अध्याय ४४
तस्यां स नृपतिः पूर्वं कुर्वन् राज्यम् अनुत्तमम् पालयाम् आस मतिमान् प्रजाः पुत्रान् इवौरसान्
tasyāṃ sa nṛpatiḥ pūrvaṃ kurvan rājyam anuttamam pālayām āsa matimān prajāḥ putrān ivaurasān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Administering the excellent country formerly, from that city, that king of great intellect, protected his subjects like his own bosom-born sons.
अध्याय ४४
सत्यवादी महाप्राज्ञः शूरः सर्वगुणाकरः मतिमान् धर्मसंपन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः
satyavādī mahāprājñaḥ śūraḥ sarvaguṇākaraḥ matimān dharmasaṃpannaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus endowed with riches and adorned by good qualities the king administered the excellent kingdom with his mind assured of realizing all cherished desires.
अध्याय ४४
सत्यवाञ् शीलवान् दान्तः श्रीमान् परपुरंजयः आदित्य इव तेजोभी रूपैर् आश्विनयोर् इव
satyavāñ śīlavān dāntaḥ śrīmān parapuraṃjayaḥ āditya iva tejobhī rūpair āśvinayor iva
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Once he pondered over this, in mind—"How shall I propitiate Visnu, the lord of all Yogas? How shall I propitiate lord who bestows worldly pleasures and salvation?"
अध्याय ४४
वर्धमानसुराश्चर्यः शक्रतुल्यपराक्रमः शारदेन्दुर् इवाभाति लक्षणैः समलंकृतः
vardhamānasurāścaryaḥ śakratulyaparākramaḥ śāradendur ivābhāti lakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After realising the greatest entity, the unchanging lord Vasudeva, he passed beyond all illusory knowledge. 1 Restraining his sense-organs, he became a seeker of liberation.
अध्याय ४४
आहर्ता सर्वयज्ञानां हयमेधादिकृत् तथा दानैर् यज्ञैस् तपोभिश् च तत्तुल्यो नास्ति भूपतिः
āhartā sarvayajñānāṃ hayamedhādikṛt tathā dānair yajñais tapobhiś ca tattulyo nāsti bhūpatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Charioteer-soldiers followed him in chariots resem¬ bling aerial vehicles. They were decorated with flag-staffs and fanners. The soldiers carried weapons in their arms.
अध्याय ४४
सुवर्णमणिमुक्तानां गजाश्वानां च भूपतिः प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो यागे यागे महाधनम्
suvarṇamaṇimuktānāṃ gajāśvānāṃ ca bhūpatiḥ pradadau vipramukhyebhyo yāge yāge mahādhanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
bhr&nti-jfl&na —illusory knowledge, such as the knowledge of "snake in rope or of silver in a shell". This is known as the pratibhisika jnana.
अध्याय ४४
हस्त्यश्वरथमुख्यानां कम्बलाजिनवाससाम् रत्नानां धनधान्यानाम् अन्तस् तस्य न विद्यते
hastyaśvarathamukhyānāṃ kambalājinavāsasām ratnānāṃ dhanadhānyānām antas tasya na vidyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The cavalry men followed the king with horses on a par with the wind. They carried javelins and iron clubs.
अध्याय ४४
एवं सर्वधनैर् युक्तो गुणैः सर्वैर् अलंकृतः सर्वकामसमृद्धात्मा कुर्वन् राज्यम् अकण्टकम्
evaṃ sarvadhanair yukto guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ sarvakāmasamṛddhātmā kurvan rājyam akaṇṭakam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There were people who sold missiles, those who sustain¬ ed themselves by trading in betal leaves, the sellers of grass, the sellers of fuel.
अध्याय ४४
तस्येयं मतिर् उत्पन्ना सर्वयोगेश्वरं हरिम् कथम् आराधयिष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं प्रभुम्
tasyeyaṃ matir utpannā sarvayogeśvaraṃ harim katham ārādhayiṣyāmi bhuktimuktipradaṃ prabhum
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
All those who sustained themselves by the stage, those who sold meat, oil-mongers and cloth merchants followed him.
अध्याय ४४
विचार्य सर्वशास्त्राणि तन्त्राण्य् आगमविस्तरम् इतिहासपुराणानि वेदाङ्गानि च सर्वशः
vicārya sarvaśāstrāṇi tantrāṇy āgamavistaram itihāsapurāṇāni vedāṅgāni ca sarvaśaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Sellers of fruits, those who sold leaves, those who tiansported grass and fodder and thousands of washermen (followed him).
अध्याय ४४
धर्मशास्त्राणि सर्वाणि नियमान् ऋषिभाषितान् वेदाङ्गानि च शास्त्राणि विद्यास्थानानि यानि च
dharmaśāstrāṇi sarvāṇi niyamān ṛṣibhāṣitān vedāṅgāni ca śāstrāṇi vidyāsthānāni yāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There were cowherds, barbers, tailors, shepherds, goat¬ herds and those who tended deer and swans.
अध्याय ४४
गुरुं संसेव्य यत्नेन ब्राह्मणान् वेदपारगान् आधाय परमां काष्ठां कृतकृत्यो ऽभवत् तदा
guruṃ saṃsevya yatnena brāhmaṇān vedapāragān ādhāya paramāṃ kāṣṭhāṃ kṛtakṛtyo 'bhavat tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There were people who sold foodgrains, powdered fried grains, gaggery and salt.
अध्याय ४४
संप्राप्य परमं तत्त्वं वासुदेवाख्यम् अव्ययम् भ्रान्तिज्ञानाद् अतीतस् तु मुमुक्षुः संयतेन्द्रियः
saṃprāpya paramaṃ tattvaṃ vāsudevākhyam avyayam bhrāntijñānād atītas tu mumukṣuḥ saṃyatendriyaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There were musicians, dancers, bards, actors, story-tellers and those who are experts in Puranas.
अध्याय ४४
कथम् आराधयिष्यामि देवदेवं सनातनम् पीतवस्त्रं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम्
katham ārādhayiṣyāmi devadevaṃ sanātanam pītavastraṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakragadādharam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There were poets, versifiers, composers of poems, experts in different poems, followers of Garutfa who dispel poison and those who test different jewels.
अध्याय ४४
वनमालावृतोरस्कं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् श्रीवत्सोरःसमायुक्तं मुकुटाङ्गदशोभितम्
vanamālāvṛtoraskaṃ padmapattrāyatekṣaṇam śrīvatsoraḥsamāyuktaṃ mukuṭāṅgadaśobhitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There were blacksmiths, coppersmiths, those who work in bellmctal, Ruthakas?, those who make scabbards, painters, turners and Pavakas.
अध्याय ४४
स्वपुरात् स तु निष्क्रान्त उज्जयिन्याः प्रजापतिः बलेन महता युक्तः सभृत्यः सपुरोहितः
svapurāt sa tu niṣkrānta ujjayinyāḥ prajāpatiḥ balena mahatā yuktaḥ sabhṛtyaḥ sapurohitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There 'were makers of sticks and batons, those who make swords, those who maintain by selling ale or gambling;
अध्याय ४४
अनुजग्मुस् तु तं सर्वे रथिनः शस्त्रपाणयः रथैर् विमानसंकाशैः पताकाध्वजसेवितैः
anujagmus tu taṃ sarve rathinaḥ śastrapāṇayaḥ rathair vimānasaṃkāśaiḥ patākādhvajasevitaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
All these citizens and those who have not yet been mentioned followed him. The entire residents of the city followed him too.
अध्याय ४४
सादिनश् च तथा सर्वे प्रासतोमरपाणयः अश्वैः पवनसंकाशैर् अनुजग्मुस् तु तं नृपम्
sādinaś ca tathā sarve prāsatomarapāṇayaḥ aśvaiḥ pavanasaṃkāśair anujagmus tu taṃ nṛpam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Just as the sons eager to sec other villages follow their father who proceeds ahead so also those citizens followed him.
अध्याय ४४
हिमवत्संभवैर् मत्तैर् वारणैः पर्वतोपमैः ईषादन्तैः सदा मत्तैः प्रचण्डैः षष्टिहायनैः
himavatsaṃbhavair mattair vāraṇaiḥ parvatopamaiḥ īṣādantaiḥ sadā mattaiḥ pracaṇḍaiḥ ṣaṣṭihāyanaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the glorious king surrounded by a great concourse of people as well as (the four divisions of the army viz the ele¬ phants, horses, chariots and infantry, proceeded slowly.
अध्याय ४४
हेमकक्षैः सपताकैर् घण्टारवविभूषितैः अनुजग्मुश् च तं सर्वे गजयुद्धविशारदाः
hemakakṣaiḥ sapatākair ghaṇṭāravavibhūṣitaiḥ anujagmuś ca taṃ sarve gajayuddhaviśāradāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Going ahead thus, followed by the armies the king reached the shore of the Southern sea after a long time.
अध्याय ४४
असंख्येयाश् च पादाता धनुष्प्रासासिपाणयः दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यगन्धानुलेपनाः
asaṃkhyeyāś ca pādātā dhanuṣprāsāsipāṇayaḥ divyamālyāmbaradharā divyagandhānulepanāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After reaching the sea-shore the king encamped there in a beautiful holy land endowed with the qualities of a good land.
अध्याय ४४
अनुजग्मुश् च तं सर्वे युवानो मृष्टकुण्डलाः सर्वास्त्रकुशलाः शूराः सदा संग्रामलालसाः
anujagmuś ca taṃ sarve yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ sarvāstrakuśalāḥ śūrāḥ sadā saṃgrāmalālasāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Listen you all. I shall succinctly mention the story of some past incidents. It is a story that destroys sins: Formerly, Lord Visnu was asked by Laksmx.
अध्याय ४४
अन्तःपुरनिवासिन्यः स्त्रियः सर्वाः स्वलंकृताः बिम्बौष्ठचारुदशनाः सर्वाभरणभूषिताः
antaḥpuranivāsinyaḥ striyaḥ sarvāḥ svalaṃkṛtāḥ bimbauṣṭhacārudaśanāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On the wonder-inspiring golden peak of Sumeru, the lotus-born goddess bowed to the unchanging creator of all worlds, named Vasudeva.
अध्याय ४४
दिव्यवस्त्रधराः सर्वा दिव्यमाल्यविभूषिताः दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गाः शरच्चन्द्रनिभाननाः
divyavastradharāḥ sarvā divyamālyavibhūṣitāḥ divyagandhānuliptāṅgāḥ śaraccandranibhānanāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Balakhilyas or Vdlakhilyas —Sixty thousand hermits bom to Kratu, a hermit, by his wife Santati. Everyone of them was of the size of half a thumb, but they were as bright as the blazing sun and had attained control over their senses.
अध्याय ४४
सुमध्यमाश् चारुवेषाश् चारुकर्णालकाञ्चिताः ताम्बूलरञ्जितमुखा रक्षिभिश् च सुरक्षिताः
sumadhyamāś cāruveṣāś cārukarṇālakāñcitāḥ tāmbūlarañjitamukhā rakṣibhiś ca surakṣitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On hearing those words of his consort, Visnu the lord of Devas spoke with pleasure. What he said was nectarlike. It was the great essence.
अध्याय ४४
यानैर् उच्चावचैः शुभ्रैर् मणिकाञ्चनभूषितैः उपगीयमानास् ताः सर्वा गायनैः स्तुतिपाठकैः
yānair uccāvacaiḥ śubhrair maṇikāñcanabhūṣitaiḥ upagīyamānās tāḥ sarvā gāyanaiḥ stutipāṭhakaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
At the conclusion of his Yogic slumber he created
अध्याय ४४
वेष्टिताः शस्त्रहस्तैश् च पद्मपत्त्रायतेक्षणाः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या अनुजग्मुश् च तं नृपम्
veṣṭitāḥ śastrahastaiś ca padmapattrāyatekṣaṇāḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā anujagmuś ca taṃ nṛpam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On the shore of the Southern ocean a place extending to ten Yojanas all round the place where there stands a holy big tree, is the rarest of all holy centres.
अध्याय ४४
वणिग्ग्रामगणाः सर्वे नानापुरनिवासिनः धनै रत्नैः सुवर्णैश् च सदाराः सपरिच्छदाः
vaṇiggrāmagaṇāḥ sarve nānāpuranivāsinaḥ dhanai ratnaiḥ suvarṇaiś ca sadārāḥ saparicchadāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
This holy fig tree does not perish when the Kalpa comes to a close and the dissolution of all the worlds starts. It remains there as before.
अध्याय ४४
अस्त्रविक्रयकाश् चैव ताम्बूलपण्यजीविनः तृणविक्रयकाश् चैव काष्ठविक्रयकारकाः
astravikrayakāś caiva tāmbūlapaṇyajīvinaḥ tṛṇavikrayakāś caiva kāṣṭhavikrayakārakāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
All those creatures who circumambulate and make obeisance, shake oft their sins and go to the abode of lord Visnu.
अध्याय ४४
रङ्गोपजीविनः सर्वे मांसविक्रयिणस् तथा तैलविक्रयकाश् चैव वस्त्रविक्रयकास् तथा
raṅgopajīvinaḥ sarve māṃsavikrayiṇas tathā tailavikrayakāś caiva vastravikrayakās tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O my beloved, on seeing men (and women devotees) going thus, (God of death) came near me once, bowed to me with the bent head, and said thus:—
अध्याय ४४
फलविक्रयिणश् चैव पत्त्रविक्रयिणस् तथा तथा जवसहाराश् च रजकाश् च सहस्रशः
phalavikrayiṇaś caiva pattravikrayiṇas tathā tathā javasahārāś ca rajakāś ca sahasraśaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
$a —Adisesa, Chief of the Nagas, is the reposing bed of Visu. But he is also represented as supporting the earth at the behest of Brahma. According to a myth, Balabhadra Rama, the elder brother of Srikr§na was born from a portion of Sesa.
अध्याय ४४
गोपाला नापिताश् चैव तथान्ये वस्त्रसूचकाः मेषपालाश् चाजपाला मृगपालाश् च हंसकाः
gopālā nāpitāś caiva tathānye vastrasūcakāḥ meṣapālāś cājapālā mṛgapālāś ca haṃsakāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O highly blessed lady, on seeing him standing outside with palms joined in reverence, I asked the (God of Death) about the purpose for which I had been eulogised.
अध्याय ४४
धान्यविक्रयिणश् चैव सक्तुविक्रयिणश् च ये गुडविक्रयिकाश् चैव तथा लवणजीविनः
dhānyavikrayiṇaś caiva saktuvikrayiṇaś ca ye guḍavikrayikāś caiva tathā lavaṇajīvinaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O Vaivasvata of long brawny arms, indeed, you arc the most excellent of all Devas. Why did you eulogise me? Tell me all in brief.
अध्याय ४४
गायना नर्तकाश् चैव तथा मङ्गलपाठकाः शैलूषाः कथकाश् चैव पुराणार्थविशारदाः
gāyanā nartakāś caiva tathā maṅgalapāṭhakāḥ śailūṣāḥ kathakāś caiva purāṇārthaviśāradāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In this meritorious shrine known as Purusottama, there is an excellent idol made of sapphire. It bestows all cherished desires.
अध्याय ४४
कवयः काव्यकर्तारो नानाकाव्यविशारदाः विषघ्ना गारुडाश् चैव नानारत्नपरीक्षकाः
kavayaḥ kāvyakartāro nānākāvyaviśāradāḥ viṣaghnā gāruḍāś caiva nānāratnaparīkṣakāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O lotus-eyed lord, by visiting it with emotional fervour and faith, even men devoid of desires go to the abode called Sveta. 1
अध्याय ४४
व्योकारास् ताम्रकाराश् च कांस्यकाराश् च रूठकाः कौषकाराश् चित्रकाराः कुन्दकाराश् च पावकाः
vyokārās tāmrakārāś ca kāṃsyakārāś ca rūṭhakāḥ kauṣakārāś citrakārāḥ kundakārāś ca pāvakāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hence, O slayer of enemies I am notable to carry on my activities. O great lord, be pleased. O lord, withdraw the idol.
अध्याय ४४
दण्डकाराश् चासिकाराः सुराधूतोपजीविनः मल्ला दूताश् च कायस्था ये चान्ये कर्मकारिणः
daṇḍakārāś cāsikārāḥ surādhūtopajīvinaḥ mallā dūtāś ca kāyasthā ye cānye karmakāriṇaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On hearing the words of Yama I spoke to him: O Yama, I shall conceal it with sands all round.
अध्याय ४४
तन्तुवाया रूपकारा वार्तिकास् तैलपाठकाः लावजीवास् तैत्तिरिका मृगपक्ष्युपजीविनः
tantuvāyā rūpakārā vārtikās tailapāṭhakāḥ lāvajīvās taittirikā mṛgapakṣyupajīvinaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Suela or Svetadvlpa —Colonel Wilford identifies it with Britain— J. Dowson. Hindu Mythology and Religion
अध्याय ४४
गजवैद्याश् च वैद्याश् च नरवैद्याश् च ये नराः वृक्षवैद्याश् च गोवैद्या ये चान्ये छेददाहकाः
gajavaidyāś ca vaidyāś ca naravaidyāś ca ye narāḥ vṛkṣavaidyāś ca govaidyā ye cānye chedadāhakāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Elephant-doctors, physicians, doctors of men, tree-doctors, cattle-doctors and others who cut and cauterise —
अध्याय ४४
एते नागरकाः सर्वे ये चान्ये नानुकीर्तिताः अनुजग्मुस् तु राजानं समस्तपुरवासिनः
ete nāgarakāḥ sarve ye cānye nānukīrtitāḥ anujagmus tu rājānaṃ samastapuravāsinaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
all these citizens, and others not mentioned, all the inhabitants of the city followed the king,
अध्याय ४४
यथा व्रजन्तं पितरं ग्रामान्तरं समुत्सुकाः अनुयान्ति यथा पुत्रास् तथा तं ते ऽपि नागराः
yathā vrajantaṃ pitaraṃ grāmāntaraṃ samutsukāḥ anuyānti yathā putrās tathā taṃ te 'pi nāgarāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
as eager sons follow their father when he goes to another village, so those citizens followed him.
अध्याय ४४
एवं स नृपतिः श्रीमान् वृतः सर्वैर् महाजनैः हस्त्यश्वरथपादातैर् जगाम च शनैः शनैः
evaṃ sa nṛpatiḥ śrīmān vṛtaḥ sarvair mahājanaiḥ hastyaśvarathapādātair jagāma ca śanaiḥ śanaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus that glorious king, surrounded by all the great people, with elephants, horses, chariots and foot soldiers, went slowly on.
अध्याय ४४
एवं गत्वा स नृपतिर् दक्षिणस्योदधेस् तटम् सर्वैस् तैर् दीर्घकालेन बलैर् अनुगतः प्रभुः
evaṃ gatvā sa nṛpatir dakṣiṇasyodadhes taṭam sarvais tair dīrghakālena balair anugataḥ prabhuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having thus gone, followed by all those forces for a long time, the lord king reached the shore of the southern ocean.
अध्याय ४४
ददर्श सागरं रम्यं नृत्यन्तम् इव च स्थितम् अनेकशतसाहस्रैर् ऊर्मिभिश् च समाकुलम्
dadarśa sāgaraṃ ramyaṃ nṛtyantam iva ca sthitam anekaśatasāhasrair ūrmibhiś ca samākulam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He saw the delightful ocean, standing as if dancing, crowded with many hundreds of thousands of waves,
अध्याय ४४
नानारत्नालयं पूर्णं नानाप्राणिसमाकुलम् वीचीतरङ्गबहुलं महाश्चर्यसमन्वितम्
nānāratnālayaṃ pūrṇaṃ nānāprāṇisamākulam vīcītaraṅgabahulaṃ mahāścaryasamanvitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
full, the abode of various gems, teeming with various creatures, abounding in ripples and waves, filled with great wonders,
अध्याय ४४
तीर्थराजं महाशब्दम् अपारं सुभयंकरम् मेघवृन्दप्रतीकाशम् अगाधं मकरालयम्
tīrtharājaṃ mahāśabdam apāraṃ subhayaṃkaram meghavṛndapratīkāśam agādhaṃ makarālayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the king of holy places, roaring loudly, boundless and very terrifying, like a mass of clouds, fathomless, the abode of makaras,
अध्याय ४४
मत्स्यैः कूर्मैश् च शङ्खैश् च शुक्तिकानक्रशङ्कुभिः शिंशुमारैः कर्कटैश् च वृतं सर्पैर् महाविषैः
matsyaiḥ kūrmaiś ca śaṅkhaiś ca śuktikānakraśaṅkubhiḥ śiṃśumāraiḥ karkaṭaiś ca vṛtaṃ sarpair mahāviṣaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
filled with fish, tortoises, conches, oysters, crocodiles and shankus, with porpoises and crabs and serpents of great venom,
अध्याय ४४
लवणोदं हरेः स्थानं शयनस्य नदीपतिम् सर्वपापहरं पुण्यं सर्ववाञ्छाफलप्रदम्
lavaṇodaṃ hareḥ sthānaṃ śayanasya nadīpatim sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvavāñchāphalapradam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the salt ocean, Hari's place of rest, lord of rivers, destroyer of all sins, holy, granting the fruit of every wish,
अध्याय ४४
अनेकावर्तगम्भीरं दानवानां समाश्रयम् अमृतस्यारणिं दिव्यं देवयोनिम् अपां पतिम्
anekāvartagambhīraṃ dānavānāṃ samāśrayam amṛtasyāraṇiṃ divyaṃ devayonim apāṃ patim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
deep with many whirlpools, refuge of the Danavas, the divine churning-source of nectar, source of the gods, lord of waters,
अध्याय ४४
विशिष्टं सर्वभूतानां प्राणिनां जीवधारणम् सुपवित्रं पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम्
viśiṣṭaṃ sarvabhūtānāṃ prāṇināṃ jīvadhāraṇam supavitraṃ pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
distinguished among all beings, sustainer of the lives of creatures, purest of the pure, most auspicious of the auspicious,
अध्याय ४४
तीर्थानाम् उत्तमं तीर्थम् अव्ययं यादसां पतिम् चन्द्रवृद्धिक्षयस्येव यस्य मानं प्रतिष्ठितम्
tīrthānām uttamaṃ tīrtham avyayaṃ yādasāṃ patim candravṛddhikṣayasyeva yasya mānaṃ pratiṣṭhitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
best of holy places, imperishable, lord of aquatic creatures, whose measure is established like the waxing and waning of the moon,
अध्याय ४४
अभेद्यं सर्वभूतानां देवानाम् अमृतालयम् उत्पत्तिस्थितिसंहारहेतुभूतं सनातनम्
abhedyaṃ sarvabhūtānāṃ devānām amṛtālayam utpattisthitisaṃhārahetubhūtaṃ sanātanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
impenetrable to all beings, abode of the gods' nectar, the eternal cause of origin, sustenance and dissolution,
अध्याय ४४
उपजीव्यं च सर्वेषां पुण्यं नदनदीपतिम् दृष्ट्वा तं नृपतिश्रेष्ठो विस्मयं परमं गतः
upajīvyaṃ ca sarveṣāṃ puṇyaṃ nadanadīpatim dṛṣṭvā taṃ nṛpatiśreṣṭho vismayaṃ paramaṃ gataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the support of all, holy lord of rivers and streams — seeing him, the best of kings was filled with supreme wonder.
अध्याय ४४
निवासम् अकरोत् तत्र वेलाम् असाद्य सागरीम् पुण्ये मनोहरे देशे सर्वभूमिगुणैर् युते
nivāsam akarot tatra velām asādya sāgarīm puṇye manohare deśe sarvabhūmiguṇair yute
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He made his dwelling there, reaching the shore of the ocean, in a holy and charming land endowed with every quality of good ground,
अध्याय ४४
वृतं शालैः कदम्बैश् च पुंनागैः सरलद्रुमैः पनसैर् नारिकेलैश् च बकुलैर् नागकेसरैः
vṛtaṃ śālaiḥ kadambaiś ca puṃnāgaiḥ saraladrumaiḥ panasair nārikelaiś ca bakulair nāgakesaraiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
surrounded by shalas, kadambas, punnagas, sarala trees, jackfruits, coconuts, bakulas and nagakesaras,
अध्याय ४४
तालैः पिप्पलैः खर्जूरैर् नारङ्गैर् बीजपूरकैः शालैर् आम्रातकैर् लोध्रैर् बकुलैर् बहुवारकैः
tālaiḥ pippalaiḥ kharjūrair nāraṅgair bījapūrakaiḥ śālair āmrātakair lodhrair bakulair bahuvārakaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
palmyras, pippalas, date palms, oranges, citrons, shalas, amratakas, lodhras, bakulas and bahuvarakas,
अध्याय ४४
कपित्थैः कर्णिकारैश् च पाटलाशोकचम्पकैः दाडिमैश् च तमालैश् च पारिजातैस् तथार्जुनैः
kapitthaiḥ karṇikāraiś ca pāṭalāśokacampakaiḥ dāḍimaiś ca tamālaiś ca pārijātais tathārjunaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
kapitthas, karnikaras, patalas, ashokas, champakas, pomegranates, tamalas, parijatas and arjunas,
अध्याय ४४
प्राचीनामलकैर् बिल्वैः प्रियङ्गुवटखादिरैः इङ्गुदीसप्तपर्णैश् च अश्वत्थागस्त्यजम्बुकैः
prācīnāmalakair bilvaiḥ priyaṅguvaṭakhādiraiḥ iṅgudīsaptaparṇaiś ca aśvatthāgastyajambukaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
prachina-amalakas, bilvas, priyangus, banyans, khadiras, ingudis, saptaparnas, ashvatthas, agastyas and jambus,
अध्याय ४४
मधुकैः कर्णिकारैश् च बहुवारैः सतिन्दुकैः पलाशबदरैर् नीपैः सिद्धनिम्बशुभाञ्जनैः
madhukaiḥ karṇikāraiś ca bahuvāraiḥ satindukaiḥ palāśabadarair nīpaiḥ siddhanimbaśubhāñjanaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
madhukas, karnikaras, bahuvaras, tindukas, palashas, badaras, nipas, siddhas, nimbas and shubhanjanas,
अध्याय ४४
वारकैः कोविदारैश् च भल्लातामलकैस् तथा इति हिन्तालकाङ्कोलैः करञ्जैः सविभीतकैः
vārakaiḥ kovidāraiś ca bhallātāmalakais tathā iti hintālakāṅkolaiḥ karañjaiḥ savibhītakaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
varakas, kovidaras, bhallatakas and amalakas, hintalas, ankolas, karanjas and vibhitakas,
अध्याय ४४
ससर्जमधुकाश्मर्यैः शाल्मलीदेवदारुभिः शाखोठकैर् निम्बवटैः कुम्भीकौष्ठहरीतकैः
sasarjamadhukāśmaryaiḥ śālmalīdevadārubhiḥ śākhoṭhakair nimbavaṭaiḥ kumbhīkauṣṭhaharītakaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
sarjas, madhukas, kashmaryas, shalmalis, devadarus, shakhotakas, nimbas, banyans, kumbhis, kaushthas and haritakis,
अध्याय ४४
गुग्गुलैश् चन्दनैर् वृक्षैस् तथैवागुरुपाटलैः जम्बीरकरुणैर् वृक्षैस् तिन्तिडीरक्तचन्दनैः
guggulaiś candanair vṛkṣais tathaivāgurupāṭalaiḥ jambīrakaruṇair vṛkṣais tintiḍīraktacandanaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
guggulus, sandal trees, aloe and patalas, jambira and karuna trees, tamarinds and red sandal —
अध्याय ४४
एवं नानाविधैर् वृक्षैस् तथान्यैर् बहुपादपैः कल्पद्रुमैर् नित्यफलैः सर्वर्तुकुसुमोत्करैः
evaṃ nānāvidhair vṛkṣais tathānyair bahupādapaiḥ kalpadrumair nityaphalaiḥ sarvartukusumotkaraiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
thus with trees of various kinds and many other trees, with wish-fulfilling trees ever in fruit and masses of flowers of every season,
अध्याय ४४
नानापक्षिरुतैर् दिव्यैर् मत्तकोकिलनादितैः मयूरवरसंघुष्टैः शुकसारिकसंकुलैः
nānāpakṣirutair divyair mattakokilanāditaiḥ mayūravarasaṃghuṣṭaiḥ śukasārikasaṃkulaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
divine with the cries of various birds, resounding with intoxicated cuckoos, echoing with fine peacocks, crowded with parrots and mynahs,
अध्याय ४४
हारीतैर् भृङ्गराजैश् च चातकैर् बहुपुत्रकैः जीवंजीवककाकोलैः कलविङ्कैः कपोतकैः
hārītair bhṛṅgarājaiś ca cātakair bahuputrakaiḥ jīvaṃjīvakakākolaiḥ kalaviṅkaiḥ kapotakaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with haritas, bhringarajas, chatakas, bahuputrakas, jivanjivakas, kakolas, sparrows and doves,
अध्याय ४४
खगैर् नानाविधैश् चान्यैः श्रोत्ररम्यैर् मनोहरैः पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु कूजद्भिश् चार्वधिष्ठितैः
khagair nānāvidhaiś cānyaiḥ śrotraramyair manoharaiḥ puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu kūjadbhiś cārvadhiṣṭhitaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and other birds of various kinds, pleasant to the ear and charming, singing from lovely perches on the flowering tops of trees,
अध्याय ४४
केतकीवनखण्डैश् च सदा पुष्पधरैः सितैः मल्लिकाकुन्दकुसुमैर् यूथिकातगरैस् तथा
ketakīvanakhaṇḍaiś ca sadā puṣpadharaiḥ sitaiḥ mallikākundakusumair yūthikātagarais tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with groves of ketaki always bearing white flowers, mallika and kunda blossoms, yuthikas and tagaras,
अध्याय ४४
कुटजैर् बाणपुष्पैश् च अतिमुक्तैः सकुब्जकैः मालतीकरवीरैश् च तथा कदलकाञ्चनैः
kuṭajair bāṇapuṣpaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ mālatīkaravīraiś ca tathā kadalakāñcanaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
kutajas, bana flowers, atimuktas and kubjakas, malatis, karaviras and golden plantains,
अध्याय ४४
अन्यैर् नानाविधैः पुष्पैः सुगन्धैश् चारुदर्शनैः वनोद्यानोपवनजैर् नानावर्णैः सुगन्धिभिः
anyair nānāvidhaiḥ puṣpaiḥ sugandhaiś cārudarśanaiḥ vanodyānopavanajair nānāvarṇaiḥ sugandhibhiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and other flowers of various kinds, fragrant and lovely to see, born in woods, gardens and groves, of various colours and fragrant,
अध्याय ४४
विद्याधरगणाकीर्णैः सिद्धचारणसेवितैः गन्धर्वोरगरक्षोभिर् भूताप्सरसकिंनरैः
vidyādharagaṇākīrṇaiḥ siddhacāraṇasevitaiḥ gandharvoragarakṣobhir bhūtāpsarasakiṃnaraiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
crowded with hosts of Vidyadharas, frequented by Siddhas and Charanas, by Gandharvas, serpents and Rakshasas, spirits, Apsarases and Kinnaras,
अध्याय ४४
मुनियक्षगणाकीर्णैर् नानासत्त्वनिषेवितैः मृगैः शाखामृगैः सिंहैर् वराहमहिषाकुलैः
muniyakṣagaṇākīrṇair nānāsattvaniṣevitaiḥ mṛgaiḥ śākhāmṛgaiḥ siṃhair varāhamahiṣākulaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
crowded with hosts of sages and Yakshas, frequented by various creatures, with deer, monkeys and lions, full of boars and buffaloes,
अध्याय ४४
तथान्यैः कृष्णसाराद्यैर् मृगैः सर्वत्र शोभितैः शार्दूलैर् दीप्तमातङ्गैस् तथान्यैर् वनचारिभिः
tathānyaiḥ kṛṣṇasārādyair mṛgaiḥ sarvatra śobhitaiḥ śārdūlair dīptamātaṅgais tathānyair vanacāribhiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and other deer such as black bucks, beautiful everywhere, with tigers, blazing elephants and other forest-dwellers.
अध्याय ४४
एवं नानाविधैर् वृक्षैर् उद्यानैर् नन्दनोपमैः लतागुल्मवितानैश् च विविधैश् च जलाशयैः
evaṃ nānāvidhair vṛkṣair udyānair nandanopamaiḥ latāgulmavitānaiś ca vividhaiś ca jalāśayaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus with various trees and gardens like Nandana, canopies of creepers and shrubs and various reservoirs,
अध्याय ४४
हंसकारण्डवाकीर्णैः पद्मिनीखण्डमण्डितैः कादम्बैश् च प्लवैर् हंसैश् चक्रवाकोपशोभितैः
haṃsakāraṇḍavākīrṇaiḥ padminīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ kādambaiś ca plavair haṃsaiś cakravākopaśobhitaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
crowded with swans and karandavas, adorned with clusters of lotuses, with kadambas, plavas and swans, beautiful with chakravakas,
अध्याय ४४
कमलैः शतपत्त्रैश् च कह्लारैः कुमुदोत्पलैः खगैर् जलचरैश् चान्यैः पुष्पैर् जलसमुद्भवैः
kamalaiḥ śatapattraiś ca kahlāraiḥ kumudotpalaiḥ khagair jalacaraiś cānyaiḥ puṣpair jalasamudbhavaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with lotuses, hundred-petalled lotuses, kahlaras, water-lilies and blue lotuses, birds, aquatic creatures and flowers born of water,
अध्याय ४४
पर्वतैर् दीप्तशिखरैश् चारुकन्दरमण्डितैः नानावृक्षसमाकीर्णैर् नानाधातुविभूषितैः
parvatair dīptaśikharaiś cārukandaramaṇḍitaiḥ nānāvṛkṣasamākīrṇair nānādhātuvibhūṣitaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with mountains with blazing peaks, adorned with lovely caves, covered with various trees and adorned with various minerals,
अध्याय ४४
सर्वाश्चर्यमयैः शृङ्गैः सर्वभूतालयैः शुभैः सर्वौषधिसमायुक्तैर् विपुलैश् चित्रसानुभिः
sarvāścaryamayaiḥ śṛṅgaiḥ sarvabhūtālayaiḥ śubhaiḥ sarvauṣadhisamāyuktair vipulaiś citrasānubhiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with peaks full of every wonder, auspicious abodes of all beings, rich in all herbs, with vast and variegated slopes —
अध्याय ४४
एवं सर्वैः समुदितैः शोभितं सुमनोहरैः ददर्श स महीपालः स्थानं त्रैलोक्यपूजितम्
evaṃ sarvaiḥ samuditaiḥ śobhitaṃ sumanoharaiḥ dadarśa sa mahīpālaḥ sthānaṃ trailokyapūjitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
thus that king saw a place adorned with all these charming things together, worshipped by the three worlds,
अध्याय ४४
दशयोजनविस्तीर्णं पञ्चयोजनम् आयतम् नानाश्चर्यसमायुक्तं क्षेत्रं परमदुर्लभम्
daśayojanavistīrṇaṃ pañcayojanam āyatam nānāścaryasamāyuktaṃ kṣetraṃ paramadurlabham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
ten yojanas wide and five yojanas long, filled with various wonders, a most rare region.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 44
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.