अध्याय ८९
अरुणा वरुणा चैव नद्यौ पुण्यतरे शुभे तयोश् च संगमः पुण्यो गङ्गायां मुनिसत्तम
aruṇā varuṇā caiva nadyau puṇyatare śubhe tayoś ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāṃ munisattama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The lord of Magadha attacked the vicinity of Mathura. He was accompanied by twenty three Aksauhinls 1 of the army.
अध्याय ८९
तदुत्पत्तिं शृणुष्वेह सर्वपापविनाशिनीम् कश्यपस्य सुतो ज्येष्ठ आदित्यो लोकविश्रुतः
tadutpattiṃ śṛṇuṣveha sarvapāpavināśinīm kaśyapasya suto jyeṣṭha ādityo lokaviśrutaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Surrounded by only a limited number of soldiers, the powerful Balarama and Krsna came out of their city and fought with the strong soldiers.
अध्याय ८९
त्रैलोक्यचक्षुस् तीक्ष्णांशुः सप्ताश्वो लोकपूजितः तस्य पत्नी उषा ख्याता त्वाष्ट्री त्रैलोक्यसुन्दरी
trailokyacakṣus tīkṣṇāṃśuḥ saptāśvo lokapūjitaḥ tasya patnī uṣā khyātā tvāṣṭrī trailokyasundarī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thereafter, O excellent sages, Balarama and Krsna of great strength thought of taking up their ancient weapons.
अध्याय ८९
भर्तुः प्रतापतीव्रत्वम् असहन्ती सुमध्यमा चिन्तयाम् आस किं कृत्यं मम स्याद् इति भामिनी
bhartuḥ pratāpatīvratvam asahantī sumadhyamā cintayām āsa kiṃ kṛtyaṃ mama syād iti bhāminī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
An army consisting of 21,870 elephants, 21,870 chariots, 65,610 horses, 109,350 feet is called Ak?auhini.
अध्याय ८९
तस्याः पुत्रौ महाराज्ञौ मनुर् वैवस्वतो यमः यमुना च नदी पुण्या शृणु विस्मयकारणम्
tasyāḥ putrau mahārājñau manur vaivasvato yamaḥ yamunā ca nadī puṇyā śṛṇu vismayakāraṇam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O excellent brahmins, although Jarasandha of evil design was conquered, Krsna did not consider him defeated because he returned alive.
अध्याय ८९
साकरोद् आत्मनश् छायाम् आत्मरूपेण यत्नतः ताम् अब्रवीत् ततश् चोषा त्वं च मत्सदृशी भव
sākarod ātmanaś chāyām ātmarūpeṇa yatnataḥ tām abravīt tataś coṣā tvaṃ ca matsadṛśī bhava
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O excellent brahmins, Jarasandha came again accom¬ panied by his huge army. He was conquered by Balarama and Krsna. He fled from the battlefield.
अध्याय ८९
भर्तारं त्वम् अपत्यानि पालयस्व ममाज्ञया यावद् आगमनं मे स्यात् पत्युस् तावत् प्रिया भव
bhartāraṃ tvam apatyāni pālayasva mamājñayā yāvad āgamanaṃ me syāt patyus tāvat priyā bhava
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus, the arrogant king of Magadha fought eighteen battles with the descendants ofYadu led by Krsna.
अध्याय ८९
नाख्यातव्यं त्वया क्वापि अपत्यानां तथा प्रिये तथेत्य् आह च सा छाया निर्जगाम गृहाद् उषा
nākhyātavyaṃ tvayā kvāpi apatyānāṃ tathā priye tathety āha ca sā chāyā nirjagāma gṛhād uṣā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The fact that the army ofYadavas won all times indi¬ cates the greatness of discus-bearing Visnu (i.e. Krsna)
अध्याय ८९
इत्य् उक्त्वा सा जगामाशु शान्तं रूपम् अभीप्सती सा गत्वोषा गृहं त्वष्टुः पित्रे सर्वं न्यवेदयत् त्वष्टापि चकितः प्राह तां सुतां सुतवत्सलः
ity uktvā sā jagāmāśu śāntaṃ rūpam abhīpsatī sā gatvoṣā gṛhaṃ tvaṣṭuḥ pitre sarvaṃ nyavedayat tvaṣṭāpi cakitaḥ prāha tāṃ sutāṃ sutavatsalaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In fact with his mere mental thought he can create and annihilate the universe. What detailed attempt need he make in destroying the enemy's sides?
अध्याय ८९
नैतद् युक्तं भर्तृमत्या यत् स्वैरेण प्रवर्तनम् अपत्यानां कथं वृत्तिर् भर्तुर् वा सवितुस् तव बिभेमि भद्रे शिष्टो ऽहं भर्तुर् गेहं पुनर् व्रज
naitad yuktaṃ bhartṛmatyā yat svaireṇa pravartanam apatyānāṃ kathaṃ vṛttir bhartur vā savitus tava bibhemi bhadre śiṣṭo 'haṃ bhartur gehaṃ punar vraja
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Still the lord follows the activities of human beings. Allying himself with the strong persons he fights with the weaker ones.
अध्याय ८९
एवम् उक्ता तु पित्रा सा नेत्य् उक्त्वा वै पुनः पुनः उत्तरं च कुरोर् देशं जगाम तपसे त्वरा
evam uktā tu pitrā sā nety uktvā vai punaḥ punaḥ uttaraṃ ca kuror deśaṃ jagāma tapase tvarā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus addressed by her father, she said "No" again and again and quickly went to the land of the Northern Kurus for austerity.
अध्याय ८९
तत्र तेपे तपस् तीव्रं वडवारूपधारिणी दुष्प्रेक्षं तं स्वकं कान्तं ध्यायन्ती निश्चला उषा
tatra tepe tapas tīvraṃ vaḍavārūpadhāriṇī duṣprekṣaṃ taṃ svakaṃ kāntaṃ dhyāyantī niścalā uṣā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There Usha practised fierce austerity in the form of a mare, motionless, meditating on her own husband, so hard to look upon.
अध्याय ८९
एतस्मिन्न् अन्तरे तात छाया चोषास्वरूपिणी पत्यौ सा वर्तयाम् आस अपत्यान्य् अथ जज्ञिरे
etasminn antare tāta chāyā coṣāsvarūpiṇī patyau sā vartayām āsa apatyāny atha jajñire
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Meanwhile, my dear, Chhaya in the form of Usha lived with the husband, and children were born:
अध्याय ८९
सावर्णिश् च शनिश् चैव विष्टिर् या दुष्टकन्यका सा छाया वर्तयाम् आस वैषम्येणैव नित्यशः
sāvarṇiś ca śaniś caiva viṣṭir yā duṣṭakanyakā sā chāyā vartayām āsa vaiṣamyeṇaiva nityaśaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Savarni, Shani, and Vishti, the wicked daughter. That Chhaya always behaved with partiality
अध्याय ८९
स्वेष्व् अपत्येषु चोषाया यमस् तत्र चुकोप ह वैषम्येणाथ वर्तन्तीं छायां तां मातरं तदा
sveṣv apatyeṣu coṣāyā yamas tatra cukopa ha vaiṣamyeṇātha vartantīṃ chāyāṃ tāṃ mātaraṃ tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
toward her own children and Usha's; Yama became angry at this, at his mother Chhaya behaving with partiality,
अध्याय ८९
ताडयाम् आस पादेन दक्षिणाशापतिर् यमः पुत्रदौर्जन्यसंक्षोभाच् छाया वैवस्वतं यमम्
tāḍayām āsa pādena dakṣiṇāśāpatir yamaḥ putradaurjanyasaṃkṣobhāc chāyā vaivasvataṃ yamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and Yama, lord of the southern quarter, struck her with his foot. Agitated by her son's misconduct, Chhaya cursed Yama, son of Vivasvan:
अध्याय ८९
शशाप पाप ते पादो विशीर्यतु ममाज्ञया विशीर्णचरणो दुःखाद् रुदन् पितरम् अभ्यगात् सवित्रे तं तु वृत्तान्तं न्यवेदयद् अशेषतः
śaśāpa pāpa te pādo viśīryatu mamājñayā viśīrṇacaraṇo duḥkhād rudan pitaram abhyagāt savitre taṃ tu vṛttāntaṃ nyavedayad aśeṣataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Sinner, let your foot rot away at my command." His foot rotting, weeping with pain, he went to his father and told Savitri the whole affair:
अध्याय ८९
नेयं माता सुरश्रेष्ठ यया शप्तो ऽहम् ईदृशः अपत्येषु विरुद्धेषु जननी नैव कुप्यते
neyaṃ mātā suraśreṣṭha yayā śapto 'ham īdṛśaḥ apatyeṣu viruddheṣu jananī naiva kupyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"This is not my mother, O best of gods, by whom I have been cursed like this; a mother is never angry even with wayward children.
अध्याय ८९
यद् बाल्याद् अब्रवं किंचिद् अथवा दुष्कृतं कृतम् नैव कुप्यति सा माता तस्मान् नेयं ममाम्बिका
yad bālyād abravaṃ kiṃcid athavā duṣkṛtaṃ kṛtam naiva kupyati sā mātā tasmān neyaṃ mamāmbikā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whatever I said in childishness, or whatever wrong I did, a mother does not become angry; therefore this is not my mother.
अध्याय ८९
यद् अपत्यकृतं किंचित् साध्व् असाधु यथा तथा मात्य् अस्यां सर्वम् अप्य् एतत् तस्मान् मातेति गीयते
yad apatyakṛtaṃ kiṃcit sādhv asādhu yathā tathā māty asyāṃ sarvam apy etat tasmān māteti gīyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Whatever a child does, good or bad, all of it is measured (mati) in her; therefore she is called mother (mata).
अध्याय ८९
प्रधक्ष्यन्तीव मां तात नित्यं पश्यति चक्षुषा वक्त्य् अग्निकालसदृशा वाचा नेयं मदम्बिका
pradhakṣyantīva māṃ tāta nityaṃ paśyati cakṣuṣā vakty agnikālasadṛśā vācā neyaṃ madambikā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
She always looks at me with eyes as if to burn me, father, and speaks with words like the fire of doom; she is not my mother."
अध्याय ८९
तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा सविताचिन्तयत् ततः इयं छाया नास्य माता उषा माता तु सान्यतः
tat putravacanaṃ śrutvā savitācintayat tataḥ iyaṃ chāyā nāsya mātā uṣā mātā tu sānyataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing his son's words, Savitri then reflected: "This Chhaya is not his mother; his mother Usha is elsewhere,
अध्याय ८९
मम शान्तिम् अभीप्सन्ती देशे ऽन्यस्मिंस् तपोरता उत्तरे च कुरौ त्वाष्ट्री वडवारूपधारिणी
mama śāntim abhīpsantī deśe 'nyasmiṃs taporatā uttare ca kurau tvāṣṭrī vaḍavārūpadhāriṇī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
seeking my calm, devoted to austerity in another land — the daughter of Tvashtri, in the form of a mare, in the Northern Kurus."
अध्याय ८९
तत्रास्ते सा इति ज्ञात्वा जगामेशो दिवाकरः यत्र सा वर्तते कान्ता अश्वरूपः स्वयं तदा
tatrāste sā iti jñātvā jagāmeśo divākaraḥ yatra sā vartate kāntā aśvarūpaḥ svayaṃ tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Knowing that she was there, the lord, the maker of day, himself in the form of a horse, went to where his beloved was.
अध्याय ८९
तां दृष्ट्वा वडवारूपां पर्यधावद् धयाकृतिः कामातुरं हयं दृष्ट्वा श्रुत्वा वै हेषितस्वनम्
tāṃ dṛṣṭvā vaḍavārūpāṃ paryadhāvad dhayākṛtiḥ kāmāturaṃ hayaṃ dṛṣṭvā śrutvā vai heṣitasvanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Seeing her in the form of a mare, he in the form of a horse ran toward her; seeing the horse stricken with desire and hearing its neighing,
अध्याय ८९
उषा पतिव्रतोपेता पतिध्यानपरायणा हयधर्षणसंभीता को न्व् अयं चेत्य् अजानती
uṣā pativratopetā patidhyānaparāyaṇā hayadharṣaṇasaṃbhītā ko nv ayaṃ cety ajānatī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Usha, faithful to her husband and absorbed in meditation on him, was afraid of being violated by the horse, not knowing who it was.
अध्याय ८९
अपलायत् पतौ प्राप्ते दक्षिणाभिमुखी त्वरा को नु मे रक्षको ऽत्र स्याद् ऋषयो वाथवा सुराः
apalāyat patau prāpte dakṣiṇābhimukhī tvarā ko nu me rakṣako 'tra syād ṛṣayo vāthavā surāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When her husband arrived she quickly fled southward: "Who could be my protector here — the sages or the gods?"
अध्याय ८९
धावन्तीं तां प्रियाम् अश्वाम् अश्वरूपधरः स्वयम् पर्यधावद् यतो याति उषा भानुस् ततस् ततः
dhāvantīṃ tāṃ priyām aśvām aśvarūpadharaḥ svayam paryadhāvad yato yāti uṣā bhānus tatas tataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As his beloved mare ran, the Sun himself, in the form of a horse, ran after her wherever Usha went.
अध्याय ८९
स्मरग्रहवशे जातः को दुश्चेष्टं न चेष्टते भागीरथीं नदीश् चान्या वनान्य् उपवनानि च
smaragrahavaśe jātaḥ ko duśceṣṭaṃ na ceṣṭate bhāgīrathīṃ nadīś cānyā vanāny upavanāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Who, fallen under the sway of the planet of love, does not act unseemly? The Bhagirathi and other rivers, forests and groves,
अध्याय ८९
नर्मदां चाथ विन्ध्यं च दक्षिणाभिमुखाव् उभौ अतिक्रम्य भयोद्विग्ना त्वाष्ट्र्य् अभ्यगाच् च गौतमीम्
narmadāṃ cātha vindhyaṃ ca dakṣiṇābhimukhāv ubhau atikramya bhayodvignā tvāṣṭry abhyagāc ca gautamīm
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the Narmada and the Vindhya — both running southward passed them, and the daughter of Tvashtri, distressed with fear, reached the Gautami.
अध्याय ८९
त्रातारः सन्ति मुनयो जनस्थान इति श्रुतम् ऋषीणाम् आश्रमं साश्वा प्रविष्टा गौतमीं तथा
trātāraḥ santi munayo janasthāna iti śrutam ṛṣīṇām āśramaṃ sāśvā praviṣṭā gautamīṃ tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"There are sages at Janasthana who will protect me," she had heard; the mare entered the hermitage of the sages and the Gautami.
अध्याय ८९
अनुप्राप्तस् तथा चाश्वो भानुस् तद्रूपवांस् ततः अश्वं निवारयाम् आसुर् जनस्था मुनिदारकाः ततः कोपाद् ऋषींस् तांश् च शशापोषापतिः प्रभुः
anuprāptas tathā cāśvo bhānus tadrūpavāṃs tataḥ aśvaṃ nivārayām āsur janasthā munidārakāḥ tataḥ kopād ṛṣīṃs tāṃś ca śaśāpoṣāpatiḥ prabhuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Sun in the form of a horse followed her there; the sages' sons dwelling at Janasthana stopped the horse. Then the lord, husband of Usha, cursed those sages in anger:
अध्याय ८९
निवारयथ मां यस्माद् वटा यूयं भविष्यथ
nivārayatha māṃ yasmād vaṭā yūyaṃ bhaviṣyatha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Since you hold me back, you will become banyan trees."
अध्याय ८९
ज्ञानदृष्ट्या तु मुनयो मेनिरे ऽश्वम् उषापतिम् स्तुवन्तो देवदेवेशं भानुं तं मुनयो मुदा
jñānadṛṣṭyā tu munayo menire 'śvam uṣāpatim stuvanto devadeveśaṃ bhānuṃ taṃ munayo mudā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Through the eye of wisdom the sages knew the horse to be Usha's husband; the sages joyfully praised that Sun, lord of the gods.
अध्याय ८९
स्तूयमानो मुनिगणैर् अश्वां भानुर् अथागमत् वडवाया मुखे लग्नं मुखं चाश्वस्वरूपिणम्
stūyamāno munigaṇair aśvāṃ bhānur athāgamat vaḍavāyā mukhe lagnaṃ mukhaṃ cāśvasvarūpiṇam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Praised by the hosts of sages, the Sun then approached the mare; his face in the form of a horse touched the mare's face.
अध्याय ८९
ज्ञात्वा त्वाष्ट्री च भर्तारं मुखाद् वीर्यं प्रसुस्रुवे तयोर् वीर्येण गङ्गायाम् अश्विनौ समजायताम्
jñātvā tvāṣṭrī ca bhartāraṃ mukhād vīryaṃ prasusruve tayor vīryeṇa gaṅgāyām aśvinau samajāyatām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Recognising her husband, the daughter of Tvashtri released seed from her mouth; from the seed of the two, the Ashvins were born in the Ganga.
अध्याय ८९
तत्रागच्छन् सुरगणाः सिद्धाश् च मुनयस् तथा नद्यो गावस् तथौषध्यो देवा ज्योतिर्गणास् तथा
tatrāgacchan suragaṇāḥ siddhāś ca munayas tathā nadyo gāvas tathauṣadhyo devā jyotirgaṇās tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There came the hosts of gods, the Siddhas and sages, the rivers, cows, plants, gods and hosts of luminaries,
अध्याय ८९
सप्ताश्वश् च रथः पुण्यो ह्य् अरुणो भानुसारथिः यमो मनुश् च वरुणः शनिर् वैवस्वतस् तथा
saptāśvaś ca rathaḥ puṇyo hy aruṇo bhānusārathiḥ yamo manuś ca varuṇaḥ śanir vaivasvatas tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the holy chariot with seven horses, Aruna the Sun's charioteer, Yama, Manu, Varuna and Shani, son of Vivasvan,
अध्याय ८९
यमुना च नदी पुण्या तापी चैव महानदी तत्तद्रूपं समास्थाय नद्यस् ता विस्मयान् मुने
yamunā ca nadī puṇyā tāpī caiva mahānadī tattadrūpaṃ samāsthāya nadyas tā vismayān mune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
the holy river Yamuna and the great river Tapi; taking their respective forms, those rivers, O sage, in wonder
अध्याय ८९
द्रष्टुं ते विस्मयाविष्टा आजग्मुः श्वशुरस् तथा अभिप्रायं विदित्वा तु श्वशुरं भानुर् अब्रवीत्
draṣṭuṃ te vismayāviṣṭā ājagmuḥ śvaśuras tathā abhiprāyaṃ viditvā tu śvaśuraṃ bhānur abravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
came to see, filled with astonishment, and the father-in-law too. Knowing his intention, the Sun said to his father-in-law:
अध्याय ८९
उषायाः प्रीतये त्वष्टः कुर्वत्यास् तप उत्तमम् यन्त्रारूढं च मां कृत्वा छिन्धि तेजांस्य् अनेकशः यावत् सौख्यं भवेद् अस्यास् तावच् छिन्धि प्रजापते
uṣāyāḥ prītaye tvaṣṭaḥ kurvatyās tapa uttamam yantrārūḍhaṃ ca māṃ kṛtvā chindhi tejāṃsy anekaśaḥ yāvat saukhyaṃ bhaved asyās tāvac chindhi prajāpate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"O Tvashtri, for the pleasure of Usha, who is performing supreme austerity, mount me on the lathe and cut away my splendour many times; cut as much as will bring her comfort, O lord of creatures."
अध्याय ८९
तथेत्य् उक्त्वा ततस् त्वष्टा सोमनाथस्य संनिधौ तेजसां छेदनं चक्रे प्रभासं तु ततो विदुः
tathety uktvā tatas tvaṣṭā somanāthasya saṃnidhau tejasāṃ chedanaṃ cakre prabhāsaṃ tu tato viduḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying "So be it," Tvashtri then cut away his splendour in the presence of Somanatha; hence they know it as Prabhasa.
अध्याय ८९
भर्त्रा च संगता यत्र गौतम्याम् अश्वरूपिणी अश्विनोर् यत्र चोत्पत्तिर् अश्वतीर्थं तद् उच्यते
bhartrā ca saṃgatā yatra gautamyām aśvarūpiṇī aśvinor yatra cotpattir aśvatīrthaṃ tad ucyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Where she in the form of a mare was united with her husband in the Gautami, and where the Ashvins were born, that is called Ashvatirtha.
अध्याय ८९
भानुतीर्थं तद् आख्यातं तथा पञ्चवटाश्रमः तापी च यमुना चैव पितरं द्रष्टुम् आगते
bhānutīrthaṃ tad ākhyātaṃ tathā pañcavaṭāśramaḥ tāpī ca yamunā caiva pitaraṃ draṣṭum āgate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
It is also known as Bhanutirtha and as the Panchavata hermitage; the Tapi and the Yamuna came to see their father.
अध्याय ८९
अरुणावरुणानद्योर् गङ्गायां संगमः शुभः देवानां तत्र तीर्थानाम् आगतानां पृथक् पृथक्
aruṇāvaruṇānadyor gaṅgāyāṃ saṃgamaḥ śubhaḥ devānāṃ tatra tīrthānām āgatānāṃ pṛthak pṛthak
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The confluence of the rivers Aruna and Varuna with the Ganga is auspicious; of the holy places of the gods who came there separately,
अध्याय ८९
नव त्रीणि सहस्राणि तीर्थानि गुणवन्ति च तत्र स्नानं च दानं च सर्वम् अक्षयपुण्यदम्
nava trīṇi sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvam akṣayapuṇyadam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
there are twelve thousand virtuous holy places; bathing and giving there all grant imperishable merit.
अध्याय ८९
स्मरणात् पठनाद् वापि श्रवणाद् अपि नारद सर्वपापविनिर्मुक्तो धर्मवान् स सुखी भवेत्
smaraṇāt paṭhanād vāpi śravaṇād api nārada sarvapāpavinirmukto dharmavān sa sukhī bhavet
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By remembering, reading or hearing it, O Narada, one becomes freed from all sins, righteous and happy.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 89
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.