Kailasa Samhita

६.२३ ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ २३.० ॥

6\.23 || shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ २३.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ६.२३. त्रयोविंशोऽध्यायः ।द्वादशाहकृत्यवर्णनपूर्वकव्यासादिशिष्यवर्गकथनम् ।सुब्रह्मण्य उवाच ।द्वादशाहे समुत्थाय प्रातः स्नात्वा कृताह्निकः ।शिवभक्तान्यतीन्वापि ब्राह्मणान्वा शिवप्रियान्॥ २३.१ ॥

shrIshivamahApurANam || 6\.23\. trayoviMsho.adhyAyaH | dvAdashAhakR^ityavarNanapUrvakavyAsAdishiShyavargakathanam | subrahmaNya uvAcha | dvAdashAhe samutthAya prAtaH snAtvA kR^itAhnikaH | shivabhaktAnyatInvApi brAhmaNAnvA shivapriyAn

निमन्त्र्य तान्समाहूय मध्याह्ने चाप्लुताञ्छुचीन् ।विधिवद्भोजयेद्भक्त्या स्वाद्वन्नैर्विविधैः शुभैः॥ २३.२ ॥

nimantrya tAnsamAhUya madhyAhne chAplutA~nChuchIn | vidhivadbhojayedbhaktyA svAdvannairvividhaiH shubhaiH

सन्निधौ परमेशस्य पञ्चावरणमार्गतः ।पूजयेत्तत्र संस्थाप्य प्राणानायम्य वाग्यतः॥ २३.३ ॥

sannidhau parameshasya pa~nchAvaraNamArgataH | pUjayettatra saMsthApya prANAnAyamya vAgyataH

महासङ्कल्पमार्गेण सङ्कल्प्यास्मद्गुरोरिह ।पूजां करिष्य इत्युक्त्वा ततो दर्भानुपस्पृशेत्॥ २३.४ ॥

mahAsa~NkalpamArgeNa sa~NkalpyAsmadguroriha | pUjAM kariShya ityuktvA tato darbhAnupaspR^ishet

पादौ प्रक्षाल्य चाचम्य स्वयं कर्ता च वाग्यतः ।स्थापयेदासने तान्वै प्राङ्मुखान्भस्मभूषितान्॥ २३.५ ॥

pAdau prakShAlya chAchamya svayaM kartA cha vAgyataH | sthApayedAsane tAnvai prA~NmukhAnbhasmabhUShitAn

सदाशिवादिक्रमतो ध्यायेदष्टौ च तत्र तान् ।परया सम्भावनयेतरानपि मुने द्विजान्॥ २३.६ ॥

sadAshivAdikramato dhyAyedaShTau cha tatra tAn | parayA sambhAvanayetarAnapi mune dvijAn

दत्त्वा पुष्पैरलङ्कृत्य प्रणवाद्यष्टनामभिः ।सचतुर्थीनमोऽन्तैश्च सुगन्धकुसुमैस्ततः॥ २३.६.२३.१० ॥

dattvA puShpairala~NkR^itya praNavAdyaShTanAmabhiH | sachaturthInamo.antaishcha sugandhakusumaistataH

मुखवासं दक्षिणां च पादुकासनपत्रकम् ।व्यजनं फलकं दण्डं वैणवं च प्रदाय तान्॥ २३.६.२३.२० ॥

mukhavAsaM dakShiNAM cha pAdukAsanapatrakam | vyajanaM phalakaM daNDaM vaiNavaM cha pradAya tAn

अगस्त्यश्च पुलस्त्यश्च पुलहः क्रतुरेव च ।तव शिष्या महात्मानो वामदेव महामुने॥ २३.६.२३.३० ॥

agastyashcha pulastyashcha pulahaH kratureva cha | tava shiShyA mahAtmAno vAmadeva mahAmune

गत्वा कैलासशिखरं प्राप्येशनिकटं मुनिः ।ददर्श मोक्षदं मायानाशं चरणमीशयोः॥ २३.६.२३.४० ॥

gatvA kailAsashikharaM prApyeshanikaTaM muniH | dadarsha mokShadaM mAyAnAshaM charaNamIshayoH

परमेष्ठिगुरुं ध्यायेत्साम्बबुद्ध्या स्वनामतः ।गुरुं च परमं तस्मात्परापरगुरुं ततः॥ २३.७ ॥

parameShThiguruM dhyAyetsAmbabuddhyA svanAmataH | guruM cha paramaM tasmAtparAparaguruM tataH

इदमासनमित्युक्त्वा चासनानि प्रकल्पयेत् ।प्रणवादिद्वितीयान्ते स्वस्य नाम समुच्चरन्॥ २३.८ ॥

idamAsanamityuktvA chAsanAni prakalpayet | praNavAdidvitIyAnte svasya nAma samuchcharan

आवाहयामि नम इत्यावाह्यार्घोदकेन तु ।पाद्यमाचमनं चार्घ्यं वस्त्रगन्धाक्षतानपि॥ २३.९ ॥

AvAhayAmi nama ityAvAhyArghodakena tu | pAdyamAchamanaM chArghyaM vastragandhAkShatAnapi

धूपदीपौ हि दत्त्वा च सकलाराधनं कृतम् ।सम्पूर्णमस्त्विति प्रोच्य नमस्कुर्यात्समुत्थितः॥ २३.११ ॥

dhUpadIpau hi dattvA cha sakalArAdhanaM kR^itam | sampUrNamastviti prochya namaskuryAtsamutthitaH

पात्राणि कदलीपत्राण्यास्तीर्याद्भिविशोध्य च ।शुद्धान्नपायसापूपसूपव्यञ्जनपूर्वकम्॥ २३.१२ ॥

pAtrANi kadalIpatrANyAstIryAdbhivishodhya cha | shuddhAnnapAyasApUpasUpavya~njanapUrvakam

दत्त्वा पदार्थान् कदलीनालिकेरगुडान्वितान् ।पात्रासनानि च पृथग्दद्यात्सम्प्रोच्य च क्रमात्॥ २३.१३ ॥

dattvA padArthAn kadalInAlikeraguDAnvitAn | pAtrAsanAni cha pR^ithagdadyAtsamprochya cha kramAt

परिषिच्य च सम्प्रोक्ष्य विष्णोर्हव्यमिति ब्रुवन् ।रक्षस्वेति करस्पर्शं कारयित्वा समुत्थितः॥ २३.१४ ॥

pariShichya cha samprokShya viShNorhavyamiti bruvan | rakShasveti karasparshaM kArayitvA samutthitaH

आपोशनं समर्प्याथ प्रार्थयेत्तानिदं प्रति ।सदाशिवादयः प्रीता वरदाश्च भवन्तु मे॥ २३.१५ ॥

AposhanaM samarpyAtha prArthayettAnidaM prati | sadAshivAdayaH prItA varadAshcha bhavantu me

ये देवा इति च ततो जप्त्वेदं साक्षतं त्यजेत् ।नमस्कृत्य समुत्थाय सर्वत्रामृतमस्त्विति॥ २३.१६ ॥

ye devA iti cha tato japtvedaM sAkShataM tyajet | namaskR^itya samutthAya sarvatrAmR^itamastviti

उक्त्वा प्रसाद्य च जपन् गणानां त्वेत्युपक्रमात् ।वेदादीन् रुद्रचमकौ रुद्रसूक्तं च पञ्च च॥ २३.१७ ॥

uktvA prasAdya cha japan gaNAnAM tvetyupakramAt | vedAdIn rudrachamakau rudrasUktaM cha pa~ncha cha

विप्राणां भोजनान्ते तु यावन्मन्त्रांश्च साक्षतान् ।दत्त्वोत्तरापोशनं च हस्ताङ्घ्रिमुखशोधनम्॥ २३.१८ ॥

viprANAM bhojanAnte tu yAvanmantrAMshcha sAkShatAn | dattvottarAposhanaM cha hastA~Nghrimukhashodhanam

कृत्वाचान्तान् स्वासनेषु स्थापयित्वा यथासुखम् ।शुद्धोदकं प्रदायाथ कर्पूरादि यथोदितम्॥ २३.१९ ॥

kR^itvAchAntAn svAsaneShu sthApayitvA yathAsukham | shuddhodakaM pradAyAtha karpUrAdi yathoditam

प्रदक्षिणनमस्कारैः सन्तोष्याशिषमा वहेत ।पुनः प्रणम्य सम्प्रार्थ्य गुरुभक्तिमचञ्चलाम्॥ २३.२१ ॥

pradakShiNanamaskAraiH santoShyAshiShamA vaheta | punaH praNamya samprArthya gurubhaktimacha~nchalAm

सदाशिवादयः प्रीता गच्छन्तु च यथासुखम् ।इत्युद्वास्य द्वारदेशावधि सम्यगनुव्रजन्॥ २३.२२ ॥

sadAshivAdayaH prItA gachChantu cha yathAsukham | ityudvAsya dvAradeshAvadhi samyaganuvrajan

निरुद्धस्तैः परावृत्य द्वाःस्थैर्विप्रैश्च बन्धुभिः ।दीनानाथैश्च सहितो भुक्त्वा तिष्ठेद्यथासुखम्॥ २३.२३ ॥

niruddhastaiH parAvR^itya dvAHsthairvipraishcha bandhubhiH | dInAnAthaishcha sahito bhuktvA tiShThedyathAsukham

विकृतं न भवेत्क्वापि सत्यं सत्यं पुनः पुनः ।प्रत्यब्दमेवं कुर्वाणो गुर्वाराधनमुत्तमम् ।इह भुक्त्वा महाभोगान् शिवलोकमवाप्नुयात्॥ २३.२४ ॥

vikR^itaM na bhavetkvApi satyaM satyaM punaH punaH | pratyabdamevaM kurvANo gurvArAdhanamuttamam | iha bhuktvA mahAbhogAn shivalokamavApnuyAt

सूत उवाच ।एवं कृतानुग्रहमात्मशिष्यं, श्रीवामदेवं मुनिवर्यमुक्त्वा ।प्रसन्नधीर्ज्ञानिवरो महात्मा, कृत्वा परानुग्रहमाशु देवः॥ २३.२५ ॥

sUta uvAcha | evaM kR^itAnugrahamAtmashiShyaM, shrIvAmadevaM munivaryamuktvA | prasannadhIrj~nAnivaro mahAtmA, kR^itvA parAnugrahamAshu devaH

यन्नैमिषारण्यमुनीश्वराणां, प्रोक्तं पुरा व्यासमुनीश्वरेण ।तस्मादसावादिगुरुर्भवांस्तु, द्वितीय आर्यो भुवने प्रसिद्धः॥ २३.२६ ॥

yannaimiShAraNyamunIshvarANAM, proktaM purA vyAsamunIshvareNa | tasmAdasAvAdigururbhavAMstu, dvitIya Aryo bhuvane prasiddhaH

श्रुत्वा मुनीन्द्रो भवतो मुखाज्जात्, सनत्कुमारः शिवभक्तिपूर्णः ।व्यासाय वक्ता स च शैववर्यः शुकाय वक्ता भविता च पूर्णः॥ २३.२७ ॥

shrutvA munIndro bhavato mukhAjjAt, sanatkumAraH shivabhaktipUrNaH | vyAsAya vaktA sa cha shaivavaryaH shukAya vaktA bhavitA cha pUrNaH

प्रत्येकं मुनिशार्दूल शिष्यवर्गचतुष्टयम् ।वेदाध्ययनसंवृत्तं धर्मस्थापनपूर्वकम्॥ २३.२८ ॥

pratyekaM munishArdUla shiShyavargachatuShTayam | vedAdhyayanasaMvR^ittaM dharmasthApanapUrvakam

वैशम्पायन एव स्यात्पैलो जैमिनिरेव च ।सुमन्तुश्चेति चत्वारो व्यासशिष्या महौजसः॥ २३.२९ ॥

vaishampAyana eva syAtpailo jaiminireva cha | sumantushcheti chatvAro vyAsashiShyA mahaujasaH

सनकश्च सनन्दश्च सनातनमुनिस्ततः ।सनत्सुजात इत्येते योगिवर्याः शिवप्रियाः॥ २३.३१ ॥

sanakashcha sanandashcha sanAtanamunistataH | sanatsujAta ityete yogivaryAH shivapriyAH

सनत्कुमारशिष्यास्ते सर्ववेदार्थवित्तमाः ।गुरुश्च परमश्चैव परात्परगुरुस्ततः ।परमेष्ठिगुरुश्चैते पूज्याः स्युः शुकयोगिनः॥ २३.३२ ॥

sanatkumArashiShyAste sarvavedArthavittamAH | gurushcha paramashchaiva parAtparagurustataH | parameShThigurushchaite pUjyAH syuH shukayoginaH

इदं प्रणवविज्ञानं स्थितं वर्गचतुष्टये ।सर्वोत्कृष्टनिदानं च काश्यां सन्मुक्तिकारणम्॥ २३.३३ ॥

idaM praNavavij~nAnaM sthitaM vargachatuShTaye | sarvotkR^iShTanidAnaM cha kAshyAM sanmuktikAraNam

एतन्मण्डलमद्भुतं परशिवाधिष्ठान रूपं सदा, वेदान्तार्थविचारपूर्णमतिभिः पूज्यं यतीन्द्रैः परम् ।वेदादिप्रविभागकल्पितमहाकाशादिनाप्यावृतं, त्वत्सन्तोषकरं तथास्तु जगतां श्रेयस्करं श्रीप्रदम्॥ २३.३४ ॥

etanmaNDalamadbhutaM parashivAdhiShThAna rUpaM sadA, vedAntArthavichArapUrNamatibhiH pUjyaM yatIndraiH param | vedAdipravibhAgakalpitamahAkAshAdinApyAvR^itaM, tvatsantoShakaraM tathAstu jagatAM shreyaskaraM shrIpradam

इदं रहस्यं परमं शिवोदितं, वेदान्तसिद्धान्तविनिश्चितं परम् ।मत्तः श्रुतं यद्भवता ततो मुने, भवन्मतं प्राज्ञतमा वदन्ति॥ २३.३५ ॥

idaM rahasyaM paramaM shivoditaM, vedAntasiddhAntavinishchitaM param | mattaH shrutaM yadbhavatA tato mune, bhavanmataM prAj~natamA vadanti

तस्मादनेनैव पथा गतः शिवं, शिवोऽहमस्मीति शिवो भवेद्यतिः ।पितामहादिप्रविभागमुक्तये, नद्यो यथा सिन्धुमिमाः प्रयान्ति॥ २३.३६ ॥

tasmAdanenaiva pathA gataH shivaM, shivo.ahamasmIti shivo bhavedyatiH | pitAmahAdipravibhAgamuktaye, nadyo yathA sindhumimAH prayAnti

सूत उवाच ।एवं मुनीश्वरायैतदुपदिश्य सुरेश्वरः ।संस्मृत्य चरणाम्भोजे पित्रोः सर्वसुरार्चिते॥ २३.३७ ॥

sUta uvAcha | evaM munIshvarAyaitadupadishya sureshvaraH | saMsmR^itya charaNAmbhoje pitroH sarvasurArchite

कैलासशिखरं पराप कुमारः शिखरावृतम् ।राजितं परमाश्चर्यं दिव्यज्ञानप्रदो गुरुः॥ २३.३८ ॥

kailAsashikharaM parApa kumAraH shikharAvR^itam | rAjitaM paramAshcharyaM divyaj~nAnaprado guruH

वामदेवोऽपि सच्छिष्यैः संवृतः शिखिवाहनम् ।सम्प्रणम्य जगामाशु कैलासं परमाद्भुतम्॥ २३.३९ ॥

vAmadevo.api sachChiShyaiH saMvR^itaH shikhivAhanam | sampraNamya jagAmAshu kailAsaM paramAdbhutam

भक्त्या चार्पितसर्वाङ्गो विस्मृत्य स्वकलेवरम् ।पपात सन्निधौ भूयो भूयो नत्वा समुत्थितः॥ २३.४१ ॥

bhaktyA chArpitasarvA~Ngo vismR^itya svakalevaram | papAta sannidhau bhUyo bhUyo natvA samutthitaH

ततो बहुविधैः स्तोत्रैर्वेदागमरसोत्कटैः ।तुष्टाव परमेशानं साम्बिकं ससुतं मुनिः॥ २३.४२ ॥

tato bahuvidhaiH stotrairvedAgamarasotkaTaiH | tuShTAva parameshAnaM sAmbikaM sasutaM muniH

निधाय चरणाम्भोजं देवदेव्योः स्वमूर्द्धनि ।पूर्णानुग्रहमासाद्य तत्रैव न्यवसत्सुखम्॥ २३.४३ ॥

nidhAya charaNAmbhojaM devadevyoH svamUrddhani | pUrNAnugrahamAsAdya tatraiva nyavasatsukham

भवन्तोऽपि विदित्वैवं प्रपणवार्थं महेश्वरम् ।वेदगुह्यं च सर्वस्वं तारकं ब्रह्म मुक्तिदम्॥ २३.४४ ॥

bhavanto.api viditvaivaM prapaNavArthaM maheshvaram | vedaguhyaM cha sarvasvaM tArakaM brahma muktidam

अत्रैव सुखमासीनाः श्रीविश्वेश्वरपादयोः ।सायुज्यरूपामतुलां भजध्वं मुक्तिमुत्तमाम्॥ २३.४५ ॥

atraiva sukhamAsInAH shrIvishveshvarapAdayoH | sAyujyarUpAmatulAM bhajadhvaM muktimuttamAm

अहं गुरुपदाम्भोजसेवायै बादराश्रमम् ।गमिष्ये भवतां भूयः सत्सम्भाषणमस्तु मे॥ २३.४६ ॥

ahaM gurupadAmbhojasevAyai bAdarAshramam | gamiShye bhavatAM bhUyaH satsambhAShaNamastu me