अध्याय ८७
अहल्यासंगमं चेह तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् शृणु सम्यङ् मुनिश्रेष्ठ तत्र वृत्तम् इदं यथा
ahalyāsaṃgamaṃ ceha tīrthaṃ trailokyapāvanam śṛṇu samyaṅ muniśreṣṭha tatra vṛttam idaṃ yathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thereafter, Krsna saw a hump-backed lady in the prime of her youth, coming along the royal high-way with the vessel of unguent in her hand.
अध्याय ८७
कौतुकेनातिमहता मया पूर्वं मुनीश्वर सृष्टा कन्या बहुविधा रूपवत्यो गुणान्विताः
kautukenātimahatā mayā pūrvaṃ munīśvara sṛṣṭā kanyā bahuvidhā rūpavatyo guṇānvitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Krsna gracefully said to her:—"O lady with the eyes like the blue lotus, to whom is this unguent being taken by you? Speak the truth.
अध्याय ८७
तासाम् एकां श्रेष्ठतमां निर्ममे शुभलक्षणाम् तां बालां चारुसर्वाङ्गीं दृष्ट्वा रूपगुणान्विताम्
tāsām ekāṃ śreṣṭhatamāṃ nirmame śubhalakṣaṇām tāṃ bālāṃ cārusarvāṅgīṃ dṛṣṭvā rūpaguṇānvitām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O loving one, why don't you know me? I have been employed by Kamsa in the task of preparing unguents. I am well known as Naikavakra.
अध्याय ८७
को वास्याः पोषणे शक्त इति मे बुद्धिर् आविशत् न दैत्यानां सुराणां च न मुनीनां तथैव च
ko vāsyāḥ poṣaṇe śakta iti me buddhir āviśat na daityānāṃ surāṇāṃ ca na munīnāṃ tathaiva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The unguent ground and pasted by anyone else is not conducive to the delight of Kamsa. I am highly favoured by him and I am given much wealth too.
अध्याय ८७
नास्त्य् अस्याः पोषणे शक्तिर् इति मे बुद्धिर् अन्वभूत् गुणज्येष्ठाय विप्राय तपोयुक्ताय धीमते
nāsty asyāḥ poṣaṇe śaktir iti me buddhir anvabhūt guṇajyeṣṭhāya viprāya tapoyuktāya dhīmate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
May this fragrant unguent beautiful and befitting kings, be given to us at least as much as will suffice our bodies.
अध्याय ८७
सर्वलक्षणयुक्ताय वेदवेदाङ्गवेदिने गौतमाय महाप्राज्ञाम् अददां पोषणाय ताम्
sarvalakṣaṇayuktāya vedavedāṅgavedine gautamāya mahāprājñām adadāṃ poṣaṇāya tām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On hearing that, she spoke to Kr?na with respect and eagerness "May it be taken." She gave them unguent enough for their bodies.
अध्याय ८७
पालयस्व मुनिश्रेष्ठ यावद् आप्स्यति यौवनम् यौवनस्थां पुनः साध्वीम् आनयेथा ममान्तिकम्
pālayasva muniśreṣṭha yāvad āpsyati yauvanam yauvanasthāṃ punaḥ sādhvīm ānayethā mamāntikam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Embellished and smeared with the unguents, the two leading mainly ones shone like a white and a black cloud adorned with the rain-bow.
अध्याय ८७
एवम् उक्त्वा गौतमाय प्रादां कन्यां सुमध्यमाम् ताम् आदाय मुनिश्रेष्ठ तपसा हतकल्मषः
evam uktvā gautamāya prādāṃ kanyāṃ sumadhyamām tām ādāya muniśreṣṭha tapasā hatakalmaṣaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Krsna then pulled both of her legs and made her straight. With the body straightened she became the most excellent one among women.
अध्याय ८७
तां पोषयित्वा विधिवद् अलंकृत्य ममान्तिकम् निर्विकारो मुनिश्रेष्ठो ह्य् अहल्याम् आनयत् तदा
tāṃ poṣayitvā vidhivad alaṃkṛtya mamāntikam nirvikāro muniśreṣṭho hy ahalyām ānayat tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In a charming ajnd graceful manner she caught hold of Krsna by his robes and said in lingering words couched in love
अध्याय ८७
तां दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शक्राग्निवरुणादयः मम देया सुरेशान इत्य् ऊचुस् ते पृथक् पृथक्
tāṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve śakrāgnivaruṇādayaḥ mama deyā sureśāna ity ūcus te pṛthak pṛthak
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I will come to your house", said Krsna to her and bade her farewell. Looking at Rama's face he laughed aloud.
अध्याय ८७
तथैव मुनयः साध्या दानवा यक्षराक्षसाः तान् सर्वान् आगतान् दृष्ट्वा कन्यार्थम् अथ संगतान्
tathaiva munayaḥ sādhyā dānavā yakṣarākṣasāḥ tān sarvān āgatān dṛṣṭvā kanyārtham atha saṃgatān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
With their bodies embellished and smeared with un¬ guents, clad in blue and yellow garments and with their hand¬ some features enhanced by garlands of flowers of various colours—the two went towards the chamber of bows.
अध्याय ८७
इन्द्रस्य तु विशेषेण महांश् चाभूत् तदा ग्रहः गौतमस्य तु माहात्म्यं गाम्भीर्यं धैर्यम् एव च
indrasya tu viśeṣeṇa mahāṃś cābhūt tadā grahaḥ gautamasya tu māhātmyaṃ gāmbhīryaṃ dhairyam eva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The two cowherd boys have come. They are the destroyers of my life. Just in my presence they should be killed by you iii a wrestling bout.
अध्याय ८७
स्मृत्वा सुविस्मितो भूत्वा ममैवम् अभवत् सुधीः देयेयं गौतमायैव नान्ययोग्या शुभानना
smṛtvā suvismito bhūtvā mamaivam abhavat sudhīḥ deyeyaṃ gautamāyaiva nānyayogyā śubhānanā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
If they are destroyed in a mutual combat by you, I will be satisfied and will give you all desired benefits. This cannot be otherwise, O strong ones.
अध्याय ८७
तस्माऐ एव तु तां दास्ये तथाप्य् एवम् अचिन्तयम् सर्वेषां च मतिर् धैर्यं मथितं बालयानया
tasmāai eva tu tāṃ dāsye tathāpy evam acintayam sarveṣāṃ ca matir dhairyaṃ mathitaṃ bālayānayā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whether by just or unjust means, these enemies of mine should be killed by you. By their death the kingdom will be common to you both."
अध्याय ८७
अहल्येति सुरैः प्रोक्तं मया च ऋषिभिस् तदा देवान् ऋषींस् तदा वीक्ष्य मया तत्रोक्तम् उच्चकैः
ahalyeti suraiḥ proktaṃ mayā ca ṛṣibhis tadā devān ṛṣīṃs tadā vīkṣya mayā tatroktam uccakaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then all the citizens occupied the common couches and seats and the kings occupied the royal couches and sofas along with their attendants.
अध्याय ८७
तस्मै सा दीयते सुभ्रूर् यः पृथिव्याः प्रदक्षिणाम् कृत्वोपतिष्ठते पूर्वं न चान्यस्मै पुनः पुनः
tasmai sā dīyate subhrūr yaḥ pṛthivyāḥ pradakṣiṇām kṛtvopatiṣṭhate pūrvaṃ na cānyasmai punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The wrestlers, umpires and judges were kept in the middle of the stage by Kamsa, very near him. Kamsa himself occupied a raised sofa.
अध्याय ८७
ततः सर्वे सुरगणाः श्रुत्वा वाक्यं मयेरितम् अहल्यार्थं सुरा जग्मुः पृथिव्याश् च प्रदक्षिणे
tataḥ sarve suragaṇāḥ śrutvā vākyaṃ mayeritam ahalyārthaṃ surā jagmuḥ pṛthivyāś ca pradakṣiṇe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Separate couches, seats and platforms were assigned to the residents of the royal harem, the chief courtesans and the ordinary ladies of the city.
अध्याय ८७
गतेषु सुरसंघेषु गौतमो ऽपि मुनीश्वर प्रयत्नम् अकरोत् किंचिद् अहल्यार्थम् इमं तथा
gateṣu surasaṃgheṣu gautamo 'pi munīśvara prayatnam akarot kiṃcid ahalyārtham imaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Nandagopa and other cowherds were seated in their (specially reserved) couches. Akrura and Vasudeva occupied extremities of the platform.
अध्याय ८७
एतस्मिन्न् अन्तरे ब्रह्मन् सुरभिः सर्वकामधुक् अर्धप्रसूता ह्य् अभवत् तां ददर्श स गौतमः
etasminn antare brahman surabhiḥ sarvakāmadhuk ardhaprasūtā hy abhavat tāṃ dadarśa sa gautamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In the middle of the common ladies of the city was seated Devaki who was very fond of her son. Though it be the time of death, I shall see the face of my son.
अध्याय ८७
तस्याः प्रदक्षिणं चक्रे इयम् उर्वीति संस्मरन् लिङ्गस्य च सुरेशस्य प्रदक्षिणम् अथाकरोत्
tasyāḥ pradakṣiṇaṃ cakre iyam urvīti saṃsmaran liṅgasya ca sureśasya pradakṣiṇam athākarot
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This is the boy by whom the terrible ogress Putana had been killed; he by whom the cart had been upset and the pair of Arjuna trees were broken."
अध्याय ८७
तयोः प्रदक्षिणं कृत्वा गौतमो मुनिसत्तमः सर्वेषां चैव देवानाम् एकं चापि प्रदक्षिणम्
tayoḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā gautamo munisattamaḥ sarveṣāṃ caiva devānām ekaṃ cāpi pradakṣiṇam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This is the boy who mounted the serpent Kaliya and danced; this is he by whom the great mountain Govardhana was lifted up and held for seven nights."
अध्याय ८७
नैवाभवद् भुवो गन्तुः संजातं द्वितयं मम एवं निश्चित्य स मुनिर् ममान्तिकम् अथाभ्यगात्
naivābhavad bhuvo gantuḥ saṃjātaṃ dvitayaṃ mama evaṃ niścitya sa munir mamāntikam athābhyagāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Here is seen that Krsna the noble lord, by whom the wicked asuras Arista, Dhenuka and Kesin were playfully slain."
अध्याय ८७
नमस्कृत्वाब्रवीद् वाक्यं गौतमो मां महामतिः कमलासन विश्वात्मन् नमस् ते ऽस्तु पुनः पुनः
namaskṛtvābravīd vākyaṃ gautamo māṃ mahāmatiḥ kamalāsana viśvātman namas te 'stu punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This lad of great arms is Balarama, his elder brother. He sportingly goes ahead delighting the minds and eyes of the womenfolk."
अध्याय ८७
प्रदक्षिणीकृता ब्रह्मन् मयेयं वसुधाखिला यद् अत्र युक्तं देवेश जानीते तद् भवान् स्वयम्
pradakṣiṇīkṛtā brahman mayeyaṃ vasudhākhilā yad atra yuktaṃ deveśa jānīte tad bhavān svayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"It is he who is mentioned by wisemen who survey the topics in the Puranas as follows "Gopala will redeem the entire Yadava family".
अध्याय ८७
मया तु ध्यानयोगेन ज्ञात्वा गौतमम् अब्रवम् तवैव दीयते सुभ्रूः प्रदक्षिणम् इदं कृतम्
mayā tu dhyānayogena jñātvā gautamam abravam tavaiva dīyate subhrūḥ pradakṣiṇam idaṃ kṛtam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"He is that part of Visnu which has incarnated on the Earth; of Visnu who is identical with everyone; of Visnu who is the source of origin of everything. Indeed he is the dispeller of burden of the Earth".
अध्याय ८७
धर्मं जानीहि विप्रर्षे दुर्ज्ञेयं निगमैर् अपि अर्धप्रसूता सुरभिः सप्तद्वीपवती मही
dharmaṃ jānīhi viprarṣe durjñeyaṃ nigamair api ardhaprasūtā surabhiḥ saptadvīpavatī mahī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When Rama and Krsna were described thus, the breasts of DevakI instantaneously exuded milk due to affection.
अध्याय ८७
कृता प्रदक्षिणा तस्याः पृथिव्याः सा कृता भवेत् लिङ्गं प्रदक्षिणीकृत्य तद् एव फलम् आप्नुयात्
kṛtā pradakṣiṇā tasyāḥ pṛthivyāḥ sā kṛtā bhavet liṅgaṃ pradakṣiṇīkṛtya tad eva phalam āpnuyāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On seeing his sons, Vasudeva felt as if he was witnessing a great festival. Due to delight he dispelled the old age that had descended on him.
अध्याय ८७
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन मुने गौतम सुव्रत तुष्टो ऽहं तव धैर्येण ज्ञानेन तपसा तथा
tasmāt sarvaprayatnena mune gautama suvrata tuṣṭo 'haṃ tava dhairyeṇa jñānena tapasā tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The ladies of the royal harem and the ordinary ladies
अध्याय ८७
दत्तेयम् ऋषिशार्दूल कन्या लोकवरा मया इत्य् उक्त्वाहं गौतमाय अहल्याम् अददां मुने
datteyam ṛṣiśārdūla kanyā lokavarā mayā ity uktvāhaṃ gautamāya ahalyām adadāṃ mune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Krsna of unmeasured valour fought with Canura. Mustika the asura who was an expert in wrestling, fought with Balarama.
अध्याय ८७
जाते विवाहे ते देवाः कृत्वेलायाः प्रदक्षिणम् शनैः शनैर् अथागत्य ददृशुः सर्व एव ते
jāte vivāhe te devāḥ kṛtvelāyāḥ pradakṣiṇam śanaiḥ śanair athāgatya dadṛśuḥ sarva eva te
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
They dragged other cowherds of the same age to them¬ selves in their delight. With his eyes turned red Kamsa spoke to his men who had gathered in large.
अध्याय ८७
तं गौतमम् अहल्यां च दांपत्यं प्रीतिवर्धनम् ते चागत्याथ पश्यन्तो विस्मिताश् चाभवन् सुराः
taṃ gautamam ahalyāṃ ca dāṃpatyaṃ prītivardhanam te cāgatyātha paśyanto vismitāś cābhavan surāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Let these two cowherds be forcibly removed from the the assembled group. Let the sinful Nanda be seized and bound with fetters.
अध्याय ८७
अतिक्रान्ते विवाहे तु सुराः सर्वे दिवं ययुः समत्सरः शचीभर्ता ताम् ईक्ष्य च दिवं ययौ
atikrānte vivāhe tu surāḥ sarve divaṃ yayuḥ samatsaraḥ śacībhartā tām īkṣya ca divaṃ yayau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Let Vasudeva also be punished in the same manner as one not old. Let all these cowherds too who vaunt and swagger along with Krsna, be punished suitably.
अध्याय ८७
ततः प्रीतमनास् तस्मै गौतमाय महात्मने प्रादां ब्रह्मगिरिं पुण्यं सर्वकामप्रदं शुभम्
tataḥ prītamanās tasmai gautamāya mahātmane prādāṃ brahmagiriṃ puṇyaṃ sarvakāmapradaṃ śubham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Be pleased, O lord of Devas, O most excellent one, O lord, O Kesava, favouring us you have lifted us up.
अध्याय ८७
अहल्यायां मुनिश्रेष्ठो रेमे तत्र स गौतमः गौतमस्य कथां पुण्यां श्रुत्वा शक्रस् त्रिविष्टपे
ahalyāyāṃ muniśreṣṭho reme tatra sa gautamaḥ gautamasya kathāṃ puṇyāṃ śrutvā śakras triviṣṭape
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Since after being propitiated by me the lord has incar¬ nated in my house for destroying the wicked ones, thereby our race is sanctified.
अध्याय ८७
तम् आश्रमं तं च मुनिं तस्य भार्याम् अनिन्दिताम् भूत्वा ब्राह्मणवेषेण द्रष्टुम् आगाच् छतक्रतुः
tam āśramaṃ taṃ ca muniṃ tasya bhāryām aninditām bhūtvā brāhmaṇaveṣeṇa draṣṭum āgāc chatakratuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You remain within living beings. You are stationed within living beings, O soul of everyone, it is from you that the past and future function, invariably.
अध्याय ८७
स दृष्ट्वा भवनं तस्य भार्यां च विभवं तथा पापीयसीं मतिं कृत्वा अहल्यां समुदैक्षत
sa dṛṣṭvā bhavanaṃ tasya bhāryāṃ ca vibhavaṃ tathā pāpīyasīṃ matiṃ kṛtvā ahalyāṃ samudaikṣata
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O Acyuta, identical with Devas, O incomprehensible and unimaginable one, you are worshipped in the course of a Yajna. O lord of Yajnas, you are the Yajna and the performer of Yajna.
अध्याय ८७
नात्मानं न परं देशं कालं शापाद् ऋषेर् भयम् न बुबोध तदा वत्स कामाकृष्टः शतक्रतुः
nātmānaṃ na paraṃ deśaṃ kālaṃ śāpād ṛṣer bhayam na bubodha tadā vatsa kāmākṛṣṭaḥ śatakratuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O son ofDevakl, the fact that out of affection, my mind is full of vague notions in respect of you is great decep¬ tion.
अध्याय ८७
तद्ध्यानपरमो नित्यं सुरराज्येन गर्वितः संतप्ताङ्गः कथं कुर्यां प्रवेशो मे कथं भवेत्
taddhyānaparamo nityaṃ surarājyena garvitaḥ saṃtaptāṅgaḥ kathaṃ kuryāṃ praveśo me kathaṃ bhavet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You are the maker of all living beings. You have neither beginning nor end. Where is the tongue pertaining to me, a mere human being, which says— c O son'.
अध्याय ८७
एवं वसन् विप्ररूपो नान्तरं त्व् अध्यगच्छत स कदाचिन् महाप्राज्ञः कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम्
evaṃ vasan viprarūpo nāntaraṃ tv adhyagacchata sa kadācin mahāprājñaḥ kṛtvā paurvāhṇikīṃ kriyām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By what expedient, excepting Maya, will that person be born of us, O lord of the Universe, that person from whom all this universe has evolved?
अध्याय ८७
सहितो गौतमः शिष्यैर् निर्गतश् चाश्रमाद् बहिः आश्रमं गौतमीं विप्रान् धान्यानि विविधानि च
sahito gautamaḥ śiṣyair nirgataś cāśramād bahiḥ āśramaṃ gautamīṃ viprān dhānyāni vividhāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
How can that lord be borne by a female human being, that lord in whom the entire universe consisting of mobile and immobile beings lias been established? How can he be made to lie down in the womb or in the lap?
अध्याय ८७
द्रष्टुं गतो मुनिवर इन्द्रस् तं समुदैक्षत इदम् अन्तरम् इत्य् उक्त्वा चक्रे कार्यं मनःप्रियम्
draṣṭuṃ gato munivara indras taṃ samudaikṣata idam antaram ity uktvā cakre kāryaṃ manaḥpriyam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O great lord, be pleased. Protect the universe. Since you are having the partial incarnation you are not my son, O soul of the great lord, O lord of the universe, why do you delude the mind of every one from Brahman to an ordinary tree.
अध्याय ८७
रूपं कृत्वा गौतमस्य प्रियेप्सुः स शतक्रतुः तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीम् अहल्यां वाक्यम् अब्रवीत्
rūpaṃ kṛtvā gautamasya priyepsuḥ sa śatakratuḥ tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīm ahalyāṃ vākyam abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
My eyes had been deluded by Maya. I had the feeling "Here is my son." Much afraid of Kamsaat that time, you were taken to the cowherds' colony. O lord of cows, you entered then my intellect, even as I was afraid and agitated due to the enemies.
अध्याय ८७
आकृष्टो ऽहं तव गुणै रूपं स्मृत्वा स्खलत्पदः इति ब्रुवन् हसन् हस्तम् आदायान्तः समाविशत्
ākṛṣṭo 'haṃ tava guṇai rūpaṃ smṛtvā skhalatpadaḥ iti bruvan hasan hastam ādāyāntaḥ samāviśat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You are Visnu, O lord, you have attained what cannot be attained by Rudras, Maruts, Asvins and Indra for rendering help to the worlds. Our great delusion had surrounded us hitherto.
अध्याय ८७
न बुबोध त्व् अहल्या तं जारं मेने तु गौतमम् रममाणा यथासौख्यं प्रागाच् छिष्यैः स गौतमः
na bubodha tv ahalyā taṃ jāraṃ mene tu gautamam ramamāṇā yathāsaukhyaṃ prāgāc chiṣyaiḥ sa gautamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Ahalya did not recognise him; she took the lover to be Gautama. As she enjoyed herself at will, Gautama came with his disciples.
अध्याय ८७
आगच्छन्तं नित्यम् एव अहल्या प्रियवादिनी प्रतियाति प्रियं वक्ति तोषयन्ती च तं गुणैः
āgacchantaṃ nityam eva ahalyā priyavādinī pratiyāti priyaṃ vakti toṣayantī ca taṃ guṇaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Every day, when he came, the sweet-spoken Ahalya would come out to meet him, speak lovingly and please him with her virtues.
अध्याय ८७
ताम् अदृष्ट्वा महाप्राज्ञो मेने तन् महद् अद्भुतम् द्वारस्थितं मुनिश्रेष्ठं सर्वे पश्यन्ति नारद
tām adṛṣṭvā mahāprājño mene tan mahad adbhutam dvārasthitaṃ muniśreṣṭhaṃ sarve paśyanti nārada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Not seeing her, the very wise one considered it a great wonder; all saw the best of sages standing at the door, O Narada.
अध्याय ८७
अग्निहोत्रस्य शालाया रक्षिणो गृहकर्मिणः ऊचुर् मुनिवरं भीता गौतमं विस्मयान्विताः
agnihotrasya śālāyā rakṣiṇo gṛhakarmiṇaḥ ūcur munivaraṃ bhītā gautamaṃ vismayānvitāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The guardians of the Agnihotra hall and the household servants, astonished and afraid, said to the excellent sage Gautama:
अध्याय ८७
भगवन् किम् इदं चित्रं बहिर् अन्तश् च दृश्यसे प्रिययान्तः प्रविष्टो ऽसि तथैव च बहिर् भवान् अहो तपःप्रभावो ऽयं नानारूपधरो भवान्
bhagavan kim idaṃ citraṃ bahir antaś ca dṛśyase priyayāntaḥ praviṣṭo 'si tathaiva ca bahir bhavān aho tapaḥprabhāvo 'yaṃ nānārūpadharo bhavān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"O Lord, what is this wonder? You are seen outside and inside; you have entered within with your beloved, and you are also outside. Ah, this is the power of austerity — you bear many forms."
अध्याय ८७
तच् छ्रुत्वा विस्मितस् त्व् अन्तः प्रविष्टः को नु तिष्ठति प्रिये अहल्ये भवति किं मां न प्रतिभाषसे इत्य् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा अहल्या जारम् अब्रवीत्
tac chrutvā vismitas tv antaḥ praviṣṭaḥ ko nu tiṣṭhati priye ahalye bhavati kiṃ māṃ na pratibhāṣase ity ṛṣer vacanaṃ śrutvā ahalyā jāram abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing this, astonished: "Who is it that stays inside? Beloved Ahalya, why do you not answer me?" Hearing these words of the sage, Ahalya said to the lover:
अध्याय ८७
को भवान् मुनिरूपेण पापं त्वं कृतवान् असि इति ब्रुवती शयनाद् उत्थिता सत्वरं भयात्
ko bhavān munirūpeṇa pāpaṃ tvaṃ kṛtavān asi iti bruvatī śayanād utthitā satvaraṃ bhayāt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Who are you, who in the form of the sage have committed sin?" Saying this, she quickly rose from the bed in fear.
अध्याय ८७
स चापि पापकृच् छक्रो बिडालो ऽभून् मुनेर् भयात् त्रस्तां च विकृतां दृष्ट्वा स्वप्रियां दूषितां तदा
sa cāpi pāpakṛc chakro biḍālo 'bhūn muner bhayāt trastāṃ ca vikṛtāṃ dṛṣṭvā svapriyāṃ dūṣitāṃ tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
And that sinner Shakra, out of fear of the sage, became a cat. Seeing his beloved terrified, distorted and defiled,
अध्याय ८७
उवाच स मुनिः कोपात् किम् इदं साहसं कृतम् इति ब्रुवन्तं भर्तारं सापि नोवाच लज्जिता
uvāca sa muniḥ kopāt kim idaṃ sāhasaṃ kṛtam iti bruvantaṃ bhartāraṃ sāpi novāca lajjitā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the sage said in anger, "What is this rash deed that has been done?" To her husband speaking thus, she said nothing, ashamed.
अध्याय ८७
अन्वेषयंस् तु तं जारं बिडालं ददृशे मुनिः को भवान् इति तं प्राह भस्मीकुर्यां मृषावदन्
anveṣayaṃs tu taṃ jāraṃ biḍālaṃ dadṛśe muniḥ ko bhavān iti taṃ prāha bhasmīkuryāṃ mṛṣāvadan
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Searching for the lover, the sage saw the cat and said to him, "Who are you? If you lie, I will burn you to ashes."
अध्याय ८७
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा चैवम् आह शचीपतिः शचीभर्ता पुरां भेत्ता तपोधन पुरुष्टुतः
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā caivam āha śacīpatiḥ śacībhartā purāṃ bhettā tapodhana puruṣṭutaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
With joined palms the husband of Shachi said this: "I am the husband of Shachi, the breaker of cities, O ascetic, the much-praised one.
अध्याय ८७
ममेदं पापम् आपन्नं सत्यम् उक्तं मयानघ महद्विगर्हितं कर्म कृतवान् अस्म्य् अहं मुने
mamedaṃ pāpam āpannaṃ satyam uktaṃ mayānagha mahadvigarhitaṃ karma kṛtavān asmy ahaṃ mune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
This sin has come upon me; I have told the truth, O sinless one. I have done a greatly blameworthy deed, O sage.
अध्याय ८७
स्मरसायकनिर्भिन्नहृदयाः किं न कुर्वते ब्रह्मन् मयि महापापे क्षमस्व करुणानिधे
smarasāyakanirbhinnahṛdayāḥ kiṃ na kurvate brahman mayi mahāpāpe kṣamasva karuṇānidhe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
What will those whose hearts are pierced by the arrows of Love not do? O Brahman, forgive me, great sinner that I am, O treasury of compassion.
अध्याय ८७
सन्तः कृतापराधे ऽपि न रौक्ष्यं जातु कुर्वते निशम्य तद् वचो विप्रो हरिम् आह रुषान्वितः
santaḥ kṛtāparādhe 'pi na raukṣyaṃ jātu kurvate niśamya tad vaco vipro harim āha ruṣānvitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The good never act harshly even toward one who has offended." Hearing these words, the brahmin, filled with anger, said to Hari:
अध्याय ८७
भगभक्त्या कृतं पापं सहस्रभगवान् भव ताम् अप्य् आह मुनिः कोपात् त्वं च शुष्कनदी भव
bhagabhaktyā kṛtaṃ pāpaṃ sahasrabhagavān bhava tām apy āha muniḥ kopāt tvaṃ ca śuṣkanadī bhava
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"The sin was done through lust for the yoni; become one with a thousand yonis." And the sage in anger said to her, "Become a dry river."
अध्याय ८७
ततः प्रसादयाम् आस कथयन्ती तदाकृतिम्
tataḥ prasādayām āsa kathayantī tadākṛtim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then she tried to appease him, telling how he had come in that form:
अध्याय ८७
मनसाप्य् अन्यपुरुषं पापिष्ठाः कामयन्ति याः अक्षयान् यान्ति नरकांस् तासां सर्वे ऽपि पूर्वजाः
manasāpy anyapuruṣaṃ pāpiṣṭhāḥ kāmayanti yāḥ akṣayān yānti narakāṃs tāsāṃ sarve 'pi pūrvajāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Those most sinful women who even in mind desire another man — all their ancestors go to imperishable hells.
अध्याय ८७
भूत्वा प्रसन्नो भगवन्न् अवधारय मद्वचः तव रूपेण चागत्य माम् अगात् साक्षिणस् त्व् इमे
bhūtvā prasanno bhagavann avadhāraya madvacaḥ tava rūpeṇa cāgatya mām agāt sākṣiṇas tv ime
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Be gracious, O Lord, and consider my words: he came to me in your form; these are witnesses."
अध्याय ८७
तथेति रक्षिणः प्रोचुर् अहल्या सत्यवादिनी ध्यानेनापि मुनिर् ज्ञात्वा शान्तः प्राह पतिव्रताम्
tatheti rakṣiṇaḥ procur ahalyā satyavādinī dhyānenāpi munir jñātvā śāntaḥ prāha pativratām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"It is so," said the guards; "Ahalya speaks the truth." The sage, knowing it through meditation too, became calm and said to the faithful wife:
अध्याय ८७
यदा तु संगता भद्रे गौतम्या सरिदीशया नदी भूत्वा पुना रूपं प्राप्स्यसे प्रियकृन् मम
yadā tu saṃgatā bhadre gautamyā saridīśayā nadī bhūtvā punā rūpaṃ prāpsyase priyakṛn mama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"When, dear one, you meet the Gautami, queen of rivers, having become a river, you will regain your form and do what pleases me."
अध्याय ८७
इत्य् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे पतिव्रता तया तु संगता देव्या अहल्या गौतमप्रिया
ity ṛṣer vacanaṃ śrutvā tathā cakre pativratā tayā tu saṃgatā devyā ahalyā gautamapriyā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the sage's words, the faithful wife did so; united with that goddess, Ahalya, beloved of Gautama,
अध्याय ८७
पुनस् तद् रूपम् अभवद् यन् मया निर्मितं पुरा ततः कृताञ्जलिपुटः सुरराट् प्राह गौतमम्
punas tad rūpam abhavad yan mayā nirmitaṃ purā tataḥ kṛtāñjalipuṭaḥ surarāṭ prāha gautamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
again had the form that I had fashioned long ago. Then the king of the gods, with joined palms, said to Gautama:
अध्याय ८७
मां पाहि मुनिशार्दूल पापिष्ठं गृहम् आगतम् पादयोः पतितं दृष्ट्वा कृपया प्राह गौतमः
māṃ pāhi muniśārdūla pāpiṣṭhaṃ gṛham āgatam pādayoḥ patitaṃ dṛṣṭvā kṛpayā prāha gautamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Protect me, tiger among sages, a great sinner who has come to your house." Seeing him fallen at his feet, Gautama said with compassion:
अध्याय ८७
गौतमीं गच्छ भद्रं ते स्नानं कुरु पुरंदर क्षणान् निर्धूतपापस् त्वं सहस्राक्षो भविष्यसि
gautamīṃ gaccha bhadraṃ te snānaṃ kuru puraṃdara kṣaṇān nirdhūtapāpas tvaṃ sahasrākṣo bhaviṣyasi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Go to the Gautami, blessings on you; bathe there, Purandara; in a moment, your sin shaken off, you will become thousand-eyed."
अध्याय ८७
उभयं विस्मयकरं दृष्टवान् अस्मि नारद अहल्यायाः पुनर्भावं शचीभर्ता सहस्रदृक्
ubhayaṃ vismayakaraṃ dṛṣṭavān asmi nārada ahalyāyāḥ punarbhāvaṃ śacībhartā sahasradṛk
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I saw both wonders, O Narada: Ahalya's restoration and the husband of Shachi becoming thousand-eyed.
अध्याय ८७
ततः प्रभृति तत् तीर्थम् अहल्यासंगमं शुभम् इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदं नृणाम्
tataḥ prabhṛti tat tīrtham ahalyāsaṃgamaṃ śubham indratīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
From then on that auspicious holy place has been famed as the confluence of Ahalya and as Indratirtha, granting all desires to men.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 87
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.