Matsya Purana· Matsya Purāṇa
97
अध्याय 97 / 176

Adhyaya 97

20 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ20 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९७

श्लोक 1

मत्स्य-पुराण ९७ यदारोग्यकरं पुंसां यदनन्तफलप्रदम् यच्छान्तये च मर्त्यानां वद नन्दीश तद्व्रतम्

matsya-purāṇa 97 yadārogyakaraṃ puṃsāṃ yadanantaphalapradam yacchāntaye ca martyānāṃ vada nandīśa tadvratam

हिन्दी अर्थ

पर्वत, सूर्य और मेघके समान कान्तिवाले प्रमथगण जलधर बादलकी भाँति गर्जना करते हुए बड़े गर्वके साथ देवताओंद्वार सब ओरसे सुरक्षित उस रथके पीछे-पीछे चल रहे थे। मकरतिमितिर्मिगिलावृतः

English

NArada said: — Nandikerfvara! Pray describe to me the ordinance.hat may be the giver of peace, health and everlasting benefits to the >eople."-l.

अध्याय ९७

श्लोक 2

यत्तद्विश्वात्मनो धाम परं ब्रह्म सनातनम् सूर्याग्निचन्द्ररूपेण तत्त्रिधा जगति स्थितम्

yattadviśvātmano dhāma paraṃ brahma sanātanam sūryāgnicandrarūpeṇa tattridhā jagati sthitam

हिन्दी अर्थ

वह अत्यन्त उद्दीपत श्रेष्ठ रथ प्रलयकालमें मकर, तिमि (एक प्रकारके महामत्स्य) और तिमिंगिलों (उसे निगलनेवाले महामत्स्य) -से व्याप्त भयंकर रूपसे उमड़े हुए समुद्रकी तरह आगे बढ़ रहा था। उससे वज्रपातकी तरह गड़गड़ाहट और इति श्रीमत्स्ये महापुराणे त्रिपुरदाहे रथप्रयाणं नाम त्रयस्त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः इस प्रकार श्रीमत्स्यमहापुराणके त्रिपुरदाह-प्रसङ्गमें रथप्रयाण नामक एक सौ तैंतीसवाँ अध्याय सम्पूर्ण हुआ

English

THE MATS7A PURANAM.

अध्याय ९७

श्लोक 3

तदाराध्य पुमान्विप्र प्राप्नोति कुशलं सदा तस्मादादित्यवारेण सदा नक्ताशनो भवेत्

tadārādhya pumānvipra prāpnoti kuśalaṃ sadā tasmādādityavāreṇa sadā naktāśano bhavet

हिन्दी अर्थ

नारदका आगमन तथा युद्धार्थ असुरोंकी तैयारी पूज्यमाने रथे तस्मिँल्लोकैर्देवे रथे स्थिते। प्रमथेषु नदत्सूग्रं प्रवदत्सु च साध्विति

English

Nandikefvaia said:— Tlmt which is the eternal abode of the soul of the universe, is known as tlie Sun, the Fire and tlie Moon, in this world; by the worship of these a man attains happiness The devotee observing it should always take his meals at night time only on Sundays.— 2-3.

अध्याय ९७

श्लोक 4

यदा हस्तेन संयुक्तम् आदित्यस्य च वासरम् तदा शनिदिने कुर्याद् एकभक्तं विमत्सरः

yadā hastena saṃyuktam ādityasya ca vāsaram tadā śanidine kuryād ekabhaktaṃ vimatsaraḥ

हिन्दी अर्थ

रणाङ्गणात् समुत्पत्य देवर्षिर्नारदः प्रभुः। कान्त्या चन्द्रोपमस्तूर्ण॑ त्रिपुरं पुरमागतः औत्पातिकं तु हैत्यानां त्रिपुरे वर्तते श्रुवम्। नारदश्चात्र भगवान् प््रादुर्भूतस्तपोधनः

English

In the case of the asterism flasti falling on Sunday, the devotee should take his meals only once on Saturday, purging his heart of all vanity. — 4.

अध्याय ९७

श्लोक 5

नक्तमादित्यवारेण भोजयित्वा द्विजोत्तमान् पत्त्रैर्द्वादशसंयुक्तं रक्तचन्दनपङ्कजम्

naktamādityavāreṇa bhojayitvā dvijottamān pattrairdvādaśasaṃyuktaṃ raktacandanapaṅkajam

हिन्दी अर्थ

तमर्घ्येण च पाद्येन मधुपर्केण चेश्वराः। नारदं पूजयामासुर््रह्माणमिव वासवः नारदः सुखमासीनः काञ्चने परमासने

English

tbi Sunday Jiight, the devotee, after feeding good llrAhinanas, should draw a lotus of twelve petals with red sandal. To the east ot it he should place, after salutations, the Sim (Surya\ to the south-east IVivakara, to the south Vivasvilna, to the soutli-west Bhaga, to the west Varuria, to the north-west Maliendra, to the north.ditya, to the nortli-east fanta. In the forepart of the lotus, the horses of the vSiiri should be inscribed, in the south the Aryama Hovas, in the west Martaeda, and on the northern petal Ravi Bhaskara on tlie periearp of the lot ns. — o-O.

अध्याय ९७

श्लोक 6

विलिख्य विन्यसेत्सूर्यं नमस्कारेण पूर्वतः दिवाकरं तथाग्नेये विवस्वन्तमतः परम्

vilikhya vinyasetsūryaṃ namaskāreṇa pūrvataḥ divākaraṃ tathāgneye vivasvantamataḥ param

हिन्दी अर्थ

सूतजी कहते हैं-ऋषियो! इस प्रकार उस लोकपूजित रथपर आरूढ़ होकर जब महादेवजी त्रिपुरपर आक्रमण करनेके लिये प्रस्थित हुए, उस समय प्रमथगण “ठीक है, ठीक है” ऐसा कहते हुए उच्च स्वरसे सिंहनाद करने लगे। महान् वृषभ नन्दी भी शङ्करजीके सदृश स्वरमें गर्जना करने लगा। यूथ-के- यूथ विप्र जय-जयकार बोलने लगे तथा घोड़े हींसने लगे। इसी समय चन्द्रतुल्य कान्तिवाले सामर्थ्यशाली देवर्षि नारद युद्धस्थलसे उछलकर तुरंत त्रिपुर नामक नगरमें जा पहुँचे। हैत्योंके उस त्रिपुरमें निश्चितरूपसे उत्पात हो रहे थे। वहाँ तपस्वी भगवान् नारद सहसा प्रकट हो गये। श्वेत मेघकी-सी प्रभावाले नारदजीको

English

Afterwards, red flowers, red sandal, sesainum, mixed with water, should be poured on tlio loins, and the following mantra should be recited at the time 10.

अध्याय ९७

श्लोक 7

भगं तु नैरृते देवं वरुणं पश्चिमे दले महेन्द्रमनिले तद्वद् आदित्यं च तथोत्तरे

bhagaṃ tu nairṛte devaṃ varuṇaṃ paścime dale mahendramanile tadvad ādityaṃ ca tathottare

हिन्दी अर्थ

आया हुआ देखकर सभी दानव एक साथ अभिवादन करते हुए उठ खड़े हुए। तत्पश्चात् उन ऐश्वर्यशाली दानवोंने पाद्य, अर्घ्य और मधुपर्कद्वारा नारदजीकी उसी प्रकार पूजा की, जैसे इन्द्र ब्रह्माकी अर्चना करते हैं। तब पूजनीय तपस्वी नारदजी उनकी पूजा स्वीकार कर स्वर्णनिर्मित श्रेष्ठ आसनपर सुखपूर्वक विराजमान हुए। इस प्रकार ब्रह्मपुत्र नारदके सुखपूर्वक बैठ जानेपर दानवराज मय भी सभी दानवोंके साथ यथायोग्य

English

Divakara Ohe giver of day! Yf>u are the soul of time, creating and the Vedas. You liavo your faee turned to each direction. You are of the form of ludra and Agnl; therefore sheltiU' me.'' — 1 1.

अध्याय ९७

श्लोक 8

शान्तमीशानभागे तु नमस्कारेण विन्यसेत् कर्णिकापूर्वपत्त्रे तु सूर्यस्य तुरगान्न्यसेत्

śāntamīśānabhāge tu namaskāreṇa vinyaset karṇikāpūrvapattre tu sūryasya turagānnyaset

हिन्दी अर्थ

आसनपर बैठ गया इस तरह नारदजीको वहाँ सुखपूर्वक बैठे देखकर महासुर मयको बड़ी प्रसन्नता हुई। वह हर्षसे रोमाञ्चित हो उठा, उसके मुख एवं नेत्र प्रसन्नतासे अब्रवीद् वचनं तुष्टो हृष्टरोमाननेक्षणः॥ ९ खिल उठे, उसने नारदजीसे ये बातें कहीं ॥१--९॥ विना च वायुना केतुः पतते च तथा भुवि

English

** Agnimilo namastuhhainisorvdrjc (dia hliAskara." " Agna ayahi varada na asto jvotisnm pare, " Wiiii tliis mantra Argliya should be offered, and tlie IVlly dismissed, lie '•liould lake lli meals at night free from oil. When a yeaj' has elapsed in this way. lie should make a lotus of gold and au image with two ha?ids. •' 12-13.

अध्याय ९७

श्लोक 9

दक्षिणे ऽर्यमनामानं मार्तण्डं पश्चिमे दले उत्तरे तु रविं देवं कर्णिकायां च भास्करम्

dakṣiṇe 'ryamanāmānaṃ mārtaṇḍaṃ paścime dale uttare tu raviṃ devaṃ karṇikāyāṃ ca bhāskaram

हिन्दी अर्थ

अट्टालकाश्च नृत्यन्ते सपताकाः सगोपुराः। हिंस हिंसेति श्रूयन्ते गिरश्च भयदाः पुरे नाहं बिभेमि देवानां सेन्द्राणामपि नारद। मुक्त्वैकं वरदं स्थाणुं भक्ताभयकरं हरम्

English

lie should then give away in cliarity u milch cow, with her horns covered with gold, the hoofs with silver, along with her calf, and a milking vessel of bell metal, while tlie lotus ami image sliould be placed in a pot of copper completely full of molasses. — 11.

अध्याय ९७

श्लोक 10

रक्तपुष्पोदकेनार्घ्यं सतिलारुणचन्दनम् तस्मिन्पद्मे ततो दद्याद् इमं मन्त्रमुदीरयेत्

raktapuṣpodakenārghyaṃ satilāruṇacandanam tasminpadme tato dadyād imaṃ mantramudīrayet

हिन्दी अर्थ

कथयस्व मुनिश्रेष्ठ प्रपन्नस्य तु नारद शृणु दानव तत्त्वेन भवन्त्यौत्पातिका यथा। धर्मेति धारणे धातुर्माहात्म्ये चैव पठ्यते। धारणाच्च महत्त्वेन धर्म एष निरुच्यते

English

Tlie devotee, after worsliippiug the BrAhmana with red cloth, sandal garland, incense, etc., should bestow his gifts, vh — the lotus and the image, etc., on him, ho having a large family, and being free from deformity and pride, and able to restrain iiis passions and tiio object of charity in many other vratas. — lo.

अध्याय ९७

श्लोक 11

कालात्मा सर्वभूतात्मा वेदात्मा विश्वतोमुखः यस्मादग्नीन्द्ररूपस्त्वम् अतः पाहि दिवाकर

kālātmā sarvabhūtātmā vedātmā viśvatomukhaḥ yasmādagnīndrarūpastvam ataḥ pāhi divākara

हिन्दी अर्थ

स इष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते। इतरश्चानिष्टफलं आचार्यैर्नोपदिश्यते स॒ स्वधर्म रथारूढः सहैभिर्मत्तदानवैः। अपकारिषु देवानां कुरुषे त्वं सहायताम्

English

At that time, the devotee should utter tlio following words " Nam& namah pApavinA.'Janfiya,

अध्याय ९७

श्लोक 12

अग्निम् ईडे नमस्तुभ्यम् इषेत्वोर्जे च भास्कर अग्न आयाहि वरद नमस्ते ज्योतिषां पते

agnim īḍe namastubhyam iṣetvorje ca bhāskara agna āyāhi varada namaste jyotiṣāṃ pate

हिन्दी अर्थ

वैनाशिकानि दृश्यन्ते दानवानां तथैव च एष रुद्रः समास्थाय महालोकमयं रथम्। आयाति त्रिपुरं हन्तुं मय त्वामसुरानपि मयने नारदजीसे कहा--'नारदजी! आप तो (भूत-भव्य और) वर्तमानकी सारी बातोंके ज्ञाता हैं अतः आप यह बतलाइये कि हमारे पुरमें जैसा उत्पात हो रहा है, वैसा सम्भवत: अन्यत्र कहीं भी नहीं होता

English

" ViivAtmanc saptataratigam&ya,

अध्याय ९७

श्लोक 13

अर्घ्यं दत्त्वा विसृजाथ निशि तैलविवर्जितम् भुञ्जीत वत्सरान्ते तु काञ्चनं कमलोत्तमम् पुरुषं च यथाशक्त्या कारयेद्द्विभुजं तथा

arghyaṃ dattvā visṛjātha niśi tailavivarjitam bhuñjīta vatsarānte tu kāñcanaṃ kamalottamam puruṣaṃ ca yathāśaktyā kārayeddvibhujaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

होगा। (ऐसा क्यों हो रहा है?) यहाँ भयदायक स्वप्न दीख पड़ते हैं। ध्वजाएँ अकस्मात् टूटकर गिर रही हैं। वायुका स्पर्श न होनेपर भी पताकाएँ पृथ्वीपर गिर रही हैं। पताकाओं और फाटकोंसहित अट्टालिकाएँ नाचती- सी (काँपती-सी) दीखती हें । नगरमें “मार डालो, मार डालो” ऐसे भयावने शब्द सुननेमें आ रहे हैं। (इतना होनेपर भी) नारदजी! भक्तोंको अभय प्रदान करनेवाले स्थाणुस्वरूप वरदायक एकमात्र शङ्करजीको छोड़कर

English

" S&margyajnrdliAmidhe Vidhatre,

अध्याय ९७

श्लोक 14

सुवर्णशृङ्गीं कपिलां महार्घ्यां रौप्यैः खुरैः कांस्यदोहां सवत्साम् पूर्णे गुडस्योपरि ताम्रपात्रे निधाय पद्मं पुरुषं च दद्यात्

suvarṇaśṛṅgīṃ kapilāṃ mahārghyāṃ raupyaiḥ khuraiḥ kāṃsyadohāṃ savatsām pūrṇe guḍasyopari tāmrapātre nidhāya padmaṃ puruṣaṃ ca dadyāt

हिन्दी अर्थ

मुझे इन्द्रसहित समस्त देवताओंसे भी कुछ भय नहीं है। निष्पाप भगवन्! इन उपद्रवोंके विषयमें आपसे कुछ छिपा तो है नहीं; क्योंकि आप तो (पूर्वोक्त वर्तमानके अतिरिक्त) भूत और भविष्यके भी यथार्थ ज्ञाता हैं। मुनिश्रेष्ठ ! ये उत्पात हमलोगोंके लिये भयके स्थान बन गये हैं, जिन्हें मैंने आपसे निवेदित कर दिया है। नारदजी! मैं आपके शरणागत हूँ, कृपया इसका कारण बतलाइये।' इस प्रकार मयदानवने अविनाशी नारदजीसे प्रार्थना की ॥ १०--१६॥

English

" Bhavabdhipataya jagatsavitre."

अध्याय ९७

श्लोक 15

सम्पूज्य रक्ताम्बरमाल्यधूपैर् द्विजं च रक्तैरथ हेमशृङ्गैः संकल्पयित्वा पुरुषं सपद्मं दद्यादनेकव्रतदानकाय अव्यङ्गरूपाय जितेन्द्रियाय कुटुम्बिने देयमनुद्धताय

sampūjya raktāmbaramālyadhūpair dvijaṃ ca raktairatha hemaśṛṅgaiḥ saṃkalpayitvā puruṣaṃ sapadmaṃ dadyādanekavratadānakāya avyaṅgarūpāya jitendriyāya kuṭumbine deyamanuddhatāya

हिन्दी अर्थ

(तब ) नारदजी बोले--दानवराज! जिस कारण ये उत्पात हो रहे हैं, उन्हें यथार्थरूपसे बतला रहा हूँ, सुनो! 'धृ' धातु धारण-पोषण और महत्त्वके अर्थमें प्रयुक्त होती है। इसी धातुसे धर्म शब्द निष्पन्न हुआ है, अतः महत्त्वपूर्वक धारण करनेसे यह शब्द धर्म कहलाता है। आचार्यगण इष्टको प्राप्ति करानेवाले इसी धर्मका उपदेश करते हैं। इसके विपरीत अधर्म अनिष्ट फल देनेवाला है, अत: आचार्यगण उसे ग्रहण करनेका आदेश नहीं देते। वेदज्ञोंका कथन है कि

English

OUAPTER XCVin.

अध्याय ९७

श्लोक 16

नमो नमः पापविनाशनाय विश्वात्मने सप्ततुरंगमाय सामर्ग्यजुर्धामनिधे विधात्रे भवाब्धिपोताय जगत्सवित्रे

namo namaḥ pāpavināśanāya viśvātmane saptaturaṃgamāya sāmargyajurdhāmanidhe vidhātre bhavābdhipotāya jagatsavitre

हिन्दी अर्थ

मनुष्यको उन्मार्गसे सुमार्गपर आना चाहिए; क्योंकि जो सुमार्गसे उन्मार्गपर चलते हैँ, उनका विनाश तो निश्चित ही है। तुम इन उन्मत्त दानवोंके साथ महान् अधर्मके आरूढ़ होकर देवताओंका अपकार करनेवालोंकी सहायता करते हो। इसलिये इन सभी उत्पातोंद्वार सूचित अपशकुन दानवोंके विनाशके सूचक हैं। मय! भगवान् रुद्र महालोकमय रथपर सवार होकर त्रिपुरका, तुम्हारा और समस्त असुरोंका भी विनाश करनेके लिये आ रहे हैं। यास्यसे सह पुत्रेण दानवैः सह मानद

English

" 0 Diapelicr of ftiriH, the Soul of the univerae, your chariot drawn by seven horses, the vase of liika, Yaju and S&rna Vedas, the boat of the ocean of universe, 1 salute Thee oft and often." — 16.

अध्याय ९७

श्लोक 17

इत्यनेन विधिना समाचरेद् अब्दभेकमिह यस्तु मानवः सो ऽधिरोहति विनष्टकल्मषः सूर्यधाम धुतचामरावलिः

ityanena vidhinā samācared abdabhekamiha yastu mānavaḥ so 'dhirohati vinaṣṭakalmaṣaḥ sūryadhāma dhutacāmarāvaliḥ

हिन्दी अर्थ

दानवानां पुनर्देवो देवेशपदमागतः युध्यध्वं हैवतैः सार्धं कर्त्तव्यं चापि नो भयम्

English

One wJ»o observes these rituals and keeps up this vrata for a year, is freed from all sins and goes to the solar region fanned by cliamara. — 17.

अध्याय ९७

श्लोक 18

धर्मसंक्षयमवाप्य भूपतिः शोकदुःखभयरोगवर्जितः द्वीपसप्तकपतिः पुनः पुनर् वर्ममूर्तिर् अमितौजसा युतः

dharmasaṃkṣayamavāpya bhūpatiḥ śokaduḥkhabhayarogavarjitaḥ dvīpasaptakapatiḥ punaḥ punar varmamūrtir amitaujasā yutaḥ

हिन्दी अर्थ

देवांश्च सेन्द्रकान् हत्वा लोकान् भोक्ष्यामहेऽसुराः अट्टालकेषु च तथा तिष्ठध्वं शस्त्रपाणयः । दंशिता युद्धसञ्जाश्च तिष्ठध्वं प्रोद्यतायुधाः पुराणि त्रीणि चैतानि यथास्थानेषु दानवाः । तिष्ठध्वं लङ्कनीयानि भविष्यन्ति पुराणि च

English

On the consumption of his store of piety he becomes the sovereign of the seven Dvipa.s, and never gets pain, suffering or disease. fJe becomes most powerful and virtuous. — 18.

अध्याय ९७

श्लोक 19

या च भर्तृगुरुदेवतत्परा वेदमूर्तिदिननक्तमाचरेत् सापि लोकममरेशवन्दिता याति नारद रवेर्न संशयः

yā ca bhartṛgurudevatatparā vedamūrtidinanaktamācaret sāpi lokamamareśavanditā yāti nārada raverna saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

नभोगतास्तथा शूरा देवता विदिता हि वः। ताः प्रयत्नेन वार्याश्च विदार्याश्चैव सायकैः त्रिपुरपुरं सहसा विवेश राजा

English

Narada! the woman who is devoted to her husband, God and preceptor, and observes this ordinance, and cats at night only on Sundays, undoubtedly reaches the solar region, which is honoured by the Devas. -19. The person who reads or hems, or approves of the reading of this ordinance, also goes to the region of Indra where he is served by the Devas, and remains there for innumerable kHlpas.—iO.

अध्याय ९७

श्लोक 20

यः पठेदपि शृणोति मानवः पठ्यमानमथ वानुमोदते सो ऽपि शक्रभुवनस्थितो ऽमरैः पूज्यते वसति चाक्षयं दिवि

yaḥ paṭhedapi śṛṇoti mānavaḥ paṭhyamānamatha vānumodate so 'pi śakrabhuvanasthito 'maraiḥ pūjyate vasati cākṣayaṃ divi

हिन्दी अर्थ

शरणमुपजगाम देवदेवं मदनार्यन्धकयज्ञदेहघातम् मयमभयपहैषिणं प्रपन्नं

English

Here ends the ninety-seraith chapter describing the Sunday ordinance (Vrata,)

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_matsyapurANa1-176.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Matsya Purana — Chapter 97
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.