Matsya Purana· Matsya Purāṇa
41
अध्याय 41 / 176

Adhyaya 41

18 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ18 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४१

श्लोक 1

मत्स्य-पुराण ४१ कतरस्त्वेतयोः पूर्वं देवानामेति सात्म्यताम् उभयोर्धावतो राजन् सूर्यचन्द्रमसोरिव

matsya-purāṇa 41 katarastvetayoḥ pūrvaṃ devānāmeti sātmyatām ubhayordhāvato rājan sūryacandramasoriva

हिन्दी अर्थ

उस समय हैत्यगण मारे गये । अवशिष्ट हैत्यगण शुक्राचार्यके शापसे अभिभूत होनेके कारण जब सब ओरसे निराधार हो गये, साथ ही देवताओंने उन्हें खदेड़ना आरम्भ किया, तब वे विवश होकर रसातलमें प्रविष्ट हो गये । इस प्रकार देवगण दानवोंको बड़ी कठिनाईसे उद्यमहीन अर्थात् युद्धविमुख कर पाये। तभीसे शुक्राचार्यके नैमित्तिक शापके कारण धर्मका विशेषरूपसे हास हो जानेपर धर्मकी पुनः स्थापना

English

After garlanding the warders and patting sandal paste on them, the Aohftrya priest should ask the warders (tlie DrArapAla priests) by say- ing patbadbram" to chant the Veda. — 27.

अध्याय ४१

श्लोक 2

अनिकेतगृहस्थेषु कामवृत्तेषु संयतः ग्राम एव चरन्भिक्षुस् तयोः पूर्वतरं गतः

aniketagṛhastheṣu kāmavṛtteṣu saṃyataḥ grāma eva caranbhikṣus tayoḥ pūrvataraṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

कुर्वन् धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम् मनुष्यवध्यास्ते सर्वे ब्रहोति व्याहरत् प्रभु: धर्मान्नारायणस्यांश: सम्भूतश्चाक्षुषेऽन्तरे। यज्ञं प्रवर्तयामासदेवो वैवस्वतेऽन्तरे

English

In the east should be seated the Vahavrichas (the two priests versed in the Rigveda), in the south the two Dv&rap&las (learned in the Yajur* veda), in the west the two Dvarap&las (learned in the iS&mveda), and in the north, similarly, the two Dv&rapftlas (learned in the AthaTva*Veda). — .

अध्याय ४१

श्लोक 3

अप्राप्यं दीर्घमायुश्च यः प्राप्तो विकृतिं चरेत् तप्येत यदि तत्कृत्वा चरेत्सोग्रं तपस्ततः

aprāpyaṃ dīrghamāyuśca yaḥ prāpto vikṛtiṃ caret tapyeta yadi tatkṛtvā caretsograṃ tapastataḥ

हिन्दी अर्थ

प्रादुर्भावे ततस्तस्य ब्रह्मा ह्यासीत् पुरोहित: । युगाख्यायां चतुर्थ्या तु आपन्नेषु सुरेषु वै बलिसंस्थेषु लोकेषु त्रेतायां सप्तमं प्रति। हैत्यैस्त्रैलोक्य आक्रान्ते तृतीयो वामनोऽभवत्

English

The worshipper should seat himself ou the south side, facing the uorth and the Ach&rya should ask the eight (HotA) priests " Yajadhvam" to commence the sacrifice; and to the skilful J&pakas he should say " tilhadvam" (to sit down). Thus directing them, the Achftrya, versed in the sacred text, should sprinkle water silently round the fire without utter- ing any ritual formula. — 29-30.

अध्याय ४१

श्लोक 4

यद्वै नृशंसं तदपत् ह्यमाहुर् यः सेवते धर्ममनर्थबुद्धिः असावनीशः स तथैव राजंस् तदार्जवं स समाधिस्तदार्यम्

yadvai nṛśaṃsaṃ tadapat hyamāhur yaḥ sevate dharmamanarthabuddhiḥ asāvanīśaḥ sa tathaiva rājaṃs tadārjavaṃ sa samādhistadāryam

हिन्दी अर्थ

नष्टे धर्मे चतुर्थांशे मार्कण्डेयपुरःसरः एकोनविंश्यां त्रेतायां सर्वक्षत्रान्तकृद् विभुः । जामदग्न्यस्तथा षष्ठो विश्वामित्रपुरःसरः अष्टमे द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्। वेदव्यासस्तथा जज्ञे जातूकर्णर्यपुरःसरः

English

Sacrificial fuel and clarified butter should be offered to the Fire, after reciting the hymns of Varuua, and the sacrificing priests should also be made to do the same all round. — 31.

अध्याय ४१

श्लोक 5

केनाद्य त्वं तु प्रहितो ऽसि राजन् युवा स्रग्वी दर्शनीयः सुवर्चाः कुत आगतः कतमस्यां दिशि त्वमुताहोस्वित्पार्थिवस्थानम् अस्ति

kenādya tvaṃ tu prahito 'si rājan yuvā sragvī darśanīyaḥ suvarcāḥ kuta āgataḥ katamasyāṃ diśi tvamutāhosvitpārthivasthānam asti

हिन्दी अर्थ

कर्तु धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम्। बुद्धो नवमको जज्ञे तपसा पुष्करेक्षणः। देवसुन्दररूपेण द्वैपायनपुरःसरः कल्की तु विष्णुयशसः पाराशर्यपुरःसरः। दशमो भाव्यसम्भूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः

English

Afterwards, according to the prescribed rites, offerings should be made to the planets, Indra, lvara, Maruts, LokapAlas and ViilvakarmA.— 32.

अध्याय ४१

श्लोक 6

इमं भौमं नरकं क्षीणपुण्यः प्रवेष्टुम् ऊर्वीं गगनाद्विप्रकीर्णः उक्त्वाहं वः प्रपतिष्याम्य् अनन्तरं त्वरन्त्वमी ब्रह्मणो लोकपा ये

imaṃ bhaumaṃ narakaṃ kṣīṇapuṇyaḥ praveṣṭum ūrvīṃ gaganādviprakīrṇaḥ uktvāhaṃ vaḥ prapatiṣyāmy anantaraṃ tvarantvamī brahmaṇo lokapā ye

हिन्दी अर्थ

और असुरोंका विनाश करनेके लिये भगवान् विष्णु बारंबार अवतीर्ण होते रहे ॥२२५--२३५॥ पूर्वकालमें सामर्थ्यशाली ब्रह्माने प्रसङ्गवश ऐसा कहा था कि जो असुर प्रह्लादकी आज्ञाके वशीभूत नहीं रहेंगे, वे सभी मनुष्योंके हाथों मारे जायंँगे। चाक्षुष- मन्वन्तरमें धर्मके अंशसे साक्षात् भगवान् नारायणका अवतार हुआ था। आपने प्रादुर्भावके पश्चात् वैवस्वत- मन्वन्तरमें उन्होंने एक यज्ञानुष्ठान प्रवर्तित किया था; उस यज्ञके पुरोहित ब्रह्मा थे। चौथे तामस-मन्वन्तरमें

English

Then the knowers of the Rigveda, seated in the east, should separately mutter the formulae of RAtrisfikta, Rudrasfikta, the auspicious PAvamAnasfikta, and PurusasQkta; in the same way the DvArapAlas, learned in the Yajurveda, seated in the south, should separately mutter the formulae of Indra, Rndra,.Soma, Kflsmnnda, Fire (.TAtavedas), and the Sun. — 33-34.

अध्याय ४१

श्लोक 7

सतां सकाशे तु वृतः प्रपातस् ते सङ्गता गुणवन्तस्तु सर्वे शक्राच्च लब्धो हि वरो मयैष पतिष्यता भूमितलं नरेन्द्र

satāṃ sakāśe tu vṛtaḥ prapātas te saṅgatā guṇavantastu sarve śakrācca labdho hi varo mayaiṣa patiṣyatā bhūmitalaṃ narendra

हिन्दी अर्थ

करनेके लिये समुद्रतटपर नृसिंहका अवतार हुआ था। इस द्वितीय नृसिंहावतारमें रुद्र पुरोहित-पदपर आसीन थे । सातवें वैवस्वत-मन्वन्तरके त्रेतायुगमें, जब त्रिलोकीपर बलिका अधिकार था, उस समय तीसरा वामन-अवतार हुआ था। (उस कार्यकालमें धर्म पुरोहितका पद सँभाल रहे थे।) द्विजवरो! भगवान् विष्णुकी ये तीन दिव्य उत्पत्तियाँ बतलायी गयी हैं। अब अन्य सात सम्भूतियाँ, जो भृगुके शापवश मानव-योनिमें हुई हैं, उन्हें सुनिये।

English

Similarly, the DvArapAlas, the chanters of the SAmveda, seated in the west, should chant the hymns of VairAjya, Pauruasfikta, Suvarna, Rndra SaipbitA, iva, Panchanidhana, GAyatrisfikta, Jyestha SAma, VAma- devya, BrihatasAma, Raurava, Rathantara, KAnva, GavAm Vratam, Rak- fioghna and Vayas. — 35-36.

अध्याय ४१

श्लोक 8

पृच्छामि त्वां प्रपतन्तं प्रपातं यदि लोकाः पार्थिव सन्ति मे ऽत्र यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये

pṛcchāmi tvāṃ prapatantaṃ prapātaṃ yadi lokāḥ pārthiva santi me 'tra yadyantarikṣe yadi vā divi śritāḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye

हिन्दी अर्थ

प्रथम त्रेतायुगमें, जब धर्मका चतुर्थांश नष्ट हो गया था, भगवान् मार्कण्डेयको पुरोहित बनाकर दत्तात्रेयके रूपमे अवतीर्ण हुए थे। पंद्रहवें त्रेतायुगमें चक्रवर्ती मान्धाताके रूपमें पाँचवाँ अवतार हुआ था। उस समय पुरोहितका पद महर्षि तथ्य (उत्तथ्य)-को मिला था। उन्नीसवें त्रेतायुगमें छठा अवतार जमदग्रिनन्दन महाबली परशुरामके रूपमें हुआ था, जो सम्पूर्ण क्षत्रिय-वंशके संहारक थे। उस त्रेतायुगमें सातवें अवतारके रूपमें रावणका वध करनेके लिये भगवान् श्रीराम महाराज दशरथके पुत्ररूपमें उत्पन्न हुए थे। उस समय महर्षि वसिष्ठ पुरोहित थे। अट्टाईसवें द्वापरयुगमें आठवें अवतारमें भगवान् विष्णु महर्षि पराशरसे

English

Afterwards, the learned (DvArapAlas) in the Atharra Veda, seated in the north, meditating on Varupa, should devoutly mutter the formttlae of the SAntikas and the PauB(ikas.— 37.

अध्याय ४१

श्लोक 9

यावत्पृथिव्यां विहितं गवाश्वं सहारण्यैः पशुभिः पक्षिभिश्च तावल्लोका दिवि ते संस्थिता वै तथा विजानीहि नरेन्द्रसिंह

yāvatpṛthivyāṃ vihitaṃ gavāśvaṃ sahāraṇyaiḥ paśubhiḥ pakṣibhiśca tāvallokā divi te saṃsthitā vai tathā vijānīhi narendrasiṃha

हिन्दी अर्थ

वेदव्यासके रूपमें अवतीर्ण हुए। उस समय जातूकर्ण्यने पुरोहित-पदको सुशोभित किया धर्मकी विशेषरूपसे स्थापना और असुरोंका विनाश करनेके निमित्त नवें अवतारमें बुद्ध अवतीर्ण हुए। सुन्दर (सौन्दरानन्दके नायक) उनके सहचर रूपवाले थे। उनके नेत्र कमल-सरीखे थे। उनके पुरोहित महर्षि द्वैपायन थे।

English

After performing the above-mentioned ceremonies on the first day, adhivAsana should be done, and then the earth of the following places, viz., Elephant ward, stable, well, lane, pool, cattle-shed, ant-hill, the place where four streets meet, should be put into the pitchers full of water (placed in the pandal).— 38.

अध्याय ४१

श्लोक 10

तांस्ते ददामि मा प्रपत प्रपातं ये मे लोका दिवि राजेन्द्र सन्ति यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रितास्तानाक्रम क्षिप्रममित्रहाऽथसि

tāṃste dadāmi mā prapata prapātaṃ ye me lokā divi rājendra santi yadyantarikṣe yadi vā divi śritāstānākrama kṣipramamitrahā'thasi

हिन्दी अर्थ

इसी युगकी समाप्तिके समय, जब संध्यामात्र अवशिष्ट रह जायगी, विष्णुयशके पुत्ररूपमें कल्िकिका अवतार होगा। इसी भावी दसवें अवतारमें पराशर-पुत्र व्यास और याज्ञवल्क्य पुरोहितका कार्यभार सँभालेंगे। उस समय भगवान् कल्कि आयुधधारी सैकड़ों एवं सहस्रों विप्रोंको साथ लेकर चारों प्रगृहीतायुधेविप्रेर्वृत: शतसहतस्त्रश: ॥ २४९ ओरसे धर्मविमुख जीवों, पाखण्डों और शूद्रवंशी राजाओंका

English

JVote.— -AdhivtaaiiasSoenting with perfamoa. (S) Preliminaiy oonseontlon of an imagoi its invowtioa and worship by saitable mantraa, before the oommenoemeat ofaaaotiAoe, (8) Making a divinity auame its abode in an image,

अध्याय ४१

श्लोक 11

नास्मद्विधो ऽब्राह्मणो ब्रह्मविच्च प्रतिग्रहे वर्तते राजमुख्य यथा प्रदेयं सततं द्विजेभ्यस् तदा ददे पूर्वम् अहं नरेन्द्र

nāsmadvidho 'brāhmaṇo brahmavicca pratigrahe vartate rājamukhya yathā pradeyaṃ satataṃ dvijebhyas tadā dade pūrvam ahaṃ narendra

हिन्दी अर्थ

निःशेषः क्षुद्रराज्ञस्तु तदा स तु करिष्यति। ब्रह्मद्विषः सपत्नांस्तु संहत्येब च तद्वपु: प्रवृत्तचक्रो बलवान् संहारं तु करिष्यति। उत्सादयित्वा वृषलान् प्रायशस्तानधार्मिकान्

English

OBAPTBB IVIIL Tbea the worshipper should bathe in the water, incensed with the following things the yellow pigment white mustard, sandal paste and resin together with paSohagavya (five products of the cow). — 39.

अध्याय ४१

श्लोक 12

नाब्राह्मणः कृपणो जातु जीवेद् यद्यपि स्याद्ब्राह्मणी वीरपत्नी सो ऽहं यदेवाकृतपूर्वं चरेयं विवित्समानः किमु तत्र साधुः

nābrāhmaṇaḥ kṛpaṇo jātu jīved yadyapi syādbrāhmaṇī vīrapatnī so 'haṃ yadevākṛtapūrvaṃ careyaṃ vivitsamānaḥ kimu tatra sādhuḥ

हिन्दी अर्थ

अकस्मात् कोपितान्योऽन्यं भविष्यन्तीह मोहिताः। क्षपयित्वा तु तेऽन्योऽन्यं भाविनार्थेन चोदिताः ततः काले व्यतीते तु स देवोऽन्तरधीयत। नृपेष्वथ प्रणष्टेषु प्रजानां संग्रहात् तदा पुराणि हित्वा ग्रामांश्च तुल्यत्वे निष्परिग्रहाः । प्रणष्टाश्रमधर्माश्च नुष्टवर्णाश्रमास्तथा

English

Having thus finished the preliminary rites performed with the utter- ance of great mantras, with regard to each ceremony, the worshipper should pass the night in sleep. In the morning, the worshipper should give away cows to the BrAhmapa, i.e., 100 cows or 68 or 60 or 30 or 25. -4041.

अध्याय ४१

श्लोक 13

पृच्छामि त्वां स्पृहणीयरूप प्रतर्दनो ऽहं यदि मे सन्ति लोकाः यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रुताः क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये

pṛcchāmi tvāṃ spṛhaṇīyarūpa pratardano 'haṃ yadi me santi lokāḥ yadyantarikṣe yadi vā divi śrutāḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye

हिन्दी अर्थ

प्रमदाः केशशूलिन्यो भविष्यन्ति युगक्षये चीरचर्माजिनधराः संकरं घोरमाश्रिताः।

English

Later on, on some auspicious day and hour, as calculated by the astrologer (S&mvat8ara\ the worshipper should give sway after making her pass through the water of the pond, etc., to be consecrated, a cow decked with gold, to the Br&hmapa versed in the Simaveds, after chant- ing the text of the Vedas accompanied with music.— 42-43. Afterwards, the worshipper should put, five different kinds of gems on a plate of gold, and give away to the Br4hmapa, and should place the alligator, fish, Ac., in a pond. Then he should worship the above- mentioned cow standing in water, held by the Br&hmapas versed in all the four Vedas, with the Ganges water, curd and rice, and should after- wards make it swim in the water facing towards the north.— 4445.

अध्याय ४१

श्लोक 14

सन्ति लोका बहवस्ते नरेन्द्र अप्येकैकं सप्त शतान्यहानि मधुच्युतो घृतवन्तो विशोकास् तेनान्तवन्तः प्रतिपालयन्ति

santi lokā bahavaste narendra apyekaikaṃ sapta śatānyahāni madhucyuto ghṛtavanto viśokās tenāntavantaḥ pratipālayanti

हिन्दी अर्थ

एवं कष्टमनृप्रा्ताः काले संध्यंशके तदा। ततः क्षयं गमिष्यन्ति सार्ध कलियुगेन तु इत्येतत् कीर्तितं सम्यग् देवासुरविचेष्टितम् सर्वथा विनाश कर डालेंगे; क्योंकि ब्रह्मद्वेषी शत्रुओंका संहार करनेके हेतु ही कल्िकि-अवतार होता है । इस अट्टाईसवें युगमें भगवान् कल्कि सेनासहित सफलमनोरथ हो विराजमान रहेंगे । उस समय वे बलशाली भगवान् उन धर्महीन शूद्रोंका समूल

English

The cow should then be bathed by reciting the text of the Atharva Veda, such as punarSmeti, etc., as well as &pohi9(h&, etc., and then the worshipper should return to the circle of priests. Then the tank should be worshipped and bali offerings should be made on four sides of it. Afterwards, homa sacrifice should be performed for four days. — 4647.

अध्याय ४१

श्लोक 15

तांस्ते ददामि पतमानस्य राजन् ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रितास् तानाक्रम क्षिप्रमपेतमोहः

tāṃste dadāmi patamānasya rājan ye me lokāstava te vai bhavantu yadyantarikṣe yadi vā divi śritās tānākrama kṣipramapetamohaḥ

हिन्दी अर्थ

विनाश करके अपने राज्यचक्रका विस्तार करते हुए पापियोंका संहार कर डालेंगे । तदुपरान्त कल्कि अपना कार्य पूरा करके सेनासहित बिश्राम-लाभ करेंगे। उस समय सारी प्रजाएँ उनके प्रभावसे समृद्धिशालिनी होकर उनकी सेवामें लग जायँगी । तत्पश्चात् भावी कार्यसे प्रेरित हुई प्रजाएँ मोहित होकर अकस्मात् एक-दूसरेपर कुपित हो जायँगी और परस्पर लड़कर एक-दूसरेको मार डालेंगी । उस समय कार्यकाल समाप्त हो जानेपर भगवान् कल्कि भी

English

At the end of these ceremonies the Cbaturthl-Earma should be performed, when the worshipper should give dsk(iin4 to the Br&hmaas, according to his means, and should mutter mantras of Varupa. — 48. Then the entire materials employed in the performance of the sacrifice, including the pandal, should be equally distributed to the Ritvijas, and the golden bedstead should be conferred on the chief priest— 49.

अध्याय ४१

श्लोक 16

नु तुल्यतेजाः सुकृतं हि कामये योगक्षेमं पार्थिवात्पार्थिवः सन् दैवादेशादापदं प्राप्य विद्वांश् चरेन्नृशंसं हि न जातु राजा

nu tulyatejāḥ sukṛtaṃ hi kāmaye yogakṣemaṃ pārthivātpārthivaḥ san daivādeśādāpadaṃ prāpya vidvāṃś carennṛśaṃsaṃ hi na jātu rājā

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार प्रजाओंके संगठनेसे राजाओंके नष्ट हो जानेपर जब कोई रक्षक नहीं रह जायगा, तब प्रजाएँ युद्धभूमिमें एक-दूसरेको मार डालेंगी। यों परस्पर मार- पीट कर वे आक्रन्दनरहित एवं अत्यन्त दुःखित हो जायँँगी। फिर तो वे परिवारहीन होकर समानरूपसे ग्रामों एवं नगरोंको छोड़कर वनकी राह लेंगी। उनके वर्ण-धर्म तथा आश्रम-धर्म नष्ट हो जायँगे । कलियुगकी समासिके समय देशवासी अन्न बेचने लगेंगे, चौराहोंपर शिवकी मूर्तियाँ बिकने लगेंगी और स्त्रियाँ अपने शीलका विक्रय करेंगी अर्थात् वेश्या-कर्ममें प्रवृत्त हो जायँगी। लोगोंके कद छोटे होंगे। उनकी आयु स्वल्प होगी। वे वनमें तथा नदीतट और पर्वतोंपर निवास करेंगे। कन्द-

English

Afterwards, the worshipper should feast either 1,(XX), 8(X), 50 or 20 BrkhmsQas, according to his means, which is the way of consecrating the tank, as described in the Purkpas. — 50.

अध्याय ४१

श्लोक 17

धर्म्यं मार्गं चिन्तयानो यशस्यं कुर्यात्तपो धर्ममवेक्षमाणः न मद्विधो धर्मबुद्धिर्हि राजा ह्य् एवं कुर्यात्कृपणं मां यथात्थ

dharmyaṃ mārgaṃ cintayāno yaśasyaṃ kuryāttapo dharmamavekṣamāṇaḥ na madvidho dharmabuddhirhi rājā hy evaṃ kuryātkṛpaṇaṃ māṃ yathāttha

हिन्दी अर्थ

मूल, पत्तियाँ और फल ही उनके भोजन होंगे। वल्कल, पशुचर्म और मृगचर्म ही उनके वस्त्र होंगे। वे सभी भयंकर वर्णसंकरत्वके आश्रित हो जायँगे। तरह-तरहके उपद्रवोंसे दुःखी रहेंगे। उनकी धन-सम्पत्ति घट जायगी और वे अनेकों बाधाओंसे घिरे रहेंगे। इस प्रकार कष्टका अनुभव करती हुई वे सारी प्रजाएँ उस संध्यांशके समय कलियुगके साथ ही नष्ट हो जायँगी। इस कलियुगके व्यतीत हो जानेपर कृतयुगका प्रारम्भ होगा। इस प्रकार मैंने

English

And, similarly, it has been laid down for the consecreation of wells, pools, small tanks, Ac. — 51. As to the consecration of palaces, groves, lands and buildings, the ritual formulae are somewhat different from the consecration of tanks.

अध्याय ४१

श्लोक 18

कुर्यामपूर्वं न कृतं यदन्यैर् विवित्समानः किम् उ तत्र साधुः ब्रुवाणमेवं नृपतिं ययातिं नृपोत्तमो वसुमानब्रवीत् तम्

kuryāmapūrvaṃ na kṛtaṃ yadanyair vivitsamānaḥ kim u tatra sādhuḥ bruvāṇamevaṃ nṛpatiṃ yayātiṃ nṛpottamo vasumānabravīt tam

हिन्दी अर्थ

पूर्णरूपसे देवताओं और असुरोंकी चेष्टाका तथा यदुवंशके वर्णन-प्रसङ्गमें संक्षेपरूपसे भगवान् विष्णु ( श्रीकृष्ण)-के यशका वर्णन कर दिया। अब मैं तुर्वसु, पूरु, द्रुह्यु और अनुके वंशका क्रमशः वर्णन करूँगा इति श्रीमत्स्ये महापुराणेऽसुरशापो नाम सपचत्वारिशोऽध्यायः इस प्रकार श्रीमत्स्यमहापुराणमें असुर-शाप-नामक सैंतालीसवाँ अध्याय सम्पूर्ण हुआ

English

i4V('3nIlnl;>]nto' presorifawd llten ritea fov Ae WMlAy Fbrty people, iiPleeeilMouMble oiroueaetatfoeis, shoald follow Ae EkAgiti rites, wiAout giving way 'to nu8erUne8B.-.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_matsyapurANa1-176.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Matsya Purana — Chapter 41
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.