Matsya Purana· Matsya Purāṇa
70
अध्याय 70 / 176

Adhyaya 70

64 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ64 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७०

श्लोक 1

मत्स्य-पुराण ७० वर्णाश्रमाणां प्रभवः पुराणेषु मया श्रुतः सदाचारस्य भगवन् धर्मशास्त्रविनिश्चयः पण्यस्त्रीणां सदाचारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

matsya-purāṇa 70 varṇāśramāṇāṃ prabhavaḥ purāṇeṣu mayā śrutaḥ sadācārasya bhagavan dharmaśāstraviniścayaḥ paṇyastrīṇāṃ sadācāraṃ śrotumicchāmi tattvataḥ

हिन्दी अर्थ

भद्राश्वं भारतं चैव केतुमालं च पश्चिमे। उत्तराश्चैव कुरवः कृतपुण्यप्रतिश्रयाः तत्र ते शुभकर्माणः केतुमालाः परिश्रुताः । तत्र कालानलाः सर्वे महासत्त्वा महाबलाः

English

BrahmA said: — Siva! I have heard of the efficacy of Varna Abrams as well as of good conduct, as prescribed by the Dharma astras. I am now desirous of hearing the practice and conduct of public women.-— 1.

अध्याय ७०

श्लोक 2

तस्मिन्नेव युगे ब्रह्मन् सहस्राणि तु षोडश वासुदेवस्य नारीणां भविष्यन्त्यम्बुजोद्भव

tasminneva yuge brahman sahasrāṇi tu ṣoḍaśa vāsudevasya nārīṇāṃ bhaviṣyantyambujodbhava

हिन्दी अर्थ

योजन विस्तृत बतलाया गया है। इन दोनोंके मण्डलके मध्यमें मेरु नामक स्वर्णमय पर्वत है। यह चार प्रकारके रंगोंसे युक्त, चौकोर और अत्यन्त ऊँचा है ॥२९--३७॥ उसके पार्श्वभाग अनेक प्रकारके रंगोंसे विभूषित हैं। इसका पूर्वीय भाग श्वेत, दक्षिणी भाग पीला, पश्चिमका भाग भ्रमरके पंखके समान काला और उत्तरी हिस्सा लाल है। इस प्रकार यह चार रंगोंसे युक्त कहा जाता है। इस तरह चारों ओरसे पर्वतोंसे घिरा हुआ दिव्य पर्वत मेरु राजाको भाँति सुशोभित होता है। इसकी कान्ति तरुण सूर्य अर्थात् मध्याहकालिक सूर्यकी-सी है। यह धूमरहित अग्निके सदृश चमकता रहता है। पृथ्वीके ऊपर इसकी ऊँचाई चौरासी हजार योजन है। यह सोलह

English

Iiva said There will be 16,000 wives of Krispa in the Yuga men- tioned before. When once, in the spring time, those ladies, having decorated themselves witK ornaments, would be drinking together on the banks of a pond studded with full-budded lotus flowers, dancing with the wind and resouuding with the melodious notes of the cuckoo and musical tunes of the big black bee, they will see Loixl jAmba, beautiful like Cupid, having eyes handsome like those of a gazelle, and wearing the garlands of m&lati, passing by. They will cast on him amorous glances, their hearts being flred with lustful feelings and they being targets of the arrows of Cupid.— 2-0.

अध्याय ७०

श्लोक 3

ताभिर्वसन्तसमये कोकिलालिकुलाकुले पुष्पिते पवनोत्फुल्लकह्लारसरसस्तटे

tābhirvasantasamaye kokilālikulākule puṣpite pavanotphullakahlārasarasastaṭe

हिन्दी अर्थ

हजार योजनतक पृथ्वीके नीचे धँसा हुआ है और अट्टाईस हजार योजनतक फैला हुआ है। चारों ओरसे' इसका फैलाव विस्तारसे दुगुना है। यह महान् दिव्य पर्वत मेरु दिव्य ओषधियोंसे परिपूर्ण तथा सभी सुवर्णमय भुवनोंसे घिरा हुआ है। इस पर्वतराजपर देवगण, गन्धर्व, असुर और राक्षस सर्वत्र अप्सराओंके साथ रहकर आनन्दका अनुभव करते हैं । यह मेरु प्राणियोंके निमित्त- कारणभूत भुवनोंसे घिरा हुआ है। इसके विभिन्न पार्श्वभागोंमें

English

TEE MAtSYA POBANAM.

अध्याय ७०

श्लोक 4

निर्भरापानगोष्ठीषु प्रसक्ताभिरलंकृतः कुरङ्गनयनः श्रीमान् मालतीकृतशेखरः

nirbharāpānagoṣṭhīṣu prasaktābhiralaṃkṛtaḥ kuraṅganayanaḥ śrīmān mālatīkṛtaśekharaḥ

हिन्दी अर्थ

चार देश अवस्थित हैं । उनके नाम हैं-- (पूर्वमें) भद्राश्व, (दक्षिणमें) भारत, (पश्चिममें) केतुमाल और (उत्तरमें) किये हुए पुण्योंके आश्रयस्थानरूप उत्तरकुरु। इसी प्रकार उसके चारों दिशाओंमें सभी प्रकारके रत्नोंसे विभूषित पर्वत भी विद्यमान हैं। उनके ऊपर अरुणोद, मानस, सितोद और भद्र नामक सरोवर और अनेकों वन हैं तथा पीपल और सुपार्श्वपर बरगदका वृक्ष है ॥३८--४७॥

English

Lord Kria will come to know all that with his mental vision, and will cnrse them as follows: * Because you cherished the desire of amorous pastime during uiy absence, all of you will be taken away by bandits.'— 7.

अध्याय ७०

श्लोक 5

गच्छन्समीपमार्गेण साम्बः परपुरंजयः साक्षात्कन्दर्पो रूपेण सर्वाभरणभूषितः

gacchansamīpamārgeṇa sāmbaḥ parapuraṃjayaḥ sākṣātkandarpo rūpeṇa sarvābharaṇabhūṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

गन्धमादनके पश्चिम भागमें अमरगण्डिक नामक पर्वत है, जो सब ओरसे बत्तीस हजार योजनकी समतल भूमिसे सम्पन्न है। वहाँके शुभ कर्म करनेवाले निवासी केतुमाल नामसे विख्यात हैं। वे सभी कालाग्निके समान भयानक, महान् सत्त्वसम्पन्न एवं महाबली होते हैं । वहाँकी स्त्रियोंके शरीरका रंग लाल कमलके समान होता है। वे परम सुन्दरी एवं देखनेमें आह्वादकारिणी होती हैं। उसपर कटहलका एक महान् दिव्य वृक्ष है, जिसके पत्ते अत्यन्त चमकीले हैं ।

English

Then those ladies, overcome with grief on ncconnt of such a curse, will please Krisna (by their prayers!, wljen iho Lord will say: 'Dalbliya [li§i of eternal soul, the favourite of the Brahmanas, will teach you a viata, which w'ill be the means of 3'our liberation from the bondage and which will actually free you all. This vrata will be of great l)enefa to futurity. With these words, the Lord of Dvai Avati left them. — 8-10

अध्याय ७०

श्लोक 6

अनङ्गशरतप्ताभिः साभिलाषमवेक्षितः प्रवृद्धो मन्मथस्तासां भविष्यति यदात्मनि

anaṅgaśarataptābhiḥ sābhilāṣamavekṣitaḥ pravṛddho manmathastāsāṃ bhaviṣyati yadātmani

हिन्दी अर्थ

तस्य माल्यवतः पार्श्चे पूर्वे पूर्वा तु गण्डिका। द्वात्रिंशच्च सहस्त्राणि तत्रापि शतमुच्यते भद्रमालवनं तत्र कालाम्रश्च महाद्रुमः ५२ चन्द्रशीतलगात्राश्च स्त्रियो ह्युत्पलगन्धिकाः

English

Then, ages after, there will be a great slaugliter, owing to the musal a affair; and Loni Krisna. after relieving the nniverso of its great burden, will go to heaven. Tlie Yadavas will havi coa'fl to e/ist; and the ladies of Krisna will l)e seized l\v robbers, a warrior, like Aijnna, being defeated utnd unable to proie'*i tlicmi). Those robbers will take them to the seashore and enjuy with iliem (hero. When those ladies will bemoan their hard lot, the sago l>alhhy::, will appojir before them. Those ladies will W(;r&hip the >age by ()jr»*rlng iiim arghya and salulei him again and ag.tin, riioy will tlion. wiib uarfnl oyos, romeinber their past ejijoymt?nts, use of garlands atvi suiidal paste, and tliink of their Lord, the uncoijquerabie uia-ior ti»e uiiivoi-o, as well as of flowers and the beautiful city of Owarik'i. gliitmlng witii itsiichos and gems, and of their respective abodes tiieitun, tiio iJivim; form>.jf ih- ir sons dwelling in that sacred oily. Then llioy will put the ing ipu'slion to (lie

अध्याय ७०

श्लोक 7

तदावेक्ष्य जगन्नाथः सर्वतो ज्ञानचक्षुषा शापं वक्ष्यति ताः सर्वा वो हरिष्यन्ति दस्यवः मत्परोक्षं यतः कामलौल्यादीदृग्विधं कृतम्

tadāvekṣya jagannāthaḥ sarvato jñānacakṣuṣā śāpaṃ vakṣyati tāḥ sarvā vo hariṣyanti dasyavaḥ matparokṣaṃ yataḥ kāmalaulyādīdṛgvidhaṃ kṛtam

हिन्दी अर्थ

कालाम्रस्य रसं पीत्वा ते सर्वे स्थिरयौवनाः इत्युक्तवानुषीन् ब्रह्मा वर्षाणि च निसर्गतः।

English

sage, standing before him: -11-10.

अध्याय ७०

श्लोक 8

ततः प्रसादितो देव इदं वक्ष्यति शार्ङ्गभृत् ताभिः शापाभितप्ताभिर् भगवान् भूतभावनः

tataḥ prasādito deva idaṃ vakṣyati śārṅgabhṛt tābhiḥ śāpābhitaptābhir bhagavān bhūtabhāvanaḥ

हिन्दी अर्थ

एवमुक्तस्तु ऋषिभिस्तेभ्यस्त्वाख्यातवान् पुनः उसके फलोंका रस पीकर वहाँके निवासी दस हजार वर्षोतक जीवित रहते हैं। माल्यवान्के पूर्वी भागमें पूर्वगण्डिका नामक पर्वत है, जो बत्तीस हजार योजन लम्बा और सौ योजन चौड़ा कहा जाता है। उसकी तलहटीमें भद्रा नामक देश है, जहाँके निवासी सदा प्रसन्न-मन रहते हैं। वहाँ भद्रमाल नामक वन है, जिसमें कालाम्र नामक एक महान् वृक्ष है। वहाँके निवासी पुरुष गोरे, महान् सत्त्वसम्पन्न एवं महाबली होते हैं तथा कुछ स्त्रियाँ कुमुदिनीकी-सी

English

■'iSage! We have all been foioibly ilofilod by rhe.'.o robbers Now we have lost our JJharma atid [jlaoo oiirsi!v«s;il our mercy. 0, Seer! Pray o.Nplain, why we iiavo boon degraded to the status of concubines, we, wiio have i)cen united with (b)il. Ve»ii have been ordained by the wise Ivrina to la; ojir guide. Pray explain to us the duties of concubines." Thus (]Uuslior)t*d, the sage will say, — 17'-19.

अध्याय ७०

श्लोक 9

उत्तारभूतं दासत्वं समुद्राद्ब्राह्मणप्रियः उपदेक्ष्यत्यनन्तात्मा भाविकल्याणकारकम्

uttārabhūtaṃ dāsatvaṃ samudrādbrāhmaṇapriyaḥ upadekṣyatyanantātmā bhāvikalyāṇakārakam

हिन्दी अर्थ

कान्तिवाली, परम सुन्दरी एवं देखनेमें प्रिय लगनेवाली होती हैं। इसी प्रकार कुछ स्त्रियाँ गौर वर्णवाली होती हैं, उनकी कान्ति चन्द्रमा-सरीखी उज्वल होती है और उनका मुख पूर्णिमाके चन्द्रमाके समान चमकदार होता है । उनका शरीर भी चन्द्रमाके समान शीतल होता है और उससे कमलकी-सी गन्ध निकलती है। कालाम्र वृक्षोंके फलोंका रस पान कर वहाँके सभी निवासियोंकी युवावस्था स्थिर बनी रहती है और वे नीरोग रहकर दस हजार वर्षोतक

English

Dalbliya said: — ''Ladies! in tlio days gone by, ail of you were sporting in the Mansarovara lake, wlion Narada cluiiie.od to go there. Then you were the daughters of Agrii, in the form of nymplis. You did not salute the sage, but asked him how Narayana, the Lord of the universe, would be your liusbaud. Narada blessed you with the boon asked for, but also cursed you for not saluting him. Ho said that, by giving away two beddings, according to prescribed rites, on the twelfth

अध्याय ७०

श्लोक 10

भवतीनाम् ऋषिर्दाल्भ्यो यद्व्रतं कथयिष्यति तदैवोत्तारणायालं दासत्वे ऽपि भविष्यति इत्युक्त्वा ताः परिष्वज्य गतो द्वारवतीश्वरः

bhavatīnām ṛṣirdālbhyo yadvrataṃ kathayiṣyati tadaivottāraṇāyālaṃ dāsatve 'pi bhaviṣyati ityuktvā tāḥ pariṣvajya gato dvāravatīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

जीवित रहते हैं ॥ ४८--५५॥ सूतजी कहते हैं-ऋषियो! पूर्वकालमें ब्रह्माने स्वभावतः मुझपर कृपा कर जिन वर्षाका वर्णन किया था, उनका विवरण मैं आपलोगोंको बतला चुका। अब पुनः आपलोगोंसे किसका वर्णन करूँ? सूतजीकी यह बात सुनकर वे सभी व्रतनिष्ठ ऋषि विस्मयविमुग्ध हो गये। तत्पश्चात् वे प्रसन्नतापूर्वक बोले

English

(mAPTB& LXX.

अध्याय ७०

श्लोक 11

ततः कालेन महता भारावतरणे कृते निवृत्ते मौसले तद्वत् केशवे दिवमागते

tataḥ kālena mahatā bhārāvataraṇe kṛte nivṛtte mausale tadvat keśave divamāgate

हिन्दी अर्थ

ऋषियोंने पूछा--मुने! पूर्व और पश्चिम दिशामें स्थित जो देश हैं; उनके विषयमें तो आप हमलोगोंको बतला चुके। अब उत्तर दिशामें स्थित वर्षों और पर्वतोंका वर्णन कीजिये। साथ ही उन पर्वतोंपर निवास करनेवाले लोगोंका चरित्र भी यथार्थरूपसे बतलाइये। ऋषियोंद्वारा इस प्रकार कहे जानेपर सूतजीने पुनः उनसे वर्णन करना आरम्भ किया

English

day of the bright fortnight, in the months of Chailra and Vaiidkha, yon nrould get Kriiia as your husband in the next Ute."— 20-23.

अध्याय ७०

श्लोक 12

शून्ये यदुकुले सर्वैश् चौरैरपि जिते ऽर्जुने हृतासु कृष्णपत्नीषु दासभोग्यासु चाम्बुधौ

śūnye yadukule sarvaiś caurairapi jite 'rjune hṛtāsu kṛṣṇapatnīṣu dāsabhogyāsu cāmbudhau

हिन्दी अर्थ

सूतजी कहते हैं-ऋषियो! पहले मैं आपलोगोंसे जिन वर्षोके विषयमे वर्णन कर चुका हूँ, (उनके अतिरिक्त अन्य वर्षाका वर्णन) सुनिये। नीलपर्वतसे दक्षिण और निषध पर्वतसे उत्तर दिशामें रमणक नामक वर्ष है, जहाँकी वर्ष हिरण्वतं नाम यत्र हैरण्वती नदी एकादश सहस्त्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः। आयुष्प्रमाणं जीवन्ति शतानि दश पञ्च च

English

And cursed you as follows " Because in your conceit of beauf and prosperity you have omitted to salute me before putting me this question, you will also be separated from Krisna and will be lowered to the rank of public women, after being forcibly carried away by thievea Tn consequence of the curses of NArada and Xriina you gave way to lustful feelings and have become prostitutes. Now listen to what I say.- 21.25.

अध्याय ७०

श्लोक 13

तिष्ठन्तीषु च दौर्गत्यसंतप्तासु चतुर्मुख आगमिष्यति योगात्मा दाल्भ्यो नाम महातपाः

tiṣṭhantīṣu ca daurgatyasaṃtaptāsu caturmukha āgamiṣyati yogātmā dālbhyo nāma mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

एकं मणियुतं तत्र एकं तु कनकान्वितम्। सर्वरत्रमयं चैकं भुवनैरुपशोभितम् सर्वकामप्रदातारः केचिद् वृक्षा मनोरमाः।

English

Once upon a time thousands and thousands of the demons (D&navas, Asnras, Daityas and Raksilsas; were killed in the war between the Devas and the demons. Tndra told their numberless widows and those women who were foroildy seized and enjoyed, to lead the life of prostitutes and remain devoted to the kings and the Devas. — 26-28.

अध्याय ७०

श्लोक 14

तास्तमर्घ्येण सम्पूज्य प्रणिपत्य पुनः पुनः लालप्यमाना बहुशो बाष्पपर्याकुलेक्षणाः

tāstamarghyeṇa sampūjya praṇipatya punaḥ punaḥ lālapyamānā bahuśo bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मा काञ्जनवालुका। देवलोकच्युतास्तत्र जायन्ते मानवाः शुभाः। शुक्लाभिजनसम्पन्नाः सर्वे ते स्थिरयौवनाः एकाहाज्जायते युग्मं समं चैव विवर्धते।

English

Indra continued. 'You should look upon, with equal eye, the kings your masters and on Sudra. -Ml of you will attain prosperity, according to your fate. You should satisfy those who would come to yon with adequate sum of money to enjoy your company, even if they be poor. But you should not give pleasure to proud men. You should give away cow, land, grain and gold, according to jmur means, in charity on the sacred day of worshipping the De\as or the ancestors. You should act as the Brabmapas will say. In addition to tliis, I shall also tell you an ordinance (or vrata), which all of j'ou sliould blindly practise.' — 29-32.

अध्याय ७०

श्लोक 15

स्मरन्त्यो विपुलान्भोगान् दिव्यमाल्यानुलेपनान् भर्तारं जगतामीशम् अनन्तमपराजितम्

smarantyo vipulānbhogān divyamālyānulepanān bhartāraṃ jagatāmīśam anantamaparājitam

हिन्दी अर्थ

हैं। वहाँ उत्पन्न हुए सारे मानव गौरवर्ण, कुलीन और देखनेमें प्रिय लगनेवाले होते हैं। वहाँ भी रोहिण नामक एक महान् बरगदका वृक्ष है, उसीके फलोंका रस पान करके वहाँके निवासी जीवन-निर्वाह करते हैं। वे सभी महान् भाग्यशाली श्रेष्ठ पुरुष सदा प्रसन्न रहते हुए ग्यारह हजार वर्षांतक जीवित रहते हैं। श्वेत पर्वतके उत्तर और शृङ्गवान् पर्वतके दक्षिण पार्श्वमें हिरण्वत नामक वर्ष है, जहाँ हैरण्वती नामकी नदी प्रवाहित होती है।

English

Tills ordinance has been held to be the best means of crossing unscathed the sea of tlie evils of life, by those learned in the Vedas. The women folk should bathe in the water mixed with several herbs, on a Sunday, when there falls Hasta, Pusya or Pnnarvasu asterisin. They should then approach the God of Love and worship Pinidarikftka, by reciting the names of Cupid, fij.—'Phe feet of Vinu, tlie God of tlie gods, should be worshipped with the words, " Kanulya iiamah," the degs with " Mobakdrine namab," the region of Cupid with "Kandarpanidliayenaniah," the waist with "Prltimate uamah," the nJivel with " Sankliyasamndraya naraah," the stomach with " R&milya namab," the heart with " Hridayeiflya namab," the breasts with " Ahladakflrine namah," the throat with " UtkanthAya namab," the mouth with Ananclakartne, naraah," the left limbs with Piifpadhanv&ya namab," the right limbs with Puspabanftya namab, the head with " M&naa&ya namah," the hair of the liead with " VilolAya namab," and all the body with " Sarv&tmane namah." — 33.38.

अध्याय ७०

श्लोक 16

दिव्यभावां तां च पुरीं नानारत्नगृहाणि च द्वारकावासिनः सर्वान् देवरूपान्कुमारकान् प्रश्नमेवं करिष्यन्ति मुनेरभिमुखं स्थिताः

divyabhāvāṃ tāṃ ca purīṃ nānāratnagṛhāṇi ca dvārakāvāsinaḥ sarvān devarūpānkumārakān praśnamevaṃ kariṣyanti munerabhimukhaṃ sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

वहाँके निवासी श्रेष्ठ मानव, महाबली, महापराक्रमी, नित्य प्रसन्नचित्त, गौरवर्ण, कुलीन और देखनेमें मनोरम होते हैं। वे बारह हजार पाँच सौ वर्षोकी आयुतक जीवित रहते हें । उस वर्षमें पत्तोंसे आच्छादित लकुच (बड्हर)- का एक महान् वृक्ष है, उसके फलोंका रस पीकर वहाँके मानव जीवनयापन करते हैं । शृङ्गवान् पर्वतके तीन शिखर हैं, जो बड़े ऊँचे-ऊँचे हैं। उनमेंसे एक मणिसे परिपूर्ण, एक सुवर्णसे सम्पन्न और एक सर्वरत्रमय एवं भुवनोंसे सुशोभित है ॥६०--६८ ॥ इस शृङ्गवान् पर्वतके उत्तर और दक्षिण समुद्र-तटतक उत्तरकुरु नामक वर्ष है जो परम पुण्यप्रद एवं सिद्धोंद्वार सुसेवित है। वहाँ नदियोंमें दिव्य अमृततुल्य जल प्रवाहित

English

TEE MAfSYA PVtiAHAM.

अध्याय ७०

श्लोक 17

दस्युभिर्भगवान्सर्वाः परिभुक्ता वयं बलात् स्वधर्माच्च्यवने ऽस्माकम् अस्मिन्नः शरणं भव

dasyubhirbhagavānsarvāḥ paribhuktā vayaṃ balāt svadharmāccyavane 'smākam asminnaḥ śaraṇaṃ bhava

हिन्दी अर्थ

होता है। वृक्ष मधुसदूश मीठे फलवाले होते हैं और उन्हींसे वस्त्र, फल और आभूषणोंकी उत्पत्ति होती है। उनमेंसे कुछ वृक्ष तो अत्यन्त सुन्दर और सम्पूर्ण कामनाओंको पूर्ण करनेवाले हैं तथा दूसरे कुछ ऐसे मनोहर वृक्ष हैं, जिनसे दूध निकलता है। वे सदा दूध और अमृततुल्य सुस्वादु छहों रसोंकी रक्षा करते हैं। वहाँकी सारी भूमि मणिमयी है जिसपर सुवर्णकी महीन बालुका बिखरी रहती है। चारों ओर

English

They should then salute the respective Gods and Godesses with the following mantras, " Namah Sivftya, namah antftya/* " Namah Pftrfanknrfadharriya,** "Namah Gail i no," Namah Pltavasstrftya (yellow-robed oneV* " Namah "ankhachakra-dharfiya/* " Namah Narayauftya,** "Namah KAmatmane/' " Namah Sarvarfantyai.** " Namah Prltyai,*' " Namah Ratyai,** " Namah firiyai," " Namah Pntj-ai," " Namah TiLtyai/' " Namah Sarvartha sampado/* — 39-4fK

अध्याय ७०

श्लोक 18

आदिष्टो ऽसि पुरा ब्रह्मन् केशवेन च धीमता कस्मादीशेन संयोगं प्राप्य वेश्यात्वमागताः

ādiṣṭo 'si purā brahman keśavena ca dhīmatā kasmādīśena saṃyogaṃ prāpya veśyātvamāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

रहती है। वहाँ देवलोकसे च्युत हुए धर्मात्मा मानव ही जन्म धारण करते हैं। वे सभी गौरवर्ण, कुलीन और स्थिर जवानीसे युक्त होते हैं। वे जोड़ेके रूपमें उत्पन्न होते हैं, उनमें ्त्रयाँ अप्सराओंकी भाँति सुन्दरी होती हैं। वे उन दूधसे भरे हुए वृक्षोंके अमृततुल्य दूधका पान करते हैं। वे प्राणी एक ही दिन जोड़ेके रूपमें उत्पन्न होते हैं, साथ- समं रूपं च शीलं च समं चैव म्रियन्ति वै॥ ७५ ही-साथ बढ़ते हैं, उनका रूप तथा शील-स्वभाव एक-

English

The wdinon folk sIkaiUI ihon woislnp the Lord, whose body is oupid himself, by offoi ing ITim incenso, flf)ivors, sandal and eatables. — 41.

अध्याय ७०

श्लोक 19

वेश्यानामपि यो धर्मस् तं नो ब्रूहि तपोधन कथयिष्यत्यतस्तासां स दाल्भ्यश्चैकितायनः

veśyānāmapi yo dharmas taṃ no brūhi tapodhana kathayiṣyatyatastāsāṃ sa dālbhyaścaikitāyanaḥ

हिन्दी अर्थ

एकैकमनुरक्ताश्च चक्रवाकमिव श्रुवम्। अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः दृष्टः परमधर्मज्ञा: किं भूयः कथयामि वः

English

Aftcvwnnl:, the Br.'slnuann, wrll versed in tlie Vednnta. who must bo virtuous and free from bodily deformity, should be honoured with the offerings of incense, flowers, sandal.— 4!J.

अध्याय ७०

श्लोक 20

जलक्रीडाविहारेषु पुरा सरसि मानसे भवतीनां च सर्वासां नारदो ऽभ्याशमागतः

jalakrīḍāvihāreṣu purā sarasi mānase bhavatīnāṃ ca sarvāsāṃ nārado 'bhyāśamāgataḥ

हिन्दी अर्थ

सा होता है और वे एक साथ ही प्राण-त्याग भी करते हैं। वे चक्रवाककी तरह निश्चितरूपसे परस्पर अनुरक्त, नीरोग, शोकरहित और सदा प्रसन्नचित्त रहते हैं। वे महापराक्रमी मानव ग्यारह हजार वर्षोंतक जीवित रहते हैं। वहाँ कोई पुरुष दूसरा विवाह नहीं करता ॥ ६९--७७॥ सूतजी कहते हैं--परम धर्मज्ञ ऋषियो! इस प्रकार मैंने भारतीय युगमें वर्षोकी सृष्टि देखी है (जिसका वर्णन कर दिया), अब पुन: आपलोगोंको क्या बतलाऊँ। बुद्धिमान् सूतपुत्रद्वारा इस प्रकार कहे

English

And a quantity (of the measure Prastlia* of nneooked rice, along with a pot, full of clarified butter, sIkmiIiI be given away to the saine Bnihinana, after saying, ' liord Mndliava, be pleased.'— 43.

अध्याय ७०

श्लोक 21

हुताशनसुताः सर्वा भवन्त्यो ऽप्सरसः पुरा अप्रणम्यावलेपेन परिपृष्टः स योगवित् कथं नारायणो ऽस्माकं भर्ता स्याद् इत्युपादिश

hutāśanasutāḥ sarvā bhavantyo 'psarasaḥ purā apraṇamyāvalepena paripṛṣṭaḥ sa yogavit kathaṃ nārāyaṇo 'smākaṃ bhartā syād ityupādiśa

हिन्दी अर्थ

जानेपर ऋषियोंने पुनः उत्तरवर्ती वर्षोके विषयमें सुननेके उत्तरश्रबणे भूयः पप्रच्छुः सूतनन्दनम्॥ ७९ लिये सूतनन्दनसे जिज्ञासा प्रकट की

English

That Brrdiinana honlil l)e well fer] and be ilevontly looked upon as cupid, for the sake of sexual enjoyment.— 44.

अध्याय ७०

श्लोक 22

तस्माद्वरप्रदानं वः शापश्चायमभूत्पुरा शय्याद्वयप्रदानेन मधुमाधवमासयोः

tasmādvarapradānaṃ vaḥ śāpaścāyamabhūtpurā śayyādvayapradānena madhumādhavamāsayoḥ

हिन्दी अर्थ

इति श्रीमत्स्ये महापुराणे द्वीपादिवर्णनं नाम त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः इस प्रकार श्रीमत्स्यमहापुराणमें ट्वीपादिवर्णन नामक एक सौ तेरहवाँ अध्याय सम्पूर्ण हुआ एतद् वेदितुमिच्छामः सकाशात् तव सुब्रत । उत्तरश्रवणं भूयः प्रब्रूहि वदतांवर

English

Each and every dosiro of that Bnihinana slioiiM be satisfied by the woman devotee. She sluniM, with all lieart and sind and with a smile on her face, yield liorself up to him. — 4o.

अध्याय ७०

श्लोक 23

सुवर्णोपस्करोत्सर्गाद् द्वादश्यां शुक्लपक्षतः भर्ता नारायणो नूनं भविष्यत्यन्यजन्मनि

suvarṇopaskarotsargād dvādaśyāṃ śuklapakṣataḥ bhartā nārāyaṇo nūnaṃ bhaviṣyatyanyajanmani

हिन्दी अर्थ

तेभ्यस्तु कथयामास उत्तरश्रवणं तदा भरणाच्च प्रजानां वै मनुर्भरत उच्यते

English

This rite slionlil be ob'<erv('d on every Sunday; and the devotee sliould give away the abovo-nKuitioni' I piantity ol uncooked vice for a period of thirl<?en months; at the expiry of wliich. tlie same BrAhmana should be given a full bedding, with ali its requisites, r/'j."-y)illows, gO('d sheets, dipa ilamp-, a pair of uiijl>r<d!a, -.andaL. o small ]ueco of mattress to

अध्याय ७०

श्लोक 24

यदकृत्वा प्रणामं मे रूपसौभाग्यमत्सरात् परिपृष्टो ऽस्मि तेनाशु वियोगो वो भविष्यति चौरैरपहृताः सर्वा वेश्यात्वं समवाप्स्यथ

yadakṛtvā praṇāmaṃ me rūpasaubhāgyamatsarāt paripṛṣṭo 'smi tenāśu viyogo vo bhaviṣyati caurairapahṛtāḥ sarvā veśyātvaṃ samavāpsyatha

हिन्दी अर्थ

तथा हरिवर्षका वर्णन ऋषियोंने पूछा--सुत्रत! जो यह भारतवर्ष है, जिसमें स्वायम्भुव आदि चौदह मनु हुए हैं, जिन्होंने प्रजाओंकी सृष्टि की है, उनके विषयमें हमलोग आपके मुखसे सुनना चाहते हें । साथ ही वक्ताओंमें श्रेष्ठ सूतजी ! पुनः इसके बाद भारत आदि अन्य वर्षोके विषयमें भी कुछ बतलाइये

English

sit upon. — *U)-1S.

अध्याय ७०

श्लोक 25

एवं नारदशापेन केशवस्य च धीमतः वेश्यात्वमागताः सर्वा भवन्त्यः काममोहिताः इदानीमपि यद्वक्ष्ये तच्छृणुध्वं वराङ्गनाः

evaṃ nāradaśāpena keśavasya ca dhīmataḥ veśyātvamāgatāḥ sarvā bhavantyaḥ kāmamohitāḥ idānīmapi yadvakṣye tacchṛṇudhvaṃ varāṅganāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रसिद्ध पौराणिक लोमहर्षणके पुत्र सूतजीने उन पवित्रात्मा ऋषियोंका प्रश्न सुनकर अपनी बुद्धिसे बारम्बार बहुधा विचार-विमर्श करके उन ऋषियोंसे ' उत्तरश्रवण' (उत्तरवती वर्षो)-के विषयमें कहना आरम्भ किया सूतजी कहते हैं--ऋषियो ! अब मैं इस भारतवर्षमें उत्पन्न होनेवाली प्रजाओंका वर्णन कर रहा हूँ। इन प्रजाओंको सृष्टि करने तथा इनका भरण-पोषण करनेके कारण मनुको भरत कहा जाता है। निरुक्त-

English

Next, that Br/dunana. with liir- w-fe, should be lionoured with gold threads, gold rings, line cloth. ban4ih*s. and with ir'Cnse, garlands of flowers and sandal paste. — 49.

अध्याय ७०

श्लोक 26

पुरा देवासुरे युद्धे हतेषु शतशः सुरैः दानवासुरदैत्येषु राक्षसेषु ततस्ततः

purā devāsure yuddhe hateṣu śataśaḥ suraiḥ dānavāsuradaityeṣu rākṣaseṣu tatastataḥ

हिन्दी अर्थ

वचनोंके आधारपर यह वर्ष (उन्हींके नामपर) भारतवर्षके नामसे प्रसिद्ध है। यहाँ स्वर्ग, मोक्ष तथा यतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यमश्चापि हि स्मृतः॥ ६ इन दोनोंके अन्तर्वर्ती (भोग) पदकी प्राप्ति होती है। सभी पुराणोंमें प्रायः सर्वत्र ऋषभ-पुत्र भरतके नामपर ही देशका नाम भारत कहा गया है। नाभिसे अजनाभ तथा उनके पोते भरतसे देशका भारत नाम पड़ा। मनु इनके भी पूर्वज थे, अत: यह कथन भी ठीक है। पर पाश्षात्त्योंने शकुन्तला-पुत्रके नामपर देशका नाम पड़ना गलत बतलाया है और भ्रमसे आज उसीका प्रचार है (विशेष जानकारीके लिये देखिये कल्याण वर्ष ३०।८)। यह अध्याय वायुपुराण ४५। ७२-१३७ तथा ब्रह्माण्ड, मार्कण्डेय आदि पुराणोंमें भी प्राप्त है।

English

Tlie images (>lt Cupid and Uati, seated on a plate of copper, placed on a vessel full of molasses, their eyes being of gold and they being well dressed, should bo given away, along with a fine milch cow, a vessel of bell metal and a piece of sugar cane, by reciting the mantra of the following signification. — 50-51.

अध्याय ७०

श्लोक 27

तेषां व्रातसहस्राणि शतान्यपि च योषिताम् परिणीतानि यानि स्युर् बलाद्भुक्तानि यानि वै तानि सर्वाणि देवेशः प्रोवाच वदतां वरः

teṣāṃ vrātasahasrāṇi śatānyapi ca yoṣitām pariṇītāni yāni syur balādbhuktāni yāni vai tāni sarvāṇi deveśaḥ provāca vadatāṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्मविधिः स्मृतः। आयतस्तु कुमारीतो गङ्गायाः प्रवहावधिः। तिर्यगूर्ध्वं तु विस्तीर्णः सहस्त्राणि दशैव तु

English

' As I do not make any difference between Viynu and Cupid, so 0 Lord Visnu, be pleased to always fulfil my desires.*— 52.

अध्याय ७०

श्लोक 28

वेश्याधर्मेण वर्तध्वम् अधुना नृपमन्दिरे भक्तिमत्यो वरारोहास् तथा देवकुलेषु च

veśyādharmeṇa vartadhvam adhunā nṛpamandire bhaktimatyo varārohās tathā devakuleṣu ca

हिन्दी अर्थ

तेषां संव्यवहारोऽयं वर्तते तु परस्परम्। धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु यस्त्वयं मानवो द्वीपस्तिर्यग्यामः प्रकीर्तितः । य एनं जयते कृत्स्नं स सम्राडिति कीर्तितः अयं लोकस्तु वै सम्राडन्तरिक्षजितां स्मृतः। स्वराडसौ स्मृतो लोकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्

English

* 0 Kerfava! as the Goddess Lak§ml never remains apart from you, in the same way make my body Your dwelling place.'— 53.

अध्याय ७०

श्लोक 29

राजानः स्वामिनस्तुल्याः सुता वापि च तत्समाः भविष्यति च सौभाग्यं सर्वासामपि शक्तितः

rājānaḥ svāminastulyāḥ sutā vāpi ca tatsamāḥ bhaviṣyati ca saubhāgyaṃ sarvāsāmapi śaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

इस भूतलपर भारतवर्षके अतिरिक्त अन्यत्र कहीं भी प्राणियोंके लिये कर्मका विधान नहीं सुना जाता। इस भारतवर्षके नौ भेद हैं, उनके नाम सुनिये-इन्द्रद्वीप, गान्धर्वद्वीप और वारुणद्वीप-ये आठ तथा उनमें नवाँ यह समुद्रसे घिरा हुआ भारतद्वीप (या खण्ड) है। यह द्वीप दक्षिणसे उत्तरतक एक हजार योजनमें फैला हुआ है । इसका विस्तार गङ्गाके उद्रमस्थानसे लेकर कन्याकुमारी

English

OBAPTBB LXII:

अध्याय ७०

श्लोक 30

यः कश्चिच्छुल्कमादाय गृहमेष्यति वः सदा निधनेनोपचार्यो वः स तदान्यत्र दाम्भिकात्

yaḥ kaścicchulkamādāya gṛhameṣyati vaḥ sadā nidhanenopacāryo vaḥ sa tadānyatra dāmbhikāt

हिन्दी अर्थ

अथवा कुमारी अन्तरीपतक है। यह तिरछेरूपमें ऊपर- ही-ऊपर दस हजार योजन विस्तृत है। इस द्वीपके चारों ओर सीमावर्ती प्रदेशोंमें म्लेच्छ जातियोंकी बस्तियाँ हैं। इसको पूर्व एवं पश्चिम दिशामें क्रमशः किरात और यवन निवास करते हैं । इसके मध्यभागे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र विभागपूर्वक यज्ञ, शस्त्र-ग्रहण और व्यवसाय आदिके द्वारा जीवन-यापन करते हुए निवास करते हैं। उन चारों वर्णोका पारस्परिक व्यवहार धर्म, अर्थ और कामसे संयुक्त होता है और वे अपने-अपने कर्मोमें ही लगे रहते हैं। यहाँ कल्पसहित पाँचों वर्णो (ब्रह्मचर्य, गृहस्थ, वानप्रस्थ, योगी और संन्यासी) तथा आश्रमोंका विधिपूर्वक पालन होता है। इस ट्वीपके मनुष्योंकी कर्म-

English

After that, the BrAhmaQa, accepting the image of Cupid, should pronounce the following Vedic mantra. * Ka Tdaqi Kasm&t, Ac.'— 54.

अध्याय ७०

श्लोक 31

देवतानां पितॄणां च पुण्याहे समुपस्थिते गोभूहिरण्यधान्यानि प्रदेयानि स्वशक्तितः ब्राह्मणानां वरारोहाः कार्याणि वचनानि च

devatānāṃ pitṝṇāṃ ca puṇyāhe samupasthite gobhūhiraṇyadhānyāni pradeyāni svaśaktitaḥ brāhmaṇānāṃ varārohāḥ kāryāṇi vacanāni ca

हिन्दी अर्थ

प्रवृत्ति स्वर्ग और मोक्षके लिये होती है॥ ५--१४॥ इस मानव द्वीपको जो त्रिकोणाकार फैला हुआ है, जो सम्पूर्ण रूपमें जीत लेता है वह सम्राट् कहलाता है। अन्तरिक्षपर विजय पानेवालोंके लिये यह लोक सम्राट् कहा गया है और यही लोक स्वराट्के नामसे भी प्रसिद्ध है। अब मैं इसका पुन: विस्तारपूर्वक वर्णन कर रहा हूँ। इस महान् भारतवर्षमें सात विश्वविख्यात कुलपर्वत हैं। महेन्द्र,

English

Then the Br&hniapa should be dismissed, after being circumambu- lated, and beddings and other things should be sent to the house of the BrAhmana. — 55.

अध्याय ७०

श्लोक 32

यच्चाप्यन्यद्व्रतं सम्यग् उपदेक्ष्याम्यहं ततः अविचारेण सर्वाभिर् अनुष्ठेयं च तत्पुनः

yaccāpyanyadvrataṃ samyag upadekṣyāmyahaṃ tataḥ avicāreṇa sarvābhir anuṣṭheyaṃ ca tatpunaḥ

हिन्दी अर्थ

तेषां सहस्त्रशश्चान्ये पर्वतास्तु समीपतः॥ १८ ये कुलपर्वत हैं। इनके समीप अन्य हजारों पर्वत हैं। १. इस प्रकार आजका दीखनेवाला सारा भूमण्डल बृहत्तर भारतके ही अन्तर्गत सिद्ध होता है । इसीलिये हेमाद्रि संकल्पमें भारतवर्षे भरतखण्डे ' पढ़ा जाता है। २. उड़ीसाके दक्षिणपूर्वी भागका पर्वत।

English

Hencefortl], any Br&hmanu coming to them for the sake of sexual enjoyment on a Sunday, should be respected and honoured. — 56.

अध्याय ७०

श्लोक 33

संसारोत्तारणायालम् एतद्वेदविदो विदुः यदा सूर्यदिने हस्तः पुष्यो याथ पुनर्वसुः

saṃsārottāraṇāyālam etadvedavido viduḥ yadā sūryadine hastaḥ puṣyo yātha punarvasuḥ

हिन्दी अर्थ

३. यह शक्ति पर्वत है, जो रायगढ़से लेकर मानभूम जिलेकी डालमा पहाड़ीतक फैला है। ४. यह विन्ध्य-पर्वतमालाका पूर्वी भाग है।

English

In this way, the good Brahmanas should be kept satisfied for a period of thirteen months; but if they go abroad, their course of action will be different. — 57.

अध्याय ७०

श्लोक 34

भवेत्सर्वौषधीस्नानं सम्यङ्नारी समाचरेत् तदा पञ्चशरस्यापि संनिधातृत्वमेष्यति अर्चयेत्पुण्डरीकाक्षम् अनङ्गस्यानुकीर्तनैः

bhavetsarvauṣadhīsnānaṃ samyaṅnārī samācaret tadā pañcaśarasyāpi saṃnidhātṛtvameṣyati arcayetpuṇḍarīkākṣam anaṅgasyānukīrtanaiḥ

हिन्दी अर्थ

५, यह विन्ध्यपर्वतमालाका पश्चिमी भाग है। इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः गोमती धूतपापा च बाहुदा च दूषद्वती। कौशिकी च तृतीया च निश्चीरा गण्डकी तथा। चक्षुलौहित इत्येता हिमवत्पादनिःसृताः

English

If, with the consent of that BrAhmana, another handsome person norne to them, these women should, with love and affection and to the best of their ability, perform all the fiftyeight kinds of observances of Love, favourite of man and gods, whicli would lead to pregnancy and which is not harmful to their soul's welfare. — 58-50.

अध्याय ७०

श्लोक 35

कामाय पादौ सम्पूज्य जङ्घे वै मोहकारिणे मेढ्रं कन्दर्पनिधये कीटं प्रीतिमते नमः

kāmāya pādau sampūjya jaṅghe vai mohakāriṇe meḍhraṃ kandarpanidhaye kīṭaṃ prītimate namaḥ

हिन्दी अर्थ

तमसा पिप्पली शयेनी करतोया पिशाचिका शुक्तिमन्ती शुनी लज्जा मुकुटा हृदिकापि च। ऋक्षवन्तप्रसूतास्ता नद्योऽमलजलाः शुभाः

English

I have described to you this vrata in detail, which, when always performed, never leads the prostitutes to sin. — 00.

अध्याय ७०

श्लोक 36

नाभिं सौख्यसमुद्राय वामाय च तथोदरम् हृदयं हृदयेशाय स्तनावाह्लादकारिणे

nābhiṃ saukhyasamudrāya vāmāya ca tathodaram hṛdayaṃ hṛdayeśāya stanāvāhlādakāriṇe

हिन्दी अर्थ

तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेर्यथापि च। दक्षिणापथनद्यस्ताः सह्ापादाद् विनिःसृताः त्रिषामा ऋषिकुल्या च इक्षुला त्रिदिवाचला। लाङ्गलिनी वंशधरा महेन्द्रतनयाः स्मृताः ऋषीका सुकुमारी च मन्दगा मन्दवाहिनी। कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः

English

I have fully related to you what Indra said to the women of the IVniavas (demons) in ancient da3s —01.

अध्याय ७०

श्लोक 37

उत्कण्ठायेति वैकुण्ठम् आस्यमानन्दकारिणे वामाङ्गं पुष्पचापाय पुष्पबाणाय दक्षिणम्

utkaṇṭhāyeti vaikuṇṭham āsyamānandakāriṇe vāmāṅgaṃ puṣpacāpāya puṣpabāṇāya dakṣiṇam

हिन्दी अर्थ

इनके अतिरिक्त अन्य भी विशाल एवं चित्र-विचित्र शिखरोंवाले पर्वत हैं तथा दूसरे कुछ उनसे भी छोटे हैं जो निम्र (पर्वतीय) जातियोंके आश्रयभूत हैं । इन्हीं पर्वतोंसे संयुक्त जो प्रदेश हैं उनमें चारों ओर आर्य एवं म्लेच्छ जातियाँ निवास करती हैं, जो इन आगे कही जानेवाली नदियोंका जल पान करती हैं । जैसे गङ्गा, सिन्धु, सरस्वती,

English

Women of beauty! This vrata is the dispeller of all sins and giver of innumerable benefits. T wish well of yon: hence you should do as I told 3ou. — 6?.

अध्याय ७०

श्लोक 38

मानसायेति वै मौलिं विलोलायेति मूर्धजम् सर्वात्मने च सर्वाङ्गं देवदेवस्य पूजयेत्

mānasāyeti vai mauliṃ vilolāyeti mūrdhajam sarvātmane ca sarvāṅgaṃ devadevasya pūjayet

हिन्दी अर्थ

देविका, कुहू, गोमती, धूतपापा ( धोपाप), बाहुदा, दृषद्वती, कौशिकी (कोसी), तृतीया, निश्चीरा, गण्डकी, चक्षु, लौहित-ये सभी नदियाँ हिमालयकी उपत्यका (तलहटी)- से निकली हुई हें । वेदस्मृति, वेत्रवती (बेतवा), वृत्रघ्नी, नदियोंका उद्मस्थान पारियात्र पर्वत है॥ १५--२४॥ दशार्णा, चित्रकूटा, तमसा, पिप्पली, श्येनी, करतोया, पिशाचिका, विमला, चञ्चला, वझ्रुला, वालुवाहिनी, शुक्तिमन्ती, शुनी, लज्जा, मुकुटा और हृदिका-ये

English

She (the well-favoured), who follows this ordinance strictly, goes to the region of Madliava, and is honoured by the Oevas, ami in the end obtains a place in the Visnu-loka.— 68.

अध्याय ७०

श्लोक 39

नमः शिवाय शान्ताय पाशाङ्कुशधराय च गदिने पीतवस्त्राय शङ्खचक्रधराय च

namaḥ śivāya śāntāya pāśāṅkuśadharāya ca gadine pītavastrāya śaṅkhacakradharāya ca

हिन्दी अर्थ

पर्वतसे उद्भूत हुई हैं। तापी, पयोष्णी (पूर्णानदी या पैनगङ्गा), पुण्यतोया मङ्गलमयी नदियाँ विन्ध्याचलकी उपत्यकाओंसे निकली हुई हैं। गोदावरी, भीमरथी, कृष्णवेणी, वञ्जुला (मंजीरा), कर्णाटककी तुङ्गभद्रा, सुप्रयोगा, वाह्या (वर्धानदी) और कावेरी-ये सभी दक्षिणापथमें प्रवाहित

English

The Lord said Tlie sage Dalabhvn, having thus taught those women how to observe tliis ordinance, will go to his own place; and those women of divine origin will practise the vrata, as directed." — 64.

अध्याय ७०

श्लोक 40

नमो नारायणायेति कामदेवात्मने नमः सर्वशान्त्यै नमः प्रीत्यै नमो रत्यै नम श्रियै

namo nārāyaṇāyeti kāmadevātmane namaḥ sarvaśāntyai namaḥ prītyai namo ratyai nama śriyai

हिन्दी अर्थ

होनेवाली नदियाँ हैं, जो सह्यपर्वतकी शाखाओंसे प्रकट हुई हैं। कृतमाला (वैगईन नदी), ताम्रपर्णी, पुष्पजा कल्याणमयी नदियाँ मलयाचलसे निकली हुई हैं। इनका जल बहुत शीतल होता है। त्रिषामा, ऋषिकुल्या, इक्षुला, महेन्द्रपर्वते निकली हुई मानी जाती हैं। ऋषीका,

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 41

नमः पुष्ट्यै नमस्तुष्ट्यै नमः सर्वार्थसम्पदे एवं सम्पूज्य देवेशम् अनङ्गात्मकमीश्वरम् गन्धैर्मौल्यैस्तथा धूपैर् नैवेद्येन च कामिनी

namaḥ puṣṭyai namastuṣṭyai namaḥ sarvārthasampade evaṃ sampūjya deveśam anaṅgātmakamīśvaram gandhairmaulyaistathā dhūpair naivedyena ca kāminī

हिन्दी अर्थ

इन नदियोंका उद्गम शुक्तिमान् पर्वतसे हुआ है। यह नदी-वर्णन ठीक इसी प्रकार ब्रह्मपु० १९। १०-२४, ब्रह्माण्ड० १। १६। २४--३९ तथा वायु० ४५। ६३-७८ में भी है।

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 42

तत आहूय धर्मज्ञं ब्रह्माणं वेदपारगम् अव्यङ्गावयवं पूज्य गन्धपुष्पार्चनादिभिः

tata āhūya dharmajñaṃ brahmāṇaṃ vedapāragam avyaṅgāvayavaṃ pūjya gandhapuṣpārcanādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वपापहराः शुभाः शूरसेना भद्रकारा बाह्याः सहपटच्चराः । मत्स्याः किराताः कुन्त्याश्च कुन्तलाः काशिकोसलाः आवन्ताश्च कलिङ्गाश्च मूकाश्चैवान्धकैः सह। मध्यदेशा जनपदाः प्रायशः परिकीर्तिताः

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 43

शालेयतण्डुलप्रस्थं घृतपात्रेण संयुतम् तस्मै विप्राय सा दद्यान् माधवः प्रीयतामिति

śāleyataṇḍulaprasthaṃ ghṛtapātreṇa saṃyutam tasmai viprāya sā dadyān mādhavaḥ prīyatāmiti

हिन्दी अर्थ

भरद्वाजेन मुनिना तप्प्रयार्थेऽवतारिताः ततः पुष्पवरो देशस्तेन जज्ञे मनोरमः बाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः पुरंध्राश्चैव शूद्राश्च पल्लवाश्चात्त्रण्डकाः

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 44

यथेष्टाहारयुक्तं वै तमेव द्विजसत्तमम् रत्यर्थं कामदेवो ऽयम् इति चित्ते ऽवधार्य तम्

yatheṣṭāhārayuktaṃ vai tameva dvijasattamam ratyarthaṃ kāmadevo 'yam iti citte 'vadhārya tam

हिन्दी अर्थ

गान्धारा यवनाश्चैव सिन्धुसौवीरभद्रकाः शका द्रुह्या: पुलिन्दाश्च पारदाहारमूर्तिकाः रामठाः कण्टकाराश्च कैकेय्या दशनामकाः क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्याः शूद्रकुलानि च काम्बोजा दरदाश्चैव वर्वरा पह्वा तथा। अत्रेयाश्च भरद्वाजाः प्रस्थलाश्च कसेरकाः

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 45

यद्यदिच्छति विप्रेन्द्रस् तत्तत्कुर्याद्विलासिनी सर्वभावेन चात्मानम् अर्पयेत्स्मितभाषिणी

yadyadicchati viprendras tattatkuryādvilāsinī sarvabhāvena cātmānam arpayetsmitabhāṣiṇī

हिन्दी अर्थ

लम्पकास्तलगानाश्च सैनिकाः सह जाङ्गलैः । एते देशा उदीच्यास्तु प्राच्यान् देशान् निबोधत अङ्गा बड़ा मद्रुरका अन्तर्गिरिबहिर्गिरी। ततः प्लवङ्गमातङ्का यमका मालवर्णकाः। सुह्योत्तराः प्रविजया मार्गवागेयमालवाः

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 46

एवमादित्यवारेण सर्वमेतत्समाचरेत् तण्डुलप्रस्थदानं च यावन्मासास्त्रयोदश

evamādityavāreṇa sarvametatsamācaret taṇḍulaprasthadānaṃ ca yāvanmāsāstrayodaśa

हिन्दी अर्थ

प्राग्ज्योतिषाश्च पुण्ड्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः। साक्षात् या परम्परासे समुद्रगामिनी हैं। ये सब-की-सब विश्वके लिये माता-सदूश हैं तथा इन सबको कल्याणकारिणी एवं पापहारिणी माना गया है अथवा इनकी सैकड़ों-हजारों छोटी-बड़ी सहायक नदियाँ भी हैं जिनके कछारोंमें कुरु, पाञ्चाल, शाल्व, सजाङ्गल, शूरसेन, भद्रकार, बाह्य, सहपटच्चर, मत्स्य , किरात, कुन्ती, कुन्तल, काशी, कोसल, आवन्त, कलिङ्ग,

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 47

ततस्त्रयोदशे मासि सम्प्राप्ते तस्य भामिनी विप्रस्योपस्करैर्युक्तां शय्यां दद्याद्विलक्षणाम्

tatastrayodaśe māsi samprāpte tasya bhāminī viprasyopaskarairyuktāṃ śayyāṃ dadyādvilakṣaṇām

हिन्दी अर्थ

मूक और अन्धक--ये देश अवस्थित हैं, जो प्राय: मध्यदेशके जनपद कहलाते हैं। ये सह्यपर्वतके निकट बसे हुए हैं, यहाँ गोदावरी नदी प्रवाहित होती है । अखिल भूमण्डलमें यह प्रदेश अत्यन्त मनोरम है । तत्पश्चात् गोवर्धन, मन्दराचल और श्रीरामचन्द्रजीका प्रियकारक गन्धमादन पर्वत है, जिसपर मुनिवर भरट्वाजजीने श्रीरामके मनोरंजनके लिये स्वर्गीय वृक्षों और दिव्य ओषधियोंको अवतरित किया था। उन्हीं मुनिवरके प्रभावसे वह प्रदेश पुष्पोंसे परिपूर्ण

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 48

सोपधानकविश्रामां सास्तरावरणां शुभाम् प्रदीपोपानहच्छत्त्रपादुकासनसंयुताम्

sopadhānakaviśrāmāṃ sāstarāvaraṇāṃ śubhām pradīpopānahacchattrapādukāsanasaṃyutām

हिन्दी अर्थ

होनेके कारण मनोमुग्धकारी हो गया था बाह्लीक (बलख), वारधान, आभीर, कालतोयक, पुरन्ध्र, शूद्र, पल्लव, (सिन्धका उत्तरी भाग), मद्रक (पंजाबका उत्तरी भाग), शक, द्रुह्य (ययाति-पुत्र द्रुह्युका उत्तरी भाग--पश्चिमी पंजाब), पुलिन्द, पारद, आहारमूर्तिक, रामठ, कण्टकार, कैकेय और दशनामक--ये क्षत्रियोंके उपनिवेश हैं तथा इनमें वैश्य और शूद्र-कुलके लोग भी निवास करते हैं। इनके अतिरिक्त कम्बोज (अफगानिस्तान), दरद, बर्बर, पहृव (ईरान), अत्रि, भरद्वाज, प्रस्थल, कसेरक, लम्पक,

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 49

सपत्नीकमलंकृत्य हेमसूत्राङ्गुलीयकैः सूक्ष्मवस्त्रैः सकटकैर् धूपमाल्यानुलेपनैः

sapatnīkamalaṃkṛtya hemasūtrāṅgulīyakaiḥ sūkṣmavastraiḥ sakaṭakair dhūpamālyānulepanaiḥ

हिन्दी अर्थ

उत्तरापथके देश हैं। अब पूर्व दिशाके देशोंको सुनिये। (आसामका पूर्वीभाग), पुण्ड (बंगलादेश), विदेह (मिथिला), ताम्रलिप्तक (उड़ीसाका उत्तरी भाग), शाल्व, मागध और गोनर्द--ये पूर्व दिशाके जनपद हैं॥ ३४--४६॥

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 50

कामदेवं सपत्नीकं गुडकुम्भोपरि स्थितम् ताम्रपात्रासनगतं हैमनेत्रपटावृतम्

kāmadevaṃ sapatnīkaṃ guḍakumbhopari sthitam tāmrapātrāsanagataṃ haimanetrapaṭāvṛtam

हिन्दी अर्थ

१. इन नदियोंका पूरा परिचय कल्याण, वराहपुराणाङ्कमें द्रष्टव्य है। २. यहाँ पाणिनि अष्टाध्यायीके काशिका (४। १। १६०) कौमुदि (४। १। १७०) सम्प्रदायोंमें दो सूत्रोंका अन्तर होकर प्रतिलिपिकी भूलसे ' सूरमत्स्य' की जगह 'सूरमस' पाठ हो गया है। ' गणरत्रमहोदधि' में वर्द्धमानका पाठ ठीक है। पाण्ड्याश्च केरलाश्चैव चोलाः कुल्यास्तथैव च सेतुका मूषिकाश्चैव कुपथा वाजिवासिकाः। महाराष्ट्रा माहिषकाः कलिङ्गाश्चैव सर्वशः

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 51

सकांस्यभाजनोपेतम् इक्षुदण्डसमन्वितम् दद्यादेतेन मन्त्रेण तथैकां गां पयस्विनीम्

sakāṃsyabhājanopetam ikṣudaṇḍasamanvitam dadyādetena mantreṇa tathaikāṃ gāṃ payasvinīm

हिन्दी अर्थ

आभीराश्च सहैषीका आटव्या: शबरास्तथा। पुलिन्दा विन्ध्यमुलिका वैदर्भा दण्डकैः सह कुलीयाश्च सिरालाश्च अश्मका भोगवर्धनाः। तथा तैत्तिरिकाश्चैव दक्षिणापथवासिनः

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 52

यथान्तरं न पश्यामि कामकेशवयोः सदा तथैव सर्वकामाप्तिर् अस्तु विष्णो सदा मम

yathāntaraṃ na paśyāmi kāmakeśavayoḥ sadā tathaiva sarvakāmāptir astu viṣṇo sadā mama

हिन्दी अर्थ

काच्छीकाश्चैव सौराष्ट्रा आनर्ता अर्बुहैः सह। इत्येते अपरान्तास्तु श्रृणु ये विन्ध्यवासिनः मालवाश्च करूषाश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह। तोशलाः कोसलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा। तुमुरास्तुम्बराश्चैव पदमा नैषधैः सह

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 53

यथा न कमला देहात् प्रयाति तव केशव तथा ममापि देवेश शरीरे स्वे कुरु प्रभो

yathā na kamalā dehāt prayāti tava keśava tathā mamāpi deveśa śarīre sve kuru prabho

हिन्दी अर्थ

अरूपाः शौण्डिकेराश्च वीतिहोत्रा अवन्तयः। एते जनपदाः ख्याता विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः कुथप्रावरणाश्चैव ऊर्णादर्वाः समुद्का:। त्रिगर्ता मण्डलाश्चैव किराताश्चामरैः सह

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 54

तथा च काञ्चनं देवं प्रतिगृह्णन्द्विजोत्तमः क इदं कस्मा अदादिति वैदिकं मन्त्रमीरयेत्

tathā ca kāñcanaṃ devaṃ pratigṛhṇandvijottamaḥ ka idaṃ kasmā adāditi vaidikaṃ mantramīrayet

हिन्दी अर्थ

शुश्रूषवस्तमूचुस्ते प्रकामं लौमहर्षणिम् आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्तितं भारतं त्वया इनके बाद अब दक्षिणापथके देश बतलाये जा रहे हैं । पाण्ड्य, केरल, चोल, कुल्य, सेतुक, मूषिक, कुपथ, वाजिवासिक, महाराष्ट्र, माहिषक, कलिंग (उड़ीसाका दक्षिणी भाग), आभीर, सहैषीक, आटव्य, शबर, पुलिन्द,

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 55

ततः प्रदक्षिणीकृत्य विसर्ज्य द्विजपुंगवम् शय्यासनादिकं सर्वं ब्राह्मणस्य गृहं नयेत्

tataḥ pradakṣiṇīkṛtya visarjya dvijapuṃgavam śayyāsanādikaṃ sarvaṃ brāhmaṇasya gṛhaṃ nayet

हिन्दी अर्थ

अशमक (महाराष्ट्रका दक्षिण भाग), भोगवर्धन (उड़ीसाका दक्षिणभाग), तैत्तिरिंक, नासिक्य तथा नर्मदाके अन्त: प्रान्तमें स्थित अन्य प्रदेश-ये दक्षिणापथके अन्तर्गतके देश हैं । भारुकच्छ, माहेय, सारस्वत, काच्छीक, सौराष्ट्र, आनर्त और अर्बुद-ये सभी अपरान्त प्रदेश हैं। अब जो विन्ध्यवासियोंके प्रदेश हैं, उन्हें सुनिये। मालव, करूष,

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 56

ततः प्रभृति यो विप्रो रत्यर्थं गृहमागतः स मान्यः सूर्यवारे च स मन्तव्यो भवेत्तदा

tataḥ prabhṛti yo vipro ratyarthaṃ gṛhamāgataḥ sa mānyaḥ sūryavāre ca sa mantavyo bhavettadā

हिन्दी अर्थ

किष्किन्धक, तोशल, कोसल (दक्षिणकोसल), त्रैपुर, शौण्डिकेर, वीतिहोत्र तथा अवन्ति-ये सभी प्रदेश विन्ध्यपर्वतकी घाटियोंमें स्थित बतलाये जाते हैं । इसके बाद अब मैं उन देशोंका वर्णन कर रहा हूँ जो पर्वतपर स्थित हैं । उनके नाम हैं-निराहार, सर्वग, कुपथ, अपथ, और चामर। मुनियोंका कथन है कि इस भारतवर्षमें सत्ययुग, त्रेता, द्वापर और कलियुग-इन चार युगोंको व्यवस्था है। अब मैं उनके वृत्तान्तका पूर्णतया वर्णन कर रहा हुँ

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 57

एवं त्रयोदशं यावन् मासमेवं द्विजोत्तमान् तर्पयेत यथाकामं प्रोषिते ऽन्यं समाचरेत्

evaṃ trayodaśaṃ yāvan māsamevaṃ dvijottamān tarpayeta yathākāmaṃ proṣite 'nyaṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

मत्स्यभगवानूने कहा--राजर्षे! सूतजीद्वारा कहे हुए इस प्रकरणको सुनकर मुनियोंको और भी आगे सुननेकी उत्कट इच्छा उत्पन्न हो गयी, तब वे पुनः लोमहर्षण-पुत्र सूतजीसे बोले ऋषियोंने पूछा वेत्ताओंमें श्रेष्ठ सूतजी! आपने भारतवर्षका तो वर्णन कर दिया। अब हमें किम्पुरुषवर्ष तथा हरिवर्षके विषयमें बतलाइये। साथ ही जम्बूखण्डके विस्तारका तथा अन्य ट्वीपोंके निवासियोंका एवं

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 58

तदनुज्ञया रूपवान्यो यावदभ्यागतो भवेत् आत्मनो ऽपि यथाविघ्नं गर्भभूतिकरं प्रियम्

tadanujñayā rūpavānyo yāvadabhyāgato bhavet ātmano 'pi yathāvighnaṃ garbhabhūtikaraṃ priyam

हिन्दी अर्थ

वहाँ उद्गत होनेवाले वृक्षोंका भी वर्णन हमें सुनाइये। उवाच क्रषिभिर्दुष्ट पुराणाभिमतं तथा वर्षे किम्पुरुषे पुण्ये प्लक्षो मधुवहः स्मृतः। तस्य किम्पुरुषाः सर्वे पिबन्ति रसमुत्तमम्

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 59

दैवं वा मानुषं वा स्याद् अनुरागेण वा ततः साचारानष्टपञ्चाशद् यथाशक्त्या समाचरेत्

daivaṃ vā mānuṣaṃ vā syād anurāgeṇa vā tataḥ sācārānaṣṭapañcāśad yathāśaktyā samācaret

हिन्दी अर्थ

अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः । महारजतसंकाशा जायन्ते यत्र मानवाः

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 60

एतद्धि कथितं सम्यग् भवतीनां विशेषतः अधर्मो ऽयं ततो न स्याद् वेश्यानामिह सर्वदा

etaddhi kathitaṃ samyag bhavatīnāṃ viśeṣataḥ adharmo 'yaṃ tato na syād veśyānāmiha sarvadā

हिन्दी अर्थ

देवलोकच्युताः सर्वे बहुरूपाश्च सर्वशः। हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुभम् एकादश सहस्त्राणि तेषामायुः प्रकीर्तितम् सनक्षत्रावप्रकाशाविलावृते। पद्यपत्रनिभेक्षणाः

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 61

पुरुहूतेन यत्प्रोक्तं दानवीषु पुरा मया तदिदं साम्प्रतं सर्वं भवतीष्वपि युज्यते

puruhūtena yatproktaṃ dānavīṣu purā mayā tadidaṃ sāmprataṃ sarvaṃ bhavatīṣvapi yujyate

हिन्दी अर्थ

देवलोकच्युताः सर्वे महारजतवाससः। त्रयोदश सहस्त्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः उन ब्रह्मर्षियोंद्वारा इस प्रकार पूछे जानेपर सूतजीने उनके प्रश्‍नके अनुकूल जैसा देखा था तथा जो पुराण-सम्मत था, वैसा उत्तर देना प्रारम्भ किया

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 62

सर्वपापप्रशमनम् अनन्तफलदायकम् कल्याणीनां च कथितं तत्कुरुध्वं वराननाः

sarvapāpapraśamanam anantaphaladāyakam kalyāṇīnāṃ ca kathitaṃ tatkurudhvaṃ varānanāḥ

हिन्दी अर्थ

सूतजी कहते हें -- ब्राह्मणो ! आपलोग जिस विषयको सुनना चाहते हैं, उसे बतला रहा हूँ, आलस्यरहित होकर श्रवण कोजिये। जम्बूवर्ष और किम्पुरुषवर्ष-ये दोनों अत्यन्त विशाल एवं नन्दन-वनकी भाँति शोभासम्पन्न हैं। इनमें किम्पुरुषवर्षमें मनुष्योंकी आयु दस हजार वर्षकी बतलायी जाती है । वहाँ जन्म लेनेवाले मनुष्य भलीभाँति तपाये हुए सुवर्णकी-सी कान्तिवाले होते हैं । उस पुण्यमय किम्पुरुषवर्षमें एक पाकड़का वृक्ष बतलाया जाता है जिससे सदा मधु टपकता रहता है। उसके उस उत्तम रसको सभी किम्पुरुषनिवासी पान करते हैं, जिसके कारण वे नीरोग, शोकरहित और सदा प्रसन्नचित्त रहते हैं। वहाँ पुरुषोंके शरीरका रंग सुवर्ण-जैसा होता है और

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 63

करोति याशेषमखण्डमेतत् कल्याणिनी माधवलोकसंस्था सा पूजिता देवगणैर् अशेषैर् आनन्दकृत्स्थानम् उपैति विष्णोः

karoti yāśeṣamakhaṇḍametat kalyāṇinī mādhavalokasaṃsthā sā pūjitā devagaṇair aśeṣair ānandakṛtsthānam upaiti viṣṇoḥ

हिन्दी अर्थ

स्त्रियाँ अप्सराओं-जैसी सुन्दरी कही गयी हैं। उस किम्पुरुषवर्षके बाद हरिवर्ष बतलाया जाता है। वहाँ सुवर्णको-सी कान्तिसे युक्त शरीरवाले मानव उत्पन्न होते हैं । वे सभी देवलोकसे च्युत हुए जीव होते हैं और उनके विभिन्न प्रकारके रूप होते हें । हरिवर्षमें सभी मनुष्य मङ्गलमय इक्षु-रसका पान करते हैं, जिससे उन्हें वृद्धावस्था बाधा नहीं पहुँचाती और वे चिरकालतक जीवित रहते हैं। उनको आयुका प्रमाण ग्यारह हजार वर्ष बतलाया

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

अध्याय ७०

श्लोक 64

तपोधनः सो ऽप्यभिधाय चैवं तदा च तासां व्रतमङ्गनानाम् स्वस्थानमेष्यत्यनु ताः समस्तं व्रतं करिष्यन्ति च देवयानैः

tapodhanaḥ so 'pyabhidhāya caivaṃ tadā ca tāsāṃ vratamaṅganānām svasthānameṣyatyanu tāḥ samastaṃ vrataṃ kariṣyanti ca devayānaiḥ

हिन्दी अर्थ

जाता है। इनके बीचमें इलावृत नामक वर्ष है, जिसका वर्णन मैं पहले ही कर चुका हुँ। वहाँ सूर्यका ताप नहीं होता। वहाँके मानव भी वृद्ध नहीं होते। इलावृतवर्षमें नक्षत्रोंसहित चन्द्रमा और सूर्यका प्रकाश नहीं होता। यहाँ पैदा होनेवाले सभी मानवोंके शरीर कमलके-से कान्तिमान् और उनका रंग कमल-जैसा लाल होता है। उनके नेत्र कमल-दलके समान विशाल होते हैं और उनके शरीरसे कमलकी-सी गन्ध निकलती है। जामुनके फलका रस उनका आहार है। वे निस्पन्दरहित एवं सुगन्थयुक्त होते हैं। उनके वस्त्र सुवर्णके तारोंसे खचित होते हैं । देवलोकसे च्युत हुए जीव ही यहाँ जन्म धारण करते हैं। जो श्रेष्ठ पुरुष इलावृतवर्षमें पैदा होते हैं वे तेरह हजार वर्षांकी आयुतक

English

Here ends titv seventieth chapter describing Annfi(jadaurrnta<G{ft of enpid).

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_matsyapurANa1-176.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Matsya Purana — Chapter 70
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.