Brahma Purana· Brahma Purāṇa
98
अध्याय 98 / 246

Adhyaya 98

22 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ22 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९८

श्लोक 1

अग्नितीर्थम् इति ख्यातं सर्वक्रतुफलप्रदम् सर्वविघ्नोपशमनं तत्तीर्थस्य फलं शृणु

agnitīrtham iti khyātaṃ sarvakratuphalapradam sarvavighnopaśamanaṃ tattīrthasya phalaṃ śṛṇu

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Pradyumna and other sons of Krsna born of RukminI, have already been mentioned. O brahmins, Satyabhama gave birth to Bhanu and other sons.

अध्याय ९८

श्लोक 2

जातवेदा इति ख्यातो अग्नेर् भ्राता स हव्यवाट् हव्यं वहन्तं देवानां गौतम्यास् तीर एव तु

jātavedā iti khyāto agner bhrātā sa havyavāṭ havyaṃ vahantaṃ devānāṃ gautamyās tīra eva tu

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Prapaksa and others were the brilliant sons of RohinI and Krsna. Samba and others of mighty arms were bom to

अध्याय ९८

श्लोक 3

ऋषीणां सत्त्रसदने अग्नेर् भ्रातरम् उत्तमम् भ्रातुः प्रियं तथा दक्षं मधुर् दितिसुतो बली

ṛṣīṇāṃ sattrasadane agner bhrātaram uttamam bhrātuḥ priyaṃ tathā dakṣaṃ madhur ditisuto balī

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Bhadravinda and other powerful sons were born to Nagnajiti. The sons the chief of whom was Sangramajit were

अध्याय ९८

श्लोक 4

जघान ऋषिमुख्येषु पश्यत्सु च सुरेष्व् अपि हव्यं देवा नैव चापुर् मृते वै जातवेदसि

jaghāna ṛṣimukhyeṣu paśyatsu ca sureṣv api havyaṃ devā naiva cāpur mṛte vai jātavedasi

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Madri's sons were VVka and others. Laksmana had sons the chief of whom was Gotravan. Sruta and others were the sons of KalindT.

अध्याय ९८

श्लोक 5

मृते भ्रातरि स त्व् अग्निः प्रिये वै जातवेदसि कोपेन महताविष्टो गाङ्गम् अम्भः समाविशत्

mṛte bhrātari sa tv agniḥ priye vai jātavedasi kopena mahatāviṣṭo gāṅgam ambhaḥ samāviśat

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The discus-bearing lord had sons in other wives too. On the whole, he had eightyeight thousand and one hundred

अध्याय ९८

श्लोक 6

गङ्गाम्भसि समाविष्टे ह्य् अग्नौ देवाश् च मानुषाः जीवम् उत्सर्जयाम् आसुर् अग्निजीवा यतो मताः

gaṅgāmbhasi samāviṣṭe hy agnau devāś ca mānuṣāḥ jīvam utsarjayām āsur agnijīvā yato matāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O excellent brahmins, Aniruddha of great strength who had been held as a prisoner of war, married Usa, the Daughter of Bana and the grand-daughter of Bali.

अध्याय ९८

श्लोक 7

यत्राग्निर् जलम् आविष्टस् तं देशं सर्व एव ते आजग्मुर् विबुधाः सर्व ऋषयः पितरस् तथा

yatrāgnir jalam āviṣṭas taṃ deśaṃ sarva eva te ājagmur vibudhāḥ sarva ṛṣayaḥ pitaras tathā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

In the course of events, Krsna and Sankara fought with each other during which the thousand arms of Bana were cut off by the discus-bearing lord.

अध्याय ९८

श्लोक 8

विनाग्निना न जीवामः स्तुवन्तो ऽग्निं विशेषतः अग्निं जलगतं दृष्ट्वा प्रियं चोचुर् दिवौकसः

vināgninā na jīvāmaḥ stuvanto 'gniṃ viśeṣataḥ agniṃ jalagataṃ dṛṣṭvā priyaṃ cocur divaukasaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Thus consoled by Parvati, she thought within herself— "When? Who will be my husband?" Parvati then said to her again.

अध्याय ९८

श्लोक 9

देवाञ् जीवय हव्येन कव्येन च पितॄंस् तथा मानुषान् अन्नपाकेन बीजानां क्लेदनेन च

devāñ jīvaya havyena kavyena ca pitṝṃs tathā mānuṣān annapākena bījānāṃ kledanena ca

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"O princess, that person will be your husband, the person who will molest you in your dream on the twelfth day in the bright half of the month ofVaisakha".

अध्याय ९८

श्लोक 10

अग्निर् अप्य् आह तान् देवाञ् शक्तो यो मे गतो ऽनुजः क्रियमाणे भवत्कार्ये या गतिर् जातवेदसः

agnir apy āha tān devāñ śakto yo me gato 'nujaḥ kriyamāṇe bhavatkārye yā gatir jātavedasaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

On that day, in the manner mentioned by the goddess a man molested her in the course of her dream. She too loved

अध्याय ९८

श्लोक 11

सा वापि स्यान् मम सुरा नोत्सहे कार्यसाधने कार्यं तु सर्वतस् तस्य भवतां जातवेदसः

sā vāpi syān mama surā notsahe kāryasādhane kāryaṃ tu sarvatas tasya bhavatāṃ jātavedasaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"That too would be mine, O gods; I am not able to accomplish the task, though the task of Jataveda is yours in every way.

अध्याय ९८

श्लोक 12

इमां स्थितिम् अनुप्राप्तो न जाने मे कथं भवेत् इह चामुत्र च व्याप्तौ शक्तिर् अप्य् अत्र नो भवेत्

imāṃ sthitim anuprāpto na jāne me kathaṃ bhavet iha cāmutra ca vyāptau śaktir apy atra no bhavet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Having come into this state, I do not know how it will be for me; there may be no power in me to pervade here and hereafter.

अध्याय ९८

श्लोक 13

अथापि क्रियमाणे वै कार्ये सैव गतिर् मम देवास् तम् ऊचुर् भावेन सर्वेण ऋषयस् तथा

athāpi kriyamāṇe vai kārye saiva gatir mama devās tam ūcur bhāvena sarveṇa ṛṣayas tathā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Yet when the task is being done, that will be my course." The gods and sages spoke to him with all their feeling:

अध्याय ९८

श्लोक 14

आयुः कर्मणि च प्रीतिर् व्याप्तौ शक्तिश् च दीयते प्रयाजान् अनुयाजांश् च दास्यामो हव्यवाहन

āyuḥ karmaṇi ca prītir vyāptau śaktiś ca dīyate prayājān anuyājāṃś ca dāsyāmo havyavāhana

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

"Long life, delight in action and power of pervasion are given; we shall give you the Prayaja and Anuyaja offerings, O bearer of oblations.

अध्याय ९८

श्लोक 15

देवानां त्वं मुखं श्रेष्ठम् आहुत्यः प्रथमास् तव त्वया दत्तं तु यद् द्रव्यं भोक्ष्यामः सुरसत्तम

devānāṃ tvaṃ mukhaṃ śreṣṭham āhutyaḥ prathamās tava tvayā dattaṃ tu yad dravyaṃ bhokṣyāmaḥ surasattama

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

You are the best mouth of the gods; the first oblations are yours; what substance you give, we shall eat, O best of gods."

अध्याय ९८

श्लोक 16

ततस् तुष्टो ऽभवद् वह्निर् देववाक्याद् यथाक्रमम् इह चामुत्र च व्याप्तौ हव्ये वा लौकिके तथा

tatas tuṣṭo 'bhavad vahnir devavākyād yathākramam iha cāmutra ca vyāptau havye vā laukike tathā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Then fire was pleased by the words of the gods in order; here and hereafter in pervasion, in oblation and in worldly use,

अध्याय ९८

श्लोक 17

सर्वत्र वह्निर् अभयः समर्थो ऽभूत् सुराज्ञया जातवेदा बृहद्भानुः सप्तार्चिर् नीललोहितः

sarvatra vahnir abhayaḥ samartho 'bhūt surājñayā jātavedā bṛhadbhānuḥ saptārcir nīlalohitaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

everywhere fire became fearless and capable by the gods' command — Jataveda, Brihadbhanu, seven-flamed, blue-red,

अध्याय ९८

श्लोक 18

जलगर्भः शमीगर्भो यज्ञगर्भः स उच्यते जलाद् आकृष्य विबुधा अभिषिच्य विभावसुम्

jalagarbhaḥ śamīgarbho yajñagarbhaḥ sa ucyate jalād ākṛṣya vibudhā abhiṣicya vibhāvasum

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

he is called water-born, shami-born and sacrifice-born. Drawing him out of the water, the gods consecrated fire;

अध्याय ९८

श्लोक 19

उभयत्र पदे वासः सर्वगो ऽग्निस् ततो ऽभवत् यथागतं सुरा जग्मुर् वह्नितीर्थं तद् उच्यते

ubhayatra pade vāsaḥ sarvago 'gnis tato 'bhavat yathāgataṃ surā jagmur vahnitīrthaṃ tad ucyate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

fire came to dwell in both places, all-pervading. The gods went as they had come; that is called Vahnitirtha.

अध्याय ९८

श्लोक 20

तत्र सप्त शतान्य् आसंस् तीर्थानि गुणवन्ति च तेषु स्नानं च दानं च यः करोति जितात्मवान्

tatra sapta śatāny āsaṃs tīrthāni guṇavanti ca teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca yaḥ karoti jitātmavān

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

There were seven hundred virtuous holy places there; whoever, self-controlled, bathes and gives at them

अध्याय ९८

श्लोक 21

अश्वमेधफलं साग्रं प्राप्नोत्य् अविकलं शुभम् देवतीर्थं च तत्रैव आग्नेयं जातवेदसम्

aśvamedhaphalaṃ sāgraṃ prāpnoty avikalaṃ śubham devatīrthaṃ ca tatraiva āgneyaṃ jātavedasam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

obtains the full, auspicious fruit of a horse sacrifice and more. There too is Devatirtha, Agneya and Jatavedasa;

अध्याय ९८

श्लोक 22

अग्निप्रतिष्ठितं लिङ्गं तत्रास्ते ऽनेकवर्णवत् तद्देवदर्शनाद् एव सर्वक्रतुफलं लभेत्

agnipratiṣṭhitaṃ liṅgaṃ tatrāste 'nekavarṇavat taddevadarśanād eva sarvakratuphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

there stands a linga installed by Agni, of many colours; merely by seeing that god one obtains the fruit of all sacrifices.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 98
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.