अध्याय ४७
एवं स पृथिवीपालश् चिन्तयित्वा द्विजोत्तमाः प्रासादार्थं हरेस् तत्र प्रारम्भम् अकरोत् तदा
evaṃ sa pṛthivīpālaś cintayitvā dvijottamāḥ prāsādārthaṃ hares tatra prārambham akarot tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O excellent brahmins, after thinking like this the king made the preliminary arrangements for the propitiation of Visnu.
अध्याय ४७
आनाय्य गणकान् सर्वान् आचार्याञ् शास्त्रपारगान् भूमिं संशोध्य यत्नेन राजा तु परया मुदा
ānāyya gaṇakān sarvān ācāryāñ śāstrapāragān bhūmiṃ saṃśodhya yatnena rājā tu parayā mudā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After duly offering libation, the king Indradyumna called the heroic rulers of Kalihga, Utkala and Kosala and said:
अध्याय ४७
ब्राह्मणैर् ज्ञानसंपन्नैर् वेदशास्त्रार्थपारगैः अमात्यैर् मन्त्रिभिश् चैव वास्तुविद्याविशारदैः
brāhmaṇair jñānasaṃpannair vedaśāstrārthapāragaiḥ amātyair mantribhiś caiva vāstuvidyāviśāradaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After commanding them to proceed, Indradyumna spoke to the ministers and priests.
अध्याय ४७
तैः सार्धं स समालोच्य सुमुहूर्ते शुभे दिने सुचन्द्रतारासंयोगे ग्रहानुकूल्यसंयुते
taiḥ sārdhaṃ sa samālocya sumuhūrte śubhe dine sucandratārāsaṃyoge grahānukūlyasaṃyute
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus the messengers who were commanded by the noble king went to different kings and proclaimed the words of that monarch to them.
अध्याय ४७
जयमङ्गलशब्दैश् च नानावाद्यैर् मनोहरैः वेदाध्ययननिर्घोषैर् गीतैः सुमधुरस्वरैः
jayamaṅgalaśabdaiś ca nānāvādyair manoharaiḥ vedādhyayananirghoṣair gītaiḥ sumadhurasvaraiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On hearing the words of messengers the kings came there in a hurry accompanied by their armies.
अध्याय ४७
पुष्पलाजाक्षतैर् गन्धैः पूर्णकुम्भैः सदीपकैः ददाव् अर्घ्यं ततो राजा श्रद्धया सुसमाहितः
puṣpalājākṣatair gandhaiḥ pūrṇakumbhaiḥ sadīpakaiḥ dadāv arghyaṃ tato rājā śraddhayā susamāhitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On observing that the various kings had arrived with their ministers and priests, the delighted king announced the weighty task on hand.
अध्याय ४७
दत्त्वैवम् अर्घ्यं विधिवद् आनाय्य स महीपतिः कलिङ्गाधिपतिं शूरम् उत्कलाधिपतिं तथा कोशलाधिपतिं चैव तान् उवाच तदा नृपः
dattvaivam arghyaṃ vidhivad ānāyya sa mahīpatiḥ kaliṅgādhipatiṃ śūram utkalādhipatiṃ tathā kośalādhipatiṃ caiva tān uvāca tadā nṛpaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Let learned brahmins who have mastered the Vedas go about and find out a place worthy of being used for success¬ fully concluding the horse-sacrifice.
अध्याय ४७
गच्छध्वं सहिताः सर्वे शिलार्थे सुसमाहिताः गृहीत्वा शिल्पिमुख्यांश् च शिलाकर्मविशारदान्
gacchadhvaṃ sahitāḥ sarve śilārthe susamāhitāḥ gṛhītvā śilpimukhyāṃś ca śilākarmaviśāradān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
(All round the sacrificial chamber) hundreds of palaces were built. They were beautiful and they resembled the abode of Indra. They were bedecked in gold and jewels. Excellent gems enhanced their beauty.
अध्याय ४७
विन्ध्याचलं सुविस्तीर्णं बहुकन्दरशोभितम् निरूप्य सर्वसानूनि च्छेदयित्वा शिलाः शुभाः संवाह्यन्तां च शकटैर् नौकाभिर् मा विलम्बथ
vindhyācalaṃ suvistīrṇaṃ bahukandaraśobhitam nirūpya sarvasānūni cchedayitvā śilāḥ śubhāḥ saṃvāhyantāṃ ca śakaṭair naukābhir mā vilambatha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He got constructed many comfortable houses and residences for the Brahmins and VaiSyas who had come there from different lands.
अध्याय ४७
एवं गन्तुं समादिश्य तान् नृपान् स महीपतिः पुनर् एवाब्रवीद् वाक्यं सामात्यान् सपुरोहितान्
evaṃ gantuṃ samādiśya tān nṛpān sa mahīpatiḥ punar evābravīd vākyaṃ sāmātyān sapurohitān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As those noble persons enjoyed themselves in their
अध्याय ४७
गच्छन्तु दूताः सर्वत्र ममाज्ञां प्रवदन्तु वै यत्र तिष्ठन्ति राजानः पृथिव्यां तान् सुशीघ्रगाः
gacchantu dūtāḥ sarvatra mamājñāṃ pravadantu vai yatra tiṣṭhanti rājānaḥ pṛthivyāṃ tān suśīghragāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Delicious foodstuffs of various kinds prepared with rice, sugarcane, barley milk and milk products were served to guests. The excellent king himself approached them and ordered for the immediate supply of things they wanted.
अध्याय ४७
हस्त्यश्वरथपादातैः सामात्यैः सपुरोहितैः गच्छत सहिताः सर्व इन्द्रद्युम्नस्य शासनात्
hastyaśvarathapādātaiḥ sāmātyaiḥ sapurohitaiḥ gacchata sahitāḥ sarva indradyumnasya śāsanāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"With elephants, horses, chariots and foot soldiers, with ministers and family priests, come all together at the command of Indradyumna."
अध्याय ४७
एवं दूताः समाज्ञाता राज्ञा तेन महात्मना गत्वा तदा नृपान् ऊचुर् वचनं तस्य भूपतेः
evaṃ dūtāḥ samājñātā rājñā tena mahātmanā gatvā tadā nṛpān ūcur vacanaṃ tasya bhūpateḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus instructed by that great-souled king, the messengers went and told the kings the words of that ruler.
अध्याय ४७
श्रुत्वा तु ते तथा सर्वे दूतानां वचनं नृपाः आजग्मुस् त्वरिताः सर्वे स्वसैन्यैः परिवारिताः
śrutvā tu te tathā sarve dūtānāṃ vacanaṃ nṛpāḥ ājagmus tvaritāḥ sarve svasainyaiḥ parivāritāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the words of the messengers, all those kings came quickly, surrounded by their own armies —
अध्याय ४७
ये नृपाः सर्वदिग्भागे ये च दक्षिणतः स्थिताः पश्चिमायां स्थिता ये च उत्तरापथसंस्थिताः
ye nṛpāḥ sarvadigbhāge ye ca dakṣiṇataḥ sthitāḥ paścimāyāṃ sthitā ye ca uttarāpathasaṃsthitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
kings from every quarter, those in the south, those in the west and those in the northern lands,
अध्याय ४७
प्रत्यन्तवासिनो ये ऽपि ये च संनिधिवासिनः पार्वतीयाश् च ये केचित् तथा द्वीपनिवासिनः
pratyantavāsino ye 'pi ye ca saṃnidhivāsinaḥ pārvatīyāś ca ye kecit tathā dvīpanivāsinaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
those dwelling on the borders and those dwelling near, those of the mountains and those dwelling on islands —
अध्याय ४७
रथैर् नागैः पदातैश् च वाजिभिर् धनविस्तरैः संप्राप्ता बहुशो विप्राः श्रुत्वेन्द्रद्युम्नशासनम्
rathair nāgaiḥ padātaiś ca vājibhir dhanavistaraiḥ saṃprāptā bahuśo viprāḥ śrutvendradyumnaśāsanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with chariots, elephants, foot soldiers, horses and abundant wealth, many arrived, O brahmins, having heard Indradyumna's command.
अध्याय ४७
तान् आगतान् नृपान् दृष्ट्वा सामात्यान् सपुरोहितान् प्रोवाच राजा हृष्टात्मा कार्यम् उद्दिश्य सादरम्
tān āgatān nṛpān dṛṣṭvā sāmātyān sapurohitān provāca rājā hṛṣṭātmā kāryam uddiśya sādaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing those kings arrive with their ministers and family priests, the king, glad at heart, respectfully spoke about the task:
अध्याय ४७
शृणुध्वं नृपशार्दूला यथा किंचिद् ब्रवीम्य् अहम् अस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये भुक्तिमुक्तिप्रदे शिवे
śṛṇudhvaṃ nṛpaśārdūlā yathā kiṃcid bravīmy aham asmin kṣetravare puṇye bhuktimuktiprade śive
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Listen, O tigers among kings, to what I have to say. In this excellent, holy, auspicious region that grants enjoyment and liberation,
अध्याय ४७
हयमेधं महायज्ञं प्रासादं चैव वैष्णवम् कथं शक्नोम्य् अहं कर्तुम् इति चिन्ताकुलं मनः
hayamedhaṃ mahāyajñaṃ prāsādaṃ caiva vaiṣṇavam kathaṃ śaknomy ahaṃ kartum iti cintākulaṃ manaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
how can I perform the great horse sacrifice and build a temple of Vishnu? — so my mind is troubled with anxiety.
अध्याय ४७
भवद्भिः सुसहायैस् तु सर्वम् एतत् करोम्य् अहम् यदि यूयं सहाया मे भवध्वं नृपसत्तमाः
bhavadbhiḥ susahāyais tu sarvam etat karomy aham yadi yūyaṃ sahāyā me bhavadhvaṃ nṛpasattamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
With you as good helpers I will accomplish all this, if you will be my helpers, O best of kings."
अध्याय ४७
इत्य् एवं वदमानस्य राजराजस्य धीमतः सर्वे प्रमुदिता हृष्टा भूपास् ते तस्य शासनात्
ity evaṃ vadamānasya rājarājasya dhīmataḥ sarve pramuditā hṛṣṭā bhūpās te tasya śāsanāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the wise king of kings spoke thus, all those kings were delighted and glad at his command.
अध्याय ४७
ववृषुर् धनरत्नैश् च सुवर्णमणिमौक्तिकैः कम्बलाजिनरत्नैश् च राङ्कवास्तरणैः शुभैः
vavṛṣur dhanaratnaiś ca suvarṇamaṇimauktikaiḥ kambalājinaratnaiś ca rāṅkavāstaraṇaiḥ śubhaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They showered wealth and gems, gold, jewels and pearls, blankets, skins and gems, and fine deer-wool coverings,
अध्याय ४७
वज्रवैदूर्यमाणिक्यैः पद्मरागेन्द्रनीलकैः गजैर् अश्वैर् धनैश् चान्यै रथैश् चैव करेणुभिः
vajravaidūryamāṇikyaiḥ padmarāgendranīlakaiḥ gajair aśvair dhanaiś cānyai rathaiś caiva kareṇubhiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
diamonds, beryl, rubies, padmaragas and sapphires, elephants, horses and other wealth, chariots and female elephants,
अध्याय ४७
असंख्येयैर् बहुविधैर् द्रव्यैर् उच्चावचैस् तथा शालिव्रीहियवैश् चैव माषमुद्गतिलैस् तथा
asaṃkhyeyair bahuvidhair dravyair uccāvacais tathā śālivrīhiyavaiś caiva māṣamudgatilais tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
countless materials of many kinds, high and low, shali rice, paddy and barley, beans, green gram and sesame,
अध्याय ४७
सिद्धार्थचणकैश् चैव गोधूमैर् मसुरादिभिः श्यामाकैर् मधुकैश् चैव नीवारैः सकुलत्थकैः
siddhārthacaṇakaiś caiva godhūmair masurādibhiḥ śyāmākair madhukaiś caiva nīvāraiḥ sakulatthakaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
mustard and chickpeas, wheat, lentils and the like, shyamaka millet, madhuka, wild rice and horse-gram,
अध्याय ४७
अन्यैश् च विविधैर् धान्यैर् ग्राम्यारण्यैः सहस्रशः बहुधान्यसहस्राणां तण्डुलानां च राशिभिः
anyaiś ca vividhair dhānyair grāmyāraṇyaiḥ sahasraśaḥ bahudhānyasahasrāṇāṃ taṇḍulānāṃ ca rāśibhiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and other various grains, cultivated and wild, in thousands, with heaps of many thousands of grains and rice,
अध्याय ४७
गव्यस्य हविषः कुम्भैः शतशो ऽथ सहस्रशः तथान्यैर् विविधैर् द्रव्यैर् भक्ष्यभोज्यानुलेपनैः
gavyasya haviṣaḥ kumbhaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ tathānyair vividhair dravyair bhakṣyabhojyānulepanaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
pots of cow's ghee by hundreds and thousands, and other various materials, foods to chew and eat, and unguents —
अध्याय ४७
राजानः पूरयाम् आसुर् यत् किंचिद् द्रव्यसंभवैः तान् दृष्ट्वा यज्ञसंभारान् सर्वसंपत्समन्वितान्
rājānaḥ pūrayām āsur yat kiṃcid dravyasaṃbhavaiḥ tān dṛṣṭvā yajñasaṃbhārān sarvasaṃpatsamanvitān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the kings filled it with whatever materials there were. Seeing those sacrificial materials endowed with every wealth,
अध्याय ४७
यज्ञकर्मविदो विप्रान् वेदवेदाङ्गपारगान् शास्त्रेषु निपुणान् दक्षान् कुशलान् सर्वकर्मसु
yajñakarmavido viprān vedavedāṅgapāragān śāstreṣu nipuṇān dakṣān kuśalān sarvakarmasu
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and the brahmins who knew the rites of sacrifice, masters of the Vedas and their limbs, expert in the scriptures, capable and skilled in all rites,
अध्याय ४७
ऋषींश् चैव महर्षींश् च देवर्षींश् चैव तापसान् ब्रह्मचारिगृहस्थांश् च वानप्रस्थान् यतींस् तथा
ṛṣīṃś caiva maharṣīṃś ca devarṣīṃś caiva tāpasān brahmacārigṛhasthāṃś ca vānaprasthān yatīṃs tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the seers, great seers, divine seers and ascetics, celibates, householders, forest-dwellers and renunciants,
अध्याय ४७
स्नातकान् ब्राह्मणांश् चान्यान् अग्निहोत्रे सदा स्थितान् आचार्योपाध्यायवरान् स्वाध्यायतपसान्वितान्
snātakān brāhmaṇāṃś cānyān agnihotre sadā sthitān ācāryopādhyāyavarān svādhyāyatapasānvitān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
graduates and other brahmins ever engaged in the Agnihotra, excellent teachers and preceptors endowed with study and austerity,
अध्याय ४७
सदस्याञ् शास्त्रकुशलांस् तथान्यान् पावकान् बहून् दृष्ट्वा तान् नृपतिः श्रीमान् उवाच स्वं पुरोहितम्
sadasyāñ śāstrakuśalāṃs tathānyān pāvakān bahūn dṛṣṭvā tān nṛpatiḥ śrīmān uvāca svaṃ purohitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
members of the assembly skilled in the scriptures and many other purifiers — seeing them, the glorious king said to his family priest:
अध्याय ४७
ततः प्रयान्तु विद्वांसो ब्राह्मणा वेदपारगाः वाजिमेधार्थसिद्ध्यर्थं देशं पश्यन्तु यज्ञियम्
tataḥ prayāntu vidvāṃso brāhmaṇā vedapāragāḥ vājimedhārthasiddhyarthaṃ deśaṃ paśyantu yajñiyam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Let the learned brahmins, masters of the Veda, go forth and find a place fit for sacrifice, to accomplish the horse sacrifice."
अध्याय ४७
इत्य् उक्तः स तथा चक्रे वचनं तस्य भूपतेः हृष्टः स मन्त्रिभिः सार्धं तदा राजपुरोहितः
ity uktaḥ sa tathā cakre vacanaṃ tasya bhūpateḥ hṛṣṭaḥ sa mantribhiḥ sārdhaṃ tadā rājapurohitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus addressed, the royal priest, glad, did as the king said, together with the ministers.
अध्याय ४७
ततो ययौ पुरोधाश् च प्राज्ञः स्थपतिभिः सह ब्राह्मणान् अग्रतः कृत्वा कुशलान् यज्ञकर्मणि
tato yayau purodhāś ca prājñaḥ sthapatibhiḥ saha brāhmaṇān agrataḥ kṛtvā kuśalān yajñakarmaṇi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the wise priest went with the architects, placing in front the brahmins skilled in the rites of sacrifice.
अध्याय ४७
तं देशं धीवरग्रामं सप्रतोलिविटङ्किनम् कारयाम् आस विप्रो ऽसौ यज्ञवाटं यथाविधि
taṃ deśaṃ dhīvaragrāmaṃ sapratoliviṭaṅkinam kārayām āsa vipro 'sau yajñavāṭaṃ yathāvidhi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In that place, the fishermen's village with its lanes and towers, the brahmin had the sacrificial enclosure made according to rule,
अध्याय ४७
प्रासादशतसंबाधं मणिप्रवरशोभितम् इन्द्रसद्मनिभं रम्यं हेमरत्नविभूषितम्
prāsādaśatasaṃbādhaṃ maṇipravaraśobhitam indrasadmanibhaṃ ramyaṃ hemaratnavibhūṣitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
crowded with hundreds of mansions, beautiful with excellent gems, delightful like Indra's palace, adorned with gold and jewels.
अध्याय ४७
स्तम्भान् कनकचित्रांश् च तोरणानि बृहन्ति च यज्ञायतनदेशेषु दत्त्वा शुद्धं च काञ्चनम्
stambhān kanakacitrāṃś ca toraṇāni bṛhanti ca yajñāyatanadeśeṣu dattvā śuddhaṃ ca kāñcanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Placing pillars painted with gold and great archways in the areas of the sacrificial halls, and pure gold,
अध्याय ४७
अन्तःपुराणि राज्ञां च नानादेशनिवासिनाम् कारयाम् आस धर्मात्मा तत्र तत्र यथाविधि
antaḥpurāṇi rājñāṃ ca nānādeśanivāsinām kārayām āsa dharmātmā tatra tatra yathāvidhi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the righteous one had inner apartments made for the kings dwelling in various lands, here and there according to rule.
अध्याय ४७
ब्राह्मणानां च वैश्यानां नानादेशसमीयुषाम् कारयाम् आस विधिवच् छालास् तत्राप्य् अनेकशः
brāhmaṇānāṃ ca vaiśyānāṃ nānādeśasamīyuṣām kārayām āsa vidhivac chālās tatrāpy anekaśaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
For the brahmins and vaishyas who had come from various lands he had many halls made there according to rule.
अध्याय ४७
प्रियार्थं तस्य नृपतेर् आययुर् नृपसत्तमाः रत्नान्य् अनेकान्य् आदाय स्त्रियश् चाययुर् उत्सवे
priyārthaṃ tasya nṛpater āyayur nṛpasattamāḥ ratnāny anekāny ādāya striyaś cāyayur utsave
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
To please that king, the best of kings came, bringing many gems, and women came to the festival.
अध्याय ४७
तेषां निर्विशतां स्वेषु शिबिरेषु महात्मनाम् नदतः सागरस्येव दिविस्पृग् अभवद् ध्वनिः
teṣāṃ nirviśatāṃ sveṣu śibireṣu mahātmanām nadataḥ sāgarasyeva divispṛg abhavad dhvaniḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As those great souls entered their own camps, a sound touching the sky arose, like the roaring of the ocean.
अध्याय ४७
तेषाम् अभ्यागतानां च स राजा मुनिसत्तमाः व्यादिदेशायतनानि शय्याश् चाप्य् उपचारतः
teṣām abhyāgatānāṃ ca sa rājā munisattamāḥ vyādideśāyatanāni śayyāś cāpy upacārataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
To those who had come, O best of sages, the king assigned dwellings and beds with due courtesy.
अध्याय ४७
भोजनानि विचित्राणि शालीक्षुयवगोरसैः उपेत्य नृपतिश्रेष्ठो व्यादिदेश स्वयं तदा
bhojanāni vicitrāṇi śālīkṣuyavagorasaiḥ upetya nṛpatiśreṣṭho vyādideśa svayaṃ tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The best of kings himself approached and assigned various foods of shali rice, sugarcane, barley and milk products.
अध्याय ४७
तथा तस्मिन् महायज्ञे बहवो ब्रह्मवादिनः ये च द्विजातिप्रवरास् तत्रासन् द्विजसत्तमाः
tathā tasmin mahāyajñe bahavo brahmavādinaḥ ye ca dvijātipravarās tatrāsan dvijasattamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Likewise, at that great sacrifice, many expounders of Brahman and the foremost of the twice-born, O best of brahmins, who were there
अध्याय ४७
समाजग्मुः सशिष्यास् तान् प्रतिजग्राह पार्थिवः सर्वांश् च तान् अनुययौ यावद् आवसथान् इति
samājagmuḥ saśiṣyās tān pratijagrāha pārthivaḥ sarvāṃś ca tān anuyayau yāvad āvasathān iti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
came with their disciples; the king received them and accompanied them all as far as their lodgings,
अध्याय ४७
स्वयम् एव महातेजा दम्भं त्यक्त्वा नृपोत्तमः ततः कृत्वा स्वशिल्पं च शिल्पिनो ऽन्ये च ये तदा
svayam eva mahātejā dambhaṃ tyaktvā nṛpottamaḥ tataḥ kṛtvā svaśilpaṃ ca śilpino 'nye ca ye tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the mighty best of kings himself, casting off pride. Then the craftsmen and others, having done their own work,
अध्याय ४७
कृत्स्नं यज्ञविधिं राज्ञे तदा तस्मै न्यवेदयन् ततः श्रुत्वा नृपश्रेष्ठः कृतं सर्वम् अतन्द्रितः हृष्टरोमाभवद् राजा सह मन्त्रिभिर् अच्युतः
kṛtsnaṃ yajñavidhiṃ rājñe tadā tasmai nyavedayan tataḥ śrutvā nṛpaśreṣṭhaḥ kṛtaṃ sarvam atandritaḥ hṛṣṭaromābhavad rājā saha mantribhir acyutaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
reported to the king the entire arrangement of the sacrifice. Hearing that all had been done, the tireless best of kings, Achyuta's devotee, thrilled with joy together with his ministers.
अध्याय ४७
तस्मिन् यज्ञे प्रवृत्ते तु वाग्मिनो हेतुवादिभिः हेतुवादान् बहून् आहुः परस्परजिगीषवः
tasmin yajñe pravṛtte tu vāgmino hetuvādibhiḥ hetuvādān bahūn āhuḥ parasparajigīṣavaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When that sacrifice began, eloquent debaters, desiring victory over one another, advanced many arguments.
अध्याय ४७
देवेन्द्रस्येव विहितं राजसिंहेन भो द्विजाः ददृशुस् तोरणान्य् अत्र शातकुम्भमयानि च
devendrasyeva vihitaṃ rājasiṃhena bho dvijāḥ dadṛśus toraṇāny atra śātakumbhamayāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
It was arranged by that lion among kings like that of the lord of the gods, O brahmins; they saw archways made of gold,
अध्याय ४७
शय्यासनविकारांश् च सुबहून् रत्नसंचयान् घटपात्रीकटाहानि कलशान् वर्धमानकान्
śayyāsanavikārāṃś ca subahūn ratnasaṃcayān ghaṭapātrīkaṭāhāni kalaśān vardhamānakān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
many kinds of beds and seats, heaps of gems, pots, vessels, cauldrons, jars and vardhamanakas.
अध्याय ४७
नहि कश्चिद् असौवर्णम् अपश्यद् वसुधाधिपः यूपांश् च शास्त्रपठितान् दारवान् हेमभूषितान्
nahi kaścid asauvarṇam apaśyad vasudhādhipaḥ yūpāṃś ca śāstrapaṭhitān dāravān hemabhūṣitān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
No king saw anything there that was not of gold. The sacrificial posts prescribed in the scriptures, of wood adorned with gold,
अध्याय ४७
उपक्षिप्तान् यथाकालं विधिवद् भूरिवर्चसः स्थलजा जलजा ये च पशवः केचन द्विजाः
upakṣiptān yathākālaṃ vidhivad bhūrivarcasaḥ sthalajā jalajā ye ca paśavaḥ kecana dvijāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
set up duly at the proper time, of great splendour; and all the animals, of land and water, O brahmins,
अध्याय ४७
सर्वान् एव समानीतान् अपश्यंस् तत्र ते नृपाः गाश् चैव महिषीश् चैव तथा वृद्धस्त्रियो ऽपि च
sarvān eva samānītān apaśyaṃs tatra te nṛpāḥ gāś caiva mahiṣīś caiva tathā vṛddhastriyo 'pi ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the kings saw brought there — cows, buffaloes and even old women,
अध्याय ४७
औदकानि च सत्त्वानि श्वापदानि वयांसि च जरायुजाण्डजातानि स्वेदजान्य् उद्भिदानि च
audakāni ca sattvāni śvāpadāni vayāṃsi ca jarāyujāṇḍajātāni svedajāny udbhidāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
aquatic creatures, beasts of prey and birds, the womb-born, egg-born, sweat-born and sprout-born,
अध्याय ४७
पर्वतान्य् उपधान्यानि भूतानि ददृशुश् च ते एवं प्रमुदितं सर्वं पशुतो धनधान्यतः
parvatāny upadhānyāni bhūtāni dadṛśuś ca te evaṃ pramuditaṃ sarvaṃ paśuto dhanadhānyataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and beings of the mountains and grain-fields — they saw them all. Thus, seeing everything delightful in animals, wealth and grain,
अध्याय ४७
यज्ञवाटं नृपा दृष्ट्वा विस्मयं परमं गताः ब्राह्मणानां विशां चैव बहुमिष्टान्नम् ऋद्धिमत्
yajñavāṭaṃ nṛpā dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gatāḥ brāhmaṇānāṃ viśāṃ caiva bahumiṣṭānnam ṛddhimat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the kings who saw the sacrificial enclosure were filled with supreme wonder; for the brahmins and people there was much sweet food and abundance.
अध्याय ४७
पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां तत्र भुञ्जताम् दुन्दुभिर् मेघनिर्घोषान् मुहुर्मुहुर् अथाकरोत्
pūrṇe śatasahasre tu viprāṇāṃ tatra bhuñjatām dundubhir meghanirghoṣān muhurmuhur athākarot
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When a full hundred thousand brahmins had eaten there, a drum resounded again and again like the roar of clouds,
अध्याय ४७
विननादासकृच् चापि दिवसे दिवसे गते एवं स ववृधे यज्ञस् तस्य राज्ञस् तु धीमतः
vinanādāsakṛc cāpi divase divase gate evaṃ sa vavṛdhe yajñas tasya rājñas tu dhīmataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and it sounded repeatedly day after day. Thus the sacrifice of that wise king grew.
अध्याय ४७
अन्नस्य सुबहून् विप्रा उत्सर्गान् निर्गतोपमान् दधिकुल्याश् च ददृशुः पयसश् च ह्रदांस् तथा
annasya subahūn viprā utsargān nirgatopamān dadhikulyāś ca dadṛśuḥ payasaś ca hradāṃs tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The brahmins saw very many heaps of food like mountains, streams of curd and lakes of milk.
अध्याय ४७
जम्बूद्वीपो हि सकलो नानाजनपदैर् युतः द्विजाश् च तत्र दृश्यन्ते राज्ञस् तस्य महामखे
jambūdvīpo hi sakalo nānājanapadair yutaḥ dvijāś ca tatra dṛśyante rājñas tasya mahāmakhe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The whole of Jambudvipa with its various countries, and brahmins too, were seen at that king's great sacrifice.
अध्याय ४७
तत्र यानि सहस्राणि पुरुषाणां ततस् ततः गृहीत्वा भाजनं जग्मुर् बहूनि द्विजसत्तमाः
tatra yāni sahasrāṇi puruṣāṇāṃ tatas tataḥ gṛhītvā bhājanaṃ jagmur bahūni dvijasattamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There thousands of men from here and there took vessels and went, many of them, O best of brahmins.
अध्याय ४७
श्राविणश् चापि ते सर्वे सुमृष्टमणिकुण्डलाः पर्यवेषयन् द्विजातीञ् शतशो ऽथ सहस्रशः
śrāviṇaś cāpi te sarve sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ paryaveṣayan dvijātīñ śataśo 'tha sahasraśaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
And all the attendants, wearing polished jewelled earrings, served the twice-born by hundreds and thousands.
अध्याय ४७
विविधान्य् अनुपानानि पुरुषा ये ऽनुयायिनः ते वै नृपोपभोज्यानि ब्राह्मणेभ्यो ददुः सह
vividhāny anupānāni puruṣā ye 'nuyāyinaḥ te vai nṛpopabhojyāni brāhmaṇebhyo daduḥ saha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The men who followed gave to the brahmins various drinks and foods fit for kings.
अध्याय ४७
समागतान् वेदविदो राज्ञश् च पृथिवीश्वरान् पूजां चक्रे तदा तेषां विधिवद् भूरिदक्षिणः
samāgatān vedavido rājñaś ca pṛthivīśvarān pūjāṃ cakre tadā teṣāṃ vidhivad bhūridakṣiṇaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The generous king then duly honoured the knowers of the Veda who had come and the kings, lords of the earth,
अध्याय ४७
दिग्देशाद् आगतान् राज्ञो महासंग्रामशालिनः नटनर्तककादींश् च गीतस्तुतिविशारदान्
digdeśād āgatān rājño mahāsaṃgrāmaśālinaḥ naṭanartakakādīṃś ca gītastutiviśāradān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the kings from all directions and lands, great in battle, actors, dancers and others skilled in song and praise.
अध्याय ४७
पत्न्यो मनोरमास् तस्य पीनोन्नतपयोधराः इन्दीवरपलाशाक्ष्यः शरच्चन्द्रनिभाननाः
patnyo manoramās tasya pīnonnatapayodharāḥ indīvarapalāśākṣyaḥ śaraccandranibhānanāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
His charming wives, with full, raised breasts, eyes like blue lotus petals and faces like the autumn moon,
अध्याय ४७
कुलशीलगुणोपेताः सहस्रैकं शताधिकम् एवं तद्भूपपरमपत्नीगणसमन्वितम्
kulaśīlaguṇopetāḥ sahasraikaṃ śatādhikam evaṃ tadbhūpaparamapatnīgaṇasamanvitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
endowed with lineage, character and virtue, numbered a thousand and one hundred. Thus, accompanied by that king's host of chief wives,
अध्याय ४७
रत्नमालाकुलं दिव्यं पताकाध्वजसेवितम् रत्नहारयुतं रम्यं चन्द्रकान्तिसमप्रभम्
ratnamālākulaṃ divyaṃ patākādhvajasevitam ratnahārayutaṃ ramyaṃ candrakāntisamaprabham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
divine, full of jewelled garlands, served by banners and flags, delightful with jewelled necklaces, radiant like moonlight,
अध्याय ४७
करिणः पर्वताकारान् मदसिक्तान् महाबलान् शतशः कोटिसंघातैर् दन्तिभिर् दन्तभूषणैः
kariṇaḥ parvatākārān madasiktān mahābalān śataśaḥ koṭisaṃghātair dantibhir dantabhūṣaṇaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with mountain-like elephants, sprinkled with ichor, very mighty, in hundreds and crores, tuskers adorned with tusk-ornaments,
अध्याय ४७
वातवेगजवैर् अश्वैः सिन्धुजातैः सुशोभनैः श्वेताश्वैः श्यामकर्णैश् च कोट्यनेकैर् जवान्वितैः
vātavegajavair aśvaiḥ sindhujātaiḥ suśobhanaiḥ śvetāśvaiḥ śyāmakarṇaiś ca koṭyanekair javānvitaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with horses swift as the wind, born in Sindhu, very beautiful, white horses with dark ears, in many crores, full of speed,
अध्याय ४७
संनद्धबद्धकक्षैश् च नानाप्रहरणोद्यतैः असंख्येयैः पदातैश् च देवपुत्रोपमैस् तथा
saṃnaddhabaddhakakṣaiś ca nānāpraharaṇodyataiḥ asaṃkhyeyaiḥ padātaiś ca devaputropamais tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and with countless foot soldiers, armoured and girded, ready with various weapons, like sons of the gods —
अध्याय ४७
इत्य् एवं ददृशे राजा यज्ञसंभारविस्तरम् मुदं लेभे तदा राजा संहृष्टो वाक्यम् अब्रवीत्
ity evaṃ dadṛśe rājā yajñasaṃbhāravistaram mudaṃ lebhe tadā rājā saṃhṛṣṭo vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
thus the king saw the vast array of the sacrifice's provisions. Then the king was filled with joy and, delighted, said:
अध्याय ४७
आनयध्वं हयश्रेष्ठं सर्वलक्षणलक्षितम् चारयध्वं पृथिव्यां वै राजपुत्राः सुसंयताः
ānayadhvaṃ hayaśreṣṭhaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam cārayadhvaṃ pṛthivyāṃ vai rājaputrāḥ susaṃyatāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Bring the best horse, marked with every good sign, and let the well-disciplined princes let it roam over the earth.
अध्याय ४७
विद्वद्भिर् धर्मविद्भिश् च अत्र होमो विधीयताम् कृष्णच्छागं च महिषं कृष्णसारमृगं द्विजान्
vidvadbhir dharmavidbhiś ca atra homo vidhīyatām kṛṣṇacchāgaṃ ca mahiṣaṃ kṛṣṇasāramṛgaṃ dvijān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Let the fire offering be performed here by the learned and those who know dharma. Bring a black goat, a buffalo and a black buck, O twice-born,
अध्याय ४७
अनड्वाहं च गाश् चैव सर्वांश् च पशुपालकान् इष्टयश् च प्रवर्तन्तां प्रासादं वैष्णवं ततः
anaḍvāhaṃ ca gāś caiva sarvāṃś ca paśupālakān iṣṭayaś ca pravartantāṃ prāsādaṃ vaiṣṇavaṃ tataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and an ox, cows and all the herdsmen. Let the sacrificial rites proceed, and then the temple of Vishnu.
अध्याय ४७
सर्वम् एतच् च विप्रेभ्यो दीयतां मनसेप्सितम् स्त्रियश् च रत्नकोट्यश् च ग्रामाश् च नगराणि च
sarvam etac ca viprebhyo dīyatāṃ manasepsitam striyaś ca ratnakoṭyaś ca grāmāś ca nagarāṇi ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Let all this be given to the brahmins as they desire in their minds — women, crores of gems, villages and towns,
अध्याय ४७
सम्यक् समृद्धभूम्यश् च विषयाश् चैवम् अर्थिनाम् अन्यानि द्रव्यजातानि मनोज्ञानि बहूनि च
samyak samṛddhabhūmyaś ca viṣayāś caivam arthinām anyāni dravyajātāni manojñāni bahūni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
well-endowed lands and territories for those who seek them, and many other charming kinds of goods.
अध्याय ४७
सर्वेषां याचमानानां नास्ति ह्य् एतन् न भाषयेत् तावत् प्रवर्ततां यज्ञो यावद् देवः पुरा त्व् इह प्रत्यक्षं मम चाभ्येति यज्ञस्यास्य समीपतः
sarveṣāṃ yācamānānāṃ nāsti hy etan na bhāṣayet tāvat pravartatāṃ yajño yāvad devaḥ purā tv iha pratyakṣaṃ mama cābhyeti yajñasyāsya samīpataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
To all who ask, let 'there is none' never be said. Let the sacrifice go on until the god himself comes before my eyes here near this sacrifice."
अध्याय ४७
एवम् उक्त्वा तदा विप्रा राजसिंहो महाभुजः ददौ सुवर्णसंघातं कोटीनां चैव भूषणम्
evam uktvā tadā viprā rājasiṃho mahābhujaḥ dadau suvarṇasaṃghātaṃ koṭīnāṃ caiva bhūṣaṇam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having said this, O brahmins, the mighty-armed lion among kings gave heaps of gold and crores of ornaments,
अध्याय ४७
करेणुशतसाहस्रं वाजिनो नियुतानि च अर्बुदं चैव वृषभं स्वर्णशृङ्गीश् च धेनुकाः
kareṇuśatasāhasraṃ vājino niyutāni ca arbudaṃ caiva vṛṣabhaṃ svarṇaśṛṅgīś ca dhenukāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
a hundred thousand female elephants, millions of horses, a hundred million bulls and cows with golden horns,
अध्याय ४७
सुरूपाः सुरभीश् चैव कांस्यदोहाः पयस्विनीः प्रायच्छत् स तु विप्रेभ्यो वेदविद्भ्यो मुदा युतः
surūpāḥ surabhīś caiva kāṃsyadohāḥ payasvinīḥ prāyacchat sa tu viprebhyo vedavidbhyo mudā yutaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
beautiful, fragrant, milk-rich cows with bronze milking-pails — these he gave joyfully to the brahmins who knew the Veda.
अध्याय ४७
वासांसि च महार्हाणि राङ्कवास्तरणानि च सुशुक्लानि च शुभ्राणि प्रवालमणिम् उत्तमम्
vāsāṃsi ca mahārhāṇi rāṅkavāstaraṇāni ca suśuklāni ca śubhrāṇi pravālamaṇim uttamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Very costly garments and deer-wool coverings, very white and bright, excellent coral and gems,
अध्याय ४७
अददात् स महायज्ञे रत्नानि विविधानि च
adadāt sa mahāyajñe ratnāni vividhāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and various jewels he gave at the great sacrifice,
अध्याय ४७
वज्रवैदूर्यमाणिक्यमुक्तिकाद्यानि यानि च अलंकारवतीः शुभ्राः कन्या राजीवलोचनाः
vajravaidūryamāṇikyamuktikādyāni yāni ca alaṃkāravatīḥ śubhrāḥ kanyā rājīvalocanāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
diamonds, beryl, rubies, pearls and the like; and adorned, fair maidens with lotus eyes,
अध्याय ४७
शतानि पञ्च विप्रेभ्यो राजा हृष्टः प्रदत्तवान् स्त्रियः पीनपयोभाराः कञ्चुकैः स्वस्तनावृताः
śatāni pañca viprebhyo rājā hṛṣṭaḥ pradattavān striyaḥ pīnapayobhārāḥ kañcukaiḥ svastanāvṛtāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
five hundred, the joyful king gave to the brahmins — women with full breasts covered by bodices,
अध्याय ४७
मध्यहीनाश् च सुश्रोण्यः पद्मपत्त्रायतेक्षणाः हावभावान्वितग्रीवा बह्व्यो वलयभूषिताः
madhyahīnāś ca suśroṇyaḥ padmapattrāyatekṣaṇāḥ hāvabhāvānvitagrīvā bahvyo valayabhūṣitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
slender-waisted, with lovely hips and eyes long as lotus petals, their necks graceful with coquetry, many adorned with bracelets,
अध्याय ४७
पादनूपुरसंयुक्ताः पट्टदुकूलवाससः एकैकशो ऽददात् तस्मिन् काम्याश् च कामिनीर् बहूः
pādanūpurasaṃyuktāḥ paṭṭadukūlavāsasaḥ ekaikaśo 'dadāt tasmin kāmyāś ca kāminīr bahūḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
wearing anklets and garments of silk; one by one he gave many desirable, loving women
अध्याय ४७
अर्थिभ्यो ब्राह्मणादिभ्यो हयमेधे द्विजोत्तमाः भक्ष्यं भोज्यं च संपूर्णं नानासंभारसंयुतम्
arthibhyo brāhmaṇādibhyo hayamedhe dvijottamāḥ bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca saṃpūrṇaṃ nānāsaṃbhārasaṃyutam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
to the brahmins and other seekers at the horse sacrifice, O best of brahmins, and abundant food to chew and eat, joined with various provisions,
अध्याय ४७
खण्डकाद्यान्य् अनेकानि स्विन्नपक्वांश् च पिष्टकान् अन्नान्य् अन्यानि मेध्यांश् च घृतपूरांश् च खाण्डवान्
khaṇḍakādyāny anekāni svinnapakvāṃś ca piṣṭakān annāny anyāni medhyāṃś ca ghṛtapūrāṃś ca khāṇḍavān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
many sweets beginning with khandaka, steamed and cooked cakes, other pure foods, ghee-filled cakes and khandavas,
अध्याय ४७
मधुरांस् तर्जितान् पूपान् अन्नं मृष्टं सुपाकिकम् प्रीत्यर्थं सर्वसत्त्वानां दीयते ऽन्नं पुनः पुनः
madhurāṃs tarjitān pūpān annaṃ mṛṣṭaṃ supākikam prītyarthaṃ sarvasattvānāṃ dīyate 'nnaṃ punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
sweet fried cakes, well-cooked and tasty food; food was given again and again for the pleasure of all beings.
अध्याय ४७
दत्तस्य दीयमानस्य धनस्यान्तो न विद्यते एवं दृष्ट्वा महायज्ञं देवदैत्याः सवारणाः
dattasya dīyamānasya dhanasyānto na vidyate evaṃ dṛṣṭvā mahāyajñaṃ devadaityāḥ savāraṇāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There was no end to the wealth given and being given. Seeing thus the great sacrifice, gods and Daityas with the Charanas,
अध्याय ४७
गन्धर्वाप्सरसः सिद्धा ऋषयश् च प्रजेश्वराः विस्मयं परमं याता दृष्ट्वा क्रतुवरं शुभम्
gandharvāpsarasaḥ siddhā ṛṣayaś ca prajeśvarāḥ vismayaṃ paramaṃ yātā dṛṣṭvā kratuvaraṃ śubham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Gandharvas and Apsarases, Siddhas, sages and lords of creatures were filled with supreme wonder at the sight of that excellent, auspicious rite.
अध्याय ४७
पुरोधा मन्त्रिणो राजा हृष्टास् तत्रैव सर्वशः न तत्र मलिनः कश्चिन् न दीनो न क्षुधान्वितः
purodhā mantriṇo rājā hṛṣṭās tatraiva sarvaśaḥ na tatra malinaḥ kaścin na dīno na kṣudhānvitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The priest, the ministers and the king were delighted there in every way. There was no one unclean, wretched or hungry,
अध्याय ४७
न वोपसर्गो न ग्लानिर् नाधयो व्याधयस् तथा नाकालमरणं तत्र न दंशो न ग्रहा विषम्
na vopasargo na glānir nādhayo vyādhayas tathā nākālamaraṇaṃ tatra na daṃśo na grahā viṣam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
no calamity, no weariness, no mental or bodily ailment; there was no untimely death, no biting insect, no evil planet, no poison.
अध्याय ४७
हृष्टपुष्टजनाः सर्वे तस्मिन् राज्ञो महोत्सवे ये च तत्र तपःसिद्धा मुनयश् चिरजीविनः
hṛṣṭapuṣṭajanāḥ sarve tasmin rājño mahotsave ye ca tatra tapaḥsiddhā munayaś cirajīvinaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
All the people were happy and well-fed at that king's great festival; and the sages perfected by austerity and long-lived who were there
अध्याय ४७
न जातं तादृशं यज्ञं धनधान्यसमन्वितम् एवं स राजा विधिवद् वाजिमेधं द्विजोत्तमाः क्रतुं समापयाम् आस प्रासादं वैष्णवं तथा
na jātaṃ tādṛśaṃ yajñaṃ dhanadhānyasamanvitam evaṃ sa rājā vidhivad vājimedhaṃ dvijottamāḥ kratuṃ samāpayām āsa prāsādaṃ vaiṣṇavaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
said that no such sacrifice rich in wealth and grain had ever taken place. Thus, O best of brahmins, the king duly completed the horse sacrifice and likewise the temple of Vishnu.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 47
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.