अध्याय ५३
ततो गजकुलप्रख्यास् तडिन्मालाविभूषिताः समुत्तस्थुर् महामेघा नभस्य् अद्भुतदर्शनाः
tato gajakulaprakhyās taḍinmālāvibhūṣitāḥ samuttasthur mahāmeghā nabhasy adbhutadarśanāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After entering the belly of the boy the sage saw the entire earth consisting of different realms and countries.
अध्याय ५३
केचिन् नीलोत्पलश्यामाः केचित् कुमुदसंनिभाः केचित् किञ्जल्कसंकाशाः केचित् पीताः पयोधराः
kecin nīlotpalaśyāmāḥ kecit kumudasaṃnibhāḥ kecit kiñjalkasaṃkāśāḥ kecit pītāḥ payodharāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He saw four castes, 2 first to last in his belly. He saw deer, monkeys, lions, boars, Srmara variety of deer, rabbits, elephants and other animals.
अध्याय ५३
केचिद् धरितसंकाशाः काकाण्डसंनिभास् तथा केचित् कमलपत्त्राभाः केचिद् धिङ्गुलसंनिभाः
kecid dharitasaṃkāśāḥ kākāṇḍasaṃnibhās tathā kecit kamalapattrābhāḥ kecid dhiṅgulasaṃnibhāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seven oceans: Sea of Lavana (salt water), of Iksu (sugarcane juice), of s ura (liquor) of Ghrta (clarified butter), of Dadhi (curd), of island an ' rcs h Water. Each of these surrounds a particular
अध्याय ५३
केचित् पुरवराकाराः केचिद् गिरिवरोपमाः केचिद् अञ्जनसंकाशाः केचिन् मरकतप्रभाः
kecit puravarākārāḥ kecid girivaropamāḥ kecid añjanasaṃkāśāḥ kecin marakataprabhāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Four Casus: Brahmana, Ksatriya, Vaisya, Sudra. These castes exist even today, though they arc dwindling fast.
अध्याय ५३
विद्युन्मालापिनद्धाङ्गाः समुत्तस्थुर् महाघनाः घोररूपा महाभागा घोरस्वननिनादिताः
vidyunmālāpinaddhāṅgāḥ samuttasthur mahāghanāḥ ghorarūpā mahābhāgā ghorasvananināditāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Their bodies wrapped in garlands of lightning, great clouds arose, terrible in form, mighty, resounding with dreadful roars.
अध्याय ५३
ततो जलधराः सर्वे समावृण्वन् नभस्तलम् तैर् इयं पृथिवी सर्वा सपर्वतवनाकरा
tato jaladharāḥ sarve samāvṛṇvan nabhastalam tair iyaṃ pṛthivī sarvā saparvatavanākarā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then all the clouds covered the vault of the sky; by them this whole earth with its mountains, forests and mines,
अध्याय ५३
आपूरिता दिशः सर्वाः सलिलौघपरिप्लुताः ततस् ते जलदा घोरा वारिणा मुनिसत्तमाः
āpūritā diśaḥ sarvāḥ salilaughapariplutāḥ tatas te jaladā ghorā vāriṇā munisattamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and all the directions, were filled and flooded with masses of water. Then those terrible clouds, O best of sages,
अध्याय ५३
सर्वतः प्लावयाम् आसुश् चोदिताः परमेष्ठिना वर्षमाणा महातोयं पूरयन्तो वसुंधराम्
sarvataḥ plāvayām āsuś coditāḥ parameṣṭhinā varṣamāṇā mahātoyaṃ pūrayanto vasuṃdharām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
impelled by the Supreme One, flooded everything with water, raining great waters and filling the earth,
अध्याय ५३
सुघोरम् अशिवं रौद्रं नाशयन्ति स्म पावकम् ततो द्वादश वर्षाणि पयोदाः समुपप्लवे
sughoram aśivaṃ raudraṃ nāśayanti sma pāvakam tato dvādaśa varṣāṇi payodāḥ samupaplave
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and they destroyed the very terrible, inauspicious, fierce fire. Then for twelve years the clouds, in the deluge,
अध्याय ५३
धाराभिः पूरयन्तो वै चोद्यमाना महात्मना ततः समुद्राः स्वां वेलाम् अतिक्रामन्ति भो द्विजाः
dhārābhiḥ pūrayanto vai codyamānā mahātmanā tataḥ samudrāḥ svāṃ velām atikrāmanti bho dvijāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
filled everything with torrents, impelled by the great soul. Then the oceans overflowed their shores, O brahmins;
अध्याय ५३
पर्वताश् च व्यशीर्यन्त मही चाप्सु निमज्जति सर्वतः सुमहाभ्रान्तास् ते पयोदा नभस्तलम्
parvatāś ca vyaśīryanta mahī cāpsu nimajjati sarvataḥ sumahābhrāntās te payodā nabhastalam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the mountains crumbled and the earth sank in the waters. On all sides those clouds, greatly whirling, the vault of the sky
अध्याय ५३
संवेष्टयित्वा नश्यन्ति वायुवेगसमाहताः ततस् तं मारुतं घोरं स विष्णुर् मुनिसत्तमाः
saṃveṣṭayitvā naśyanti vāyuvegasamāhatāḥ tatas taṃ mārutaṃ ghoraṃ sa viṣṇur munisattamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
having covered, perished, struck by the force of the wind. Then that terrible wind, O best of sages, Vishnu,
अध्याय ५३
आदिपद्मालयो देवः पीत्वा स्वपिति भो द्विजाः तस्मिन्न् एकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे
ādipadmālayo devaḥ pītvā svapiti bho dvijāḥ tasminn ekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the god who dwells in the primal lotus, drinks up and sleeps, O brahmins. In that terrible single ocean, when moving and unmoving had perished,
अध्याय ५३
नष्टे देवासुरनरे यक्षराक्षसवर्जिते ततो मुनिः स विश्रान्तो ध्यात्वा च पुरुषोत्तमम्
naṣṭe devāsuranare yakṣarākṣasavarjite tato muniḥ sa viśrānto dhyātvā ca puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
when gods, Asuras and men had perished and there were no Yakshas or Rakshasas, then the sage, resting and meditating on Purushottama,
अध्याय ५३
ददर्श चक्षुर् उन्मील्य जलपूर्णां वसुंधराम् नापश्यत् तं वटं नोर्वीं न दिगादि न भास्करम्
dadarśa cakṣur unmīlya jalapūrṇāṃ vasuṃdharām nāpaśyat taṃ vaṭaṃ norvīṃ na digādi na bhāskaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
opened his eyes and saw the earth full of water; he did not see that banyan, nor the earth, nor the directions, nor the sun,
अध्याय ५३
न चन्द्रार्काग्निपवनं न देवासुरपन्नगम् तस्मिन्न् एकार्णवे घोरे तमोभूते निराश्रये
na candrārkāgnipavanaṃ na devāsurapannagam tasminn ekārṇave ghore tamobhūte nirāśraye
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
nor moon, sun, fire and wind, nor gods, Asuras and serpents. In that terrible single ocean, dark and without support,
अध्याय ५३
निमज्जन् स तदा विप्राः संतर्तुम् उपचक्रमे बभ्रामासौ मुनिश् चार्त इतश् चेतश् च संप्लवन्
nimajjan sa tadā viprāḥ saṃtartum upacakrame babhrāmāsau muniś cārta itaś cetaś ca saṃplavan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
sinking, O brahmins, he began to swim; the distressed sage wandered, floating here and there.
अध्याय ५३
निममज्ज तदा विप्रास् त्रातारं नाधिगच्छति एवं तं विह्वलं दृष्ट्वा कृपया पुरुषोत्तमः प्रोवाच मुनिशार्दूलास् तदा ध्यानेन तोषितः
nimamajja tadā viprās trātāraṃ nādhigacchati evaṃ taṃ vihvalaṃ dṛṣṭvā kṛpayā puruṣottamaḥ provāca muniśārdūlās tadā dhyānena toṣitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He sank, O brahmins, finding no protector. Seeing him thus distressed, Purushottama, pleased by his meditation, spoke to him out of compassion, O tigers among sages:
अध्याय ५३
वत्स श्रान्तो ऽसि बालस् त्वं भक्तत्र मम सुव्रत आगच्छागच्छ शीघ्रं त्वं मार्कण्डेय ममान्तिकम्
vatsa śrānto 'si bālas tvaṃ bhaktatra mama suvrata āgacchāgaccha śīghraṃ tvaṃ mārkaṇḍeya mamāntikam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Child, you are weary; you are a boy, my devotee of good vows. Come, come quickly to me, Markandeya.
अध्याय ५३
मा त्वयैव च भेतव्यं संप्राप्तो ऽसि ममाग्रतः मार्कण्डेय मुने धीर बालस् त्वं श्रमपीडितः
mā tvayaiva ca bhetavyaṃ saṃprāpto 'si mamāgrataḥ mārkaṇḍeya mune dhīra bālas tvaṃ śramapīḍitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Do not be afraid; you have come before me. O steadfast sage Markandeya, you are a child, oppressed with fatigue."
अध्याय ५३
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मुनिः परमकोपितः उवाच स तदा विप्रा विस्मितश् चाभवन् मुहुः
tasya tad vacanaṃ śrutvā muniḥ paramakopitaḥ uvāca sa tadā viprā vismitaś cābhavan muhuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing those words, the sage became exceedingly angry; he spoke then, O brahmins, and was repeatedly astonished:
अध्याय ५३
को ऽयं नाम्ना कीर्तयति तपः परिभवन्न् इव बहुवर्षसहस्राख्यं धर्षयन्न् इव मे वपुः
ko 'yaṃ nāmnā kīrtayati tapaḥ paribhavann iva bahuvarṣasahasrākhyaṃ dharṣayann iva me vapuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Who is this who calls me by name, as if slighting my austerity, as if insulting my body that has lived many thousands of years?
अध्याय ५३
न ह्य् एष समुदाचारो देवेष्व् अपि समाहितः मां ब्रह्मा स च देवेशो दीर्घायुर् इति भाषते
na hy eṣa samudācāro deveṣv api samāhitaḥ māṃ brahmā sa ca deveśo dīrghāyur iti bhāṣate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Such conduct is not practised even among the gods; Brahma, the lord of the gods, calls me 'the long-lived one.'
अध्याय ५३
कस् तपो घोरशिरसो ममाद्य त्यक्तजीवितः मार्कण्डेयेति चोक्त्वा मन्मृत्युं गन्तुम् इहेच्छति
kas tapo ghoraśiraso mamādya tyaktajīvitaḥ mārkaṇḍeyeti coktvā manmṛtyuṃ gantum ihecchati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Who, careless of his life, addressing me — whose austerity is terrible — as 'Markandeya,' wishes here to meet his death at my hands?"
अध्याय ५३
एवम् उक्त्वा तदा विप्राश् चिन्ताविष्टो ऽभवन् मुनिः किं स्वप्नो ऽयं मया दृष्टः किं वा मोहो ऽयम् आगतः
evam uktvā tadā viprāś cintāviṣṭo 'bhavan muniḥ kiṃ svapno 'yaṃ mayā dṛṣṭaḥ kiṃ vā moho 'yam āgataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having said this, O brahmins, the sage became anxious: "Is this a dream I have seen, or has this delusion come upon me?"
अध्याय ५३
इत्थं चिन्तयतस् तस्य उत्पन्ना दुःखहा मतिः व्रजामि शरणं देवं भक्त्याहं पुरुषोत्तमम्
itthaṃ cintayatas tasya utpannā duḥkhahā matiḥ vrajāmi śaraṇaṃ devaṃ bhaktyāhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As he reflected thus, a thought arose that removes sorrow: "I will go for refuge with devotion to the god Purushottama."
अध्याय ५३
स गत्वा शरणं देवं मुनिस् तद्गतमानसः ददर्श तं वटं भूयो विशालं सलिलोपरि
sa gatvā śaraṇaṃ devaṃ munis tadgatamānasaḥ dadarśa taṃ vaṭaṃ bhūyo viśālaṃ salilopari
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Taking refuge in the god, his mind absorbed in him, the sage again saw that vast banyan above the water.
अध्याय ५३
शाखायां तस्य सौवर्णं विस्तीर्णायां महाद्भुतम् रुचिरं दिव्यपर्यङ्कं रचितं विश्वकर्मणा
śākhāyāṃ tasya sauvarṇaṃ vistīrṇāyāṃ mahādbhutam ruciraṃ divyaparyaṅkaṃ racitaṃ viśvakarmaṇā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On a broad branch of it was a very wonderful golden, lovely divine couch fashioned by Vishvakarman,
अध्याय ५३
वज्रवैदूर्यरचितं मणिविद्रुमशोभितम् पद्मरागादिभिर् जुष्टं रत्नैर् अन्यैर् अलंकृतम्
vajravaidūryaracitaṃ maṇividrumaśobhitam padmarāgādibhir juṣṭaṃ ratnair anyair alaṃkṛtam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
made of diamonds and beryl, beautiful with gems and coral, set with rubies and other jewels,
अध्याय ५३
नानास्तरणसंवीतं नानारत्नोपशोभितम् नानाश्चर्यसमायुक्तं प्रभामण्डलमण्डितम्
nānāstaraṇasaṃvītaṃ nānāratnopaśobhitam nānāścaryasamāyuktaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
covered with various spreads, adorned with various gems, filled with various wonders and adorned with a halo of light.
अध्याय ५३
तस्योपरि स्थितं देवं कृष्णं बालवपुर्धरम् सूर्यकोटिप्रतीकाशं दीप्यमानं सुवर्चसम्
tasyopari sthitaṃ devaṃ kṛṣṇaṃ bālavapurdharam sūryakoṭipratīkāśaṃ dīpyamānaṃ suvarcasam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On it was the god Krishna in the form of a child, radiant like a crore of suns, blazing and lustrous,
अध्याय ५३
चतुर्भुजं सुन्दराङ्गं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् श्रीवत्सवक्षसं देवं शङ्खचक्रगदाधरम्
caturbhujaṃ sundarāṅgaṃ padmapattrāyatekṣaṇam śrīvatsavakṣasaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
four-armed, beautiful in limb, with eyes long as lotus petals, the Shrivatsa on his chest, bearing conch, discus and mace,
अध्याय ५३
वनमालावृतोरस्कं दिव्यकुण्डलधारिणम् हारभारार्पितग्रीवं दिव्यरत्नविभूषितम्
vanamālāvṛtoraskaṃ divyakuṇḍaladhāriṇam hārabhārārpitagrīvaṃ divyaratnavibhūṣitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
his chest covered with the forest garland, wearing divine earrings, his neck laden with necklaces and adorned with divine jewels.
अध्याय ५३
दृष्ट्वा तदा मुनिर् देवं विस्मयोत्फुल्ललोचनः रोमाञ्चिततनुर् देवं प्रणिपत्येदम् अब्रवीत्
dṛṣṭvā tadā munir devaṃ vismayotphullalocanaḥ romāñcitatanur devaṃ praṇipatyedam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing the god, the sage, his eyes wide with wonder and his body thrilling, bowed to the god and said this:
अध्याय ५३
अहो चैकार्णवे घोरे विनष्टे सचराचरे कथम् एको ह्य् अयं बालस् तिष्ठत्य् अत्र सुनिर्भयः
aho caikārṇave ghore vinaṣṭe sacarācare katham eko hy ayaṃ bālas tiṣṭhaty atra sunirbhayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Ah! In this terrible single ocean, when all moving and unmoving has perished, how does this one child stay here so fearless?"
अध्याय ५३
भूतं भव्यं भविष्यं च जानन्न् अपि महामुनिः न बुबोध तदा देवं मायया तस्य मोहितः यदा न बुबुधे चैनं तदा खेदाद् उवाच ह
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca jānann api mahāmuniḥ na bubodha tadā devaṃ māyayā tasya mohitaḥ yadā na bubudhe cainaṃ tadā khedād uvāca ha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Though the great sage knew past, present and future, he did not then recognise the god, bewildered by his maya. When he did not recognise him, he spoke in distress:
अध्याय ५३
वृथा मे तपसो वीर्यं वृथा ज्ञानं वृथा क्रिया वृथा मे जीवितं दीर्घं वृथा मानुष्यम् एव च
vṛthā me tapaso vīryaṃ vṛthā jñānaṃ vṛthā kriyā vṛthā me jīvitaṃ dīrghaṃ vṛthā mānuṣyam eva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Vain is the power of my austerity, vain my knowledge, vain my rites, vain my long life and vain my humanity,
अध्याय ५३
यो ऽहं सुप्तं न जानामि पर्यङ्के दिव्यबालकम्
yo 'haṃ suptaṃ na jānāmi paryaṅke divyabālakam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
since I do not know the divine child sleeping on the couch."
अध्याय ५३
एवं संचिन्तयन् विप्रः प्लवमानो विचेतनः त्राणार्थं विह्वलश् चासौ निर्वेदं गतवांस् तदा
evaṃ saṃcintayan vipraḥ plavamāno vicetanaḥ trāṇārthaṃ vihvalaś cāsau nirvedaṃ gatavāṃs tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Reflecting thus, floating and senseless, distressed and seeking protection, the brahmin fell into despair.
अध्याय ५३
ततो बालार्कसंकाशं स्वमहिम्ना व्यवस्थितम् सर्वतेजोमयं विप्रा न शशाकाभिवीक्षितुम्
tato bālārkasaṃkāśaṃ svamahimnā vyavasthitam sarvatejomayaṃ viprā na śaśākābhivīkṣitum
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then, O brahmins, he could not look at him, standing in his own greatness, like the morning sun, made of all splendour.
अध्याय ५३
दृष्ट्वा तं मुनिम् आयान्तं स बालः प्रहसन्न् इव प्रोवाच मुनिशार्दूलास् तदा मेघौघनिस्वनः
dṛṣṭvā taṃ munim āyāntaṃ sa bālaḥ prahasann iva provāca muniśārdūlās tadā meghaughanisvanaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing the sage approaching, the child, as if laughing, spoke then with a voice like the rumble of clouds, O tigers among sages:
अध्याय ५३
वत्स जानामि श्रान्तं त्वां त्राणार्थं माम् उपस्थितम् शरीरं विश मे क्षिप्रं विश्रामस् ते मयोदितः
vatsa jānāmi śrāntaṃ tvāṃ trāṇārthaṃ mām upasthitam śarīraṃ viśa me kṣipraṃ viśrāmas te mayoditaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Child, I know you are weary and have come to me for protection. Enter my body quickly; rest has been ordained for you by me."
अध्याय ५३
श्रुत्वा स वचनं तस्य किंचिन् नोवाच मोहितः विवेश वदनं तस्य विवृतं चावशो मुनिः
śrutvā sa vacanaṃ tasya kiṃcin novāca mohitaḥ viveśa vadanaṃ tasya vivṛtaṃ cāvaśo muniḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing his words, the bewildered sage said nothing and, helpless, entered his open mouth.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 53
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.