अध्याय १९
श्लोक 1
॥ सप्तमं ब्राह्मणम् ।मन्त्र १ [III.vI.1] अथ हैनमूद्दालक आरुणिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच मद्रेष्ववसाम पतञ्चलस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञमधीयानास् तस्याऽऽसीद्भार्या गन्धर्वगृहीता ।तमपृच्छाम कोऽसीति ।सोऽब्रवीत् कबन्ध आथर्वण इति ।सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकाँश्च वेत्थ नु त्वम् काप्य तत्सूत्रं येनायं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि सन्दृब्धानि भवन्तीति ।लोकस् सर्वाणि च भूतानि सन्दृब्धानि भवन्ति इति सोऽब्रवीत्पतञ्चलः काप्यो नाहं तद् भगवन् वेदेति ।सोऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकाँश्चः वेत्थ नु त्वम् काप्य तमन्तर्यामिणम् य इमं च लोकं परं च लोकँ सर्वाणि च भूतानि योऽन्तरो यमयतीति ।भूतानि अन्तरस् यमयति इति सोऽब्रवीत् पतञ्चलः काप्यो नाहं तं भगवन् वेदेति ।सोऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकाँश्च यो वै तत् काप्य सूत्रं विद्यात्तं चान्तर्यामिणमिति स ब्रह्मवित् स लोकवित् स देववित् स वेदवित् स भूतवित् स आत्मवित् स सर्वविदिति तेभ्योऽब्रवीत् तदहं वेद ।तच्चेत्त्वम् याज्ञवल्क्य सूत्रमविद्वाँस्तं चान्तर्यामिणं ब्रह्मगवीरुदजसे उदजसे मूर्धा ते विपतिष्यतीति ।वेद वा अहम् गौतम तत्सूत्रं तं चान्तर्यामिणमिति ।यो वा इदं कश्चिद्ब्रूयात् वेद वेदेति ।यथा वेत्थ तथा ब्रूहीति
|| saptamaM brAhmaNam . mantra 1 ##[III.vI.1]## atha hainamUddAlaka AruNiH paprachCha yAj~navalkyeti hovAcha madreShvavasAma pata~nchalasya kApyasya gR^iheShu yaj~namadhIyAnAs tasyA.a.asIdbhAryA gandharvagR^ihItA | tamapR^ichChAma ko.asIti | so.abravIt kabandha AtharvaNa iti | so.abravItpata~nchalaM kApyaM yAj~nikA{\m+}shcha vettha nu tvam kApya tatsUtraM yenAyaM cha lokaH parashcha lokaH sarvANi cha bhUtAni sandR^ibdhAni bhavantIti | lokas sarvANi cha bhUtAni sandR^ibdhAni bhavanti iti so.abravItpata~nchalaH kApyo nAhaM tad bhagavan vedeti | so.abravIt pata~nchalaM kApyaM yAj~nikA{\m+}shchaH vettha nu tvam kApya tamantaryAmiNam ya imaM cha lokaM paraM cha loka{\m+} sarvANi cha bhUtAni yo.antaro yamayatIti | bhUtAni antaras yamayati iti so.abravIt pata~nchalaH kApyo nAhaM taM bhagavan vedeti | so.abravIt pata~nchalaM kApyaM yAj~nikA{\m+}shcha yo vai tat kApya sUtraM vidyAttaM chAntaryAmiNamiti sa brahmavit sa lokavit sa devavit sa vedavit sa bhUtavit sa Atmavit sa sarvaviditi tebhyo.abravIt tadahaM veda | tachchettvam yAj~navalkya sUtramavidvA{\m+}staM chAntaryAmiNaM brahmagavIrudajase udajase mUrdhA te vipatiShyatIti | veda vA aham gautama tatsUtraM taM chAntaryAmiNamiti | yo vA idaM kashchidbrUyAt veda vedeti | yathA vettha tathA brUhIti
हिन्दी अर्थ
(हे याज्ञवल्कय !' एेसा अश्चलने कहा, “यह् जो कुछ है, सब पूर्वपक्ष ओर अपरपक्षसे व्याप्त है; सव पूर्वपक्ष ओर अपरपक्षद्वारा वशमें करिया हा है । किस उपायसे यजमान पूर्वपक्ष ओर अपरपक्षकी व्याप्िसे पार विशिष्टयोरादित्यः कर्ता, न प्रति- लत (५ ई कितु वह प्रतिपदादि तिथियोका पदादीनां तिथीनामू; तासां तु कर्ता नहीं है; उन प्रतिपदादिकिं परिच्छेदके विषयभूत मृत्मुको पार करनेके भ्राश्चयक्रा वणन साधनद्रयस्य तत्कारणरूपेण मृत्योः फालादतियुक्तिर््या- यजमानकौ मृत्ुरूप कालसे
English
Then Uddâlaka Âruni asked. 'Yâgñavalkya,' he said, 'we dwelt among the Madras in the houses of Patañkala Kâpya, studying the sacrifice. His wife was possessed of a Gandharva, and we asked him: "Who art thou?" He answered: "I am Kabandha Âtharvana." And he said to Patañkala Kâpya and to (us) students: "Dost thou know, Kâpya, that thread by which this world and the other world, and all beings are strung together?" And Patañkala Kâpya replied: "I do not know it, Sir." He said again to Patañkala Kâpya and to (us) students: "Dost thou know, Kâpya, that puller (ruler) within (antaryâmin), who within pulls (rules) this world and the other world and all beings?" And Patañkala Kâpya replied: "I do not know it, Sir." He said again to Patañkala Kâpya and to (us) students: "He, O Kâpya, who knows that thread and him who pulls (it) within, he knows Brahman, he knows the worlds, he knows the Devas, he knows the Vedas, he knows the Bhûtas (creatures), he knows the Self, he knows everything." Thus did he (the Gandharva) say to them, and I know it. If thou, O Yâgñavalkya, without knowing that string and the puller within, drivest away those Brahma-cows (the cows offered as a prize to him who best knows Brahman), thy head will fall off.' Yâgñavalkya said: 'O Gautama, I believe I know that thread and the puller within.' The other said: 'Anybody may say, I know, I know. Tell what thou knowest.'