Brahma Purana· Brahma Purāṇa
99
अध्याय 99 / 246

Adhyaya 99

12 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ12 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९९

श्लोक 1

ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं वेदविदो विदुः तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु नारद तन्मनाः

ṛṇapramocanaṃ nāma tīrthaṃ vedavido viduḥ tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada tanmanāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Joyously he bowed down to Sarabhu and returned to his mansion. On seeing breakage in his flagstaff he was very muc delighted.

अध्याय ९९

श्लोक 2

आसीत् पृथुश्रवा नाम प्रियः कक्षीवतः सुतः न दारसंग्रहं लेभे वैराग्यान् नाग्निपूजनम्

āsīt pṛthuśravā nāma priyaḥ kakṣīvataḥ sutaḥ na dārasaṃgrahaṃ lebhe vairāgyān nāgnipūjanam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Aniruddha the destroyer of heroic enemies seized a great

अध्याय ९९

श्लोक 3

कनीयांस् तु समर्थो ऽपि परिवित्तिभयान् मुने नाकरोद् दारकर्मादि नैवाग्नीनाम् उपासनम्

kanīyāṃs tu samartho 'pi parivittibhayān mune nākarod dārakarmādi naivāgnīnām upāsanam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Lord Krsna said thus to Mahesvara Jvara—"Those who remember our fight between us shall be free from fever. After saying this lord Krsna went away. Then the lord defeated and destroyed the five fires. Visnu playfully smashed the army of Asuras.

अध्याय ९९

श्लोक 4

ततः प्रोचुः पितृगणाः पुत्रं कक्षीवतः शुभम् ज्येष्ठं चैव कनिष्ठं च पृथक् पृथग् इदं वचः

tataḥ procuḥ pitṛgaṇāḥ putraṃ kakṣīvataḥ śubham jyeṣṭhaṃ caiva kaniṣṭhaṃ ca pṛthak pṛthag idaṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Then the son of Bali, Sankara and Karttikeya assisted by the entire army of asuras fought with Krsna.

अध्याय ९९

श्लोक 5

ऋणत्रयापनोदाय क्रियतां दारसंग्रहः

ṛṇatrayāpanodāya kriyatāṃ dārasaṃgrahaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The battle raged furiously. Then Devas thought:— "Certainly the dissolution of the universe has arrived". Krsna made Sankara burst open Jrmbhana missile. Thereby the Pramathas and Daityas perished all round.

अध्याय ९९

श्लोक 6

नेत्य् उवाच ततो ज्येष्ठः किम् ऋणं केन युज्यते कनीयांस् तु पितॄन् प्राह न योग्यो दारसंग्रहः

nety uvāca tato jyeṣṭhaḥ kim ṛṇaṃ kena yujyate kanīyāṃs tu pitṝn prāha na yogyo dārasaṃgrahaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Balarama of great prowess hit the army of Bana by means of many arrows. Pradyumna did not go astray from virtue. He abided by the rules of war as laid down m the

अध्याय ९९

श्लोक 7

ज्येष्ठे सति महाप्राज्ञः परिवित्तिभयाद् इति ताव् उभौ पुनर् अप्य् एवम् ऊचुस् ते वै पितामहाः

jyeṣṭhe sati mahāprājñaḥ parivittibhayād iti tāv ubhau punar apy evam ūcus te vai pitāmahāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Bana saw his army crushed and suppressed.by Bala by means of his iron club after being dragged by the tip of his Then, O brahmins, Bana and Krsna were eager to conquer each other. They hurled missiles and iron clubs at each other.

अध्याय ९९

श्लोक 8

याताम् उभौ गौतमीं तु पुण्यां कक्षीवतः सुतौ कुरुतां गौतमीस्नानं सर्वाभीष्टप्रदायकम्

yātām ubhau gautamīṃ tu puṇyāṃ kakṣīvataḥ sutau kurutāṃ gautamīsnānaṃ sarvābhīṣṭapradāyakam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

On seeing her in front Kr?na closed his eyes and discharged Sudarsana against Bana in order to cut off the thousand arms of his enemy.

अध्याय ९९

श्लोक 9

गच्छतां गौतमीं गङ्गां लोकत्रितयपावनीम् स्नानं च तर्पणं तस्यां कुरुतां श्रद्धयान्वितौ

gacchatāṃ gautamīṃ gaṅgāṃ lokatritayapāvanīm snānaṃ ca tarpaṇaṃ tasyāṃ kurutāṃ śraddhayānvitau

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O Krsna, O Krsna, O lord of the universe, I know (hat you are Purusottama the great lord, the great Atman the greatest being without beginning or without end. Be pleased, O lord, fearlessness (freedom from fear) has been offered to Bana by me. The words uttered by me should not be falsified by you.

अध्याय ९९

श्लोक 10

दृष्टावनामिता ध्याता गौतमी सर्वकामदा न देशकालजात्यादिनियमो ऽत्रावगाहने ज्येष्ठो ऽनृणस् ततो भूयात् परिवित्तिर् न चेतरः

dṛṣṭāvanāmitā dhyātā gautamī sarvakāmadā na deśakālajātyādiniyamo 'trāvagāhane jyeṣṭho 'nṛṇas tato bhūyāt parivittir na cetaraḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

He has grown old in serving me and having my support. O unchanging one, it is not your fault. (?) Boons have been granted to this Daitya by me. Hence, I request fo. your forbearance.

अध्याय ९९

श्लोक 11

ततः पृथुश्रवा ज्येष्ठः कृत्वा स्नानं सतर्पणम् त्रयाणाम् अपि लोकानां काक्षीवतो ऽनृणो ऽभवत्

tataḥ pṛthuśravā jyeṣṭhaḥ kṛtvā snānaṃ satarpaṇam trayāṇām api lokānāṃ kākṣīvato 'nṛṇo 'bhavat

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Thus requested, Krsna became delighted as evidenced by his bright face. His anger towards the Asura disappeared. He spoke to the Trident-bearing lord of Uma. O Sankara, may Bana live (since) he has been grant¬ ed boons by you. The discus has been withdrawn by me out of ' deference for your words.

अध्याय ९९

श्लोक 12

ततः प्रभृति तत् तीर्थम् ऋणमोचनम् उच्यते श्रौतस्मार्त-ऋणेभ्यश् च इतरेभ्यश् च नारद तत्र स्नानेन दानेन ऋणी मुक्तः सुखी भवेत्

tataḥ prabhṛti tat tīrtham ṛṇamocanam ucyate śrautasmārta-ṛṇebhyaś ca itarebhyaś ca nārada tatra snānena dānena ṛṇī muktaḥ sukhī bhavet

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

After saying this Krsna went to that place where the son of Pradyumna had been imprisoned. When dried up by the winds of Garuda the serpents that fettered him perished.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 99
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.