Brahma Purana· Brahma Purāṇa
38
अध्याय 38 / 246

Adhyaya 38

40 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ40 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३८

श्लोक 1

प्रविष्टे भवनं देवे सूपविष्टे वरासने स वक्रो मन्मथः क्रूरो देवं वेद्धुमना भवत्

praviṣṭe bhavanaṃ deve sūpaviṣṭe varāsane sa vakro manmathaḥ krūro devaṃ veddhumanā bhavat

हिन्दी अर्थ

त्रिविक्रमसे कहा--' अब मैं आपसे याचना नहीं करूँगा।' तब भगवानूने स्वयं ही प्रसन्न होकर उन्हें मनोवाञ्छित वर दिया। वर्तमान समयमें रसातलका राज्य, भविष्यमें इन्द्रपद, स्वतन्त्रता

English

Then, with thousands of clusters of flames, the Are originating from his eye burned immediately the spouse of Rati together with his attendants.

अध्याय ३८

श्लोक 2

तम् अनाचारसंयुक्तं दुरात्मानं कुलाधमम् लोकान् सर्वान् पीडयन्तं सर्वाङ्गावरणात्मकम्

tam anācārasaṃyuktaṃ durātmānaṃ kulādhamam lokān sarvān pīḍayantaṃ sarvāṅgāvaraṇātmakam

हिन्दी अर्थ

तथा अविनाशी यश आदि प्रदान किये। इस प्रकार हैत्यराज बलिको यह सब कुछ देकर भगवानूने उन्हें पुत्र और पल्रीसहित रसातलमें भेज दिया और इन्द्रको देवताओंका राज्य अर्पित किया।

English

On being burned he became distressed and lamented piteously and out of tune. Propitiating that lord he fell down on the ground.

अध्याय ३८

श्लोक 3

ऋषीणां विघ्नकर्तारं नियमानां व्रतैः सह चक्राह्वयस्य रूपेण रत्या सह समागतम्

ṛṣīṇāṃ vighnakartāraṃ niyamānāṃ vrataiḥ saha cakrāhvayasya rūpeṇa ratyā saha samāgatam

हिन्दी अर्थ

इसी बीचमें उनका जो दूसरा पग मेरे लोकमें पहुँचा था, उसे देखकर मैंने सोचा, “यह मेरे

English

With his limbs encompassed by fire the cupid, the scorcher of the world fell down into a swoon instantaneously.

अध्याय ३८

श्लोक 4

अथाततायिनं विप्रा वेद्धुकामं सुरेश्वरः नयनेन तृतीयेन सावज्ञं समवैक्षत

athātatāyinaṃ viprā veddhukāmaṃ sureśvaraḥ nayanena tṛtīyena sāvajñaṃ samavaikṣata

हिन्दी अर्थ

है, जो सौभाग्यवश

English

His excessively distressed wife lamented piteously. In great agony she ruefully requested the lord and the goddess for mercy.

अध्याय ३८

श्लोक 5

ततो ऽस्य नेत्रजो वह्निर् ज्वालामालासहस्रवान् सहसा रतिभर्तारम् अदहत् सपरिच्छदम्

tato 'sya netrajo vahnir jvālāmālāsahasravān sahasā ratibhartāram adahat saparicchadam

हिन्दी अर्थ

मेरे घरपर आ पहुँचा है। इसके लिये मैं क्या करूँ, जिससे मेरा कल्याण हो ? मेरे पास जो यह श्रेष्ठ कमण्डलु है, इसमें भगवान् शंकरका दिया पर्वके समय शुभोदय करनेवाला है। उसके हुआ पवित्र जल है। यह जल उत्तम, वरदायक, प्रभावका स्मरण करनेसे समस्त अभिलषित

English

Realizing her pathetic plight, the sympathetic lord and the lady Uma glanced at the desolate Rati consolingly and said.

अध्याय ३८

श्लोक 6

स दह्यमानः करुणम् आर्तो ऽक्रोशत विस्वरम् प्रसादयंश् च तं देवं पपात धरणीतले

sa dahyamānaḥ karuṇam ārto 'krośata visvaram prasādayaṃś ca taṃ devaṃ papāta dharaṇītale

हिन्दी अर्थ

शान्तिकारक, शुभद, भोग और मोक्षका दाता, विश्वके वस्तुओंकी प्रापि होती है।

English

Indeed, O gentle lady, he has been burned up. His resuscitation here, is not desired. Bodiless though he be, O gentle lady, he will carry out your tasks.

अध्याय ३८

श्लोक 7

अथ सो ऽग्निपरीताङ्गो मन्मथो लोकतापनः पपात सहसा मूर्छां क्षणेन समपद्यत

atha so 'gniparītāṅgo manmatho lokatāpanaḥ papāta sahasā mūrchāṃ kṣaṇena samapadyata

हिन्दी अर्थ

पूज्य, ज्येष्ठ, श्रेष्ठ, गुणमय तथा स्मरणमात्रसे लोकोंको पवित्र करनेवाला है। यह जल मैं अपने पिताको अर्घ्यरूपसे अर्पित करूंगा।' यह सोचकर मैंने वह जल भगवानके चरणोंमें अर्घ्यरूपसे चढ़ा

English

After securing that boon, the fair*faeed wife of Kama

अध्याय ३८

श्लोक 8

पत्नी तु करुणं तस्य विललाप सुदुःखिता देवीं देवं च दुःखार्ता अयाचत् करुणावती

patnī tu karuṇaṃ tasya vilalāpa suduḥkhitā devīṃ devaṃ ca duḥkhārtā ayācat karuṇāvatī

हिन्दी अर्थ

दिया। वह मन्त्रयुक्त अर्घ्यजल भगवान् विष्णुके चरणोंमें गिरकर मेरुपर्वतपर पड़ा और चार भागोंमें बँटकर पूर्व, दक्षिण, पश्चिम तथा उत्तर दिशामें पृथ्वीपर जा पहुँचा। दक्षिणमें गिरे हुए जलको

English

O brahmins, after burning up Kama the delighted bulUbannered lord sported about on the Himalaya mountain Jn the company of Uma«

अध्याय ३८

श्लोक 9

तस्याश् च करुणां ज्ञात्वा देवौ तौ करुणात्मकौ ऊचतुस् तां समालोक्य समाश्वास्य च दुःखिताम्

tasyāś ca karuṇāṃ jñātvā devau tau karuṇātmakau ūcatus tāṃ samālokya samāśvāsya ca duḥkhitām

हिन्दी अर्थ

भगवान् शंकरने जटाओंमें रख लिया। पश्चिममें जो जल गिरा, वह फिर कमण्डलुमें ही चला आया। उत्तरमें गिरे हुए जलको भगवान् विष्णुने ग्रहण किया तथा पूर्वमें जो जल गिरा, उसे देवताओं,

English

Surrounded by Devas led by Indra, sages, Yakyas, Siddhas, Gandharvas, Vidyadharas, leading Daityas and others of various sorts, the couple derived great pleasure on that mountain.

अध्याय ३८

श्लोक 10

दग्ध एव ध्रुवं भद्रे नास्योत्पत्तिर् इहेष्यते अशरीरो ऽपि ते भद्रे कार्यं सर्वं करिष्यति

dagdha eva dhruvaṃ bhadre nāsyotpattir iheṣyate aśarīro 'pi te bhadre kāryaṃ sarvaṃ kariṣyati

हिन्दी अर्थ

पितरों और लोकपालोंने ग्रहण किया; अतः वह जल अत्यन्त श्रेष्ठ कहा जाता है । भगवान् विष्णुके चरणोंसे निकलकर दक्षिण दिशामें गया हुआ जल, जो भगवान् शंकरको जटामें स्थित हुआ,

English

There the celestial damsels and the leading Devas •danced; the delighted Gandharvas sai; the brahmins medita¬ ted; some hurriedly played on the musical instruments and some eultised the excellent qualities of the lord.

अध्याय ३८

श्लोक 11

यदा तु विष्णुर् भगवान् वसुदेवसुतः शुभे तदा तस्य सुतो यश् च पतिस् ते संभविष्यति

yadā tu viṣṇur bhagavān vasudevasutaḥ śubhe tadā tasya suto yaś ca patis te saṃbhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

गौतमके द्वारा भगवान् शंकरकी स्तुति, शिवका गौतमको जटासहित गङ्ाका अर्पण तथा गोतमी गङ्गाका माहात्म्य ब्रह्माजी कहते हैं-महामते! भगवान् शंकरको पालन करते हुए तपस्याद्वारा भगवान् शंकरको

English

The noble lord, who destroyed the eyes of Bhaga, who was accompanied by hii powerful attendants comparable to Indra, Yama and fire-god, did not leave off that mountain just for pleasing the goddess.

अध्याय ३८

श्लोक 12

ततः सा तु वरं लब्ध्वा कामपत्नी शुभानना जगामेष्टं तदा देशं प्रीतियुक्ता गतक्लमा

tataḥ sā tu varaṃ labdhvā kāmapatnī śubhānanā jagāmeṣṭaṃ tadā deśaṃ prītiyuktā gataklamā

हिन्दी अर्थ

जटामें जो दिव्य जल आकर स्थित हुआ, उसके आराधना करनी पड़ी थी। इस प्रकार एक ही दो भेद हुए; क्योंकि उसे पृथ्वीपर उतारनेवाले गङ्गाके दो स्वरूप हो गये।

English

What did the great lord the destroyer of Kama do, 'Staying there accompanied by Uma? We wish to know this.

अध्याय ३८

श्लोक 13

दग्ध्वा कामं ततो विप्राः स तु देवो वृषध्वजः रेमे तत्रोमया सार्धं प्रहृष्टस् तु हिमाचले

dagdhvā kāmaṃ tato viprāḥ sa tu devo vṛṣadhvajaḥ reme tatromayā sārdhaṃ prahṛṣṭas tu himācale

हिन्दी अर्थ

दो व्यक्ति थे। उस जलके एक भागको तो व्रत, दान और समाधिमें तत्पर रहनेवाले गौतम नामक ब्राह्मणने भगवान् शिवकी आराधना करके भूतलतक पहुँचाया, जो सम्पूर्ण लोकमें विख्यात हुआ; तथा

English

On being bluntly told thus by her mother Um& was not pleased. Endowed with enormous patience she did not say anything to her mother. Dbmissed by her mother she went straight to her lord and said:

अध्याय ३८

श्लोक 14

कन्दरेषु च रम्येषु पद्मिनीषु गुहासु च निर्झरेषु च रम्येषु कर्णिकारवनेषु च

kandareṣu ca ramyeṣu padminīṣu guhāsu ca nirjhareṣu ca ramyeṣu karṇikāravaneṣu ca

हिन्दी अर्थ

दूसरा भाग बलवान् क्षत्रिय राजा भगीरथने इस पुथ्वीपर उतारा। इसके लिये उन्हें नियमोंका

English

O lord of the chiefs of Devas I will not stay on this mountain. O lord of massive splendour, make another residence for me in any of the three worlds.

अध्याय ३८

श्लोक 15

नदीतीरेषु कान्तेषु किंनराचरितेषु च शृङ्गेषु शैलराजस्य तडागेषु सरःसु च

nadītīreṣu kānteṣu kiṃnarācariteṣu ca śṛṅgeṣu śailarājasya taḍāgeṣu saraḥsu ca

हिन्दी अर्थ

एक समयकी बात है, महर्षि गौतम कैलासपर्वतपर गये और मौनभावसे कुशा बिछाकर उसपर बैठे; फिर पवित्र होकर इस स्तोत्रका गान

English

Destroy of thu The three strong cities, triple fortificttioii built of goi iUvor and mas in the sky, air nd earth, by Maya for the Aiurai and ihMral by Siva,

अध्याय ३८

श्लोक 16

वनराजिषु रम्यासु नानापक्षिरुतेषु च तीर्थेषु पुण्यतोयेषु मुनीनाम् आश्रमेषु च

vanarājiṣu ramyāsu nānāpakṣiruteṣu ca tīrtheṣu puṇyatoyeṣu munīnām āśrameṣu ca

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

in lovely lines of forests, with the cries of many birds, in holy places with sacred waters and in the hermitages of sages.

अध्याय ३८

श्लोक 17

एतेषु पुण्येषु मनोहरेषु देशेषु विद्याधरभूषितेषु गन्धर्वयक्षामरसेवितेषु रेमे स देव्या सहितस् त्रिनेत्रः

eteṣu puṇyeṣu manohareṣu deśeṣu vidyādharabhūṣiteṣu gandharvayakṣāmaraseviteṣu reme sa devyā sahitas trinetraḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

In these holy and charming regions, adorned with Vidyadharas and frequented by Gandharvas, Yakshas and immortals, the three-eyed god sported with the Goddess.

अध्याय ३८

श्लोक 18

देवैः सहेन्द्रैर् मुनियक्षसिद्धैर् गन्धर्वविद्याधरदैत्यमुख्यैः अन्यैश् च सर्वैर् विविधैर् वृतो ऽसौ तस्मिन् नगे हर्षम् अवाप शंभुः

devaiḥ sahendrair muniyakṣasiddhair gandharvavidyādharadaityamukhyaiḥ anyaiś ca sarvair vividhair vṛto 'sau tasmin nage harṣam avāpa śaṃbhuḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Surrounded by the gods with Indra, by sages, Yakshas and Siddhas, by Gandharvas, Vidyadharas and chief Daityas and all others of various kinds, Shambhu found joy on that mountain.

अध्याय ३८

श्लोक 19

नृत्यन्ति तत्राप्सरसः सुरेशा गायन्ति गन्धर्वगणाः प्रहृष्टाः दिव्यानि वाद्यान्य् अथ वादयन्ति केचिद् द्रुतं देववरं स्तुवन्ति

nṛtyanti tatrāpsarasaḥ sureśā gāyanti gandharvagaṇāḥ prahṛṣṭāḥ divyāni vādyāny atha vādayanti kecid drutaṃ devavaraṃ stuvanti

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

There the Apsarases dance for the lord of the gods, the hosts of Gandharvas sing with delight, and some play divine instruments while others quickly praise the best of gods.

अध्याय ३८

श्लोक 20

एवं स देवः स्वगणैर् उपेतो महाबलैः शक्रयमाग्नितुल्यैः देव्याः प्रियार्थं भगनेत्रहन्ता गिरिं न तत्याज तदा महात्मा

evaṃ sa devaḥ svagaṇair upeto mahābalaiḥ śakrayamāgnitulyaiḥ devyāḥ priyārthaṃ bhaganetrahantā giriṃ na tatyāja tadā mahātmā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Thus that great-souled god, the slayer of Bhaga's eyes, accompanied by his own mighty hosts equal to Shakra, Yama and Agni, did not leave the mountain, for the Goddess's pleasure.

अध्याय ३८

श्लोक 21

देव्याः समं तु भगवांस् तिष्ठंस् तत्र स कामहा अकरोत् किं महादेव एतद् इच्छाम वेदितुम्

devyāḥ samaṃ tu bhagavāṃs tiṣṭhaṃs tatra sa kāmahā akarot kiṃ mahādeva etad icchāma veditum

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

While the Lord, the destroyer of Kama, stayed there with the Goddess, what did Mahadeva do? We wish to know this.

अध्याय ३८

श्लोक 22

भगवान् हिमवच्छृङ्गे स हि देव्याः प्रियेच्छया गणेशैर् विविधाकारैर् हासं संजनयन् मुहुः

bhagavān himavacchṛṅge sa hi devyāḥ priyecchayā gaṇeśair vividhākārair hāsaṃ saṃjanayan muhuḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

On the peak of the Himalaya, the Lord, wishing to please the Goddess, again and again made her laugh with his Ganas of various shapes.

अध्याय ३८

श्लोक 23

देवीं बालेन्दुतिलको रमयंश् च रराम च महानुभावैः सर्वज्ञैः कामरूपधरैः शुभैः

devīṃ bālendutilako ramayaṃś ca rarāma ca mahānubhāvaiḥ sarvajñaiḥ kāmarūpadharaiḥ śubhaiḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The one marked with the crescent moon delighted the Goddess and sported with the glorious, omniscient, auspicious ones able to take any form.

अध्याय ३८

श्लोक 24

अथ देव्य् आससादैका मातरं परमेश्वरी आसीनां काञ्चने शुभ्र आसने परमाद्भुते

atha devy āsasādaikā mātaraṃ parameśvarī āsīnāṃ kāñcane śubhra āsane paramādbhute

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Then the supreme Goddess went alone to her mother, who was seated on a bright, wondrous golden seat.

अध्याय ३८

श्लोक 25

अथ दृष्ट्वा सतीं देवीम् आगतां सुररूपिणीम् आसनेन महार्हेण शंपादयद् अनिन्दिताम् आसीनां ताम् अथोवाच मेना हिमवतः प्रिया

atha dṛṣṭvā satīṃ devīm āgatāṃ surarūpiṇīm āsanena mahārheṇa śaṃpādayad aninditām āsīnāṃ tām athovāca menā himavataḥ priyā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Seeing the virtuous Goddess arrive in divine form, Mena, beloved of Himavan, honoured the blameless one with a costly seat, and when she was seated, said to her:

अध्याय ३८

श्लोक 26

चिरस्यागमनं ते ऽद्य वद पुत्रि शुभेक्षणे दरिद्रा क्रीडनैस् त्वं हि भर्त्रा क्रीडसि संगता

cirasyāgamanaṃ te 'dya vada putri śubhekṣaṇe daridrā krīḍanais tvaṃ hi bhartrā krīḍasi saṃgatā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"Tell me, daughter of lovely eyes, why you have come after so long. You play, united with your husband, with poor amusements.

अध्याय ३८

श्लोक 27

ये दरिद्रा भवन्ति स्म तथैव च निराश्रयाः उमे त एवं क्रीडन्ति यथा तव पतिः शुभे

ye daridrā bhavanti sma tathaiva ca nirāśrayāḥ ume ta evaṃ krīḍanti yathā tava patiḥ śubhe

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Those who are poor and without shelter, Uma, play just as your husband does, dear one."

अध्याय ३८

श्लोक 28

सैवम् उक्ताथ मात्रा तु नातिहृष्टमना भवत् महत्या क्षमया युक्ता न किंचित् ताम् उवाच ह विसृष्टा च तदा मात्रा गत्वा देवम् उवाच ह

saivam uktātha mātrā tu nātihṛṣṭamanā bhavat mahatyā kṣamayā yuktā na kiṃcit tām uvāca ha visṛṣṭā ca tadā mātrā gatvā devam uvāca ha

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Thus addressed by her mother, she was not pleased in mind; endowed with great forbearance, she said nothing to her. Then, dismissed by her mother, she went and spoke to the god:

अध्याय ३८

श्लोक 29

भगवन् देवदेवेश नेह वत्स्यामि भूधरे अन्यं कुरु ममावासं भुवनेषु महाद्युते

bhagavan devadeveśa neha vatsyāmi bhūdhare anyaṃ kuru mamāvāsaṃ bhuvaneṣu mahādyute

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"O Lord, god of gods, I will not live on this mountain. Make another dwelling for me somewhere in the worlds, O radiant one."

अध्याय ३८

श्लोक 30

सदा त्वम् उच्यमाना वै मया वासार्थम् ईश्वरि अन्यं न रोचितवती वासं वै देवि कर्हिचित्

sadā tvam ucyamānā vai mayā vāsārtham īśvari anyaṃ na rocitavatī vāsaṃ vai devi karhicit

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"Though I always urged you about a dwelling, O mistress, you never liked any other dwelling, O Goddess.

अध्याय ३८

श्लोक 31

इदानीं स्वयम् एव त्वं वासम् अन्यत्र शोभने कस्मान् मृगयसे देवि ब्रूहि तन् मे शुचिस्मिते

idānīṃ svayam eva tvaṃ vāsam anyatra śobhane kasmān mṛgayase devi brūhi tan me śucismite

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Why now do you yourself seek a dwelling elsewhere, O lovely one? Tell me that, O sweetly smiling Goddess."

अध्याय ३८

श्लोक 32

गृहं गतास्मि देवेश पितुर् अद्य महात्मनः दृष्ट्वा च तत्र मे माता विजने लोकभावने

gṛhaṃ gatāsmi deveśa pitur adya mahātmanaḥ dṛṣṭvā ca tatra me mātā vijane lokabhāvane

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"O lord of gods, today I went to the house of my great-souled father; seeing me there alone, O sustainer of the world, my mother,

अध्याय ३८

श्लोक 33

आसनादिभिर् अभ्यर्च्य सा माम् एवम् अभाषत उमे तव सदा भर्ता दरिद्रः क्रीडनैः शुभे

āsanādibhir abhyarcya sā mām evam abhāṣata ume tava sadā bhartā daridraḥ krīḍanaiḥ śubhe

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

having honoured me with a seat and so on, spoke thus: 'Uma, your husband always plays with poor amusements, dear one;

अध्याय ३८

श्लोक 34

क्रीडते नहि देवानां क्रीडा भवति तादृशी यत् किल त्वं महादेव गणैश् च विविधैस् तथा रमसे तद् अनिष्टं हि मम मातुर् वृषध्वज

krīḍate nahi devānāṃ krīḍā bhavati tādṛśī yat kila tvaṃ mahādeva gaṇaiś ca vividhais tathā ramase tad aniṣṭaṃ hi mama mātur vṛṣadhvaja

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

such play is not fit for gods.' That you, Mahadeva, sport with your various hosts is displeasing to my mother, O bull-bannered one."

अध्याय ३८

श्लोक 35

ततो देवः प्रहस्याह देवीं हासयितुं प्रभुः

tato devaḥ prahasyāha devīṃ hāsayituṃ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Then the god laughed and, to make the Goddess laugh, the Lord said:

अध्याय ३८

श्लोक 36

एवम् एव न संदेहः कस्मान् मन्युर् अभूत् तव कृत्तिवासा ह्य् अवासाश् च श्मशाननिलयश् च ह

evam eva na saṃdehaḥ kasmān manyur abhūt tava kṛttivāsā hy avāsāś ca śmaśānanilayaś ca ha

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"It is just so, no doubt; why are you angry? I wear a hide, I am without a dwelling, and I live in the cremation ground.

अध्याय ३८

श्लोक 37

अनिकेतो ह्य् अरण्येषु पर्वतानां गुहासु च विचरामि गणैर् नग्नैर् वृतो ऽम्भोजविलोचने

aniketo hy araṇyeṣu parvatānāṃ guhāsu ca vicarāmi gaṇair nagnair vṛto 'mbhojavilocane

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Homeless, I wander in forests and mountain caves, surrounded by naked hosts, O lotus-eyed one.

अध्याय ३८

श्लोक 38

मा क्रुधो देवि मात्रे त्वं तथ्यं मातावदत् तव नहि मातृसमो बन्धुर् जन्तूनाम् अस्ति भूतले

mā krudho devi mātre tvaṃ tathyaṃ mātāvadat tava nahi mātṛsamo bandhur jantūnām asti bhūtale

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Do not be angry with your mother, O Goddess; your mother told you the truth. For creatures on earth there is no kinsman equal to a mother."

अध्याय ३८

श्लोक 39

न मे ऽस्ति बन्धुभिः किंचित् कृत्यं सुरवरेश्वर तथा कुरु महादेव यथाहं सुखम् आप्नुयाम्

na me 'sti bandhubhiḥ kiṃcit kṛtyaṃ suravareśvara tathā kuru mahādeva yathāhaṃ sukham āpnuyām

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"I have nothing to do with kinsmen, O lord of the best of gods. Act, Mahadeva, so that I may obtain happiness."

अध्याय ३८

श्लोक 40

श्रुत्वा स देव्या वचनं सुरेशस् तस्याः प्रियार्थे स्वगिरिं विहाय जगाम मेरुं सुरसिद्धसेवितं भार्यासहायः स्वगणैश् च युक्तः

śrutvā sa devyā vacanaṃ sureśas tasyāḥ priyārthe svagiriṃ vihāya jagāma meruṃ surasiddhasevitaṃ bhāryāsahāyaḥ svagaṇaiś ca yuktaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Hearing the Goddess's words, the lord of the gods, for her pleasure, left his mountain and went to Meru, frequented by gods and Siddhas, with his wife and his hosts.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 38
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.