अध्याय ६९
बह्वाश्चर्यस् त्वया प्रोक्तो विष्णुलोको जगत्पते नित्यानन्दकरः श्रीमान् भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
bahvāścaryas tvayā prokto viṣṇuloko jagatpate nityānandakaraḥ śrīmān bhuktimuktiphalapradaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
We are not satiated by listening to the story of the lord. It behoves you to relate once again the great secret doctrine.
अध्याय ६९
क्षेत्रं च दुर्लभं लोके कीर्तितं पुरुषोत्तमम् त्यक्त्वा यत्र नरो देहं याति सालोक्यतां हरेः
kṣetraṃ ca durlabhaṃ loke kīrtitaṃ puruṣottamam tyaktvā yatra naro dehaṃ yāti sālokyatāṃ hareḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The details of Vasudeva the infinite deity have not been explained perfectly by you. O lord, wc wish to hear. Kindly mention it in detail.
अध्याय ६९
सम्यक् क्षेत्रस्य माहात्म्यं त्वया सम्यक् प्रकीर्तितम् यत्र स्वदेहसंत्यागाद् विष्णुलोकं व्रजेन् नरः
samyak kṣetrasya māhātmyaṃ tvayā samyak prakīrtitam yatra svadehasaṃtyāgād viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O excellent sages, I shall mention the greatest essence, the greatness of the infinite deity Vasudeva, the rarest in the three worlds.
अध्याय ६९
अहो मोक्षस्य मार्गो ऽयं देहत्यागस् त्वयोदितः नराणाम् उपकाराय पुरुषाख्ये न संशयः
aho mokṣasya mārgo 'yaṃ dehatyāgas tvayoditaḥ narāṇām upakārāya puruṣākhye na saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Formerly, in the Adikalpa (first of the Kalpas), O brahmins, I was born of the unmanifest. Visvakarman spoke these words.
अध्याय ६९
अनायासेन देवेश देहं त्यक्त्वा नरोत्तमाः तस्मिन् क्षेत्रे परं विष्णोः पदं यान्ति निरामयम्
anāyāsena deveśa dehaṃ tyaktvā narottamāḥ tasmin kṣetre paraṃ viṣṇoḥ padaṃ yānti nirāmayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The glorious and righteous Vibhlsana, the younger brother and minister of Ravana was a devotee of Narayana. He was entrusted with the administration of the capital Lanka.
अध्याय ६९
श्रुत्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं विस्मयो नो महान् अभूत् प्रयागपुष्करादीनि क्षेत्राण्य् आयतनानि च
śrutvā kṣetrasya māhātmyaṃ vismayo no mahān abhūt prayāgapuṣkarādīni kṣetrāṇy āyatanāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O king, it behoves you to favour me with this idol. O lord of the worlds, I shall propitiate it irnd cross the ocean of worldly existence.
अध्याय ६९
पृथिव्यां सर्वतीर्थानि सरितश् च सरांसि च न तथा तानि सर्वाणि प्रशंससि सुरोत्तम
pṛthivyāṃ sarvatīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca na tathā tāni sarvāṇi praśaṃsasi surottama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who devoutly resort to the infinite lord of all, mentally, verbally and physically attain the highest region.
अध्याय ६९
यथा प्रशंससि क्षेत्रं पुरुषाख्यं पुनः पुनः ज्ञातो ऽस्माभिर् अभिप्रायस् तवेदानीं पितामह
yathā praśaṃsasi kṣetraṃ puruṣākhyaṃ punaḥ punaḥ jñāto 'smābhir abhiprāyas tavedānīṃ pitāmaha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By visiting Ananta (infinite) even for once and by devoutly worshipping and bowing to him, the devotee derives ten.times more than the benefit of Rajasuya and Asvamedha sacrifices.
अध्याय ६९
येन प्रशंससि क्षेत्रं मुक्तिदं पुरुषोत्तमम् पुरुषाख्यसमं नूनं क्षेत्रं नास्ति महीतले तेन त्वं विबुधश्रेष्ठ प्रशंससि पुनः पुनः
yena praśaṃsasi kṣetraṃ muktidaṃ puruṣottamam puruṣākhyasamaṃ nūnaṃ kṣetraṃ nāsti mahītale tena tvaṃ vibudhaśreṣṭha praśaṃsasi punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Divine Ordeal (divya-pariksa). Yajnavalkya prescribes ten ordeals viz tula, agni, jala, visa, kos'a, tandula, tapta-masa, phala, dharma, tulasi.
अध्याय ६९
सत्यं सत्यं मुनिश्रेष्ठा भवद्भिः समुदाहृतम् पुरुषाख्यसमं क्षेत्रं नास्त्य् अत्र पृथिवीतले
satyaṃ satyaṃ muniśreṣṭhā bhavadbhiḥ samudāhṛtam puruṣākhyasamaṃ kṣetraṃ nāsty atra pṛthivītale
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
True, true, O best of sages, is what you have declared: there is no region on the earth equal to the one called Purusha.
अध्याय ६९
सन्ति यानि तु तीर्थानि पुण्यान्य् आयतनानि च तानि श्रीपुरुषाख्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
santi yāni tu tīrthāni puṇyāny āyatanāni ca tāni śrīpuruṣākhyasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The holy places and sacred shrines that exist are not worth a sixteenth part of the one called Shri Purusha.
अध्याय ६९
यथा सर्वेश्वरो विष्णुः सर्वलोकोत्तमोत्तमः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
yathā sarveśvaro viṣṇuḥ sarvalokottamottamaḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Vishnu, lord of all, is the highest of all worlds, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
आदित्यानां यथा विष्णुः श्रेष्ठत्वे समुदाहृतः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
ādityānāṃ yathā viṣṇuḥ śreṣṭhatve samudāhṛtaḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Vishnu is declared the best among the Adityas, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
नक्षत्राणां यथा सोमः सरसां सागरो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
nakṣatrāṇāṃ yathā somaḥ sarasāṃ sāgaro yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the moon among the stars and the ocean among lakes, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
वसूनां पावको यद्वद् रुद्राणां शंकरो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
vasūnāṃ pāvako yadvad rudrāṇāṃ śaṃkaro yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As fire among the Vasus and Shankara among the Rudras, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
वर्णानां ब्राह्मणो यद्वद् वैनतेयश् च पक्षिणाम् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
varṇānāṃ brāhmaṇo yadvad vainateyaś ca pakṣiṇām tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the brahmin among the classes and Vainateya among birds, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
शिखरिणां यथा मेरुः पर्वतानां हिमालयः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
śikhariṇāṃ yathā meruḥ parvatānāṃ himālayaḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Meru among peaks and the Himalaya among mountains, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
प्रमदानां यथा लक्ष्मीः सरितां जाह्नवी यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
pramadānāṃ yathā lakṣmīḥ saritāṃ jāhnavī yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Lakshmi among women and the Jahnavi among rivers, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
ऐरावतो गजेन्द्राणां महर्षीणां भृगुर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
airāvato gajendrāṇāṃ maharṣīṇāṃ bhṛgur yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Airavata among lordly elephants and Bhrigu among great sages, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
सेनानीनां यथा स्कन्दः सिद्धानां कपिलो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
senānīnāṃ yathā skandaḥ siddhānāṃ kapilo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Skanda among generals and Kapila among the perfected, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
उच्चैःश्रवा यथाश्वानां कवीनाम् उशना कविः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
uccaiḥśravā yathāśvānāṃ kavīnām uśanā kaviḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Uchchaihshravas among horses and the seer Ushanas among seers, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
मुनीनां च यथा व्यासः कुबेरो यक्षरक्षसाम् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
munīnāṃ ca yathā vyāsaḥ kubero yakṣarakṣasām tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Vyasa among sages and Kubera among Yakshas and Rakshasas, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
इन्द्रियाणां मनो यद्वद् भूतानाम् अवनी यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
indriyāṇāṃ mano yadvad bhūtānām avanī yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the mind among the senses and the earth among the elements, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवनः प्लवतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ pavanaḥ plavatāṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the ashvattha among all trees and the wind among moving things, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
भूषणानां तु सर्वेषां यथा चूडामणिर् द्विजाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
bhūṣaṇānāṃ tu sarveṣāṃ yathā cūḍāmaṇir dvijāḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the crest-jewel among all ornaments, O brahmins, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
गन्धर्वाणां चित्ररथः शस्त्राणां कुलिशो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ śastrāṇāṃ kuliśo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Chitraratha among Gandharvas and the thunderbolt among weapons, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
अकारः सर्ववर्णानां गायत्री छन्दसां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
akāraḥ sarvavarṇānāṃ gāyatrī chandasāṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the letter A among all letters and the Gayatri among metres, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
सर्वाङ्गेभ्यो यथा श्रेष्ठम् उत्तमाङ्गं द्विजोत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
sarvāṅgebhyo yathā śreṣṭham uttamāṅgaṃ dvijottamāḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the head is the best of all limbs, O best of brahmins, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
अरुन्धती यथा स्त्रीणां सतीनां श्रेष्ठतां गता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
arundhatī yathā strīṇāṃ satīnāṃ śreṣṭhatāṃ gatā tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Arundhati has attained pre-eminence among chaste women, so is that Purushottama the best of all holy places.
अध्याय ६९
यथा समस्तविद्यानां मोक्षविद्या परा स्मृता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
yathā samastavidyānāṃ mokṣavidyā parā smṛtā tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the knowledge of liberation is remembered as supreme among all knowledge, so is that Purushottama the best of all holy places.
अध्याय ६९
मनुष्याणां यथा राजा धेनूनाम् अपि कामधुक् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
manuṣyāṇāṃ yathā rājā dhenūnām api kāmadhuk tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the king among men and the wish-granting cow among cows, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
सुवर्णं सर्वरत्नानां सर्पाणां वासुकिर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
suvarṇaṃ sarvaratnānāṃ sarpāṇāṃ vāsukir yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As gold among all precious things and Vasuki among serpents, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
प्रह्लादः सर्वदैत्यानां रामः शस्त्रभृतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
prahlādaḥ sarvadaityānāṃ rāmaḥ śastrabhṛtāṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Prahlada among all Daityas and Rama among wielders of weapons, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
झषाणां मकरो यद्वन् मृगाणां मृगराड् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
jhaṣāṇāṃ makaro yadvan mṛgāṇāṃ mṛgarāḍ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the makara among fishes and the lion among beasts, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
समुद्राणां यथा श्रेष्ठः क्षीरोदः सरितां पतिः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
samudrāṇāṃ yathā śreṣṭhaḥ kṣīrodaḥ saritāṃ patiḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the milk ocean is the best of oceans, lord of rivers, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
वरुणो यादसां यद्वद् यमः संयमिनां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
varuṇo yādasāṃ yadvad yamaḥ saṃyamināṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Varuna among aquatic creatures and Yama among restrainers, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
देवर्षीणां यथा श्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
devarṣīṇāṃ yathā śreṣṭho nārado munisattamāḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Narada is the best of divine sages, O best of sages, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
धातूनां काञ्चनं यद्वत् पवित्राणां च दक्षिणा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
dhātūnāṃ kāñcanaṃ yadvat pavitrāṇāṃ ca dakṣiṇā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As gold among metals and the sacrificial fee among purifiers, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
प्रजापतिर् यथा दक्ष ऋषीणां कश्यपो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
prajāpatir yathā dakṣa ṛṣīṇāṃ kaśyapo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Daksha among lords of creatures and Kashyapa among seers, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
ग्रहाणां भास्करो यद्वन् मन्त्राणां प्रणवो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
grahāṇāṃ bhāskaro yadvan mantrāṇāṃ praṇavo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the sun among the planets and the pranava among mantras, so Purushottama is the best of all holy places.
अध्याय ६९
अश्वमेधस् तु यज्ञानां यथा श्रेष्ठः प्रकीर्तितः तथा समस्ततीर्थानां क्षेत्रं च तद् द्विजोत्तमाः
aśvamedhas tu yajñānāṃ yathā śreṣṭhaḥ prakīrtitaḥ tathā samastatīrthānāṃ kṣetraṃ ca tad dvijottamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the horse sacrifice is declared the best of sacrifices, so is that region among all holy places, O best of brahmins.
अध्याय ६९
ओषधीनां यथा धान्यं तृणेषु तृणराड् यथा तथा समस्ततीर्थानाम् उत्तमं पुरुषोत्तमम्
oṣadhīnāṃ yathā dhānyaṃ tṛṇeṣu tṛṇarāḍ yathā tathā samastatīrthānām uttamaṃ puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As grain among plants and the king of grasses among grasses, so Purushottama is the highest of all holy places.
अध्याय ६९
यथा समस्ततीर्थानां धर्मः संसारतारकः तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
yathā samastatīrthānāṃ dharmaḥ saṃsāratārakaḥ tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As dharma, which carries one across worldly existence, is best among all holy things, so is that Purushottama the best of all holy places.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 69
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.