अध्याय ८०
कुशावर्तस्य माहात्म्यम् अहं वक्तुं न ते क्षमः तस्य स्मरणमात्रेण कृतकृत्यो भवेन् नरः
kuśāvartasya māhātmyam ahaṃ vaktuṃ na te kṣamaḥ tasya smaraṇamātreṇa kṛtakṛtyo bhaven naraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Once again, Bala and Keava started tending the cows together. Wandering along the forest they came to the beautiful grove of palmyre trees.
अध्याय ८०
कुशावर्तम् इति ख्यातं नराणां सर्वकामदम् कुशेनावर्तितं यत्र गौतमेन महात्मना
kuśāvartam iti khyātaṃ narāṇāṃ sarvakāmadam kuśenāvartitaṃ yatra gautamena mahātmanā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Asura Dhenuka occupied that palmyra grove after assuming the form of a donkey. Human flesh and beef consti¬ tuted his diet.
अध्याय ८०
कुशेनावर्तयित्वा तु आनयाम् आस तां मुनिः तत्र स्नानं च दानं च पितॄणां तृप्तिदायकम्
kuśenāvartayitvā tu ānayām āsa tāṃ muniḥ tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṝṇāṃ tṛptidāyakam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On seeing the beautiful palm grove richlyendowed with plenty of fruits, the cowherds became desirous of plucking those fruits. They said thus:
अध्याय ८०
नीलगङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा निःसृता नीलपर्वतात् तत्र स्नानादि यत् किंचित् करोति प्रयतो नरः
nīlagaṅgā saricchreṣṭhā niḥsṛtā nīlaparvatāt tatra snānādi yat kiṃcit karoti prayato naraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On hearing these words of the cowherd lads, Sariikar- sana and Krsna knocked clown the palm fruits to the ground.
अध्याय ८०
सर्वं तद् अक्षयं विद्यात् पितॄणां तृप्तिदायकम् विश्रुतं त्रिषु लोकेषु कपोतं तीर्थम् उत्तमम्
sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt pitṝṇāṃ tṛptidāyakam viśrutaṃ triṣu lokeṣu kapotaṃ tīrtham uttamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On hearing the sound of the falling palmyra fruits the evil-minded king of Asuras, a son of Diti who had assumed the form of a donkey came there in great fury.
अध्याय ८०
तस्य रूपं च वक्ष्यामि मुने शृणु महाफलम् तत्र ब्रह्मगिरौ कश्चिद् व्याधः परमदारुणः
tasya rūpaṃ ca vakṣyāmi mune śṛṇu mahāphalam tatra brahmagirau kaścid vyādhaḥ paramadāruṇaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As he fell down from the top of the palm tree the dead donkey brought with him many fruits on the Earth like a gust of wind bringing down clouds.
अध्याय ८०
हिनस्ति ब्राह्मणान् साधून् यतीन् गोपक्षिणो मृगान् एवंभूतः स पापात्मा क्रोधनो ऽनृतभाषणः
hinasti brāhmaṇān sādhūn yatīn gopakṣiṇo mṛgān evaṃbhūtaḥ sa pāpātmā krodhano 'nṛtabhāṣaṇaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Krsna and Balabhadra playfully seized other asuras too in the form of donkeys—this asura's kinsmen came there
अध्याय ८०
भीषणाकृतिर् अत्युग्रो नीलाक्षो ह्रस्वबाहुकः दन्तुरो नष्टनासाक्षो ह्रस्वपात् पृथुकुक्षिकः
bhīṣaṇākṛtir atyugro nīlākṣo hrasvabāhukaḥ danturo naṣṭanāsākṣo hrasvapāt pṛthukukṣikaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmins, thereafter without any obstruction the cows comfortably grazed fresh shoots of grass inthatpalmgrove where they had not been grazing before.
अध्याय ८०
ह्रस्वोदरो ह्रस्वभुजो विकृतो गर्दभस्वनः पाशहस्तः पापचित्तः पापिष्ठः सधनुः सदा
hrasvodaro hrasvabhujo vikṛto gardabhasvanaḥ pāśahastaḥ pāpacittaḥ pāpiṣṭhaḥ sadhanuḥ sadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then those two sons of Vasudeva much delighted after killing asura Dhenuka, went to the Bhandlra forest.
अध्याय ८०
तस्य भार्या तथाभूता अपत्यान्य् अपि नारद तया तु प्रेर्यमाणो ऽसौ विवेश गहनं वनम्
tasya bhāryā tathābhūtā apatyāny api nārada tayā tu preryamāṇo 'sau viveśa gahanaṃ vanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Jesting and shouting, singing and collecting the fruits of the trees those two noble boys shone splendidly like two bulls with tiny horns.
अध्याय ८०
स जघान मृगान् पापः पक्षिणो बहुरूपिणः पञ्जरे प्राक्षिपत् कांश्चिज् जीवमानांस् तथेतरान्
sa jaghāna mṛgān pāpaḥ pakṣiṇo bahurūpiṇaḥ pañjare prākṣipat kāṃścij jīvamānāṃs tathetarān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
An Asura named Pralamba, desirous of catching them, came there, even as both of them were sporting about thus. He was disguised as an ordinary cowherd.
अध्याय ८०
क्षुधया परितप्ताङ्गो विह्वलस् तृषया तथा भ्रान्तदेशो बहुतरं न्यवर्तत गृहं प्रति
kṣudhayā paritaptāṅgo vihvalas tṛṣayā tathā bhrāntadeśo bahutaraṃ nyavartata gṛhaṃ prati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He considered ways and means to find about a vulnerable point in them very quickly. He desired to kill Krsna and Balarama.
अध्याय ८०
ततो ऽपराह्णे संप्राप्ते निवृत्ते मधुमाधवे क्षणात् तडिद् गर्जितं च साभ्रं चैवाभवत् तदा
tato 'parāhṇe saṃprāpte nivṛtte madhumādhave kṣaṇāt taḍid garjitaṃ ca sābhraṃ caivābhavat tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Danava carried Samkarsana on his shoulders and walked quickly. He did not stop (at the stipulated plaee). He appeared like the cloud carrying the moon.
अध्याय ८०
ववौ वायुः साश्मवर्षो वारिधारातिभीषणः स गच्छंल् लुब्धकः श्रान्तः पन्थानं नावबुध्यत
vavau vāyuḥ sāśmavarṣo vāridhārātibhīṣaṇaḥ sa gacchaṃl lubdhakaḥ śrāntaḥ panthānaṃ nāvabudhyata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Unable to bear the weight of Rauhneya the excellent asura increased in size with his body like a cloud in the rainy season.
अध्याय ८०
जलं स्थलं गर्तम् अथो पन्थानम् अथवा दिशः न बुबोध तदा पापः श्रान्तः शरणम् अप्य् अथ
jalaṃ sthalaṃ gartam atho panthānam athavā diśaḥ na bubodha tadā pāpaḥ śrāntaḥ śaraṇam apy atha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then the sinner, exhausted, could not make out water, land, pit, path or directions, nor any refuge.
अध्याय ८०
क्व गच्छामि क्व तिष्ठेयं किं करोमीत्य् अचिन्तयत् सर्वेषां प्राणिनां प्राणान् आहर्ताहं यथान्तकः
kva gacchāmi kva tiṣṭheyaṃ kiṃ karomīty acintayat sarveṣāṃ prāṇināṃ prāṇān āhartāhaṃ yathāntakaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Where shall I go? Where shall I stay? What shall I do?" he thought. "I take the lives of all living beings, like Death.
अध्याय ८०
ममाप्य् अन्तकरं भूतं संप्राप्तं चाश्मवर्षणम् त्रातारं नैव पश्यामि शिलां वा वृक्षम् अन्तिके
mamāpy antakaraṃ bhūtaṃ saṃprāptaṃ cāśmavarṣaṇam trātāraṃ naiva paśyāmi śilāṃ vā vṛkṣam antike
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Now a hailstorm has come, a thing that brings my end. I see no protector, no rock or tree nearby."
अध्याय ८०
एवं बहुविधं व्याधो विचिन्त्यापश्यद् अन्तिके वने वनस्पतिम् इव नक्षत्राणां यथात्रिजम्
evaṃ bahuvidhaṃ vyādho vicintyāpaśyad antike vane vanaspatim iva nakṣatrāṇāṃ yathātrijam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thinking thus in many ways, the hunter saw near him in the forest a tree, like the lord of trees, as the moon is among stars,
अध्याय ८०
मृगाणां च यथा सिंहम् आश्रमाणां गृहाधिपम् इन्द्रियाणां मन इव त्रातारं प्राणिनां नगम्
mṛgāṇāṃ ca yathā siṃham āśramāṇāṃ gṛhādhipam indriyāṇāṃ mana iva trātāraṃ prāṇināṃ nagam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
as the lion among beasts, the householder among the stages of life, the mind among the senses — a tree, protector of creatures,
अध्याय ८०
श्रेष्ठं विटपिनं शुभ्रं शाखापल्लवमण्डितम् तम् आश्रित्योपविष्टो ऽभूत् क्लिन्नवासा स लुब्धकः
śreṣṭhaṃ viṭapinaṃ śubhraṃ śākhāpallavamaṇḍitam tam āśrityopaviṣṭo 'bhūt klinnavāsā sa lubdhakaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
an excellent, bright tree adorned with branches and shoots. Taking shelter under it, the hunter sat down in wet clothes,
अध्याय ८०
स्मरन् भार्याम् अपत्यानि जीवेयुर् अथवा न वा एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र चास्तं प्राप्तो दिवाकरः
smaran bhāryām apatyāni jīveyur athavā na vā etasminn antare tatra cāstaṃ prāpto divākaraḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
remembering his wife and children — whether they lived or not. Meanwhile the sun set there.
अध्याय ८०
तम् एव नगम् आश्रित्य कपोतो भार्यया सह पुत्रपौत्रैः परिवृतो ह्य् आस्ते तत्र नगोत्तमे
tam eva nagam āśritya kapoto bhāryayā saha putrapautraiḥ parivṛto hy āste tatra nagottame
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On that same tree a pigeon lived with his wife, surrounded by sons and grandsons, in that excellent tree,
अध्याय ८०
सुखेन निर्भयो भूत्वा सुतृप्तः प्रीत एव च बहवो वत्सरा याता वसतस् तस्य पक्षिणः
sukhena nirbhayo bhūtvā sutṛptaḥ prīta eva ca bahavo vatsarā yātā vasatas tasya pakṣiṇaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
happy and fearless, well satisfied and content; many years had passed as that bird dwelt there.
अध्याय ८०
पतिव्रता तस्य भार्या सुप्रीता तेन चैव हि कोटरे तन्नगे श्रेष्ठे जलवाय्वग्निवर्जिते
pativratā tasya bhāryā suprītā tena caiva hi koṭare tannage śreṣṭhe jalavāyvagnivarjite
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
His wife was devoted to him, and he well pleased with her; in a hollow of that excellent tree, free from water, wind and fire,
अध्याय ८०
भार्यापुत्रैः परिवृतः सर्वदास्ते कपोतकः तस्मिन् दिने दैववशात् कपोतश् च कपोतकी
bhāryāputraiḥ parivṛtaḥ sarvadāste kapotakaḥ tasmin dine daivavaśāt kapotaś ca kapotakī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the pigeon always stayed, surrounded by wife and sons. That day, by the force of fate, the pigeon and his mate
अध्याय ८०
भक्ष्यार्थं तु उभौ यातौ कपोतो नगम् अभ्यगात् सापि दैववशात् पुत्र पञ्जरस्थैव वर्तते
bhakṣyārthaṃ tu ubhau yātau kapoto nagam abhyagāt sāpi daivavaśāt putra pañjarasthaiva vartate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
both went for food; the pigeon returned to the tree, but she, by fate, my son, remained in a cage,
अध्याय ८०
गृहीता लुब्धकेनाथ जीवमानेव वर्तते कपोतको ऽप्य् अपत्यानि मातृहीनान्य् उदीक्ष्य च
gṛhītā lubdhakenātha jīvamāneva vartate kapotako 'py apatyāni mātṛhīnāny udīkṣya ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
caught by the hunter, still alive. The pigeon, seeing the children without their mother,
अध्याय ८०
वर्षं च भीषणं प्राप्तम् अस्तं यातो दिवाकरः स्वकोटरं तया हीनम् आलोक्य विललाप सः
varṣaṃ ca bhīṣaṇaṃ prāptam astaṃ yāto divākaraḥ svakoṭaraṃ tayā hīnam ālokya vilalāpa saḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the terrible rain having come and the sun having set, and seeing his hollow without her, lamented.
अध्याय ८०
तां बद्धां पञ्जरस्थां वा न बुबोध कपोतराट् अन्वारेभे कपोतो वै प्रियाया गुणकीर्तनम्
tāṃ baddhāṃ pañjarasthāṃ vā na bubodha kapotarāṭ anvārebhe kapoto vai priyāyā guṇakīrtanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The king of pigeons did not know she was bound in a cage; the pigeon began to praise the virtues of his beloved:
अध्याय ८०
नाद्याप्य् आयाति कल्याणी मम हर्षविवर्धिनी मम धर्मस्य जननी मम देहस्य चेश्वरी
nādyāpy āyāti kalyāṇī mama harṣavivardhinī mama dharmasya jananī mama dehasya ceśvarī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Even now she has not come, the auspicious one who increases my joy, the mother of my dharma, the mistress of my body,
अध्याय ८०
धर्मार्थकाममोक्षाणां सैव नित्यं सहायिनी तुष्टे हसन्ती रुष्टे च मम दुःखप्रमार्जनी
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ saiva nityaṃ sahāyinī tuṣṭe hasantī ruṣṭe ca mama duḥkhapramārjanī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
ever my helper in dharma, wealth, desire and liberation, smiling when I am pleased and wiping away my sorrow when I am angry,
अध्याय ८०
सखी मन्त्रेषु सा नित्यं मम वाक्यरता सदा नाद्याप्य् आयाति कल्याणी संप्रयाते ऽपि भास्करे
sakhī mantreṣu sā nityaṃ mama vākyaratā sadā nādyāpy āyāti kalyāṇī saṃprayāte 'pi bhāskare
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
my friend in counsel, ever devoted to my words — even now the auspicious one has not come, though the sun has set.
अध्याय ८०
न जानाति व्रतं मन्त्रं दैवं धर्मार्थम् एव च पतिव्रता पतिप्राणा पतिमन्त्रा पतिप्रिया
na jānāti vrataṃ mantraṃ daivaṃ dharmārtham eva ca pativratā patiprāṇā patimantrā patipriyā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
She knows no vow, mantra, deity, dharma or wealth other than her husband — devoted to her husband, whose life is her husband, whose counsel is her husband, who loves her husband —
अध्याय ८०
नाद्याप्य् आयाति कल्याणी किं करोमि क्व यामि वा किं मे गृहं काननं च तया हीनं हि दृश्यते
nādyāpy āyāti kalyāṇī kiṃ karomi kva yāmi vā kiṃ me gṛhaṃ kānanaṃ ca tayā hīnaṃ hi dṛśyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
even now the auspicious one has not come. What shall I do, where shall I go? What is my house or forest to me? Without her they look empty.
अध्याय ८०
तया युक्तं श्रिया युक्तं भीषणं वापि शोभनम् नाद्याप्य् आयाति मे कान्ता यया गृहम् उदीरितम्
tayā yuktaṃ śriyā yuktaṃ bhīṣaṇaṃ vāpi śobhanam nādyāpy āyāti me kāntā yayā gṛham udīritam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
With her it is joined with fortune, whether fearsome or fair. Even now my beloved has not come, by whom the house is called a house.
अध्याय ८०
विनानया न जीविष्ये त्यजे वापि प्रियां तनुम् किं कुर्वन्तु त्व् अपत्यानि लुप्तधर्मस् त्व् अहं पुनः
vinānayā na jīviṣye tyaje vāpi priyāṃ tanum kiṃ kurvantu tv apatyāni luptadharmas tv ahaṃ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Without her I will not live; I will give up my dear body. What will the children do? And I, again, have lost my dharma."
अध्याय ८०
एवं विलपतस् तस्य भर्तुर् वाक्यं निशम्य सा पञ्जरस्थैव सा वाक्यं भर्तारम् इदम् अब्रवीत्
evaṃ vilapatas tasya bhartur vākyaṃ niśamya sā pañjarasthaiva sā vākyaṃ bhartāram idam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing her husband lamenting thus, she, still in the cage, spoke these words to her husband:
अध्याय ८०
अत्राहम् अस्मि बद्धैव विवशास्मि खगोत्तम आनीताहं लुब्धकेन बद्धा पाशैर् महामते
atrāham asmi baddhaiva vivaśāsmi khagottama ānītāhaṃ lubdhakena baddhā pāśair mahāmate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I am here, bound and helpless, O best of birds; I have been brought by the hunter and bound with nooses, O wise one.
अध्याय ८०
धन्यास्म्य् अनुगृहीतास्मि पतिर् वक्ति गुणान् मम सतो वाप्य् असतो वापि कृतार्थाहं न संशयः
dhanyāsmy anugṛhītāsmi patir vakti guṇān mama sato vāpy asato vāpi kṛtārthāhaṃ na saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I am blessed and favoured that my husband speaks of my virtues, whether present or not; I am fulfilled, without doubt.
अध्याय ८०
तुष्टे भर्तरि नारीणां तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः विपर्यये तु नारीणाम् अवश्यं नाशम् आप्नुयात्
tuṣṭe bhartari nārīṇāṃ tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ viparyaye tu nārīṇām avaśyaṃ nāśam āpnuyāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When the husband is pleased, all the deities are pleased with women; in the opposite case women surely meet destruction.
अध्याय ८०
त्वं दैवं त्वं प्रभुर् मह्यं त्वं सुहृत् त्वं परायणम् त्वं व्रतं त्वं परं ब्रह्म स्वर्गो मोक्षस् त्वम् एव च
tvaṃ daivaṃ tvaṃ prabhur mahyaṃ tvaṃ suhṛt tvaṃ parāyaṇam tvaṃ vrataṃ tvaṃ paraṃ brahma svargo mokṣas tvam eva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You are my god, my lord, my friend, my refuge; you are my vow, the supreme Brahman, heaven and liberation.
अध्याय ८०
मा चिन्तां कुरु कल्याण धर्मे बुद्धिं स्थिरां कुरु त्वत्प्रसादाच् च भुक्ता हि भोगाश् च विविधा मया अलं खेदेन मज्जेन धर्मे बुद्धिं कुरु स्थिराम्
mā cintāṃ kuru kalyāṇa dharme buddhiṃ sthirāṃ kuru tvatprasādāc ca bhuktā hi bhogāś ca vividhā mayā alaṃ khedena majjena dharme buddhiṃ kuru sthirām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Do not grieve, auspicious one; make your mind firm in dharma. By your grace I have enjoyed various pleasures. Enough of grief; do not sink; make your mind firm in dharma."
अध्याय ८०
इति श्रुत्वा प्रियावाक्यम् उत्ततार नगोत्तमात् यत्र सा पञ्जरस्था तु कपोती वर्तते त्वरम्
iti śrutvā priyāvākyam uttatāra nagottamāt yatra sā pañjarasthā tu kapotī vartate tvaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing his beloved's words, he quickly came down from the excellent tree to where the pigeon hen was in the cage.
अध्याय ८०
ताम् आगत्य प्रियां दृष्ट्वा मृतवच् चापि लुब्धकम् मोचयामीति ताम् आह निश्चेष्टो लुब्धको ऽधुना
tām āgatya priyāṃ dṛṣṭvā mṛtavac cāpi lubdhakam mocayāmīti tām āha niśceṣṭo lubdhako 'dhunā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Coming to her, seeing his beloved and the hunter lying as if dead, he said to her, "I will free you; the hunter is now motionless."
अध्याय ८०
मा मुञ्चस्व महाभाग ज्ञात्वा संबन्धम् अस्थिरम् लुब्धानां खेचरा ह्य् अन्नं जीवो जीवस्य चाशनम्
mā muñcasva mahābhāga jñātvā saṃbandham asthiram lubdhānāṃ khecarā hy annaṃ jīvo jīvasya cāśanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Do not free me, illustrious one, knowing that relationships are impermanent; birds are food for hunters, and life is the food of life.
अध्याय ८०
नापराधं स्मराम्य् अस्य धर्मबुद्धिं स्थिरां कुरु गुरुर् अग्निर् द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः
nāparādhaṃ smarāmy asya dharmabuddhiṃ sthirāṃ kuru gurur agnir dvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I do not remember his offence; make your mind firm in dharma. Fire is the teacher of the twice-born, and the brahmin the teacher of the classes;
अध्याय ८०
पतिर् एव गुरुः स्त्रीणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः अभ्यागतम् अनुप्राप्तं वचनैस् तोषयन्ति ये
patir eva guruḥ strīṇāṃ sarvasyābhyāgato guruḥ abhyāgatam anuprāptaṃ vacanais toṣayanti ye
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the husband alone is the teacher of women, and the guest is the teacher of all. Those who please a guest who has come with their words —
अध्याय ८०
तेषां वागीश्वरी देवी तृप्ता भवति निश्चितम् तस्यान्नस्य प्रदानेन शक्रस् तृप्तिम् अवाप्नुयात्
teṣāṃ vāgīśvarī devī tṛptā bhavati niścitam tasyānnasya pradānena śakras tṛptim avāpnuyāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the goddess of speech is surely satisfied with them; by giving him food, Shakra is satisfied;
अध्याय ८०
पितरः पादशौचेन अन्नाद्येन प्रजापतिः तस्योपचाराद् वै लक्ष्मीर् विष्णुना प्रीतिम् आप्नुयात्
pitaraḥ pādaśaucena annādyena prajāpatiḥ tasyopacārād vai lakṣmīr viṣṇunā prītim āpnuyāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
by washing his feet the ancestors, by food and the like Prajapati; by serving him Lakshmi with Vishnu is pleased;
अध्याय ८०
शयने सर्वदेवास् तु तस्मात् पूज्यतमो ऽतिथिः अभ्यागतम् अनुश्रान्तं सूर्योढं गृहम् आगतम् तं विद्याद् देवरूपेण सर्वक्रतुफलो ह्य् असौ
śayane sarvadevās tu tasmāt pūjyatamo 'tithiḥ abhyāgatam anuśrāntaṃ sūryoḍhaṃ gṛham āgatam taṃ vidyād devarūpeṇa sarvakratuphalo hy asau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
by giving him a bed all the gods; therefore the guest is most worthy of honour. A guest who is weary, who has come to the house at sunset, should be known as a god in form, for he brings the fruit of all sacrifices.
अध्याय ८०
अभ्यागतं श्रान्तम् अनुव्रजन्ति देवाश् च सर्वे पितरो ऽग्नयश् च तस्मिन् हि तृप्ते मुदम् आप्नुवन्ति गते निराशे ऽपि च ते निराशाः
abhyāgataṃ śrāntam anuvrajanti devāś ca sarve pitaro 'gnayaś ca tasmin hi tṛpte mudam āpnuvanti gate nirāśe 'pi ca te nirāśāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
All the gods, ancestors and fires follow a weary guest; when he is satisfied they rejoice, and when he goes away disappointed, they too are disappointed.
अध्याय ८०
तस्मात् सर्वात्मना कान्त दुःखं त्यक्त्वा शमं व्रज कृत्वा तिष्ठ शुभां बुद्धिं धर्मकृत्यं समाचर
tasmāt sarvātmanā kānta duḥkhaṃ tyaktvā śamaṃ vraja kṛtvā tiṣṭha śubhāṃ buddhiṃ dharmakṛtyaṃ samācara
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Therefore, beloved, with all your being give up grief and become calm; keep a good mind and do the work of dharma.
अध्याय ८०
उपकारो ऽपकारश् च प्रवराव् इति संमतौ उपकारिषु सर्वो ऽपि करोत्य् उपकृतिं पुनः
upakāro 'pakāraś ca pravarāv iti saṃmatau upakāriṣu sarvo 'pi karoty upakṛtiṃ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Help and harm are both considered excellent; everyone helps those who help them in return,
अध्याय ८०
अपकारिषु यः साधुः पुण्यभाक् स उदाहृतः
apakāriṣu yaḥ sādhuḥ puṇyabhāk sa udāhṛtaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
but the good man who helps those who harm him is declared to partake of merit."
अध्याय ८०
आवयोर् अनुरूपं च त्वयोक्तं साधु मन्यसे किंतु वक्तव्यम् अप्य् अस्ति तच् छृणुष्व वरानने
āvayor anurūpaṃ ca tvayoktaṃ sādhu manyase kiṃtu vaktavyam apy asti tac chṛṇuṣva varānane
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What you have said befits us both, and you think rightly; but there is something to be said too — hear it, fair-faced one.
अध्याय ८०
सहस्रं भरते कश्चिच् छतम् अन्यो दशापरः आत्मानं च सुखेनान्यो वयं कष्टोदरंभराः
sahasraṃ bharate kaścic chatam anyo daśāparaḥ ātmānaṃ ca sukhenānyo vayaṃ kaṣṭodaraṃbharāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Someone supports a thousand, another a hundred, another ten, another himself in comfort; we fill our bellies with difficulty.
अध्याय ८०
गर्तधान्यधनाः केचित् कुशूलधनिनो ऽपरे घटक्षिप्तधनाः केचिच् चञ्चुक्षिप्तधना वयम्
gartadhānyadhanāḥ kecit kuśūladhanino 'pare ghaṭakṣiptadhanāḥ kecic cañcukṣiptadhanā vayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Some have wealth of grain in pits, others wealth in granaries, some wealth stored in jars; our wealth is what we carry in our beaks.
अध्याय ८०
पूजयामि कथं श्रान्तम् अभ्यागतम् इमं शुभे
pūjayāmi kathaṃ śrāntam abhyāgatam imaṃ śubhe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
How can I honour this weary guest, dear one?"
अध्याय ८०
अग्निर् आपः शुभा वाणी तृणकाष्ठादिकं च यत् एतद् अप्य् अर्थिने देयं शीतार्तो लुब्धकस् त्व् अयम्
agnir āpaḥ śubhā vāṇī tṛṇakāṣṭhādikaṃ ca yat etad apy arthine deyaṃ śītārto lubdhakas tv ayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Fire, water, kind words, and whatever grass and wood there is — these too should be given to one in need; and this hunter is tormented by cold."
अध्याय ८०
एतच् छ्रुत्वा प्रियावाक्यं वृक्षम् आरुह्य पक्षिराट् आलोकयाम् आस तदा वह्निं दूरं ददर्श ह
etac chrutvā priyāvākyaṃ vṛkṣam āruhya pakṣirāṭ ālokayām āsa tadā vahniṃ dūraṃ dadarśa ha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing his beloved's words, the king of birds climbed the tree and looked about; then he saw a fire far away.
अध्याय ८०
स तु गत्वा वह्निदेशं चञ्चुनोल्मुकम् आहरत् पुरो ऽग्निं ज्वालयाम् आस लुब्धकस्य कपोतकः
sa tu gatvā vahnideśaṃ cañcunolmukam āharat puro 'gniṃ jvālayām āsa lubdhakasya kapotakaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Going to the place of the fire, he brought a firebrand in his beak, and the pigeon lit a fire before the hunter.
अध्याय ८०
शुष्ककाष्ठानि पर्णानि तृणानि च पुनः पुनः अग्नौ निक्षेपयाम् आस निशीथे स कपोतराट्
śuṣkakāṣṭhāni parṇāni tṛṇāni ca punaḥ punaḥ agnau nikṣepayām āsa niśīthe sa kapotarāṭ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Again and again that king of pigeons threw dry wood, leaves and grass into the fire at midnight.
अध्याय ८०
तम् अग्निं ज्वलितं दृष्ट्वा लुब्धकः शीतदुःखितः अवशानि स्वकाङ्गानि प्रताप्य सुखम् आप्तवान्
tam agniṃ jvalitaṃ dṛṣṭvā lubdhakaḥ śītaduḥkhitaḥ avaśāni svakāṅgāni pratāpya sukham āptavān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing the fire blazing, the hunter, suffering from cold, warmed his numbed limbs and found comfort.
अध्याय ८०
क्षुधाग्निना दह्यमानं व्याधं दृष्ट्वा कपोतकी मा मुञ्चस्व महाभाग इति भर्तारम् अब्रवीत्
kṣudhāgninā dahyamānaṃ vyādhaṃ dṛṣṭvā kapotakī mā muñcasva mahābhāga iti bhartāram abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing the hunter burning with the fire of hunger, the pigeon hen said to her husband, "Do not free me, illustrious one;
अध्याय ८०
स्वशरीरेण दुःखार्तं लुब्धकं प्रीणयामि तम् इष्टातिथीनां ये लोकास् तांस् त्वं प्राप्नुहि सुव्रत
svaśarīreṇa duḥkhārtaṃ lubdhakaṃ prīṇayāmi tam iṣṭātithīnāṃ ye lokās tāṃs tvaṃ prāpnuhi suvrata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I will satisfy the suffering hunter with my own body; may you attain the worlds of those who honour guests, O one of good vows."
अध्याय ८०
मयि तिष्ठति नैवायं तव धर्मो विधीयते इष्टातिथिर् भवामीह अनुजानीहि मां शुभे
mayi tiṣṭhati naivāyaṃ tava dharmo vidhīyate iṣṭātithir bhavāmīha anujānīhi māṃ śubhe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"While I remain, this is not your dharma; I will be the honoured host here; give me leave, auspicious one."
अध्याय ८०
इत्य् उक्त्वाग्निं त्रिर् आवर्त्य स्मरन् देवं चतुर्भुजम् विश्वात्मकं महाविष्णुं शरण्यं भक्तवत्सलम्
ity uktvāgniṃ trir āvartya smaran devaṃ caturbhujam viśvātmakaṃ mahāviṣṇuṃ śaraṇyaṃ bhaktavatsalam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having said this, he circled the fire three times, remembering the four-armed god, the great Vishnu whose self is the universe, the refuge, loving to his devotees,
अध्याय ८०
यथासुखं जुषस्वेति वदन्न् अग्निं तथाविशत् तं दृष्ट्वाग्नौ क्षिप्तजीवं लुब्धको वाक्यम् अब्रवीत्
yathāsukhaṃ juṣasveti vadann agniṃ tathāviśat taṃ dṛṣṭvāgnau kṣiptajīvaṃ lubdhako vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and saying "Enjoy as you please," he entered the fire. Seeing him cast his life into the fire, the hunter said:
अध्याय ८०
अहो मानुषदेहस्य धिग् जीवितम् इदं मम यद् इदं पक्षिराजेन मदर्थे साहसं कृतम्
aho mānuṣadehasya dhig jīvitam idaṃ mama yad idaṃ pakṣirājena madarthe sāhasaṃ kṛtam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Ah, shame on this human body and on this life of mine, since this bold deed has been done by the king of birds for my sake."
अध्याय ८०
एवं ब्रुवन्तं तं लुब्धं पक्षिणी वाक्यम् अब्रवीत्
evaṃ bruvantaṃ taṃ lubdhaṃ pakṣiṇī vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the hunter spoke thus, the bird said:
अध्याय ८०
मां त्वं मुञ्च महाभाग दूरं यात्य् एष मे पतिः
māṃ tvaṃ muñca mahābhāga dūraṃ yāty eṣa me patiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Release me, illustrious one; this husband of mine is going far away."
अध्याय ८०
तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा पञ्जरस्थां कपोतकीम् लुब्धको मोचयाम् आस तरसा भीतवत् तदा
tasyās tad vacanaṃ śrutvā pañjarasthāṃ kapotakīm lubdhako mocayām āsa tarasā bhītavat tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing her words, the hunter quickly, as if afraid, released the pigeon hen from the cage.
अध्याय ८०
सापि प्रदक्षिणं कृत्वा पतिम् अग्निं तदा जगौ
sāpi pradakṣiṇaṃ kṛtvā patim agniṃ tadā jagau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
She too, having circumambulated her husband and the fire, then said:
अध्याय ८०
स्त्रीणाम् अयं परो धर्मो यद् भर्तुर् अनुवेशनम् वेदे च विहितो मार्गः सर्वलोकेषु पूजितः
strīṇām ayaṃ paro dharmo yad bhartur anuveśanam vede ca vihito mārgaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This is the highest dharma of women, that they follow their husband; it is the path prescribed in the Veda and honoured in all worlds.
अध्याय ८०
व्यालग्राही यथा व्यालं बिलाद् उद्धरते बलात् एवं त्व् अनुगता नारी सह भर्त्रा दिवं व्रजेत्
vyālagrāhī yathā vyālaṃ bilād uddharate balāt evaṃ tv anugatā nārī saha bhartrā divaṃ vrajet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As a snake-catcher forcibly draws a snake from its hole, so a woman who follows her husband goes with him to heaven.
अध्याय ८०
तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटी च यानि रोमाणि मानुषे तावत्कालं वसेत् स्वर्गे भर्तारं यानुगच्छति
tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭī ca yāni romāṇi mānuṣe tāvatkālaṃ vaset svarge bhartāraṃ yānugacchati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
She who follows her husband dwells in heaven as long as there are hairs on a human body — three and a half crores."
अध्याय ८०
नमस्कृत्वा भुवं देवान् गङ्गां चापि वनस्पतीन् आश्वास्य तान्य् अपत्यानि लुब्धकं वाक्यम् अब्रवीत्
namaskṛtvā bhuvaṃ devān gaṅgāṃ cāpi vanaspatīn āśvāsya tāny apatyāni lubdhakaṃ vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having bowed to the earth, the gods, the Ganga and the trees, and comforted her children, she said to the hunter:
अध्याय ८०
त्वत्प्रसादान् महाभाग उपपन्नं ममेदृशम् अपत्यानां क्षमस्वेह भर्त्रा यामि त्रिविष्टपम्
tvatprasādān mahābhāga upapannaṃ mamedṛśam apatyānāṃ kṣamasveha bhartrā yāmi triviṣṭapam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"By your grace, illustrious one, this has come about for me; forgive my children here; I go with my husband to heaven."
अध्याय ८०
इत्य् उक्त्वा पक्षिणी साध्वी प्रविवेश हुताशनम् प्रविष्टायां हुतवहे जयशब्दो न्यवर्तत
ity uktvā pakṣiṇī sādhvī praviveśa hutāśanam praviṣṭāyāṃ hutavahe jayaśabdo nyavartata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Having said this, the virtuous bird entered the fire; when she entered the fire, cries of victory arose.
अध्याय ८०
गगने सूर्यसंकाशं विमानम् अतिशोभनम् तदारूढौ सुरनिभौ दंपती ददृशे ततः
gagane sūryasaṃkāśaṃ vimānam atiśobhanam tadārūḍhau suranibhau daṃpatī dadṛśe tataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then in the sky was seen a very beautiful celestial car like the sun, and the couple seated in it, resembling gods.
अध्याय ८०
हर्षेण प्रोचतुर् उभौ लुब्धकं विस्मयान्वितम्
harṣeṇa procatur ubhau lubdhakaṃ vismayānvitam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Both joyfully spoke to the astonished hunter:
अध्याय ८०
गच्छावस् त्रिदशस्थानम् आपृष्टो ऽसि महामते आवयोः स्वर्गसोपानम् अतिथिस् त्वं नमो ऽस्तु ते
gacchāvas tridaśasthānam āpṛṣṭo 'si mahāmate āvayoḥ svargasopānam atithis tvaṃ namo 'stu te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"We are going to the abode of the gods; we take leave of you, O wise one. You, our guest, are our stairway to heaven; salutation to you."
अध्याय ८०
विमानवरम् आरूढौ तौ दृष्ट्वा लुब्धको ऽपि सः सधनुः पञ्जरं त्यक्त्वा कृताञ्जलिर् अभाषत
vimānavaram ārūḍhau tau dṛṣṭvā lubdhako 'pi saḥ sadhanuḥ pañjaraṃ tyaktvā kṛtāñjalir abhāṣata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing them mounted on the excellent car, the hunter too, casting away his bow and cage, spoke with joined palms:
अध्याय ८०
न त्यक्तव्यो महाभागौ देयं किंचिद् अजानते अहम् अत्रातिथिर् मान्यो निष्कृतिं वक्तुम् अर्हथः
na tyaktavyo mahābhāgau deyaṃ kiṃcid ajānate aham atrātithir mānyo niṣkṛtiṃ vaktum arhathaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I should not be abandoned, illustrious ones; something must be given to the ignorant. I, your guest here, am to be honoured; please tell me an expiation."
अध्याय ८०
गौतमीं गच्छ भद्रं ते तस्याः पापं निवेदय तत्रैवाप्लवनात् पक्षं सर्वपापैर् विमोक्ष्यसे
gautamīṃ gaccha bhadraṃ te tasyāḥ pāpaṃ nivedaya tatraivāplavanāt pakṣaṃ sarvapāpair vimokṣyase
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Go to the Gautami, blessings on you; confess your sin to her; by bathing there for a fortnight you will be freed from all sins.
अध्याय ८०
मुक्तपापः पुनस् तत्र गङ्गायाम् अवगाहने अश्वमेधफलं पुण्यं प्राप्य पुण्यो भविष्यसि
muktapāpaḥ punas tatra gaṅgāyām avagāhane aśvamedhaphalaṃ puṇyaṃ prāpya puṇyo bhaviṣyasi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Freed from sin, by bathing again in the Ganga there, you will obtain the merit of a horse sacrifice and become holy.
अध्याय ८०
सरिद्वरायां गौतम्यां ब्रह्मविष्ण्वीशसंभुवि पुनर् आप्लवनाद् एव त्यक्त्वा देहं मलीमसम्
saridvarāyāṃ gautamyāṃ brahmaviṣṇvīśasaṃbhuvi punar āplavanād eva tyaktvā dehaṃ malīmasam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In the Gautami, best of rivers, born of Brahma, Vishnu and Ishvara, by bathing again, casting off your impure body,
अध्याय ८०
विमानवरम् आरूढः स्वर्गं गन्तास्य् असंशयम्
vimānavaram ārūḍhaḥ svargaṃ gantāsy asaṃśayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
you will mount an excellent celestial car and go to heaven without doubt."
अध्याय ८०
तच् छ्रुत्वा वचनं ताभ्यां तथा चक्रे स लुब्धकः विमानवरम् आरूढो दिव्यरूपधरो ऽभवत्
tac chrutvā vacanaṃ tābhyāṃ tathā cakre sa lubdhakaḥ vimānavaram ārūḍho divyarūpadharo 'bhavat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing their words, the hunter did so; mounting an excellent celestial car, he took on a divine form,
अध्याय ८०
दिव्यमाल्याम्बरधरः पूज्यमानो ऽप्सरोगणैः कपोतश् च कपोती च तृतीयो लुब्धकस् तथा गङ्गायाश् च प्रभावेण सर्वे वै दिवम् आक्रमन्
divyamālyāmbaradharaḥ pūjyamāno 'psarogaṇaiḥ kapotaś ca kapotī ca tṛtīyo lubdhakas tathā gaṅgāyāś ca prabhāveṇa sarve vai divam ākraman
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
wearing divine garlands and garments, honoured by hosts of Apsarases; the pigeon, the pigeon hen and the hunter as the third — all went to heaven by the power of the Ganga.
अध्याय ८०
ततः प्रभृति तत् तीर्थं कापोतम् इति विश्रुतम् तत्र स्नानं च दानं च पितृपूजनम् एव च
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kāpotam iti viśrutam tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṛpūjanam eva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From then on that holy place has been famed as Kapota; bathing, giving and worship of the ancestors there,
अध्याय ८०
जपयज्ञादिकं कर्म तद् आनन्त्याय कल्पते
japayajñādikaṃ karma tad ānantyāya kalpate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and rites such as recitation and sacrifice, lead to endless merit.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 80
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.