aryaman likewise;

अध्याय ३१

श्लोक 24

मित्रवद् भगवांस् त्वष्टा सहस्रेण शतेन च इन्द्रस् तु द्विगुणैः षड्भिर् धातैकादशभिः शतैः

mitravad bhagavāṃs tvaṣṭā sahasreṇa śatena ca indras tu dviguṇaiḥ ṣaḍbhir dhātaikādaśabhiḥ śataiḥ

हिन्दी अर्थ

करता है, वह शुद्धचित्त हो भगवान् विष्णुके धाममें जाता है। जो श्रद्धापूर्वक एकाग्रचित्त हो श्रीकृष्णके दर्शनार्थ यात्रा करता है, वह सब

English

the revered Tvashta like Mitra, with a thousand and a hundred; Indra with twice six (hundred); Dhata with eleven hundred;

अध्याय ३१

श्लोक 25

सहस्रेण तु मित्रो वै पूषा तु नवभिः शतैः उत्तरोपक्रमे ऽर्कस्य वर्धन्ते रश्मयस् तथा

sahasreṇa tu mitro vai pūṣā tu navabhiḥ śataiḥ uttaropakrame 'rkasya vardhante raśmayas tathā

हिन्दी अर्थ

आदिको चाहिए कि वे ज्येष्ठ मासमें प्रयत्न करके पापोंसे मुक्त हो भगवान् विष्णुके लोकमें जाता है।

English

Mitra with a thousand; Pusha with nine hundred. At the northern course of the Sun the rays increase,

अध्याय ३१

श्लोक 26

दक्षिणोपक्रमे भूयो ह्रसन्ते सूर्यरश्मयः एवं रश्मिसहस्रं तु सूर्यलोकाद् अनुग्रहम्

dakṣiṇopakrame bhūyo hrasante sūryaraśmayaḥ evaṃ raśmisahasraṃ tu sūryalokād anugraham

हिन्दी अर्थ

इन्द्रिय-संयमपूर्वक भगवान् पुरुषोत्तमका दर्शन करें। श्रेष्ठ मनुष्यको उचित है कि ज्येष्ठ मासमें शुक्ल पक्षको द्वादशीको विधिपूर्वक पञ्चतीथांका

English

and at the southern course the Sun's rays decrease again. Thus the thousand rays from the Sun's world are a favour.

अध्याय ३१

श्लोक 27

एवं नाम्नां चतुर्विंशद् एक एषां प्रकीर्तितः विस्तरेण सहस्रं तु पुनर् अन्यत् प्रकीर्तितम्

evaṃ nāmnāṃ caturviṃśad eka eṣāṃ prakīrtitaḥ vistareṇa sahasraṃ tu punar anyat prakīrtitam

हिन्दी अर्थ

जो दूरसे भगवान् पुरुषोत्तमके प्रासाद-शिखरपर स्थित नीलचक्रका दर्शन करके उसे भक्तिपूर्वक प्रणाम करता है, वह मनुष्य सहसा पापसे मुक्त

English

Thus twenty-four names, of which one has been told of these; the thousand has been told in detail again elsewhere.

अध्याय ३१

श्लोक 28

ये तन्नामसहस्रेण स्तुवन्त्य् अर्कं प्रजापते तेषां भवति किं पुण्यं गतिश् च परमेश्वर

ye tannāmasahasreṇa stuvanty arkaṃ prajāpate teṣāṃ bhavati kiṃ puṇyaṃ gatiś ca parameśvara

हिन्दी अर्थ

सेबन करके श्रीपुरुषोत्तमका दर्शन करे। जोहो जाता है।

English

"What merit, Lord of creatures, and what goal, Supreme Lord, do those obtain who praise the Sun with his thousand names?"

अध्याय ३१

श्लोक 29

शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः सारभूतं सनातनम् अलं नामसहस्रेण पठन्न् एवं स्तवं शुभम्

śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ sārabhūtaṃ sanātanam alaṃ nāmasahasreṇa paṭhann evaṃ stavaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेय मुनिको प्रलयकालमें बालमुकुन्दका दर्शन और उनका वरदान प्राप्त होना ब्रह्माजी कहते हैं--मुनिवरो कल्पके अन्तमें देने लगती है। पृथ्वीपर जो कुछ रहता है, वह

English

"Listen, tigers among sages, to the essence, the eternal: enough of the thousand names; reciting this auspicious hymn is sufficient.

अध्याय ३१

श्लोक 30

यानि नामानि गुह्यानि पवित्राणि शुभानि च तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं भास्करस्य वै

yāni nāmāni guhyāni pavitrāṇi śubhāni ca tāni vaḥ kīrtayiṣyāmi śṛṇudhvaṃ bhāskarasya vai

हिन्दी अर्थ

जब महासंहार आरम्भ हुआ, चन्द्रमा, सूर्य और वायुका नाश हो गया, स्थावर-जङ्गम समस्त प्राणी नष्ट होने लगे, उस समयको बात बतलाता हूं पहले प्रलयकालीन प्रचण्ड सूर्यका उदय होता

English

I shall tell you the names that are secret, pure and auspicious; listen to those of the Sun.

अध्याय ३१

श्लोक 31

विकर्तनो विवस्वांश् च मार्तण्डो भास्करो रविः लोकप्रकाशकः श्रीमांल् लोकचक्षुर् महेश्वरः

vikartano vivasvāṃś ca mārtaṇḍo bhāskaro raviḥ lokaprakāśakaḥ śrīmāṃl lokacakṣur maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

है, फिर मेघोंकी घोर गर्जना होने लगती है। बिजली गिरती है, जिससे वृक्ष और पर्वत टूट- फूट जाते हैं। सारे जगतका संहार हो जाता है। उल्कापात होता रहता है, सरोवरों और नदियोंका

English

Vikartana, Vivasvan, Martanda, Bhaskara, Ravi, Lokaprakashaka, Shriman, Lokachakshu, Maheshvara,

अध्याय ३१

श्लोक 32

लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्ता हर्ता तमिस्रहा तपनस् तापनश् चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः

lokasākṣī trilokeśaḥ kartā hartā tamisrahā tapanas tāpanaś caiva śuciḥ saptāśvavāhanaḥ

हिन्दी अर्थ

सारा जल सूख जाता है। फिर वायुका सहारा पाकर संवर्तक नामक अग्नि समस्त विश्वमें फैल जाती है। ऊपरसे बारह सूर्य तपने लगते हैं। वह आग पृथ्वीको भेदकर रसातलमें भी पहुँच जाती

English

Lokasakshi, Trilokesha, Kartri, Hartri, Tamisraha, Tapana, Tapana (the scorcher), Shuchi, Saptashvavahana,

अध्याय ३१

श्लोक 33

गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः एकविंशति इत्य् एष स्तव इष्टः सदा रवेः

gabhastihasto brahmā ca sarvadevanamaskṛtaḥ ekaviṃśati ity eṣa stava iṣṭaḥ sadā raveḥ

हिन्दी अर्थ

सब जलाकर नागलोकको भी दग्ध करती है और फिर क्रमशः नीचेके समस्त लोकोंको तत्काल नष्ट कर देती है। बीस लाख योजनतक फैली हुई वायु और संवर्तक-अग्नि देवता, असुर, गन्धर्व,

English

Gabhastihasta, Brahma, Sarvadevanamaskrita: this hymn of twenty-one names is ever dear to the Sun.

अध्याय ३१

श्लोक 34

शरीरारोग्यदश् चैव धनवृद्धियशस्करः स्तवराज इति ख्यातस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

śarīrārogyadaś caiva dhanavṛddhiyaśaskaraḥ stavarāja iti khyātas triṣu lokeṣu viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

यक्ष, नाग और राक्षस-सबको भस्म कर डालती है। ऐसे घोर महाप्रलयके समय परम धर्मात्मा मार्कण्डेय मुनि अकेले ध्यानस्थ होकर बैठे थे। प्रलयाग्रिकी लपट उनके पास भी पहुँची। उनके

English

It gives health of body, increase of wealth and fame; it is famed as the King of Hymns, renowned in the three worlds.

अध्याय ३१

श्लोक 35

य एतेन द्विजश्रेष्ठा द्विसंध्ये ऽस्तमनोदये स्तौति सूर्यं शुचिर् भूत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

ya etena dvijaśreṣṭhā dvisaṃdhye 'stamanodaye stauti sūryaṃ śucir bhūtvā sarvapāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

अग्निको देखकर वे भयसे विह्वल हो उठे और कोई रक्षक न पा सकनेके कारण इधर-उधर भागने लगे। उन्हें कहीं भी शान्ति नहीं मिली। वे

English

He who, pure, praises the Sun with this at the two twilights, at sunrise and sunset, is freed from all sins.

अध्याय ३१

श्लोक 36

मानसं वाचिकं वापि देहजं कर्मजं तथा एकजप्येन तत् सर्वं नश्यत्य् अर्कस्य संनिधौ

mānasaṃ vācikaṃ vāpi dehajaṃ karmajaṃ tathā ekajapyena tat sarvaṃ naśyaty arkasya saṃnidhau

हिन्दी अर्थ

है और देवता, दानव तथा यक्षोंको अत्यन्त भय सोचने लगे-क्या करूं, समझमें नहीं आता; किसकी

English

Whatever is done by mind, speech, body or action is all destroyed by a single recitation in the Sun's presence.

अध्याय ३१

श्लोक 37

एकजप्यश् च होमश् च संध्योपासनम् एव च धूपमन्त्रार्घ्यमन्त्रश् च बलिमन्त्रस् तथैव च

ekajapyaś ca homaś ca saṃdhyopāsanam eva ca dhūpamantrārghyamantraś ca balimantras tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

शरणमें जाउँ ? किस प्रकार सनातन देव पुरुषेशका

English

A single recitation, the fire-offering, the twilight worship, the incense mantra, the arghya mantra and the offering mantra,

अध्याय ३१

श्लोक 38

अन्नप्रदाने दाने च प्रणिपाते प्रदक्षिणे पूजितो ऽयं महामन्त्रः सर्वपापहरः शुभः

annapradāne dāne ca praṇipāte pradakṣiṇe pūjito 'yaṃ mahāmantraḥ sarvapāpaharaḥ śubhaḥ

हिन्दी अर्थ

दर्शन करूं? इस प्रकार एकाग्रभावसे चिन्तन करते- करते वे महाप्रलयके कारणभूत सनातन दिव्य पद पुरुषेश नामक वटराजके पास पहुँच गये। उस दिव्य वटको सामने देख मुनि बडी उतावलीके

English

in giving of food and in gifts, in prostration and circumambulation, this great mantra, worshipped, is auspicious and removes all sin.

अध्याय ३१

श्लोक 39

तस्माद् यूयं प्रयत्नेन स्तवेनानेन वै द्विजाः स्तुवीध्वं वरदं देवं सर्वकामफलप्रदम्

tasmād yūyaṃ prayatnena stavenānena vai dvijāḥ stuvīdhvaṃ varadaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam

हिन्दी अर्थ

साथ उसके निकट गये और उसकी जडपर जा बैठे। वहाँ न तो कालाग्रिका भय था, न अँगारोंकी वर्षाका। न वहाँ संवर्तक अग्नि आ सकती थी और न वज्रपात आदिका ही डर था।

English

Therefore you, Brahmins, with effort, should praise with this hymn the boon-giving god who grants the fruit of all desires."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 31
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.