अध्याय ७५
कैलासशिखरं गत्वा गौतमो भगवान् ऋषिः किं चकार तपो वापि कां चक्रे स्तुतिम् उत्तमाम्
kailāsaśikharaṃ gatvā gautamo bhagavān ṛṣiḥ kiṃ cakāra tapo vāpi kāṃ cakre stutim uttamām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On the same day the Yogic slumber took birth in the belly of Yasoda in accordance with what was mentioned by Brahma.
अध्याय ७५
गिरिं गत्वा ततो वत्स वाचं संयम्य गौतमः आस्तीर्य स कुशान् प्राज्ञः कैलासे पर्वतोत्तमे
giriṃ gatvā tato vatsa vācaṃ saṃyamya gautamaḥ āstīrya sa kuśān prājñaḥ kailāse parvatottame
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmins, when the part of Visnu entered the Earth the seasons became auspicious. The planets in the sky moved perfectly (and favourably).
अध्याय ७५
उपविश्य शुचिर् भूत्वा स्तोत्रं चेदं ततो जगौ अपतत् पुष्पवृष्टिश् च स्तूयमाने महेश्वरे
upaviśya śucir bhūtvā stotraṃ cedaṃ tato jagau apatat puṣpavṛṣṭiś ca stūyamāne maheśvare
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
No one dared to look at Devaki due to her excessive refulgence. On seeing her blazing splendidly, the minds of onlookers became excited.
अध्याय ७५
भोगार्थिनां भोगम् अभीप्सितं च दातुं महान्त्य् अष्टवपूंषि धत्ते सोमो जनानां गुणवन्ति नित्यं देवं महादेवम् इति स्तुवन्ति
bhogārthināṃ bhogam abhīpsitaṃ ca dātuṃ mahānty aṣṭavapūṃṣi dhatte somo janānāṃ guṇavanti nityaṃ devaṃ mahādevam iti stuvanti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Day and night the deities eulogised Devaki who held Visnu in her womb.
अध्याय ७५
कर्तुं स्वकीयैर् विषयैः सुखानि भर्तुं समस्तं सचराचरं च संपत्तये ह्य् अस्य विवृद्धये च महीमयं रूपम् इतीश्वरस्य
kartuṃ svakīyair viṣayaiḥ sukhāni bhartuṃ samastaṃ sacarācaraṃ ca saṃpattaye hy asya vivṛddhaye ca mahīmayaṃ rūpam itīśvarasya
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You are Svaha, you are Svadha, you are Vidya, you are Sudha (Nectar), you are splendour. For the protection of worlds, you have incarnated on the Earth.
अध्याय ७५
सृष्टेः स्थितेः संहरणाय भूमेर् आधारम् आधातुम् अपां स्वरूपम् भेजे शिवः शान्ततनुर् जनानां सुखाय धर्माय जगत् प्रतिष्ठितम्
sṛṣṭeḥ sthiteḥ saṃharaṇāya bhūmer ādhāram ādhātum apāṃ svarūpam bheje śivaḥ śāntatanur janānāṃ sukhāya dharmāya jagat pratiṣṭhitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus eulogised by Devas, she conceived the lord in her womb, the lotus-eyed lord, the cause of safety and security of the world.
अध्याय ७५
कालव्यवस्थाम् अमृतस्रवं च जीवस्थितिं सृष्टिम् अथो विनाशनम् मुदं प्रजानां सुखम् उन्नतिं च चक्रे ऽर्कचन्द्राग्निमयं शरीरम्
kālavyavasthām amṛtasravaṃ ca jīvasthitiṃ sṛṣṭim atho vināśanam mudaṃ prajānāṃ sukham unnatiṃ ca cakre 'rkacandrāgnimayaṃ śarīram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When at midnight, Janardana the support of all, was
अध्याय ७५
वृद्धिं गतिं शक्तिम् अथाक्षराणि जीवव्यवस्थां मुदम् अप्य् अनेकाम् स्रष्टुं कृतं वायुर् इतीशरूपं त्वं वेत्सि नूनं भगवन् भवन्तम्
vṛddhiṃ gatiṃ śaktim athākṣarāṇi jīvavyavasthāṃ mudam apy anekām sraṣṭuṃ kṛtaṃ vāyur itīśarūpaṃ tvaṃ vetsi nūnaṃ bhagavan bhavantam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
May that lord ofDevas be pleased, the lord of Devas who has now revealed an infant's form by means of his own Maya, whose form is endless, whose form is this entire universe and who bears the world in his womb.
अध्याय ७५
भेदैर् विना नैव कृतिर् न धर्मो नात्मीयम् अन्यन् न दिशो ऽन्तरिक्षम् द्यावापृथिव्यौ न च भुक्तिमुक्ती तस्माद् इदं व्योमवपुस् तवेश
bhedair vinā naiva kṛtir na dharmo nātmīyam anyan na diśo 'ntarikṣam dyāvāpṛthivyau na ca bhuktimuktī tasmād idaṃ vyomavapus taveśa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O lord, the Atman of ail, withdraw this four-armed form. O destroyer of Asuras, sons of Diti, let not Karhsa know about your incarnation.
अध्याय ७५
धर्मं व्यवस्थापयितुं व्यवस्य ऋक्सामशास्त्राणि यजुश् च शाखाः लोके च गाथाः स्मृतयः पुराणम् इत्यादिशब्दात्मकताम् उपैति
dharmaṃ vyavasthāpayituṃ vyavasya ṛksāmaśāstrāṇi yajuś ca śākhāḥ loke ca gāthāḥ smṛtayaḥ purāṇam ityādiśabdātmakatām upaiti
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Formerly, O gentle lady, I had been eulogised by you, desirous of a son. Since I am now born of your womb, your prayer has become fruitful.
अध्याय ७५
यष्टा क्रतुर् यान्य् अपि साधनानि ऋत्विक्प्रदेशं फलदेशकालाः त्वम् एव शंभो परमार्थतत्त्वं वदन्ति यज्ञाङ्गमयं वपुस् ते
yaṣṭā kratur yāny api sādhanāni ṛtvikpradeśaṃ phaladeśakālāḥ tvam eva śaṃbho paramārthatattvaṃ vadanti yajñāṅgamayaṃ vapus te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O excellent sages, after saying thus, the lord became silent. During the night itself Vasudeva took him and went out.
अध्याय ७५
कर्ता प्रदाता प्रतिभूः प्रदानं सर्वज्ञसाक्षी पुरुषः परश् च प्रत्यात्मभूतः परमार्थरूपस् त्वम् एव सर्वं किम् उ वाग्विलासैः
kartā pradātā pratibhūḥ pradānaṃ sarvajñasākṣī puruṣaḥ paraś ca pratyātmabhūtaḥ paramārtharūpas tvam eva sarvaṃ kim u vāgvilāsaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When Vasudeva set out, the watchmen became deluded. The porters and watchmen of the city of Mathura were enchanted and deluded by the Yogic slumber.
अध्याय ७५
न वेदशास्त्रैर् गुरुभिः प्रदिष्टो न नासि बुद्ध्यादिभिर् अप्रधृष्यः अजो ऽप्रमेयः शिवशब्दवाच्यस् त्वम् अस्ति सत्यं भगवन् नमस् ते
na vedaśāstrair gurubhiḥ pradiṣṭo na nāsi buddhyādibhir apradhṛṣyaḥ ajo 'prameyaḥ śivaśabdavācyas tvam asti satyaṃ bhagavan namas te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When the clouds discharged a heavy and fierce down¬ pour during that night, Sesa shielded Vasudeva by means of
अध्याय ७५
आत्मैकतां स्वप्रकृतिं कदाचिद् ऐक्षच् छिवः संपद् इयं ममेति पृथक् तदैवाभवद् अप्रतर्क्य अचिन्त्यप्रभावो बहुविश्वमूर्तिः
ātmaikatāṃ svaprakṛtiṃ kadācid aikṣac chivaḥ saṃpad iyaṃ mameti pṛthak tadaivābhavad apratarkya acintyaprabhāvo bahuviśvamūrtiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Bearing Visnu, Vasudeva waded through Yamuna with
अध्याय ७५
भावे ऽभिवृद्धा च भवे भवे च स्वकारणं कारणम् आस्थिता च नित्या शिवा सर्वसुलक्षणा वा विलक्षणा विश्वकरस्य शक्तिः
bhāve 'bhivṛddhā ca bhave bhave ca svakāraṇaṃ kāraṇam āsthitā ca nityā śivā sarvasulakṣaṇā vā vilakṣaṇā viśvakarasya śaktiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On the bank of Yamuna he saw Nanda and other elderly cowherds who carried revenue to be paid to Karhsa.
अध्याय ७५
उत्पादनं संस्थितिर् अन्नवृद्धि लयाः सतां यत्र सनातनास् ते एकैव मूर्तिर् न समस्ति किंचिद् असाध्यम् अस्या दयिता हरस्य
utpādanaṃ saṃsthitir annavṛddhi layāḥ satāṃ yatra sanātanās te ekaiva mūrtir na samasti kiṃcid asādhyam asyā dayitā harasya
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On waking up, Yasoda saw her new-born son, dark in complexion like the petals of a blue lotus. Thereat she re¬ joiced very much.
अध्याय ७५
यदर्थम् अन्नानि धनानि जीवा यच्छन्ति कुर्वन्ति तपांसि धर्मान् सापीयम् अम्बा जगतो जनित्री प्रिया तु सोमस्य महासुकीर्तिः
yadartham annāni dhanāni jīvā yacchanti kurvanti tapāṃsi dharmān sāpīyam ambā jagato janitrī priyā tu somasya mahāsukīrtiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Taking the baby girl back to his abode, Vasudeva placed her on the bed of Devakl.
अध्याय ७५
यद् ईक्षितं काङ्क्षति वासवो ऽपि यन्नामतो मङ्गलम् आप्नुयाच् च या व्याप्य विश्वं विमलीकरोति सोमा सदा सोमसमानरूपा
yad īkṣitaṃ kāṅkṣati vāsavo 'pi yannāmato maṅgalam āpnuyāc ca yā vyāpya viśvaṃ vimalīkaroti somā sadā somasamānarūpā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmins, thereafter the watchmen heard the crying sound of the infant and got up suddenly. They intimated to Kamsa about the birth of a child to Devakl.
अध्याय ७५
ब्रह्मादिजीवस्य चराचरस्य बुद्ध्यक्षिचैतन्यमनःसुखानि यस्याः प्रसादात् फलवन्ति नित्यं वागीश्वरी लोकगुरोः सुरम्या
brahmādijīvasya carācarasya buddhyakṣicaitanyamanaḥsukhāni yasyāḥ prasādāt phalavanti nityaṃ vāgīśvarī lokaguroḥ suramyā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Kamsa rushed to Devakl and seized the baby girl from her even as Devakl tried to prevent him crying aloud "Leave off, leave off" till her throat ached.
अध्याय ७५
चतुर्मुखस्यापि मनो मलीनं किम् अन्यजन्तोर् इति चिन्त्य माता गङ्गावतारं विविधैर् उपायैः सर्वं जगत् पावयितुं चकार
caturmukhasyāpi mano malīnaṃ kim anyajantor iti cintya mātā gaṅgāvatāraṃ vividhair upāyaiḥ sarvaṃ jagat pāvayituṃ cakāra
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He hurled her on the top of a rocky slab. On being hurled thus she flew up and took up a position in the sky. She assumed a formidable form with eight large hands armed with weapons. She laughed aloud (in derision) and furiously spoke to Kamsa thus:
अध्याय ७५
श्रुतीः समालक्ष्य हरप्रभुत्वं विश्वस्य लोकः सकलैः प्रमाणैः कृत्वा च धर्मान् बुभुजे च भोगान् विभूतिर् एषा तु सदाशिवस्य
śrutīḥ samālakṣya haraprabhutvaṃ viśvasya lokaḥ sakalaiḥ pramāṇaiḥ kṛtvā ca dharmān bubhuje ca bhogān vibhūtir eṣā tu sadāśivasya
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having observed the Shrutis and Hara's lordship over the universe by all means of knowledge, people perform their dharmas and enjoy pleasures; this is the glory of Sadashiva.
अध्याय ७५
कार्यक्रियाकारकसाधनानां वेदोदितानाम् अथ लौकिकानाम् यत् साध्यम् उत्कृष्टतमं प्रियं च प्रोक्ता च सा सिद्धिर् अनादिकर्तुः
kāryakriyākārakasādhanānāṃ vedoditānām atha laukikānām yat sādhyam utkṛṣṭatamaṃ priyaṃ ca proktā ca sā siddhir anādikartuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whatever is to be accomplished — most excellent and dear — through the effects, actions, agents and means taught in the Veda and in the world, that is declared the perfection of the beginningless maker.
अध्याय ७५
ध्यात्वा वरं ब्रह्म परं प्रधानं यत् सारभूतं यद् उपासितव्यम् यत् प्राप्य मुक्ता न पुनर् भवन्ति सद्योगिनो मुक्तिर् उमापतिः सः
dhyātvā varaṃ brahma paraṃ pradhānaṃ yat sārabhūtaṃ yad upāsitavyam yat prāpya muktā na punar bhavanti sadyogino muktir umāpatiḥ saḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having meditated on the excellent supreme Brahman, the chief, which is the essence and is to be worshipped, attaining which the liberated are not born again — the liberation of true yogins is that husband of Uma.
अध्याय ७५
यथा यथा शंभुर् अमेयमाया रूपाणि धत्ते जगतो हिताय तद्योगयोग्यानि तथैव धत्से पतिव्रतात्वं त्वयि मातर् एवम्
yathā yathā śaṃbhur ameyamāyā rūpāṇi dhatte jagato hitāya tadyogayogyāni tathaiva dhatse pativratātvaṃ tvayi mātar evam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As Shambhu of immeasurable maya takes forms for the good of the world, so you take forms fit for union with them; thus, O Mother, is fidelity to one's husband in you.
अध्याय ७५
इत्य् एवं स्तुवतस् तस्य पुरस्ताद् वृषभध्वजः उमया सहितः श्रीमान् गणेशादिगणैर् वृतः
ity evaṃ stuvatas tasya purastād vṛṣabhadhvajaḥ umayā sahitaḥ śrīmān gaṇeśādigaṇair vṛtaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As he praised thus, the bull-bannered god appeared before him, glorious, with Uma, surrounded by Ganesha and the other hosts.
अध्याय ७५
साक्षाद् आगत्य तं शंभुः प्रसन्नो वाक्यम् अब्रवीत्
sākṣād āgatya taṃ śaṃbhuḥ prasanno vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Shambhu came in person and, pleased, spoke to him:
अध्याय ७५
किं ते गौतम दास्यामि भक्तिस्तोत्रव्रतैः शुभैः परितुष्टो ऽस्मि याचस्व देवानाम् अपि दुष्करम्
kiṃ te gautama dāsyāmi bhaktistotravrataiḥ śubhaiḥ parituṣṭo 'smi yācasva devānām api duṣkaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What shall I give you, Gautama? I am pleased by your auspicious devotion, hymn and vows; ask for something even the gods find hard to obtain."
अध्याय ७५
इति श्रुत्वा जगन्मूर्तेर् वाक्यं वाक्यविशारदः हर्षबाष्पपरीताङ्गो गौतमः पर्यचिन्तयत्
iti śrutvā jaganmūrter vākyaṃ vākyaviśāradaḥ harṣabāṣpaparītāṅgo gautamaḥ paryacintayat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the words of the one whose form is the world, Gautama, skilled in speech, his body covered with tears of joy, reflected:
अध्याय ७५
अहो दैवम् अहो धर्मो ह्य् अहो वै विप्रपूजनम् अहो लोकगतिश् चित्रा अहो धातर् नमो ऽस्तु ते
aho daivam aho dharmo hy aho vai viprapūjanam aho lokagatiś citrā aho dhātar namo 'stu te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Ah, fate! Ah, dharma! Ah, the worship of brahmins! Ah, how strange the ways of the world! Ah, Creator, salutation to you!"
अध्याय ७५
जटास्थितां शुभां गङ्गां देहि मे त्रिदशार्चित यदि तुष्टो ऽसि देवेश त्रयीधाम नमो ऽस्तु ते
jaṭāsthitāṃ śubhāṃ gaṅgāṃ dehi me tridaśārcita yadi tuṣṭo 'si deveśa trayīdhāma namo 'stu te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Give me the auspicious Ganga who dwells in your locks, O one worshipped by the gods, if you are pleased, O lord of gods; salutation to you, abode of the three Vedas."
अध्याय ७५
त्रयाणाम् उपकारार्थं लोकानां याचितं त्वया आत्मनस् तूपकाराय तद् याचस्वाकुतोभयः
trayāṇām upakārārthaṃ lokānāṃ yācitaṃ tvayā ātmanas tūpakārāya tad yācasvākutobhayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"You have asked for the benefit of the three worlds; now ask without fear for your own benefit."
अध्याय ७५
स्तोत्रेणानेन ये भक्तास् त्वां च देवीं स्तुवन्ति वै सर्वकामसमृद्धाः स्युर् एतद् धि वरयाम्य् अहम्
stotreṇānena ye bhaktās tvāṃ ca devīṃ stuvanti vai sarvakāmasamṛddhāḥ syur etad dhi varayāmy aham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"May the devotees who praise you and the Goddess with this hymn be rich in all desires — this I choose."
अध्याय ७५
एवम् अस्त्व् इति देवेशः परितुष्टो ऽब्रवीद् वचः अन्यान् अपि वरान् मत्तो याचस्व विगतज्वरः
evam astv iti deveśaḥ parituṣṭo 'bravīd vacaḥ anyān api varān matto yācasva vigatajvaraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"So be it," said the lord of gods, well pleased; "ask other boons of me too, free from anxiety."
अध्याय ७५
एवम् उक्तस् तु हर्षेण गौतमः प्राह शंकरम्
evam uktas tu harṣeṇa gautamaḥ prāha śaṃkaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus addressed, Gautama joyfully said to Shankara:
अध्याय ७५
इमां देवीं जटासंस्थां पावनीं लोकपावनीम् तव प्रियां जगन्नाथ उत्सृज ब्रह्मणो गिरौ
imāṃ devīṃ jaṭāsaṃsthāṃ pāvanīṃ lokapāvanīm tava priyāṃ jagannātha utsṛja brahmaṇo girau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Release this goddess dwelling in your locks, purifying, purifier of the world, your beloved, O lord of the world, on Brahma's mountain.
अध्याय ७५
सर्वासां तीर्थभूता तु यावद् गच्छति सागरम् ब्रह्महत्यादिपापानि मनोवाक्कायिकानि च
sarvāsāṃ tīrthabhūtā tu yāvad gacchati sāgaram brahmahatyādipāpāni manovākkāyikāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
May she be the holy place of all, as far as she goes to the ocean; may all sins such as brahmin-slaying, of mind, speech and body,
अध्याय ७५
स्नानमात्रेण सर्वाणि विलयं यान्तु शंकर चन्द्रसूर्योपरागे च अयने विषुवे तथा
snānamātreṇa sarvāṇi vilayaṃ yāntu śaṃkara candrasūryoparāge ca ayane viṣuve tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
be dissolved by merely bathing in her, O Shankara. Whatever fruit there is at eclipses of moon and sun, at the solstices and equinoxes,
अध्याय ७५
संक्रान्तौ वैधृतौ पुण्यतीर्थेष्व् अन्येषु यत् फलम् अस्यास् तु स्मरणाद् एव तत् पुण्यं जायतां हर
saṃkrāntau vaidhṛtau puṇyatīrtheṣv anyeṣu yat phalam asyās tu smaraṇād eva tat puṇyaṃ jāyatāṃ hara
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
at the solar transits, at vaidhriti, and at other holy places — may that merit arise from merely remembering her, O Hara.
अध्याय ७५
श्लाघ्यं कृते तपः प्रोक्तं त्रेतायां यज्ञकर्म च द्वापरे यज्ञदाने च दानम् एव कलौ युगे
ślāghyaṃ kṛte tapaḥ proktaṃ tretāyāṃ yajñakarma ca dvāpare yajñadāne ca dānam eva kalau yuge
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Austerity is declared praiseworthy in the Krita age, the work of sacrifice in the Treta, sacrifice and gift in the Dvapara, and gift alone in the Kali age.
अध्याय ७५
युगधर्माश् च ये सर्वे देशधर्मास् तथैव च देशकालादिसंयोगे यो धर्मो यत्र शस्यते
yugadharmāś ca ye sarve deśadharmās tathaiva ca deśakālādisaṃyoge yo dharmo yatra śasyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The dharmas of the ages and the dharmas of lands, whatever dharma is commended where according to place and time,
अध्याय ७५
यद् अन्यत्र कृतं पुण्यं स्नानदानादिसंयमैः अस्यास् तु स्मरणाद् एव तत् पुण्यं जायतां हर
yad anyatra kṛtaṃ puṇyaṃ snānadānādisaṃyamaiḥ asyās tu smaraṇād eva tat puṇyaṃ jāyatāṃ hara
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
whatever merit is gained elsewhere through bathing, giving and restraint — may that merit arise from merely remembering her, O Hara.
अध्याय ७५
यत्र यत्र त्व् इयं याति यावत् सागरगामिनी तत्र तत्र त्वया भाव्यम् एष चास्तु वरो वरः
yatra yatra tv iyaṃ yāti yāvat sāgaragāminī tatra tatra tvayā bhāvyam eṣa cāstu varo varaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Wherever she goes, as far as she flows to the sea, there you should be present — let this be the excellent boon.
अध्याय ७५
योजनानां तूपरि तु दश यावच् च संख्यया तदन्तरप्रविष्टानां महापातकिनाम् अपि
yojanānāṃ tūpari tu daśa yāvac ca saṃkhyayā tadantarapraviṣṭānāṃ mahāpātakinām api
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
For ten yojanas beyond by count, even great sinners who enter within that area,
अध्याय ७५
तत् पितॄणां च तेषां च स्नानायागच्छतां शिव स्नाने चाप्य् अन्तरे मृत्योर् मुक्तिभाजो भवन्तु वै
tat pitṝṇāṃ ca teṣāṃ ca snānāyāgacchatāṃ śiva snāne cāpy antare mṛtyor muktibhājo bhavantu vai
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and their ancestors, and those coming to bathe, O Shiva, and those who die while bathing or in between, may they partake of liberation.
अध्याय ७५
एकतः सर्वतीर्थानि स्वर्गमर्त्यरसातले एषा तेभ्यो विशिष्टा तु अलं शंभो नमो ऽस्तु ते
ekataḥ sarvatīrthāni svargamartyarasātale eṣā tebhyo viśiṣṭā tu alaṃ śaṃbho namo 'stu te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On one side all the holy places in heaven, the mortal world and Rasatala; this one is superior to them. Enough, Shambhu; salutation to you."
अध्याय ७५
तद् गौतमवचः श्रुत्वा तथास्त्व् इत्य् अब्रवीच् छिवः अस्याः परतरं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
tad gautamavacaḥ śrutvā tathāstv ity abravīc chivaḥ asyāḥ parataraṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing Gautama's words, Shiva said, "So be it; there has not been and will not be a holy place higher than this.
अध्याय ७५
सत्यं सत्यं पुनः सत्यं वेदे च परिनिष्ठितम् सर्वेषां गौतमी पुण्या इत्य् उक्त्वान्तरधीयत
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ vede ca pariniṣṭhitam sarveṣāṃ gautamī puṇyā ity uktvāntaradhīyata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
True, true, again true, and established in the Veda: the Gautami is the holiest of all." Having said this, he vanished.
अध्याय ७५
ततो गते भगवति लोकपूजिते तदाज्ञया पूर्णबलः स गौतमः जटां समादाय सरिद्वरां तां सुरैर् वृतो ब्रह्मगिरिं विवेश
tato gate bhagavati lokapūjite tadājñayā pūrṇabalaḥ sa gautamaḥ jaṭāṃ samādāya saridvarāṃ tāṃ surair vṛto brahmagiriṃ viveśa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When the Lord worshipped by the world had gone, Gautama, full of strength by his command, taking the lock with that best of rivers, entered Brahmagiri surrounded by the gods.
अध्याय ७५
ततस् तु गौतमे प्राप्ते जटाम् आदाय नारद पुष्पवृष्टिर् अभूत् तत्र समाजग्मुः सुरेश्वराः
tatas tu gautame prāpte jaṭām ādāya nārada puṣpavṛṣṭir abhūt tatra samājagmuḥ sureśvarāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When Gautama arrived with the lock, O Narada, a shower of flowers fell there and the lords of the gods assembled,
अध्याय ७५
ऋषयश् च महाभागा ब्राह्मणाः क्षत्रियास् तथा जयशब्देन तं विप्रं पूजयन्तो मुदान्विताः
ṛṣayaś ca mahābhāgā brāhmaṇāḥ kṣatriyās tathā jayaśabdena taṃ vipraṃ pūjayanto mudānvitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and the illustrious sages, brahmins and kshatriyas, joyfully honouring that brahmin with cries of victory.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 75
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.