Brahma Purana· Brahma Purāṇa
63
अध्याय 63 / 246

Adhyaya 63

22 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ22 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६३

श्लोक 1

ततो गच्छेद् द्विजश्रेष्ठास् तीर्थं यज्ञाङ्गसंभवम् इन्द्रद्युम्नसरो नाम यत्रास्ते पावनं शुभम्

tato gacched dvijaśreṣṭhās tīrthaṃ yajñāṅgasaṃbhavam indradyumnasaro nāma yatrāste pāvanaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

When the Mahajyesthi occurs due to the contact of a zodiac and a constellation he should go to the holy place called Purusottama.

अध्याय ६३

श्लोक 2

गत्वा तत्र शुचिर् धीमान् आचम्य मनसा हरिम् ध्यात्वोपस्थाय च जलम् इमं मन्त्रम् उदीरयेत्

gatvā tatra śucir dhīmān ācamya manasā harim dhyātvopasthāya ca jalam imaṃ mantram udīrayet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O brahmins, by visiting Krsna, Rama and Subhadra on the Mahajyesthi day, the visitor obtains more benefit than that of twelve pilgrimages.

अध्याय ६३

श्लोक 3

अश्वमेधाङ्गसंभूत तीर्थ सर्वाघनाशन स्नानं त्वयि करोम्य् अद्य पापं हर नमो ऽस्तु ते

aśvamedhāṅgasaṃbhūta tīrtha sarvāghanāśana snānaṃ tvayi karomy adya pāpaṃ hara namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Hence, O excellent sages, those who are desirous of attaining their longed-for benefit, will assiduously go to Purusottama on the MahajycsthI day.

अध्याय ६३

श्लोक 4

एवम् उच्चार्य विधिवत् स्नात्वा देवान् ऋषीन् पितॄन् तिलोदकेन चान्यांश् च संतर्प्याचम्य वाग्यतः

evam uccārya vidhivat snātvā devān ṛṣīn pitṝn tilodakena cānyāṃś ca saṃtarpyācamya vāgyataḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Having uttered this duly, bathed, satisfied the gods, sages, ancestors and others with sesame water, sipped water and kept silence,

अध्याय ६३

श्लोक 5

दत्त्वा पितॄणां पिण्डांश् च संपूज्य पुरुषोत्तमम् दशाश्वमेधिकं सम्यक् फलं प्राप्नोति मानवः

dattvā pitṝṇāṃ piṇḍāṃś ca saṃpūjya puruṣottamam daśāśvamedhikaṃ samyak phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

having offered rice-balls to the ancestors and worshipped Purushottama, a man obtains fully the fruit of ten horse sacrifices.

अध्याय ६३

श्लोक 6

सप्तावरान् सप्त परान् वंशान् उद्धृत्य देववत् कामगेन विमानेन विष्णुलोकं स गच्छति

saptāvarān sapta parān vaṃśān uddhṛtya devavat kāmagena vimānena viṣṇulokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Raising seven generations below and seven above, like a god, he goes to Vishnu's world in a celestial car that moves at will.

अध्याय ६३

श्लोक 7

भुक्त्वा तत्र सुखान् भोगान् यावच् चन्द्रार्कतारकम् च्युतस् तस्माद् इहायातो मोक्षं च लभते ध्रुवम्

bhuktvā tatra sukhān bhogān yāvac candrārkatārakam cyutas tasmād ihāyāto mokṣaṃ ca labhate dhruvam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Having enjoyed pleasant enjoyments there as long as the moon, sun and stars endure, falling from there and coming here, he surely obtains liberation.

अध्याय ६३

श्लोक 8

एवं कृत्वा पञ्चतीर्थीम् एकादश्याम् उपोषितः ज्येष्ठशुक्लपञ्चदश्यां यः पश्येत् पुरुषोत्तमम्

evaṃ kṛtvā pañcatīrthīm ekādaśyām upoṣitaḥ jyeṣṭhaśuklapañcadaśyāṃ yaḥ paśyet puruṣottamam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Having thus performed the Panchatirtha and fasted on the eleventh, whoever sees Purushottama on the fifteenth of the bright fortnight of Jyeshtha,

अध्याय ६३

श्लोक 9

स पूर्वोक्तं फलं प्राप्य क्रीडित्वा वाच्युतालये प्रयाति परमं स्थानं यस्मान् नावर्तते पुनः

sa pūrvoktaṃ phalaṃ prāpya krīḍitvā vācyutālaye prayāti paramaṃ sthānaṃ yasmān nāvartate punaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

obtaining the fruit described before and sporting in Achyuta's abode, goes to the supreme place from which there is no return.

अध्याय ६३

श्लोक 10

मासान् अन्यान् परित्यज्य माघादीन् प्रपितामह प्रशंससि कथं ज्येष्ठं ब्रूहि तत्कारणं प्रभो

māsān anyān parityajya māghādīn prapitāmaha praśaṃsasi kathaṃ jyeṣṭhaṃ brūhi tatkāraṇaṃ prabho

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"Leaving aside other months beginning with Magha, O great grandsire, why do you praise Jyeshtha? Tell us the reason, O Lord."

अध्याय ६३

श्लोक 11

शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः ज्येष्ठं मासं यथा तेभ्यः प्रशंसामि पुनः पुनः

śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ jyeṣṭhaṃ māsaṃ yathā tebhyaḥ praśaṃsāmi punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"Listen, O tigers among sages; I shall tell briefly why I praise the month of Jyeshtha again and again above them.

अध्याय ६३

श्लोक 12

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितश् च सरांसि च पुष्करिण्यस् तडागानि वाप्यः कूपास् तथा ह्रदाः

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca puṣkariṇyas taḍāgāni vāpyaḥ kūpās tathā hradāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The holy places on earth, the rivers and lakes, lotus pools, tanks, step-wells, wells and pools,

अध्याय ६३

श्लोक 13

नानानद्यः समुद्राश् च सप्ताहं पुरुषोत्तमे ज्येष्ठशुक्लदशम्यादि प्रत्यक्षं यान्ति सर्वदा

nānānadyaḥ samudrāś ca saptāhaṃ puruṣottame jyeṣṭhaśukladaśamyādi pratyakṣaṃ yānti sarvadā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

the various rivers and the oceans always come in person to Purushottama for seven days beginning from the bright tenth of Jyeshtha.

अध्याय ६३

श्लोक 14

स्नानदानादिकं तस्माद् देवताप्रेक्षणं द्विजाः यत् किंचित् क्रियते तत्र तस्मिन् काले ऽक्षयं भवेत्

snānadānādikaṃ tasmād devatāprekṣaṇaṃ dvijāḥ yat kiṃcit kriyate tatra tasmin kāle 'kṣayaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Therefore whatever bathing, giving and seeing of the deity is done there at that time becomes imperishable, O brahmins.

अध्याय ६३

श्लोक 15

शुक्लपक्षस्य दशमी ज्येष्ठे मासि द्विजोत्तमाः हरते दश पापानि तस्माद् दशहरा स्मृता

śuklapakṣasya daśamī jyeṣṭhe māsi dvijottamāḥ harate daśa pāpāni tasmād daśaharā smṛtā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The tenth of the bright fortnight in the month of Jyeshtha, O best of brahmins, takes away ten sins; therefore it is remembered as Dashahara.

अध्याय ६३

श्लोक 16

यस् तस्यां हलिनं कृष्णं पश्येद् भद्रां सुसंयतः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन् नरः

yas tasyāṃ halinaṃ kṛṣṇaṃ paśyed bhadrāṃ susaṃyataḥ sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The man who, well controlled, sees the plough-bearer, Krishna and Bhadra on that day is freed from all sins and goes to Vishnu's world.

अध्याय ६३

श्लोक 17

उत्तरे दक्षिणे विप्रास् त्व् अयने पुरुषोत्तमम् दृष्ट्वा रामं सुभद्रां च विष्णुलोकं व्रजेन् नरः

uttare dakṣiṇe viprās tv ayane puruṣottamam dṛṣṭvā rāmaṃ subhadrāṃ ca viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

At the northern and southern solstices, O brahmins, having seen Purushottama, Rama and Subhadra, a man goes to Vishnu's world.

अध्याय ६३

श्लोक 18

नरो दोलागतं दृष्ट्वा गोविन्दं पुरुषोत्तमम् फाल्गुन्यां प्रयतो भूत्वा गोविन्दस्य पुरं व्रजेत्

naro dolāgataṃ dṛṣṭvā govindaṃ puruṣottamam phālgunyāṃ prayato bhūtvā govindasya puraṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The man who, being devout, sees Govinda Purushottama on the swing on the Phalguni full moon goes to Govinda's city.

अध्याय ६३

श्लोक 19

विषुवद्दिवसे प्राप्ते पञ्चतीर्थीं विधानतः कृत्वा संकर्षणं कृष्णं दृष्ट्वा भद्रां च भो द्विजाः

viṣuvaddivase prāpte pañcatīrthīṃ vidhānataḥ kṛtvā saṃkarṣaṇaṃ kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā bhadrāṃ ca bho dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

When the equinox arrives, having performed the Panchatirtha according to rule and seen Sankarshana, Krishna and Bhadra, O brahmins,

अध्याय ६३

श्लोक 20

नरः समस्तयज्ञानां फलं प्राप्नोति दुर्लभम् विमुक्तः सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं च गच्छति

naraḥ samastayajñānāṃ phalaṃ prāpnoti durlabham vimuktaḥ sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ ca gacchati

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

a man obtains the rare fruit of all sacrifices; freed from all sins, he goes to Vishnu's world.

अध्याय ६३

श्लोक 21

यः पश्यति तृतीयायां कृष्णं चन्दनरूषितम् वैशाखस्यासिते पक्षे स यात्य् अच्युतमन्दिरम्

yaḥ paśyati tṛtīyāyāṃ kṛṣṇaṃ candanarūṣitam vaiśākhasyāsite pakṣe sa yāty acyutamandiram

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Whoever sees Krishna anointed with sandal on the third of the dark fortnight of Vaishakha goes to Achyuta's temple.

अध्याय ६३

श्लोक 22

ज्यैष्ठ्यां ज्येष्ठर्क्षयुक्तायां यः पश्येत् पुरुषोत्तमम् कुलैकविंशम् उद्धृत्य विष्णुलोकं स गच्छति

jyaiṣṭhyāṃ jyeṣṭharkṣayuktāyāṃ yaḥ paśyet puruṣottamam kulaikaviṃśam uddhṛtya viṣṇulokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Whoever sees Purushottama on the full moon of Jyeshtha joined with the Jyeshtha asterism raises twenty-one generations and goes to Vishnu's world."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 63
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.