अध्याय ९६
इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं ब्रह्महत्याविनाशनम् स्मरणाद् अपि पापौघक्लेशसंघविनाशनम्
indratīrtham iti khyātaṃ brahmahatyāvināśanam smaraṇād api pāpaughakleśasaṃghavināśanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Playfully carrying the umbrella of Varuna, the jewel mountain and bearing lord Krsna on his back accompanied by his wife, Garuda went ahead.
अध्याय ९६
पुरा वृत्रवधे वृत्ते ब्रह्महत्या तु नारद शचीपतिं चानुगता तां दृष्ट्वा भीतवद् धरिः
purā vṛtravadhe vṛtte brahmahatyā tu nārada śacīpatiṃ cānugatā tāṃ dṛṣṭvā bhītavad dhariḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Lord Krsna reached the gateway of heaven and blew the conch. Then Devas approached the lord along with the vessels full of materials of worship.
अध्याय ९६
इन्द्रस् ततो वृत्रहन्ता इतश् चेतश् च धावति यत्र यत्र त्व् असौ याति हत्या सापीन्द्रगामिनी
indras tato vṛtrahantā itaś cetaś ca dhāvati yatra yatra tv asau yāti hatyā sāpīndragāminī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
After being worshipped by Devas, Krsna entered the abode of the mother of Devas that had the shape of the peak of white mountain. After entering it he saw Aditi.
अध्याय ९६
स महत् सर आविश्य पद्मनालम् उपागमत् तत्रासौ तन्तुवद् भूत्वा वासं चक्रे शचीपतिः
sa mahat sara āviśya padmanālam upāgamat tatrāsau tantuvad bhūtvā vāsaṃ cakre śacīpatiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Accompanied by Indra he bowed to her. The lord gave her the excellent earrings and intimated to her the death of Naraka.
अध्याय ९६
सरस्तीरे ऽपि हत्यासीद् दिव्यं वर्षसहस्रकम् एतस्मिन्न् अन्तरे देवा निरिन्द्रा ह्य् अभवन् मुने
sarastīre 'pi hatyāsīd divyaṃ varṣasahasrakam etasminn antare devā nirindrā hy abhavan mune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Obeisance to you, O lotus-eyed one, O lord causing fearlessness to devotees, O lord, the eternal Atman, O Atman of living beings, O Atman of everything,© creator of living beings.
अध्याय ९६
मन्त्रयाम् आसुर् अव्यग्राः कथम् इन्द्रो भवेद् इति तत्राहम् अवदं देवान् हत्यास्थानं प्रकल्प्य च
mantrayām āsur avyagrāḥ katham indro bhaved iti tatrāham avadaṃ devān hatyāsthānaṃ prakalpya ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O lord, if one takes the non-Atman to be the Atman, this misconception is your Maya. It is from this that the ideas of T, 'Mine* etc. emerge.
अध्याय ९६
इन्द्रस्य पावनार्थाय गौतम्याम् अभिषिच्यताम् यत्राभिषिक्तः पूतात्मा पुनर् इन्द्रो भविष्यति
indrasya pāvanārthāya gautamyām abhiṣicyatām yatrābhiṣiktaḥ pūtātmā punar indro bhaviṣyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O lady of fine eye-brows, due to my favour you will never have old age or deformity. O lady of blameless limbs, you will enjoy all worldly pleasures.
अध्याय ९६
तथा ते निश्चयं कृत्वा गौतमीं शीघ्रम् आगमन् तत्र स्नातं सुरपतिं देवाश् च ऋषयस् तथा
tathā te niścayaṃ kṛtvā gautamīṃ śīghram āgaman tatra snātaṃ surapatiṃ devāś ca ṛṣayas tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Permitted by Aditi, the king of Devas duly worshipped the lord with adequate reverence.
अध्याय ९६
अभिषेक्तुकामास् ते सर्वे शचीकान्तं च तस्थिरे अभिषिच्यमानम् इन्द्रं तं प्रकोपाद् गौतमो ऽब्रवीत्
abhiṣektukāmās te sarve śacīkāntaṃ ca tasthire abhiṣicyamānam indraṃ taṃ prakopād gautamo 'bravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then, O excellent ones, Kfsna accompanied by Satya- bhama visited the divine gardens and parks such as Nandana.
अध्याय ९६
अभिषेक्ष्यन्ति पापिष्ठं महेन्द्रं गुरुतल्पगम् तान् सर्वान् भस्मसात् कुर्यां शीघ्रं यान्त्व् असुरारयः
abhiṣekṣyanti pāpiṣṭhaṃ mahendraṃ gurutalpagam tān sarvān bhasmasāt kuryāṃ śīghraṃ yāntv asurārayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
You seek for this Parijata out of foolishness. Who will go out safe and secure if he takes this with him? O Krsna, the lord of Devas will indeed be furious over this.
अध्याय ९६
तद् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा परिहृत्य च गौतमीम् नर्मदाम् अगमन् सर्व इन्द्रम् आदाय सत्वराः
tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā parihṛtya ca gautamīm narmadām agaman sarva indram ādāya satvarāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The immortal ones will follow Indra with the thunder¬ bolt raised up in his hand. Hence, O Acyuta, enough of your attempts to quarrel with Devas. Scholars do not praise that action which is very bitter in its result.
अध्याय ९६
उत्तरे नर्मदातीरे अभिषेकाय तस्थिरे अभिषेक्ष्यमाणम् इन्द्रं तं माण्डव्यो भगवान् ऋषिः
uttare narmadātīre abhiṣekāya tasthire abhiṣekṣyamāṇam indraṃ taṃ māṇḍavyo bhagavān ṛṣiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The guards of the park who were addressed thus, went to §aci and told her what they were told. Saci then encouraged her husband the over-lord of Devas.
अध्याय ९६
अब्रवीद् भस्मसात् कुर्यां यदि स्याद् अभिषेचनम् पूजयाम् आसुर् अमरा माण्डव्यं युक्तिभिः स्तवैः
abravīd bhasmasāt kuryāṃ yadi syād abhiṣecanam pūjayām āsur amarā māṇḍavyaṃ yuktibhiḥ stavaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then Indra stood ready with the thunderbolt in his hand. Devas also stood in readiness holding their weapons such as iron clubs, sword and tridents.
अध्याय ९६
अयम् इन्द्रः सहस्राक्षो यस्मिन् देशे ऽभिषिच्यते तत्रातिदारुणं विघ्नं मुने समुपजायते
ayam indraḥ sahasrākṣo yasmin deśe 'bhiṣicyate tatrātidāruṇaṃ vighnaṃ mune samupajāyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then lord of the worlds playfully split each of the missiles and weapons discharged by Devas, into a thousand bits.
अध्याय ९६
तच्छान्तिं कुरु कल्याण प्रसीद वरदो भव मलनिर्यातनं यस्मिन् कुर्मस् तस्मिन् वरान् बहून्
tacchāntiṃ kuru kalyāṇa prasīda varado bhava malaniryātanaṃ yasmin kurmas tasmin varān bahūn
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Garuda snatched the noose of the king of waters (i.e. Varuna), split it into bits like the body of a young serpent and moved about.
अध्याय ९६
देशे दास्यामहे सर्वे तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि यस्मिन् देशे सुरेन्द्रस्य अभिषेको भविष्यति
deśe dāsyāmahe sarve tad anujñātum arhasi yasmin deśe surendrasya abhiṣeko bhaviṣyati
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The lord, the son of Devaki, struck down on to the ground the staff discharged by Yama. It was broken when he hurled his iron club at it.
अध्याय ९६
स सर्वकामदः पुंसां धान्यवृक्षफलैर् युतः नानावृष्टिर् न दुर्भिक्षं भवेद् अत्र कदाचन
sa sarvakāmadaḥ puṃsāṃ dhānyavṛkṣaphalair yutaḥ nānāvṛṣṭir na durbhikṣaṃ bhaved atra kadācana
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The lord Krsna smashed the palanquin of the god of wealth into minute bits like gingelly seeds. The sun' and the moon lost their prowess.as it was destroyed by a single glance of the lord..
अध्याय ९६
मेने ततो मुनिश्रेष्ठो माण्डव्यो लोकपूजितः अभिषेकः कृतस् तत्र मलनिर्यातनं तथा
mene tato muniśreṣṭho māṇḍavyo lokapūjitaḥ abhiṣekaḥ kṛtas tatra malaniryātanaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The Sadhyas, Visvedevas, Maruts and Gandharvas were sent up into the sky like the cotton bits from a Salmali tree by the Sarhga-bearing lord through his arrows.
अध्याय ९६
देवैस् तदोक्तो मुनिभिः स देशो मालवस् ततः अभिषिक्ते सुरपतौ जाते च विमले तदा
devais tadokto munibhiḥ sa deśo mālavas tataḥ abhiṣikte surapatau jāte ca vimale tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Garuda killed and ate Devas and Upadevas by means of his beak, wings and claws.
अध्याय ९६
आनीय गौतमीं गङ्गां तं पुण्यायाभिषेचिरे सुराश् च ऋषयश् चैव अहं विष्णुस् तथैव च
ānīya gautamīṃ gaṅgāṃ taṃ puṇyāyābhiṣecire surāś ca ṛṣayaś caiva ahaṃ viṣṇus tathaiva ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Then Indra, the lord of Devas, and lord Krsna, the slayer of Madhu showered each other with a thousand arrows like two clouds by heavy downpours.
अध्याय ९६
वसिष्ठो गौतमश् चापि अगस्त्यो ऽत्रिश् च कश्यपः एते चान्ये च ऋषयो देवा यक्षाः सपन्नगाः
vasiṣṭho gautamaś cāpi agastyo 'triś ca kaśyapaḥ ete cānye ca ṛṣayo devā yakṣāḥ sapannagāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
In the utter confusion obtaining there, Garuqla fought with Airavata and lord.Krsna with Devas accompanied by Indra.
अध्याय ९६
स्नानं तत्पुण्यतोयेन अकुर्वन्न् अभिषेचनम् मया पुनः शचीभर्ता कमण्डलुभवेन च
snānaṃ tatpuṇyatoyena akurvann abhiṣecanam mayā punaḥ śacībhartā kamaṇḍalubhavena ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
When weapons and missiles were split and scattered, Indra hastily seized the thunderbolt and Krsna took up his discus Sudarsana.
अध्याय ९६
वारिणाप्य् अभिषिक्तश् च तत्र पुण्याभवन् नदी सिक्ता चेति च तत्रासीत् ते गङ्गायां च संगते
vāriṇāpy abhiṣiktaś ca tatra puṇyābhavan nadī siktā ceti ca tatrāsīt te gaṅgāyāṃ ca saṃgate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On seeing the king of Devas and Sri Krsna holding up their thunderbolt and discus respectively the whole of the uni¬ verse consisting of mobile and immobile beings raised a hue and cry.
अध्याय ९६
संगमौ तत्र विख्यातौ सर्वदा मुनिसेवितौ ततः प्रभृति तत् तीर्थं पुण्यासंगमम् उच्यते
saṃgamau tatra vikhyātau sarvadā munisevitau tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ puṇyāsaṃgamam ucyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Lord Krsna caught hold of thunderbolt hurled by Indra. Without releasing his discus he told him c stay, stay'.
अध्याय ९६
सिक्तायाः संगमे पुण्यम् ऐन्द्रं तद् अभिधीयते तत्र सप्त सहस्राणि तीर्थान्य् आसञ् शुभानि च
siktāyāḥ saṃgame puṇyam aindraṃ tad abhidhīyate tatra sapta sahasrāṇi tīrthāny āsañ śubhāni ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
As the king of Devas lost his thunderbolt, as his vehicle was wounded by Garuda, he became inclined to run away then. Satyabhama spoke to him.
अध्याय ९६
तेषु स्नानं च दानं च विशेषेण तु संगमे सर्वं तद् अक्षयं विद्यान् नात्र कार्या विचारणा
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca viśeṣeṇa tu saṃgame sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyān nātra kāryā vicāraṇā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O Indra, enough of your endeavour. It does not behove you to be ashamed. Let this Parijata tree be taken away. Let Devas be rid of pain. On account of her excessive pride and arrogance SacI did not view me with reverence as I went to her house. Nor did she honour me.
अध्याय ९६
यद् एतत् पुण्यम् आख्यानं यः पठेच् च शृणोति वा सर्वपापैः स मुच्येत मनोवाक्कायकर्मजैः
yad etat puṇyam ākhyānaṃ yaḥ paṭhec ca śṛṇoti vā sarvapāpaiḥ sa mucyeta manovākkāyakarmajaiḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O brahmins, when addressed thus the king of Devas re¬ turned and said to her:
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 96
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.