Beginner (जिज्ञासु): Direct entry: original verse, clear literal translation, and accessible life takeaway. (मूल श्लोक, सरल शब्दार्थ और जीवनोपयोगी सार।)
॥ पञ्चमं ब्राह्मणम् ।मन्त्र १ [III.v.1] अथ हैनं कहोलः कौषीतकेयः पप्रच्छ पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच यदेव साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस् यस् आत्मा सर्वान्तरः तं मे व्याचक्ष्वेत्य् एष त आत्मा सर्वान्तरः ।कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरो ।योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येत्य् अत्येति एतं वै तमात्मानं विदित्वा ब्राह्मणाः पुत्रैषणायाश्च वित्तैषणायाश्च लोकैषणायाश्च व्युत्थायाथ भिक्षाचर्यं चरन्ति ।लोकैषणायास् च व्युत्थाय अथ भिक्षाचर्यम् चरन्ति या ह्येव पुत्रैषणा सा वित्तैषणा या वित्तैषणा सा लोकैषणोभे ह्येते एषणे एव भवतस् भवतः तस्माद्ब्राह्मणः पाण्डित्यं निर्विद्य बाल्येन तिष्ठासेत्।बाल्यं च पाण्डित्यं च निर्विद्याथ मुनिर् अमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः ।स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एवातोऽन्यदार्तम् ।य एवं वेद एवातोऽन्यदार्तम् ।ततो ह कहोलः कौषीतकेय उपरराम
Explain this line · इस पंक्ति को सरल भाषा में समझें
.. pa~nchamaM brAhmaNam . mantra 1 ##[III.v.1]## atha hainaM kaholaH kauShItakeyaH paprachCha paprachCha yAj~navalkyeti hovAcha yadeva sAkShAdaparokShAdbrahma ya AtmA sarvAntaras yas AtmA sarvAntaraH taM me vyAchakShvety eSha ta AtmA sarvAntaraH | katamo yAj~navalkya sarvAntaro | yo.ashanAyApipAse shokaM mohaM jarAM mR^ityumatyety atyeti etaM vai tamAtmAnaM viditvA brAhmaNAH putraiShaNAyAshcha vittaiShaNAyAshcha lokaiShaNAyAshcha vyutthAyAtha bhikShAcharyaM charanti | lokaiShaNAyAs cha vyutthAya atha bhikShAcharyam charanti yA hyeva putraiShaNA sA vittaiShaNA yA vittaiShaNA sA lokaiShaNobhe hyete eShaNe eva bhavatas bhavataH tasmAdbrAhmaNaH pANDityaM nirvidya bAlyena tiShThAset.h| bAlyaM cha pANDityaM cha nirvidyAtha munir amaunaM cha maunaM cha nirvidyAtha brAhmaNaH | sa brAhmaNaH kena syAd yena syAt tenedR^isha evAto.anyadArtam | ya evaM veda evAto.anyadArtam | tato ha kaholaH kauShItakeya upararAma
दे याज्ञवल्क्य !' एेसा अश्वलने कहा, यह् सव जो मृत्युस व्याप्त ह मृत्यद्ारा स्वाधीन क्रिया हुजा है, उस मृत्यु व्याप्तिका यजमान किस सावनसे अतिक्रमण करता है ? इसपर यान्चवत्वयने कहा-- "वह् याज्ञवल्क्येति होवाच । तत्र है याज्ञवत्कय !' एेसा अश्वलने = 8 कटा) तहां गत मधुकाण्डे जो १ 1 अ १ उदुगीथप्रकरण है, उसमे दशन प्रहोरात्रादिरूप कालसे ग्रतिमुक्तिका साधन माप्त सवंमहोरात्राभ्यामभिपन्नं केन यजसमानाऽहा-
अक्षरशः अनुवाद — मूल संस्कृत श्लोक के प्रत्येक पद का प्रत्यक्ष अर्थ।
Then Kahola Kaushîtakeya asked. 'Yâgñavalkya, 'he said, 'tell me the Brahman which is visible, not invisible, the Self (Âtman), who is within all.' Yâgñavalkya replied: 'This, thy Self, who is within all.'
Direct literal rendering preserving Sanskrit philosophical terminology.
परम्परागत भाष्यTraditional commentaryTraditional Commentary (परम्परागत भाष्य)परम्परागत भाष्य
Pluralistic Tradition Neutrality (सम्प्रदाय-तटस्थता):
Classical commentaries represent distinct philosophical darshanas (Advaita, Vishishtadvaita, Dvaita). Dharma Granth presents multiple traditional viewpoints without declaring any single tradition as universal or exclusive.
Layers side by side · परतों की तुलना
Each layer is labelled by what it is. None is presented as the correct or best reading.
Original Sanskrit
Source scripture
॥ पञ्चमं ब्राह्मणम् । मन्त्र १ [III.v.1] अथ हैनं कहोलः कौषीतकेयः पप्रच्छ पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच यदेव साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस् यस् आत्मा सर्वान्तरः तं मे व्याचक्ष्वेत्य् एष त आत्मा सर्वान्तरः । कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरो । योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येत्य् अत्येति एतं वै तमात्मानं विदित्वा ब्राह्मणाः पुत्रैषणायाश्च वित्तैषणायाश्च लोकैषणायाश्च व्युत्थायाथ भिक्षाचर्यं चरन्ति । लोकैषणायास् च व्युत्थाय अथ भिक्षाचर्यम् चरन्ति या ह्येव पुत्रैषणा सा वित्तैषणा या वित्तैषणा सा लोकैषणोभे ह्येते एषणे एव भवतस् भवतः तस्माद्ब्राह्मणः पाण्डित्यं निर्विद्य बाल्येन तिष्ठासेत्। बाल्यं च पाण्डित्यं च निर्विद्याथ मुनिर् अमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः । स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एवातोऽन्यदार्तम् । य एवं वेद एवातोऽन्यदार्तम् । ततो ह कहोलः कौषीतकेय उपरराम
Literal translation
Translation of the source text
Then Kahola Kaushîtakeya asked. 'Yâgñavalkya, 'he said, 'tell me the Brahman which is visible, not invisible, the Self (Âtman), who is within all.' Yâgñavalkya replied: 'This, thy Self, who is within all.'
Traditional commentary
No reviewed traditional commentary has been added for this verse yet, so there is nothing to compare. Commentaries will appear here only with their commentator, edition and review status.
Simple explanation
Editorial explanation, not scripture
Sense: Then Kahola Kaushîtakeya asked. 'Yâgñavalkya, 'he said, 'tell me the Brahman which is visible, not invisible, the Self (Âtman), who is within all.' Yâgñavalkya replied: 'This, thy Self, who is within all.'
Sense: Then Kahola Kaushîtakeya asked. 'Yâgñavalkya, 'he said, 'tell me the Brahman which is visible, not invisible, the Self (Âtman), who is within all.' Yâgñavalkya replied: 'This, thy Self, who is within all.'
शोध संदर्भResearch context · not scriptureComparative Research Noteशोध टिप्पणी
दे याज्ञवल्क्य !' एेसा अश्वलने कहा, यह् सव जो मृत्युस व्याप्त ह मृत्यद्ारा स्वाधीन क्रिया हुजा है, उस मृत्यु व्याप्तिका यजमान किस सावनसे अतिक्रमण करता है ? इसपर यान्चवत्वयने कह…। देह के पदार्थ बदलते रहते हैं, पर जानने का बोध बना रहता है। यह पंक्ति उसी अंतर को कहती है — जो बदलता है वह आवरण है, जो जानता है वह निरंतर है।
A modern parallel offered for reflection. It is not part of the scripture, and it has not been checked against the original sources it may allude to.
स्रोतSources and editionSources and editionस्रोत एवं संस्करण
- Sanskrit text
- sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/brihadaaraNyaka.itx · fetched 2026-06-03
- Translations
- Hindi: not flagged as AI · English: not flagged as AI
- Explanation, reflection, research
- Editorial text; no AI flag recorded
- Last updated
- 2026-10-16
- Licence note (as recorded)
- Sanskrit mūla — public domain. Digitized by sanskritdocuments.org.
Found a mistake?
विस्तृत स्रोत एवं भाष्य वर्गीकरण