Brahma Purana· Brahma Purāṇa
35
अध्याय 35 / 246

Adhyaya 35

64 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ64 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३५

श्लोक 1

ततस् ताम् अब्रुवन् देवास् तदा गत्वा तु सुन्दरीम् देवि शीघ्रेण कालेन धूर्जटिर् नीललोहितः

tatas tām abruvan devās tadā gatvā tu sundarīm devi śīghreṇa kālena dhūrjaṭir nīlalohitaḥ

हिन्दी अर्थ

आवाहन करना चाहिए। पूर्वाग्र कुशोंपर देवताओंका और दक्षिणाग्र कुशोंपर पितरोंका आवाहन करना

English

Then the lord approached the king of mountains with the same deformed body and said, lord of mountains, give me your daughter.*'

अध्याय ३५

श्लोक 2

स भर्ता तव देवेशो भविता मा तपः कृथाः ततः प्रदक्षिणीकृत्य देवा विप्रा गिरेः सुताम्

sa bhartā tava deveśo bhavitā mā tapaḥ kṛthāḥ tataḥ pradakṣiṇīkṛtya devā viprā gireḥ sutām

हिन्दी अर्थ

पश्चात् मौनभावसे आचमन करके समुद्रके तटपर एक हाथका चौकोर मण्डल बनाये। उसमें चार दरवाजे रहें। उसके भीतर कर्णिकासहित अष्टदल कमलकी आकृति बनाये। इस प्रकार मण्डल

English

At the sight of his deformed body he understood that he was the eternal Rudra. Dispirited because he was afraid of his curse he spoke

अध्याय ३५

श्लोक 3

जग्मुश् चादर्शनं तस्याः सा चापि विरराम ह सा देवी सूक्तम् इत्य् एवम् उक्त्वा स्वस्याश्रमे शुभे

jagmuś cādarśanaṃ tasyāḥ sā cāpi virarāma ha sā devī sūktam ity evam uktvā svasyāśrame śubhe

हिन्दी अर्थ

बनाकर उसमें अष्टाक्षर-मन्त्रकी विधिसे अजन्मा भगवान् नारायणका पूजन करे। अब शरीर- शुद्धिकी उत्तम विधि बतलाता हुँ । चक्ररेखासहित अकारका हृदयमें ध्यान करे। बह तीन शिखाओंसहित

English

The lines indicate the position which the BrihmaoM had attained during the age of PurSas. The term BhOdeva as the synonym of a Brihmaoa supports the view that like the consecrated mon arch the Brihmaoa was consi- dered to be a deity. Cmnpare verse 46 <£ this chapter where PIrvaU t el ls the crocodile to spare the BrShmaoa boy because Brahnum were iavoctrite to her, and again in vene 55 where die says, cottdderBrifamaoas to be most ttcellent among cartes.**

अध्याय ३५

श्लोक 4

द्वारि जातम् अशोकं च समुपाश्रित्य चास्थिता अथागाच् चन्द्रतिलकस् त्रिदशार्तिहरो हरः

dvāri jātam aśokaṃ ca samupāśritya cāsthitā athāgāc candratilakas tridaśārtiharo haraḥ

हिन्दी अर्थ

प्रज्वलित हो पापोंका दाह करता है और सब पापोंका नाश करनेवाला है, ऐसी भावना करनेके बाद मस्तकमें 'रा' का चिन्तन करना चाहिए। वह चन्द्रमण्डलके मध्यभागमें स्थित और शुक्लवर्णका

English

This Aom that die consent rf Brahmapai (dergymen) wu neces¬ sary for hokBuf Svayaikvara where a prineoi could select a bioband of her own choice.

अध्याय ३५

श्लोक 5

विकृतं रूपम् आस्थाय ह्रस्वो बाहुक एव च विभग्ननासिको भूत्वा कुब्जः केशान्तपिङ्गलः

vikṛtaṃ rūpam āsthāya hrasvo bāhuka eva ca vibhagnanāsiko bhūtvā kubjaḥ keśāntapiṅgalaḥ

हिन्दी अर्थ

इसकी विधि यों है। दोनों हाथोंकी आठ अँगुलियोंमें अँगूठोंद्वारा एक-एक अक्षरका न्यास करना चाहिए। पहले बायें हाथमें, फिर दायें हाथमें। ३५कारसहित शुक्लवर्णा पृथ्वीका बायें पैरमें

English

On hearing the words of the moiuitain lord the lofty minded, ftill-bannered lord came near the goddess and said

अध्याय ३५

श्लोक 6

उवाच विकृतास्यश् च देवि त्वां वरयाम्य् अहम् अथोमा योगसंसिद्धा ज्ञात्वा शंकरम् आगतम्

uvāca vikṛtāsyaś ca devi tvāṃ varayāmy aham athomā yogasaṃsiddhā jñātvā śaṃkaram āgatam

हिन्दी अर्थ

न्यास करे। नकारका वर्ण श्याम और देवता शम्भु हैं। उसका न्यास दक्षिण पैरमें है। मोकारको कालस्वरूप माना गया है। इसका न्यास कटिके वामभागमें होता है। नाकार सर्वबीजस्वरूप है।

English

O gentle lady, I hear that your Svayaihvara has been approved by your father. O sinless lady, it is said that he whom you choose therein will be your husband.

अध्याय ३५

श्लोक 7

अन्तर्भावविशुद्धात्मा कृपानुष्ठानलिप्सया तम् उवाचार्घपाद्याभ्यां मधुपर्केण चैव ह

antarbhāvaviśuddhātmā kṛpānuṣṭhānalipsayā tam uvācārghapādyābhyāṃ madhuparkeṇa caiva ha

हिन्दी अर्थ

उसको स्थिति कटिके दक्षिणभागमें है। राकार तेजका स्वरूप बताया गया है। उसका स्थान नाभिप्रदेशमें होता है। यकारका देवता वायु है, उसका न्यास बायें कंधेमें है। णाकारको सर्वव्यापी

English

Hence, O good-faced lady, I shall take leave of you and go. You are inaccessible to me. Leaving off a handsome person how can you woo one like me?

अध्याय ३५

श्लोक 8

संपूज्य सुमनोभिस् तं ब्राह्मणं ब्राह्मणप्रिया

saṃpūjya sumanobhis taṃ brāhmaṇaṃ brāhmaṇapriyā

हिन्दी अर्थ

समझना चाहिए। उसकी स्थिति दायें कंधेमें है । यकारकी स्थिति सिरमें है, जहाँ सम्पूर्ण लोक प्रतिष्ठित हैं। तात्पर्य यह कि यकारका न्यास मस्तकमें करना चाहिए।

English

After saying this the lord the creator of the universe the lord of all living beings took leave of the daughter of Himavan and vanished.

अध्याय ३५

श्लोक 9

भगवन् न स्वतन्त्राहं पिता मे त्व् अग्रणीर् गृहे स प्रभुर् मम दाने वै कन्याहं द्विजपुंगव

bhagavan na svatantrāhaṃ pitā me tv agraṇīr gṛhe sa prabhur mama dāne vai kanyāhaṃ dvijapuṃgava

हिन्दी अर्थ

“ॐ शिरसि शुक्लो वासुदेव इति’, ' ३ आं ललाटे रक्तः संकर्षणो गरुत्मान् वह्विस्तेज आदित्य

English

With her face cxxrned to Siva the great lord» the lord of worlds, she became dispirited like the night devoid of the moon.

अध्याय ३५

श्लोक 10

गत्वा याचस्व पितरं मम शैलेन्द्रम् अव्ययम् स चेद् ददाति मां विप्र तुभ्यं तद् उचितं मम

gatvā yācasva pitaraṃ mama śailendram avyayam sa ced dadāti māṃ vipra tubhyaṃ tad ucitaṃ mama

हिन्दी अर्थ

उक्त मन्त्रोंमेंसे पहले तीन मन्त्रोंको पढ़कर हाथकी अँगुलियोंसे क्रमशः मस्तक, शिखा तथा दोनों बाहु-मूलोंका स्पर्श करे। चौथेसे सब ओर चुटकी बजाये और पाँचवेंको पढ़कर ताली बजाये।

English

Then the daughter of the mountain-lord heard the cry of an unhappy boy in a lake near the hermitage.

अध्याय ३५

श्लोक 11

ततः स भगवान् देवस् तथैव विकृतः प्रभुः उवाच शैलराजानं सुतां मे यच्छ शैलराट्

tataḥ sa bhagavān devas tathaiva vikṛtaḥ prabhuḥ uvāca śailarājānaṃ sutāṃ me yaccha śailarāṭ

हिन्दी अर्थ

मत्स्यमाधवकी महिमा, समुद्रमें मार्जन आदिकी विधि एवं अष्टाक्षर-मन्त्रकी महत्ता

English

Siva the lord of Devas had assumed the form of a boy who had gone to the centre of the lake for playing. He was then caught by a crocodile.

अध्याय ३५

श्लोक 12

स तं विकृतरूपेण ज्ञात्वा रुद्रम् अथाव्ययम् भीतः शापाच् च विमना इदं वचनम् अब्रवीत्

sa taṃ vikṛtarūpeṇa jñātvā rudram athāvyayam bhītaḥ śāpāc ca vimanā idaṃ vacanam abravīt

हिन्दी अर्थ

‘ॐ आं हृदये कृष्णोऽनिरुद्धः सर्वशक्तिसमन्वित ही-मन भगवानूका स्मरण करते हुए मन्त्रोच्चारणपूर्वक

English

Adopting the Yogic Maya the cause of origin of the universe, he assumed that form in the middle of the lake and spoke thus:

अध्याय ३५

श्लोक 13

भगवन् नावमन्ये ऽहं ब्राह्मणान् भुवि देवताः मनीषितं तु यत् पूर्वं तच् छृणुष्व महामते

bhagavan nāvamanye 'haṃ brāhmaṇān bhuvi devatāḥ manīṣitaṃ tu yat pūrvaṃ tac chṛṇuṣva mahāmate

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार अपने आत्माका चतुर्व्यूहरूपसे चिन्तन करके कार्य आरम्भ करे।

English

That moon-faced lady &aw the boy of handamne features caught in the jaws of a crocodile and temblit( with fear.

अध्याय ३५

श्लोक 14

स्वयंवरो मे दुहितुर् भविता विप्रपूजितः वरयेद् यं स्वयं तत्र स भर्तास्या भविष्यति

svayaṃvaro me duhitur bhavitā viprapūjitaḥ varayed yaṃ svayaṃ tatra sa bhartāsyā bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

“मेरे आगे भगवान् विष्णु और पीछे केशव हैं। दक्षिणभागमें गोविन्द और वामभागमें मधुसूदन हैं। ऊपर वैकुण्ठ और नीचे वाराह हैं। बीचकी सम्पूर्ण दिशाओंमें माधव हैं। चलते, खड़े होते,

English

On seeing Parvat! approaching that massive, splendid and glorious crocodile hastened to the middle of the lake taking the boy along with him.

अध्याय ३५

श्लोक 15

तच् छ्रुत्वा शैलवचनं भगवान् वृषभध्वजः देव्याः समीपम् आगत्य इदम् आह महामनाः

tac chrutvā śailavacanaṃ bhagavān vṛṣabhadhvajaḥ devyāḥ samīpam āgatya idam āha mahāmanāḥ

हिन्दी अर्थ

जागते अथवा सोते समय भगवान् नृसिंह मेरी रक्षा करते हैं। मैं वासुदेवस्वरूप हूँ।' इस प्रकार विष्णुमय होकर पूजन आरम्भ करे। अपने शरीरकी भाँति भगवानके विग्रहमें भी सम्पूर्ण

English

On being dragged thus, the lustrous boy cried aloud in distress. On seeing the boy in this miserable state that lady of great holy rites was distressed and spoke thus:

अध्याय ३५

श्लोक 16

देवि पित्रा त्व् अनुज्ञातः स्वयंवर इति श्रुतिः तत्र त्वं वरयित्री यं स ते भर्ता भवेद् इति

devi pitrā tv anujñātaḥ svayaṃvara iti śrutiḥ tatra tvaṃ varayitrī yaṃ sa te bhartā bhaved iti

हिन्दी अर्थ

तत्त्वोंका न्यास करे। प्रणवका उच्चारण करके शरीरपर जलके छींटे दे। '3 फट्' का उच्चारण सब विप्लोंका निवारण करनेवाला और शुभ माना गया है। वहाँ सूर्य, चन्द्रमा, अग्नि, वायु और

English

O king of crocodiles of great power, huge fangs and terrible exploit, leave of this boy who is the oniy son of his parents. Leave him off immediately.

अध्याय ३५

श्लोक 17

तद् आपृच्छ्य गमिष्यामि दुर्लभां त्वां वरानने रूपवन्तं समुत्सृज्य वृणोष्य् असदृशं कथम्

tad āpṛcchya gamiṣyāmi durlabhāṃ tvāṃ varānane rūpavantaṃ samutsṛjya vṛṇoṣy asadṛśaṃ katham

हिन्दी अर्थ

आकाश-मण्डलका चिन्तन करे। कमलके मध्यभागमें विष्णुका न्यास करे। फिर हृदयमें ज्योतिःस्वरूप ३कारका चिन्तन करके कमलको कर्णिकामें ज्योतिःस्वरूप सनातन विष्णुको स्थापना करे।

English

In exchange of the penance that has been performed by me on the peak of the Himavan, release this boy, O king of crocodiles, obeisance be to you.

अध्याय ३५

श्लोक 18

तेनोक्ता सा तदा तत्र भावयन्ती तदीरितम् भावं च रुद्रनिहितं प्रसादं मनसस् तथा

tenoktā sā tadā tatra bhāvayantī tadīritam bhāvaṃ ca rudranihitaṃ prasādaṃ manasas tathā

हिन्दी अर्थ

फिर क्रमशः प्रत्येक दलमें अष्टाक्षर-मन्त्रके एक- एक अक्षरका न्यास करे। एक-एक अक्षरके द्वारा तथा समस्त मन्त्रके द्वारा भी पूजन करना

English

O splendid-faced gentle lady, let there not be any was¬ tage of your penance over a small boy. O excellent one, do what I say. I shall release him then.

अध्याय ३५

श्लोक 19

संप्राप्योवाच देवेशं मा ते ऽभूद् बुद्धिर् अन्यथा अहं त्वां वरयिष्यामि नाद्भुतं तु कथंचन

saṃprāpyovāca deveśaṃ mā te 'bhūd buddhir anyathā ahaṃ tvāṃ varayiṣyāmi nādbhutaṃ tu kathaṃcana

हिन्दी अर्थ

उनका आवाहन आदि करे।

English

O lord of crocodiles, speak out quickly. What is not repugnant to good men shall be deme. Entertain no doubt about this, since brahmins are very favourites to me.

अध्याय ३५

श्लोक 20

अथवा ते ऽस्ति संदेहो मयि विप्र कथंचन इहैव त्वां महाभाग वरयामि मनोगतम्

athavā te 'sti saṃdeho mayi vipra kathaṃcana ihaiva tvāṃ mahābhāga varayāmi manogatam

हिन्दी अर्थ

आयातु देवो वरदो मम नारायणोऽग्रतः॥

English

Offer me quickly whetever penance has been performed by you eAer it be very little or much more. Offer the same to me in entirety. He shall be released then.

अध्याय ३५

श्लोक 21

गृहीत्वा स्तबकं सा तु हस्ताभ्यां तत्र संस्थिता स्कन्धे शंभोः समाधाय देवी प्राह वृतो ऽसि मे

gṛhītvā stabakaṃ sā tu hastābhyāṃ tatra saṃsthitā skandhe śaṃbhoḥ samādhāya devī prāha vṛto 'si me

हिन्दी अर्थ

वरदायक देवता भगवान् नारायण मेरे सम्मुख पधारें। सच्चिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको बारम्बार नमस्कार है।'

English

O great crocodile of powerful grasp, everything has been granted to you, every thing of the merit that lias been acquired by me ever since my birth, leave off the boy.

अध्याय ३५

श्लोक 22

ततः स भगवान् देवस् तया देव्या वृतस् तदा उवाच तम् अशोकं वै वाचा संजीवयन्न् इव

tataḥ sa bhagavān devas tayā devyā vṛtas tadā uvāca tam aśokaṃ vai vācā saṃjīvayann iva

हिन्दी अर्थ

कर्णिकायां सुपीठेऽत्र पद्मकल्पितमासनम्। सर्वसत्त्वहितार्थाय तिष्ठ॒ त्वं मधुसूदन॥

English

Then the crocodile blazed on being enveloped by that penance. Like the sun at midday he became too dazzling tob( seen. Delighted in mind he spoke to her.

अध्याय ३५

श्लोक 23

यस्मात् तव सुपुण्येन स्तबकेन वृतो ऽस्म्य् अहम् तस्मात् त्वं जरया त्यक्तस् त्व् अमरः संभविष्यसि

yasmāt tava supuṇyena stabakena vṛto 'smy aham tasmāt tvaṃ jarayā tyaktas tv amaraḥ saṃbhaviṣyasi

हिन्दी अर्थ

“यहाँ कमलकी कर्णिकामें सुन्दर पीठपर कमलका आसन बिछा हुआ है। मधुसूदन! सब प्राणियोंका हित करनेके लिये आप इसपर विराजमान हों। सच्चिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको

English

O crocodile, even with my body, the brahmin should be assiduously protected by me. Penance can be acquired by me once again. But the brahmin cannot be secured once again.

अध्याय ३५

श्लोक 24

कामरूपी कामपुष्पः कामदो दयितो मम सर्वाभरणपुष्पाढ्यः सर्वपुष्पफलोपगः

kāmarūpī kāmapuṣpaḥ kāmado dayito mama sarvābharaṇapuṣpāḍhyaḥ sarvapuṣpaphalopagaḥ

हिन्दी अर्थ

बारम्बार नमस्कार है ।'

English

This has already been given to you by me. I am not going to take it back, let it rejoice within you. But, let this boy be released.

अध्याय ३५

श्लोक 25

सर्वान्नभक्षकश् चैव अमृतस्वाद एव च सर्वगन्धश् च देवानां भविष्यसि दृढप्रियः

sarvānnabhakṣakaś caiva amṛtasvāda eva ca sarvagandhaś ca devānāṃ bhaviṣyasi dṛḍhapriyaḥ

हिन्दी अर्थ

३ त्रैलोक्यपतीनां पतये देवदेवाय हृषीकेशाय

English

(Decisively) told thus, that crocodile praised her, re¬ leased the boy and bowed down to her. After takir leave of her he vanished there itself.

अध्याय ३५

श्लोक 26

निर्भयः सर्वलोकेषु भविष्यसि सुनिर्वृतः आश्रमं वेदम् अत्यर्थं चित्रकूटेति विश्रुतम्

nirbhayaḥ sarvalokeṣu bhaviṣyasi sunirvṛtaḥ āśramaṃ vedam atyarthaṃ citrakūṭeti viśrutam

हिन्दी अर्थ

'त्रिभुवनपतियोंके भी पति, देवताओंके भी

English

Released near the bank of the lake by the crocodile the boy too vanished there itself Itke an object acquired in dream.

अध्याय ३५

श्लोक 27

यो हि यास्यति पुण्यार्थी सो ऽश्वमेधम् अवाप्स्यति यस् तु तत्र मृतश् चापि ब्रह्मलोकं स गच्छति

yo hi yāsyati puṇyārthī so 'śvamedham avāpsyati yas tu tatra mṛtaś cāpi brahmalokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त उत्तम माना गया है। सनातन परमात्मा देवता, इन्द्रियोंके स्वामी भगवान् विष्णुको नमस्कार विष्णुका द्वादशाक्षर-मन्त्रसे पूजन करे। इसके है। सच्चिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको बारम्बार

English

Considering that her p>enance had dwindled down, the gentle lady the daughter of the great mountain Himavln began to perform the same once again with strict observance of regulations.

अध्याय ३५

श्लोक 28

यश् चात्र नियमैर् युक्तः प्राणान् सम्यक् परित्यजेत् स देव्यास् तपसा युक्तो महागणपतिर् भवेत्

yaś cātra niyamair yuktaḥ prāṇān samyak parityajet sa devyās tapasā yukto mahāgaṇapatir bhavet

हिन्दी अर्थ

बाद भगवानका पहले हृदयमें ध्यान करके बाहर कर्णिकामें भी उनको भावना करे। उनके ध्यानका स्वरूप इस प्रकार है। भगवानूकी चार भुजाएँ हैं । वे महान् सत्त्वमय हैं, कोटि-कोटि सूर्योके समान

English

O gentle lady of great holy rites, as your i>enance lias been granted to me alone you will get it back a thousand times more and it shall never dwindle down.

अध्याय ३५

श्लोक 29

एवम् उक्त्वा तदा देव आपृच्छ्य हिमवत्सुताम् अन्तर्दधे जगत्स्रष्टा सर्वभूतप ईश्वरः

evam uktvā tadā deva āpṛcchya himavatsutām antardadhe jagatsraṣṭā sarvabhūtapa īśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

उनके श्रीअङ्गोंको प्रभा है और वे महायोगस्वरूप, ज्योतिःस्वरूप एवं सनातन हैं। इसके बाद मन-

English

Thus acquiring the everlasting excellent penance Parvati was pleased and delighted. She stayed there eagerly awaiting the Svayaihvara celebration.

अध्याय ३५

श्लोक 30

सापि देवी गते तस्मिन् भगवत्य् अमितात्मनि तत एवोन्मुखी भूत्वा शिलायां संबभूव ह

sāpi devī gate tasmin bhagavaty amitātmani tata evonmukhī bhūtvā śilāyāṃ saṃbabhūva ha

हिन्दी अर्थ

ॐ पाद्यं पादयोर्देव पदानाभ सनातन।

English

I'he man who always reads this episode of the daughter of the king of mountains will acquire a change of form. He will become the chief of Ganas and be equal to Kumara.

अध्याय ३५

श्लोक 31

उन्मुखी सा भवे तस्मिन् महेशे जगतां प्रभौ निशेव चन्द्ररहिता न बभौ विमनास् तदा

unmukhī sā bhave tasmin maheśe jagatāṃ prabhau niśeva candrarahitā na babhau vimanās tadā

हिन्दी अर्थ

'देव पद्मनाभ! सनातन विष्णो!! कमलनयन

English

Longing for Bhava, the great Lord, master of the worlds, she was then dejected and did not shine, like night without the moon.

अध्याय ३५

श्लोक 32

अथ शुश्राव शब्दं च बालस्यार्तस्य शैलजा सरस्य् उदकसंपूर्णे समीपे चाश्रमस्य च

atha śuśrāva śabdaṃ ca bālasyārtasya śailajā sarasy udakasaṃpūrṇe samīpe cāśramasya ca

हिन्दी अर्थ

उक्त चार वाक्योंमेंसे एक-एकका उच्चारण करके क्रमश: मस्तक, ललाट, ग्रीवा और हृदयका स्पर्श करे

English

Then the daughter of the mountain heard the cry of a distressed boy at a lake full of water near the hermitage.

अध्याय ३५

श्लोक 33

स कृत्वा बालरूपं तु देवदेवः स्वयं शिवः क्रीडाहेतोः सरोमध्ये ग्राहग्रस्तो ऽभवत् तदा

sa kṛtvā bālarūpaṃ tu devadevaḥ svayaṃ śivaḥ krīḍāhetoḥ saromadhye grāhagrasto 'bhavat tadā

हिन्दी अर्थ

इनका भावार्थ संक्षेपसे इस प्रकार है-शुक्लवर्ण वासुदेव मस्तकमें हैं। रक्तवर्ण बलरामजी, गरुड़, अग्नि, तेज और सूर्य ललाटमें स्थित हैं। पीतवर्ण प्रद्युम्न तथा वायुसहित मेघ ग्रीवामें हैं। कृष्णवर्ण अनिरुद्ध सम्पूर्ण शक्तियोंके साथ हृदयमें निवास करते हैं।

English

The god of gods, Shiva himself, assuming the form of a boy, for the sake of sport became seized by a crocodile in the middle of the lake.

अध्याय ३५

श्लोक 34

योगमायां समास्थाय प्रपञ्चोद्भवकारणम् तद् रूपं सरसो मध्ये कृत्वैवं समभाषत

yogamāyāṃ samāsthāya prapañcodbhavakāraṇam tad rūpaṃ saraso madhye kṛtvaivaṃ samabhāṣata

हिन्दी अर्थ

मधुसूदन!!! आपके चरणोंमें यह पाद्य (पाँव पखारनेके लिये जल) समर्पित है, आप इसे स्वीकार करें। सच्चिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको बारम्बार नमस्कार है ।'

English

Resorting to yoga-maya, the cause of the world's origin, he made that form in the middle of the lake and spoke thus:

अध्याय ३५

श्लोक 35

त्रातु मां कश्चिद् इत्य् आह ग्राहेण हृतचेतसम् धिक् कष्टं बाल एवाहम् अप्राप्तार्थमनोरथः

trātu māṃ kaścid ity āha grāheṇa hṛtacetasam dhik kaṣṭaṃ bāla evāham aprāptārthamanorathaḥ

हिन्दी अर्थ

मधुपर्क महादेव ब्रह्माची: कल्पितं तव।

English

"Let someone save me!" he said, his mind seized by the crocodile. "Alas, I am a mere boy, my wishes unfulfilled.

अध्याय ३५

श्लोक 36

प्रयामि निधनं वक्त्रे ग्राहस्यास्य दुरात्मनः शोचामि न स्वकं देहं ग्राहग्रस्तः सुदुःखितः

prayāmi nidhanaṃ vaktre grāhasyāsya durātmanaḥ śocāmi na svakaṃ dehaṃ grāhagrastaḥ suduḥkhitaḥ

हिन्दी अर्थ

“महादेव! पुरुषोत्तम! ब्रह्मा आदि देवताओंने आपके लिये जिसकी व्यवस्था की थी, वही मधुपर्क मैं भक्तिपूर्वक आपको निवेदन करता हूँ, कृपया स्वीकार कीजिये। सच्चिदानन्दस्वरूप

English

I go to death in the mouth of this evil crocodile. I do not grieve for my own body, seized by the crocodile, in great pain;

अध्याय ३५

श्लोक 37

यथा शोचामि पितरं मातरं च तपस्विनीम् ग्राहगृहीतं मां श्रुत्वा प्राप्तं निधनम् उत्सुकौ

yathā śocāmi pitaraṃ mātaraṃ ca tapasvinīm grāhagṛhītaṃ māṃ śrutvā prāptaṃ nidhanam utsukau

हिन्दी अर्थ

श्रीनारायणको बारम्बार नमस्कार है।'

English

I grieve for my father and my austere mother, who, hearing that I am caught by the crocodile and have met death, will eagerly

अध्याय ३५

श्लोक 38

प्रियपुत्राव् एकपुत्रौ प्राणान् नूनं त्यजिष्यतः अहो बत सुकष्टं वै यो ऽहं बालो ऽकृताश्रमः अन्तर्ग्राहेण ग्रस्तस् तु यास्यामि निधनं किल

priyaputrāv ekaputrau prāṇān nūnaṃ tyajiṣyataḥ aho bata sukaṣṭaṃ vai yo 'haṃ bālo 'kṛtāśramaḥ antargrāheṇa grastas tu yāsyāmi nidhanaṃ kila

हिन्दी अर्थ

मन्दाकिन्याः सितं वारि सर्वपापहरं शिवम्।

English

give up their lives, having a beloved only son. Alas, how sad, that I, a boy not yet married, held inside the crocodile, shall go to death."

अध्याय ३५

श्लोक 39

श्रुत्वा तु देवी तं नादं विप्रस्यार्तस्य शोभना उत्थाय प्रस्थिता तत्र यत्र तिष्ठत्य् असौ द्विजः

śrutvā tu devī taṃ nādaṃ viprasyārtasya śobhanā utthāya prasthitā tatra yatra tiṣṭhaty asau dvijaḥ

हिन्दी अर्थ

' भगवन्! मैंने गङ्गाजीका स्वच्छ जल, जो सब पापोंको दूर करनेवाला तथा कल्याणमय है, आचमनके लिये भक्तिपूर्वक आपको अर्पित किया है; कृपया ग्रहण कीजिये । सच्चिदानन्दस्वरूप

English

Hearing that cry of the distressed Brahmin, the beautiful goddess rose and set out to where that Brahmin was.

अध्याय ३५

श्लोक 40

सापश्यद् इन्दुवदना बालकं चारुरूपिणम् ग्राहस्य मुखम् आपन्नं वेपमानम् अवस्थितम्

sāpaśyad induvadanā bālakaṃ cārurūpiṇam grāhasya mukham āpannaṃ vepamānam avasthitam

हिन्दी अर्थ

श्रीनारायणको नमस्कार है।'

English

The moon-faced one saw a boy of lovely form, caught in the mouth of the crocodile, standing trembling.

अध्याय ३५

श्लोक 41

सो ऽपि ग्राहवरः श्रीमान् दृष्ट्वा देवीम् उपागताम् तं गृहीत्वा द्रुतं यातो मध्यं सरस एव हि

so 'pi grāhavaraḥ śrīmān dṛṣṭvā devīm upāgatām taṃ gṛhītvā drutaṃ yāto madhyaṃ sarasa eva hi

हिन्दी अर्थ

लोकेश वृत्तिमात्रेण वारिणा स्त्रापयाम्यहम्॥

English

The excellent glorious crocodile too, seeing the goddess approach, quickly went with him to the middle of the lake.

अध्याय ३५

श्लोक 42

स कृष्यमाणस् तेजस्वी नादम् आर्तं तदाकरोत् अथाह देवी दुःखार्ता बालं दृष्ट्वा ग्रहावृतम्

sa kṛṣyamāṇas tejasvī nādam ārtaṃ tadākarot athāha devī duḥkhārtā bālaṃ dṛṣṭvā grahāvṛtam

हिन्दी अर्थ

“लोकेश्वर! आप ही जल, पृथ्वी तथा अग्नि और वायुरूप हैं। मैं जीवनरूप जलके द्वारा आपको सान कराता हूँ। सच्िदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको नमस्कार है।'

English

Being dragged, he, full of brilliance, made a cry of distress. Then the goddess, pained, seeing the boy seized by the crocodile, said:

अध्याय ३५

श्लोक 43

ग्राहराज महासत्त्व बालकं ह्य् एकपुत्रकम् विमुञ्चेमं महादंष्ट्र क्षिप्रं भीमपराक्रम

grāharāja mahāsattva bālakaṃ hy ekaputrakam vimuñcemaṃ mahādaṃṣṭra kṣipraṃ bhīmaparākrama

हिन्दी अर्थ

देवतत्त्वसमायुक्त यज्ञवर्णसमन्वित । स्वर्णवर्णप्रभे देव वाससी तव केशव॥

English

"King of crocodiles, great being, release this only son, great-fanged, of dreadful valour, quickly."

अध्याय ३५

श्लोक 44

यो देवि दिवसे षष्ठे प्रथमं समुपैति माम् स आहारो मम पुरा विहितो लोककर्तृभिः

yo devi divase ṣaṣṭhe prathamaṃ samupaiti mām sa āhāro mama purā vihito lokakartṛbhiḥ

हिन्दी अर्थ

' देवतत्त्वसमायुक्त, यज्ञवर्णसमन्वित केशव! मैं सुनहरे रंगके दो वस्त्र आपको सेवामें समर्पित करता हूँ । सच्चिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको नमस्कार है।'

English

"Goddess, whoever first comes to me on the sixth day is my food, ordained long ago by the creators of the world.

अध्याय ३५

श्लोक 45

सो ऽयं मम महाभागे षष्ठे ऽहनि गिरीन्द्रजे ब्रह्मणा प्रेरितो नूनं नैनं मोक्ष्ये कथंचन

so 'yaṃ mama mahābhāge ṣaṣṭhe 'hani girīndraje brahmaṇā prerito nūnaṃ nainaṃ mokṣye kathaṃcana

हिन्दी अर्थ

शरीरं ते न जानामि चेष्टां चैव न केशव।

English

He is mine, fortunate one, on the sixth day, daughter of the mountain king, sent surely by Brahma; I shall not release him in any way."

अध्याय ३५

श्लोक 46

यन् मया हिमवच्छृङ्गे चरितं तप उत्तमम् तेन बालम् इमं मुञ्च ग्राहराज नमो ऽस्तु ते

yan mayā himavacchṛṅge caritaṃ tapa uttamam tena bālam imaṃ muñca grāharāja namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

'केशव! मुझे आपके शरीर और चेष्टाका ज्ञान नहीं है; मैंने जो यह गन्ध (रोली-चन्दन आदि) निवेदन किया है, इसे लेकर अपने अङ्गमें लगा लें। सच्चिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको

English

"By the supreme austerity practised by me on the peak of the Himalaya, release this boy, king of crocodiles; salutation to you."

अध्याय ३५

श्लोक 47

मा व्ययस् तपसो देवि भृशं बाले शुभानने यद् ब्रवीमि कुरु श्रेष्ठे तथा मोक्षम् अवाप्स्यति

mā vyayas tapaso devi bhṛśaṃ bāle śubhānane yad bravīmi kuru śreṣṭhe tathā mokṣam avāpsyati

हिन्दी अर्थ

बारम्बार नमस्कार है।'

English

"Do not waste your austerity greatly for a boy, goddess of fair face; do as I say, best one, and thus he will gain release."

अध्याय ३५

श्लोक 48

ग्राहाधिप वदस्वाशु यत् सताम् अविगर्हितम् तत् कृतं नात्र संदेहो यतो मे ब्राह्मणाः प्रियाः

grāhādhipa vadasvāśu yat satām avigarhitam tat kṛtaṃ nātra saṃdeho yato me brāhmaṇāḥ priyāḥ

हिन्दी अर्थ

यज्ञोपवीत-मन्त्र

English

"Lord of crocodiles, say quickly what is not censured by the good; that will be done, no doubt, since Brahmins are dear to me."

अध्याय ३५

श्लोक 49

यत् कृतं वै तपः किंचिद् भवत्या स्वल्पम् उत्तमम् तत् सर्वं मे प्रयच्छाशु ततो मोक्षम् अवाप्स्यति

yat kṛtaṃ vai tapaḥ kiṃcid bhavatyā svalpam uttamam tat sarvaṃ me prayacchāśu tato mokṣam avāpsyati

हिन्दी अर्थ

“भगवन्! ब्रह्माजीने ऋक्, यजुः और सामवेदके

English

"Whatever small, excellent austerity has been done by you, give me all of it at once; then he will gain release."

अध्याय ३५

श्लोक 50

जन्मप्रभृति यत् पुण्यं महाग्राह कृतं मया तत् ते सर्वं मया दत्तं बालं मुञ्च महाग्रह

janmaprabhṛti yat puṇyaṃ mahāgrāha kṛtaṃ mayā tat te sarvaṃ mayā dattaṃ bālaṃ muñca mahāgraha

हिन्दी अर्थ

सावित्री-ग्रन्थिसे युक्त यज्ञोपबीत मैं आपको सेवामें अर्पित करता हूँ। सच्तिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको बारम्बार नमस्कार है।'

English

"Great crocodile, whatever merit I have made from birth onward, all that I have given you; release the boy, great crocodile."

अध्याय ३५

श्लोक 51

प्रजज्वाल ततो ग्राहस् तपसा तेन भूषितः आदित्य इव मध्याह्ने दुर्निरीक्षस् तदाभवत् उवाच चैवं तुष्टात्मा देवीं लोकस्य धारिणीम्

prajajvāla tato grāhas tapasā tena bhūṣitaḥ āditya iva madhyāhne durnirīkṣas tadābhavat uvāca caivaṃ tuṣṭātmā devīṃ lokasya dhāriṇīm

हिन्दी अर्थ

अलंकार-मन्त्र दिव्यरत्रसमायुक्त वह्निभानुसमप्रभ । गात्राणि तव शोभन्तु सालंकाराणि माधव॥

English

Then the crocodile, adorned by that austerity, blazed like the midday sun, hard to look at, and spoke thus, with a pleased heart, to the goddess who supports the world:

अध्याय ३५

श्लोक 52

देवि किं कृत्यम् एतत् ते सुनिश्चित्य महाव्रते तपसो ऽप्य् अर्जनं दुःखं तस्य त्यागो न शस्यते

devi kiṃ kṛtyam etat te suniścitya mahāvrate tapaso 'py arjanaṃ duḥkhaṃ tasya tyāgo na śasyate

हिन्दी अर्थ

'अग्र और सूर्यके समान प्रभावाले, दिव्यरलविभूषित माधव! इन अलंकारोंको धारण करके आपके श्रीअङ्ग सुशोभित हों। सच्चिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको बारम्बार नमस्कार है ।'

English

"Goddess, why do you do this? Having considered well, great-vowed one: acquiring austerity is painful, and giving it up is not praised.

अध्याय ३५

श्लोक 53

गृहाण तप एव त्वं बालं चेमं सुमध्यमे तुष्टो ऽस्मि ते विप्रभक्त्या वरं तस्माद् ददामि ते सा त्व् एवम् उक्ता ग्राहेण उवाचेदं महाव्रता

gṛhāṇa tapa eva tvaṃ bālaṃ cemaṃ sumadhyame tuṣṭo 'smi te viprabhaktyā varaṃ tasmād dadāmi te sā tv evam uktā grāheṇa uvācedaṃ mahāvratā

हिन्दी अर्थ

“3७ नमः” यह अष्ट्राक्षर-मन्त्रके प्रत्येक अक्षरके साथ लगाकर पृथक्-पृथक् पूजा करे अथवा समस्त मूल-मन्त्रका एक ही साथ उच्चारण करके पूजन करे।

English

Take back your austerity and this boy, slender-waisted one; I am pleased with your devotion to a Brahmin, so I give you a boon." Thus addressed by the crocodile, the great-vowed one said:

अध्याय ३५

श्लोक 54

देहेनापि मया ग्राह रक्ष्यो विप्रः प्रयत्नतः तपः पुनर् मया प्राप्यं न प्राप्यो ब्राह्मणः पुनः

dehenāpi mayā grāha rakṣyo vipraḥ prayatnataḥ tapaḥ punar mayā prāpyaṃ na prāpyo brāhmaṇaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

मत्स्यमाधवकी महिमा, समुद्रमें मार्जन आदिकी विधि एवं अष्टाक्षर-मन्त्रकी महत्ता

English

"Crocodile, a Brahmin must be protected diligently even by my body; austerity can be obtained again by me, a Brahmin cannot be obtained again.

अध्याय ३५

श्लोक 55

सुनिश्चित्य महाग्राह कृतं बालस्य मोक्षणम् न विप्रेभ्यस् तपः श्रेष्ठं श्रेष्ठा मे ब्राह्मणा मताः

suniścitya mahāgrāha kṛtaṃ bālasya mokṣaṇam na viprebhyas tapaḥ śreṣṭhaṃ śreṣṭhā me brāhmaṇā matāḥ

हिन्दी अर्थ

‘भगवन्! यह धूप सुगन्धद्रव्योँसे मिश्रित बनस्पतिका दिव्य रस है, अतएव अत्यन्त सुगन्धित है; मैंने भक्तिपूर्वक इसे आपको सेवामें अर्पित किया है, आप इसे स्वीकार करें। सच्तिदानन्दस्वरूप

English

Having considered well, great crocodile, the release of the boy has been done; austerity is not better than Brahmins, Brahmins are held better by me.

अध्याय ३५

श्लोक 56

दत्त्वा चाहं न गृह्णामि ग्राहेन्द्र विहितं हि ते नहि कश्चिन् नरो ग्राह प्रदत्तं पुनर् आहरेत्

dattvā cāhaṃ na gṛhṇāmi grāhendra vihitaṃ hi te nahi kaścin naro grāha pradattaṃ punar āharet

हिन्दी अर्थ

श्रीनारायणको बारम्बार नमस्कार है।'

English

Having given, I do not take back, king of crocodiles; it has been ordained for you; no man ever takes back what has been given.

अध्याय ३५

श्लोक 57

दत्तम् एतन् मया तुभ्यं नाददानि हि तत् पुनः त्वय्य् एव रमताम् एतद् बालश् चायं विमुच्यताम्

dattam etan mayā tubhyaṃ nādadāni hi tat punaḥ tvayy eva ramatām etad bālaś cāyaṃ vimucyatām

हिन्दी अर्थ

त्वमेव ज्योतिषां देव दीपोऽयं प्रतिगृह्यताम्॥

English

This has been given by me to you and I do not take it back; let this stay with you, and let this boy be released."

अध्याय ३५

श्लोक 58

तथोक्तस् तां प्रशस्याथ मुक्त्वा बालं नमस्य च देवीम् आदित्यावभासस् तत्रैवान्तरधीयत

tathoktas tāṃ praśasyātha muktvā bālaṃ namasya ca devīm ādityāvabhāsas tatraivāntaradhīyata

हिन्दी अर्थ

“देव! आप ही सूर्य और चन्द्रमाकी, बिजली और अग्रिकी तथा ग्रहों और नक्षत्रोंकी ज्योति हैं । यह दीप ग्रहण कीजिये। सच्चिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको बारम्बार नमस्कार है।'

English

Thus addressed, he praised her, released the boy, bowed to the goddess, and disappeared on the spot, shining like the sun.

अध्याय ३५

श्लोक 59

बालो ऽपि सरसस् तीरे मुक्तो ग्राहेण वै तदा स्वप्नलब्ध इवार्थौघस् तत्रैवान्तरधीयत

bālo 'pi sarasas tīre mukto grāheṇa vai tadā svapnalabdha ivārthaughas tatraivāntaradhīyata

हिन्दी अर्थ

मया निवेदितं भक्त्या नैवेद्यं तव केशव॥

English

The boy too, released by the crocodile on the lake's shore, vanished there like a treasure obtained in a dream.

अध्याय ३५

श्लोक 60

तपसो ऽपचयं मत्वा देवी हिमगिरीन्द्रजा भूय एव तपः कर्तुम् आरेभे नियमस्थिता

tapaso 'pacayaṃ matvā devī himagirīndrajā bhūya eva tapaḥ kartum ārebhe niyamasthitā

हिन्दी अर्थ

“केशव! मैंने मधुर आदि छः रसोंसे युक्त चार प्रकारका (भक्ष्य, भोज्य, लेह्य, चोष्य) अन्न आपको भक्तिपूर्वक समर्पित किया है। आप यह नेवेद्य ग्रहण करें । सच्चिदानन्दस्वरूप श्रीनारायणको

English

Thinking her austerity diminished, the goddess, daughter of the Himalaya, firm in restraint, began again to perform austerity.

अध्याय ३५

श्लोक 61

कर्तुकामां तपो भूयो ज्ञात्वा तां शंकरः स्वयम् प्रोवाच वचनं विप्रा मा कृथास् तप इत्य् उत

kartukāmāṃ tapo bhūyo jñātvā tāṃ śaṃkaraḥ svayam provāca vacanaṃ viprā mā kṛthās tapa ity uta

हिन्दी अर्थ

बारम्बार नमस्कार है।'

English

Knowing her desire to perform austerity again, Shankara himself, Brahmins, said these words: "Do not perform austerity.

अध्याय ३५

श्लोक 62

मह्यम् एतत् तपो देवि त्वया दत्तं महाव्रते तत् तेनैवाक्षयं तुभ्यं भविष्यति सहस्रधा

mahyam etat tapo devi tvayā dattaṃ mahāvrate tat tenaivākṣayaṃ tubhyaṃ bhaviṣyati sahasradhā

हिन्दी अर्थ

पूर्वोक्त अष्टदल कमलके पूर्वदलमें वासुदेवका, दक्षिणदलमें संकर्षणका, पश्‍्चिमदलमें प्रद्युम्नका, उत्तरदलमें अनिरुद्धका, अग्नरिकोणवाले दलमें

English

This austerity, goddess of great vows, was given to me by you; therefore it will become imperishable for you, a thousandfold."

अध्याय ३५

श्लोक 63

इति लब्ध्वा वरं देवी तपसो ऽक्षयम् उत्तमम् स्वयंवरम् उदीक्षन्ती तस्थौ प्रीता मुदा युता

iti labdhvā varaṃ devī tapaso 'kṣayam uttamam svayaṃvaram udīkṣantī tasthau prītā mudā yutā

हिन्दी अर्थ

करे। भगवानूके वामभागमें चक्र और दक्षिणभागमें शङ्खको स्थापना करे इसी प्रकार उनके दक्षिणभागमें महागदा कौमोदकी और वामभागमें शार्ङ्ग नामक धनुषको स्थापित करे। दक्षिणभागमें दो दिव्य

English

Having obtained that boon of imperishable supreme austerity, the goddess stood pleased and glad, awaiting her svayamvara.

अध्याय ३५

श्लोक 64

इदं पठेद् यो हि नरः सदैव बालानुभावाचरणं हि शंभोः स देहभेदं समवाप्य पूतो भवेद् गणेशस् तु कुमारतुल्यः

idaṃ paṭhed yo hi naraḥ sadaiva bālānubhāvācaraṇaṃ hi śaṃbhoḥ sa dehabhedaṃ samavāpya pūto bhaved gaṇeśas tu kumāratulyaḥ

हिन्दी अर्थ

तरकस और वामभागमें खड्गका न्यास करे। दक्षिणभागमें श्रीदेवी और वामभागमें पुष्टिदेवीको स्थापना करे। भगवानूके सामने वनमाला, श्रीवत्स और कौस्तुभ रखे। फिर पूर्व आदि चारों दिशाओंमें

English

The man who always recites this account of Shambhu's child-like deeds, having attained the separation of the body, becomes pure, and equal to Kumara, as Ganesha.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 35
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.