Vayaviya Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ६८.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ६८.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ७.२.३३. त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ।आमुष्मिककर्मविधिवर्णनम् ।उपमन्युरुवाच ।अतः परं प्रवक्ष्यामि केवलामुष्मिकं विधिम् ।नैतेन सदृशं किञ्चित्कर्मास्ति भुवनत्रये॥ ६८.१ ॥

shrIshivamahApurANam || 7\.2\.33\. trayastriMsho.adhyAyaH | AmuShmikakarmavidhivarNanam | upamanyuruvAcha | ataH paraM pravakShyAmi kevalAmuShmikaM vidhim | naitena sadR^ishaM ki~nchitkarmAsti bhuvanatraye

पुण्यातिशयसंयुक्तः सर्वैर्देवैरनुष्ठितः ।ब्रह्मणा विष्णुना चैव रुद्रेण च विशेषतः॥ ६८.२ ॥

puNyAtishayasaMyuktaH sarvairdevairanuShThitaH | brahmaNA viShNunA chaiva rudreNa cha visheShataH

इन्द्रादिलोकपारैश्च सूर्याद्यैर्नवभिर्ग्रहैः ।विश्वामित्रवसिष्ठाद्यैर्ब्रह्मविद्भिर्महर्षिभिः॥ ६८.३ ॥

indrAdilokapAraishcha sUryAdyairnavabhirgrahaiH | vishvAmitravasiShThAdyairbrahmavidbhirmaharShibhiH

श्वेतागस्त्यदधीचाद्यैरस्माभिश्च शिवाश्रितैः ।नन्दीश्वरमहाकालभृङ्गीशाद्यैर्गणेश्वरैः॥ ६८.४ ॥

shvetAgastyadadhIchAdyairasmAbhishcha shivAshritaiH | nandIshvaramahAkAlabhR^i~NgIshAdyairgaNeshvaraiH

पातालवासिभिर्दैत्यैः शेषाद्यैश्च महोरगैः ।सिद्धैर्यक्षैश्च गन्धर्वै रक्षोभूतपिशाचकैः॥ ६८.५ ॥

pAtAlavAsibhirdaityaiH sheShAdyaishcha mahoragaiH | siddhairyakShaishcha gandharvai rakShobhUtapishAchakaiH

स्वं स्वं पदमनुप्राप्तं सर्वैरयमनुष्ठितः ।अनेन विधिना सर्वे देवा देवत्वमागताः॥ ६८.६ ॥

svaM svaM padamanuprAptaM sarvairayamanuShThitaH | anena vidhinA sarve devA devatvamAgatAH

ब्रह्मा ब्रह्मत्वमापन्नो विष्णुर्विष्णुत्वमागतः ।रुद्रो रुद्रत्वमापन्न इन्द्रश्चेन्द्रत्वमागतः॥ ६८.७ ॥

brahmA brahmatvamApanno viShNurviShNutvamAgataH | rudro rudratvamApanna indrashchendratvamAgataH

गणेशश्च गणेशत्वमनेन विधिना गतः ।सितचन्दनतोयेन लिङ्गं स्नाप्य शिवं शिवाम् ।श्वेतैर्विकसितैः पद्मैः सम्पूज्य प्रणिपत्य च॥ ६८.८ ॥

gaNeshashcha gaNeshatvamanena vidhinA gataH | sitachandanatoyena li~NgaM snApya shivaM shivAm | shvetairvikasitaiH padmaiH sampUjya praNipatya cha

तत्र पद्मासनं रम्यं कृत्वा लक्षणसंयुतम् ।विभवे सति हेमाद्यै रत्नाद्यैर्वा स्वशक्तितः॥ ६८.९ ॥

tatra padmAsanaM ramyaM kR^itvA lakShaNasaMyutam | vibhave sati hemAdyai ratnAdyairvA svashaktitaH

मध्ये केसरजालास्य स्थाप्य लिङ्गं कनीयसम् ।अङ्गुष्ठप्रतिमं रम्यं सर्वगन्धमयं शुभम्॥ ६८.१० ॥

madhye kesarajAlAsya sthApya li~NgaM kanIyasam | a~NguShThapratimaM ramyaM sarvagandhamayaM shubham

दक्षिणे स्थापयित्वा तु बिल्वपत्रैः समर्चयेत् ।अगुरुं दक्षिणे पार्श्वे पश्चिमे तु मनःशिलाम्॥ ६८.११ ॥

dakShiNe sthApayitvA tu bilvapatraiH samarchayet | aguruM dakShiNe pArshve pashchime tu manaHshilAm

उत्तरे चन्दनं दद्याद्धरितालं तु पूर्वतः ।सुगन्धैः कुसुमै रम्यैर्विचित्रैश्चापि पूजयेत्॥ ६८.१२ ॥

uttare chandanaM dadyAddharitAlaM tu pUrvataH | sugandhaiH kusumai ramyairvichitraishchApi pUjayet

धूपं कृष्णागुरुं दद्यात्सर्वतश्च सगुग्गुलम् ।वासांसि चातिसूक्ष्माणि विकाशानि निवेदयेत्॥ ६८.१३ ॥

dhUpaM kR^iShNAguruM dadyAtsarvatashcha saguggulam | vAsAMsi chAtisUkShmANi vikAshAni nivedayet

पायसं घृतसम्मिश्रं घृतदीपांश्च दापयेत् ।सर्वं निवेद्य मन्त्रेण ततो गच्छेत्प्रदक्षिणाम्॥ ६८.१४ ॥

pAyasaM ghR^itasammishraM ghR^itadIpAMshcha dApayet | sarvaM nivedya mantreNa tato gachChetpradakShiNAm

प्रणम्य भक्त्या देवेशं स्तुत्वा चान्ते क्षमापयेत् ।सर्वोपहारसम्मिश्रं ततो लिङ्गं निवेदयेत्॥ ६८.१५ ॥

praNamya bhaktyA deveshaM stutvA chAnte kShamApayet | sarvopahArasammishraM tato li~NgaM nivedayet

शिवाय शिवमन्त्रेण दक्षिणामूर्तिमाश्रितः ।एवं योऽर्चयते नित्यं पञ्चगन्धमयं शुभम्॥ ६८.१६ ॥

shivAya shivamantreNa dakShiNAmUrtimAshritaH | evaM yo.archayate nityaM pa~nchagandhamayaM shubham

सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते ।एतद् व्रतोत्तमं गुह्यं शिवलिङ्गमहाव्रतम्॥ ६८.१७ ॥

sarvapApavinirmuktaH shivaloke mahIyate | etad vratottamaM guhyaM shivali~NgamahAvratam

भक्तस्य ते समाख्यातं न देयं यस्य कस्यचित् ।देयं च शिवभक्तेभ्यः शिवेन कथितं पुरा॥ ६८.१८ ॥

bhaktasya te samAkhyAtaM na deyaM yasya kasyachit | deyaM cha shivabhaktebhyaH shivena kathitaM purA

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ६९.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ६९.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ७.२.३४. चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ।हरिविधिमोहवर्णनम् ।उपमन्युरुवाच ।नित्यनैमित्तिकात्काम्याद्या सिद्धिरिह कीर्तिता ।सा सर्वा लभ्येत सद्यो लिङ्गबेरप्रतिष्ठया॥ ६९.१ ॥

shrIshivamahApurANam || 7\.2\.34\. chatustriMsho.adhyAyaH | harividhimohavarNanam | upamanyuruvAcha | nityanaimittikAtkAmyAdyA siddhiriha kIrtitA | sA sarvA labhyeta sadyo li~NgaberapratiShThayA

सर्वो लिङ्गमयो लोकः सर्वं लिङ्गे प्रतिष्ठितम् ।तस्मात्प्रतिष्ठिते लिङ्गे भवेत्सर्वं पतिष्ठितम्॥ ६९.२ ॥

sarvo li~Ngamayo lokaH sarvaM li~Nge pratiShThitam | tasmAtpratiShThite li~Nge bhavetsarvaM patiShThitam

ब्रह्मणा विष्णुना वापि रुद्रेणान्येन केन वा ।लिङ्गप्रतिष्ठामुत्सृज्य क्रियते स्वपदस्थितिः॥ ६९.३ ॥

brahmaNA viShNunA vApi rudreNAnyena kena vA | li~NgapratiShThAmutsR^ijya kriyate svapadasthitiH

किमन्यदिह वक्तव्यं प्रतिष्ठां प्रति कारणम् ।पर्तिष्ठितं शिवेनापि लिङ्गं वैश्वेश्वरं यतः॥ ६९.४ ॥

kimanyadiha vaktavyaM pratiShThAM prati kAraNam | partiShThitaM shivenApi li~NgaM vaishveshvaraM yataH

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन परत्रेह च शर्मणे ।स्थापयेत्परमेशस्य लिङ्गं बेरमथापि वा॥ ६९.५ ॥

tasmAtsarvaprayatnena paratreha cha sharmaNe | sthApayetparameshasya li~NgaM beramathApi vA

श्रीकृष्ण उवाच ।किमिदं लिङ्गमाख्यातं कथं लिङ्गी महेश्वरः ।कथं च लिङ्गभावोऽस्य कस्मादस्मिञ्छिवोऽर्च्यते॥ ६९.६ ॥

shrIkR^iShNa uvAcha | kimidaM li~NgamAkhyAtaM kathaM li~NgI maheshvaraH | kathaM cha li~NgabhAvo.asya kasmAdasmi~nChivo.archyate

उपमन्युरुवाच ।अव्यक्तं लिङ्गमाख्यातं त्रिगुणप्रभवाप्ययम् ।अनाद्यनन्तं विश्वस्य यदुपादानकारणम्॥ ६९.७ ॥

upamanyuruvAcha | avyaktaM li~NgamAkhyAtaM triguNaprabhavApyayam | anAdyanantaM vishvasya yadupAdAnakAraNam

तदेव मूलप्रकृतिर्माया च गगनात्मिका ।तत एव समुत्पन्नं जगदेतच्चराचरम्॥ ६९.८ ॥

tadeva mUlaprakR^itirmAyA cha gaganAtmikA | tata eva samutpannaM jagadetachcharAcharam

अशुद्धं चैव शुद्धं यच्छुद्धाशुद्धं च तत्त्रिधा ।ततः शिवो महेशश्च रुद्रो विष्णुः पितामहः॥ ६९.९ ॥

ashuddhaM chaiva shuddhaM yachChuddhAshuddhaM cha tattridhA | tataH shivo maheshashcha rudro viShNuH pitAmahaH

भूतानि चेन्द्रियैर्जाता लीयन्तेऽत्र शिवाज्ञया ।अत एव शिवो लिङ्गो लिङ्गमाज्ञापयेद्यतः॥ ६९.१० ॥

bhUtAni chendriyairjAtA lIyante.atra shivAj~nayA | ata eva shivo li~Ngo li~NgamAj~nApayedyataH

यतो न तदनाज्ञातं कार्याय प्रभवेत्स्वतः ।ततो जातस्य विश्वस्य तत्रैव विलयो यतः॥ ६९.११ ॥

yato na tadanAj~nAtaM kAryAya prabhavetsvataH | tato jAtasya vishvasya tatraiva vilayo yataH

अनेन लिङ्गता तस्य भवेन्नान्येन केनचित् ।लिङ्गं च शिवयोर्देहस्ताभ्यां यस्मादधिष्ठितम्॥ ६९.१२ ॥

anena li~NgatA tasya bhavennAnyena kenachit | li~NgaM cha shivayordehastAbhyAM yasmAdadhiShThitam

अतस्तत्र शिवः साम्बो नित्यमेव समर्चयेत् ।लिङ्गवेदी महादेवी लिङ्गं साक्षान्महेश्वरः॥ ६९.१३ ॥

atastatra shivaH sAmbo nityameva samarchayet | li~NgavedI mahAdevI li~NgaM sAkShAnmaheshvaraH

तयोः सम्पूजनादेव स च सा च समर्चितौ ।न तयोर्लिङ्गदेहत्वं विद्यते परमार्थतः॥ ६९.१४ ॥

tayoH sampUjanAdeva sa cha sA cha samarchitau | na tayorli~NgadehatvaM vidyate paramArthataH

यतस्त्वेतौ विशुद्धौ तौ देहस्तदुपचारतः ।तदेव परमा शक्तिः शिवस्य परमात्मनः॥ ६९.१५ ॥

yatastvetau vishuddhau tau dehastadupachArataH | tadeva paramA shaktiH shivasya paramAtmanaH

शक्तिराज्ञां यदादत्ते प्रसूते तच्चराचरम् ।न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि॥ ६९.१६ ॥

shaktirAj~nAM yadAdatte prasUte tachcharAcharam | na tasya mahimA shakyo vaktuM varShashatairapi

येनादौ मोहितौ स्यातां ब्रह्मनारायणावपि ।पुरा त्रिभुवनस्यास्य प्रलये समुपस्थिते॥ ६९.१७ ॥

yenAdau mohitau syAtAM brahmanArAyaNAvapi | purA tribhuvanasyAsya pralaye samupasthite

वारिशय्यागतो विष्णुः सुष्वापानाकुलः सुखम् ।यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः॥ ६९.१८ ॥

vArishayyAgato viShNuH suShvApAnAkulaH sukham | yadR^ichChayA gatastatra brahmA lokapitAmahaH

ददर्श पुण्डरीकाक्षं स्वपन्तं तमनाकुलम् ।मायया मोहितः शम्भोर्विष्णुमाह पितामहः॥ ६९.१९ ॥

dadarsha puNDarIkAkShaM svapantaM tamanAkulam | mAyayA mohitaH shambhorviShNumAha pitAmahaH

कस्त्वं वदेत्यमर्षेण प्रहृत्योत्थाप्य माधवम् ।स तु हस्तप्रहारेण तीव्रेणाभिहतः क्षणात्॥ ६९.२० ॥

kastvaM vadetyamarSheNa prahR^ityotthApya mAdhavam | sa tu hastaprahAreNa tIvreNAbhihataH kShaNAt

प्रबुद्धोत्थाय शयनाद्ददर्श परमेष्ठिनम् ।तमाह चान्तः सङ्क्रुद्धः स्वयमक्रुद्धवद्धरिः॥ ६९.२१ ॥

prabuddhotthAya shayanAddadarsha parameShThinam | tamAha chAntaH sa~NkruddhaH svayamakruddhavaddhariH

कुतस्त्वमागतो वत्स कस्मात्त्वं व्याकुलो वद ।इति विष्णुवचः श्रुत्वा प्रभुत्वगुणसूचकम्॥ ६९.२२ ॥

kutastvamAgato vatsa kasmAttvaM vyAkulo vada | iti viShNuvachaH shrutvA prabhutvaguNasUchakam

रजसा बद्धवैरस्तं ब्रह्मा पुनरभाषत ।वत्सेति मां कुतो ब्रूषे गुरुः शिष्यमिवात्मनः॥ ६९.२३ ॥

rajasA baddhavairastaM brahmA punarabhAShata | vatseti mAM kuto brUShe guruH shiShyamivAtmanaH

मां न जानासि किं नाथं प्रपञ्चो यस्य मे कृतिः ।त्रिधात्मानं विभज्येदं सृष्ट्वाथ परिपाल्यते॥ ६९.२४ ॥

mAM na jAnAsi kiM nAthaM prapa~ncho yasya me kR^itiH | tridhAtmAnaM vibhajyedaM sR^iShTvAtha paripAlyate

संहरामि नमे कश्चित्स्रष्टा जगति विद्यते ।इत्युक्ते सति सोऽप्याह ब्रह्माणं विष्णुरव्ययः॥ ६९.२५ ॥

saMharAmi name kashchitsraShTA jagati vidyate | ityukte sati so.apyAha brahmANaM viShNuravyayaH

अहमेवादिकर्तास्य हर्ता च परिपालकः ।भवानपि ममैवाङ्गादवतीर्णः पुराव्ययात्॥ ६९.२६ ॥

ahamevAdikartAsya hartA cha paripAlakaH | bhavAnapi mamaivA~NgAdavatIrNaH purAvyayAt

मन्नियोगात्त्वमात्मानं त्रिधा कृत्वा जगत्त्रयम् ।सृजस्यवसि चान्ते तत्पुनः प्रतिसृजस्यपि॥ ६९.२७ ॥

manniyogAttvamAtmAnaM tridhA kR^itvA jagattrayam | sR^ijasyavasi chAnte tatpunaH pratisR^ijasyapi

विस्मृतोऽसि जगन्नाथं नारायणमनामयम् ।तवापि जनकं साक्षान्मामेवमवमन्यसे॥ ६९.२८ ॥

vismR^ito.asi jagannAthaM nArAyaNamanAmayam | tavApi janakaM sAkShAnmAmevamavamanyase

तवापराधो नास्त्यत्र भ्रान्तोऽसि मम मायया ।मत्प्रसादादियं भ्रान्तिरपैष्यति तवाचिरात्॥ ६९.२९ ॥

tavAparAdho nAstyatra bhrAnto.asi mama mAyayA | matprasAdAdiyaM bhrAntirapaiShyati tavAchirAt

शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम् ।कर्ता भर्ता च हर्ता च न मयास्ति समो विभुः॥ ६९.३० ॥

shR^iNu satyaM chaturvaktra sarvadeveshvaro hyaham | kartA bhartA cha hartA cha na mayAsti samo vibhuH

एवमेव विवादोऽभूद् ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् ।अभवच्च महायुद्धं भैरवं रोमहर्षणम्॥ ६९.३१ ॥

evameva vivAdo.abhUd brahmaviShNvoH parasparam | abhavachcha mahAyuddhaM bhairavaM romaharShaNam

मुष्टिभिर्न्निघ्नतोस्तीव्रं रजसा बद्धवैरयोः ।तयोर्दर्पापहाराय प्रबोधाय च देवयोः॥ ६९.३२ ॥

muShTibhirnnighnatostIvraM rajasA baddhavairayoH | tayordarpApahArAya prabodhAya cha devayoH

मध्ये समाविरभवल्लिङ्गमैश्वरमद्भुतम् ।ज्वालामालासहस्राढ्यमप्रमेयमनौपमम्॥ ६९.३३ ॥

madhye samAvirabhavalli~Ngamaishvaramadbhutam | jvAlAmAlAsahasrADhyamaprameyamanaupamam

क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यान्तवर्जितम् ।तस्य ज्वालासहस्रेण ब्रह्मविष्णू विमोहितौ॥ ६९.३४ ॥

kShayavR^iddhivinirmuktamAdimadhyAntavarjitam | tasya jvAlAsahasreNa brahmaviShNU vimohitau

विसृज्य युद्धं किं त्वेतदित्यचिन्तयतां तदा ।न तयोस्तस्य याथात्म्यं प्रबुद्धमभवद्यदा॥ ६९.३५ ॥

visR^ijya yuddhaM kiM tvetadityachintayatAM tadA | na tayostasya yAthAtmyaM prabuddhamabhavadyadA

तदा समुद्यतौ स्यातां तस्याद्यन्तं परीक्षितुम्॥ ६९.३६ ॥

tadA samudyatau syAtAM tasyAdyantaM parIkShitum

तत्र हंसाकृतिर्ब्रह्मा विश्वतः पक्षसंयुतः ।मनोऽनिलजवो भूत्वा गतस्तूर्ध्वं प्रयत्नतः॥ ६९.३७ ॥

tatra haMsAkR^itirbrahmA vishvataH pakShasaMyutaH | mano.anilajavo bhUtvA gatastUrdhvaM prayatnataH

नारायणोऽपि विश्वात्मा नीलाञ्जनचयोपमम् ।वाराहममितं रूपमास्थाय गतवानधः॥ ६९.३८ ॥

nArAyaNo.api vishvAtmA nIlA~njanachayopamam | vArAhamamitaM rUpamAsthAya gatavAnadhaH

एवं वर्षसहस्रं तु त्वरन् विष्णुरधोगतः ।नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिङ्गस्य सूकरः॥ ६९.३९ ॥

evaM varShasahasraM tu tvaran viShNuradhogataH | nApashyadalpamapyasya mUlaM li~Ngasya sUkaraH

तावत्कालं गतश्चोर्ध्वं तस्यान्तं ज्ञातुमिच्छया ।श्रान्तोऽत्यन्तमदृष्ट्वान्तं पापताधः पितामहः॥ ६९.४० ॥

tAvatkAlaM gatashchordhvaM tasyAntaM j~nAtumichChayA | shrAnto.atyantamadR^iShTvAntaM pApatAdhaH pitAmahaH

तथैव भगवान् विष्णुः श्रान्तः संविग्नलोचनः ।क्लेशेन महता तूर्णमधस्तादुत्थितोऽभवत्॥ ६९.४१ ॥

tathaiva bhagavAn viShNuH shrAntaH saMvignalochanaH | kleshena mahatA tUrNamadhastAdutthito.abhavat

समागतावथान्योन्यं विस्मयस्मेरवीक्षणौ ।मायया मोहितौ शम्भोः कृत्याकृत्यं न जग्मतुः॥ ६९.४२ ॥

samAgatAvathAnyonyaM vismayasmeravIkShaNau | mAyayA mohitau shambhoH kR^ityAkR^ityaM na jagmatuH

पृष्ठतः पार्श्वतस्तस्य चाग्रतश्च स्थितावुभौ ।प्रणिपत्य किमात्मेदमित्यचिन्तयतां तदा॥ ६९.४३ ॥

pR^iShThataH pArshvatastasya chAgratashcha sthitAvubhau | praNipatya kimAtmedamityachintayatAM tadA

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ७०.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ७०.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ७.२.३५. पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ।हरिविधिमोहनिवारणम् ।उपमन्युरुवाच ।अथाविरभवत्तत्र सनादं शब्दलक्षणम् ।ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ब्रह्मणः प्रतिपादकम्॥ ७०.१ ॥

shrIshivamahApurANam || 7\.2\.35\. pa~nchatriMsho.adhyAyaH | harividhimohanivAraNam | upamanyuruvAcha | athAvirabhavattatra sanAdaM shabdalakShaNam | omityekAkSharaM brahma brahmaNaH pratipAdakam

तदप्यविदितं तावद् ब्रह्मणा विष्णुना तथा ।रजसा तमसा चित्तं तयोर्यस्मात्तिरस्कृतम्॥ ७०.२ ॥

tadapyaviditaM tAvad brahmaNA viShNunA tathA | rajasA tamasA chittaM tayoryasmAttiraskR^itam

तदा विभक्तमभवच्चतुर्द्धैकं तदक्षरम् ।अ उ मेति त्रिमात्राभिः परस्ताच्चार्द्धमात्रया॥ ७०.३ ॥

tadA vibhaktamabhavachchaturddhaikaM tadakSharam | a u meti trimAtrAbhiH parastAchchArddhamAtrayA

तत्राकारः श्रितो भागे ज्वलल्लिङ्गस्य दक्षिणे ।उकारश्चोत्तरे तद्वन्मकारस्तस्य मध्यतः॥ ७०.४ ॥

tatrAkAraH shrito bhAge jvalalli~Ngasya dakShiNe | ukArashchottare tadvanmakArastasya madhyataH

अर्धमात्रात्मको नादः श्रूयते लिङ्गमूर्धनि ।विभक्तेऽपि तदा तस्मिन् प्रणवे परमाक्षरे॥ ७०.५ ॥

ardhamAtrAtmako nAdaH shrUyate li~NgamUrdhani | vibhakte.api tadA tasmin praNave paramAkShare

विभावार्थं च तौ देवौ न किञ्चिदवजग्मतुः ।वेदात्मना तदाव्यक्तः प्रणवो विकृतिं गतः॥ ७०.६ ॥

vibhAvArthaM cha tau devau na ki~nchidavajagmatuH | vedAtmanA tadAvyaktaH praNavo vikR^itiM gataH

तत्राकारो ऋगभवदुकारो यजुरव्ययः ।मकारः साम सञ्जातो नादस्त्वाथर्वणी श्रुतिः॥ ७०.७ ॥

tatrAkAro R^igabhavadukAro yajuravyayaH | makAraH sAma sa~njAto nAdastvAtharvaNI shrutiH

ऋगयं स्थापयामास समासात्त्वर्थमात्मनः ।रजोगुणेषु ब्रह्माणं मूर्तिष्वाद्यं क्रियास्वपि॥ ७०.८ ॥

R^igayaM sthApayAmAsa samAsAttvarthamAtmanaH | rajoguNeShu brahmANaM mUrtiShvAdyaM kriyAsvapi

सृष्टिं लोकेषु पृथिवीं तत्त्वेष्वात्मानमव्ययम् ।कलाध्वनि निवृत्तिं च सद्यं ब्रह्मसु पञ्चसु॥ ७०.९ ॥

sR^iShTiM lokeShu pR^ithivIM tattveShvAtmAnamavyayam | kalAdhvani nivR^ittiM cha sadyaM brahmasu pa~nchasu

लिङ्गभागेष्वधोभागं बीजाख्यं कारणत्रये ।चतुःषष्टिगुणैश्वर्यं बौद्धं यदणिमादिषु॥ ७०.१० ॥

li~NgabhAgeShvadhobhAgaM bIjAkhyaM kAraNatraye | chatuHShaShTiguNaishvaryaM bauddhaM yadaNimAdiShu

तदित्थमर्थैर्दशभिर्व्याप्तं विश्वमृचा जगत् ।अथोपस्थापयामास स्वार्थं दशविधं यजुः॥ ७०.११ ॥

taditthamarthairdashabhirvyAptaM vishvamR^ichA jagat | athopasthApayAmAsa svArthaM dashavidhaM yajuH

सत्त्वं गुणेषु विष्णुं च मूर्तिष्वाद्यं क्रियास्वपि ।स्थितिं लोकेष्वन्तरिक्षं विद्यां तत्त्वेषु च त्रिषु॥ ७०.१२ ॥

sattvaM guNeShu viShNuM cha mUrtiShvAdyaM kriyAsvapi | sthitiM lokeShvantarikShaM vidyAM tattveShu cha triShu

कलाध्वसु प्रतिष्ठां च वामं ब्रह्मसु पञ्चसु ।मध्यं तु लिङ्गभागेषु योनिं च त्रिषु हेतुषु॥ ७०.१३ ॥

kalAdhvasu pratiShThAM cha vAmaM brahmasu pa~nchasu | madhyaM tu li~NgabhAgeShu yoniM cha triShu hetuShu

प्राकृतं च यथैश्वर्यं तस्माद्विश्वं यजुर्मयम् ।ततोपस्थापयामास सामार्थं दशधात्मनः॥ ७०.१४ ॥

prAkR^itaM cha yathaishvaryaM tasmAdvishvaM yajurmayam | tatopasthApayAmAsa sAmArthaM dashadhAtmanaH

तमोगुणेष्वथो रुद्रं मूर्तिष्वाद्यं क्रियासु च ।संहृतिं त्रिषु लोकेषु तत्त्वेषु शिवमुत्तमम्॥ ७०.१५ ॥

tamoguNeShvatho rudraM mUrtiShvAdyaM kriyAsu cha | saMhR^itiM triShu lokeShu tattveShu shivamuttamam

विद्याकलास्वघोरं च तथा ब्रह्मसु पञ्चसु ।लिङ्गभागेषु पीठोर्द्ध्वं बीजिनं कारणत्रये॥ ७०.१६ ॥

vidyAkalAsvaghoraM cha tathA brahmasu pa~nchasu | li~NgabhAgeShu pIThorddhvaM bIjinaM kAraNatraye

पौरुषं च तथैश्वर्यमित्थं साम्ना ततं जगत् ।अथाथर्वाह नैर्गुण्यमर्थं प्रथममात्मनः॥ ७०.१७ ॥

pauruShaM cha tathaishvaryamitthaM sAmnA tataM jagat | athAtharvAha nairguNyamarthaM prathamamAtmanaH

ततो महेश्वरं साक्षात् मूर्तिष्वपि सदाशिवम् ।क्रियासु निष्क्रियस्यापि शिवस्य परमात्मनः॥ ७०.१८ ॥

tato maheshvaraM sAkShAt mUrtiShvapi sadAshivam | kriyAsu niShkriyasyApi shivasya paramAtmanaH

भूतानुग्रहणं चैव मुच्यन्ते येन जन्तवः ।लोकेष्वपि यतो वाचो निवृत्ता मनसा सह॥ ७०.१९ ॥

bhUtAnugrahaNaM chaiva muchyante yena jantavaH | lokeShvapi yato vAcho nivR^ittA manasA saha

तदूर्ध्वमुन्मनालोकात् सोमलोकमलौकिकम् ।सोमः सहोमया यत्र नित्यं निवसतीश्वरः॥ ७०.२० ॥

tadUrdhvamunmanAlokAt somalokamalaukikam | somaH sahomayA yatra nityaM nivasatIshvaraH

तदूर्ध्वमुन्मनालोकाद्यं प्राप्तो न निवर्तते ।शान्तिं च शान्त्यतीतां च व्यापिकां चै कलास्वपि॥ ७०.२१ ॥

tadUrdhvamunmanAlokAdyaM prApto na nivartate | shAntiM cha shAntyatItAM cha vyApikAM chai kalAsvapi

तत्पूरुषं तथेशानं ब्रह्म ब्रह्मसु पञ्चसु ।मूर्द्धानमपि लिङ्गस्य नादभागेष्वनुत्तमम्॥ ७०.२२ ॥

tatpUruShaM tatheshAnaM brahma brahmasu pa~nchasu | mUrddhAnamapi li~Ngasya nAdabhAgeShvanuttamam

यत्रावाह्य समाराध्यः केवलो निष्कलः शिवः ।तत्तेष्वपि तदा बिन्दोर्नादात् शक्तेस्ततः परात्॥ ७०.२३ ॥

yatrAvAhya samArAdhyaH kevalo niShkalaH shivaH | tatteShvapi tadA bindornAdAt shaktestataH parAt

तत्त्वादपि परं तत्त्वमतत्त्वं परमार्थतः ।कारणेषु त्रयातीतान् मायाविक्षोभकारणात्॥ ७०.२४ ॥

tattvAdapi paraM tattvamatattvaM paramArthataH | kAraNeShu trayAtItAn mAyAvikShobhakAraNAt

अनन्तात् शुद्धविद्यायाः परस्ताच्च महेश्वरात् ।सर्वविद्येश्वराधीशान्न पराच्च सदाशिवात्॥ ७०.२५ ॥

anantAt shuddhavidyAyAH parastAchcha maheshvarAt | sarvavidyeshvarAdhIshAnna parAchcha sadAshivAt

सर्वमन्त्रतनोर्देवात् शक्तित्रयसमन्वितात् ।पञ्चवक्त्राद्दशभुजात् साक्षात् सकलनिष्कलात्॥ ७०.२६ ॥

sarvamantratanordevAt shaktitrayasamanvitAt | pa~nchavaktrAddashabhujAt sAkShAt sakalaniShkalAt

तस्मादपि पराद्बिन्दोरर्धेदोश्च ततः परात् ।ततः परान्निशाधीशान्नादाख्याच्च ततः परात्॥ ७०.२७ ॥

tasmAdapi parAdbindorardhedoshcha tataH parAt | tataH parAnnishAdhIshAnnAdAkhyAchcha tataH parAt

ततः परात् सुषुम्नेशाद् ब्रह्मरन्ध्रेश्वरादपि ।ततः परस्मात् शक्तेश्च परस्तात् शिवतत्त्वतः॥ ७०.२८ ॥

tataH parAt suShumneshAd brahmarandhreshvarAdapi | tataH parasmAt shakteshcha parastAt shivatattvataH

परमं कारणं साक्षात्स्वयं निष्कारणं शिवम् ।कारणानां च धातारं ध्यातारां ध्येयमव्ययम्॥ ७०.२९ ॥

paramaM kAraNaM sAkShAtsvayaM niShkAraNaM shivam | kAraNAnAM cha dhAtAraM dhyAtArAM dhyeyamavyayam

परमाकाशमध्यस्थं परमात्मोपरि स्थितम् ।सर्वैश्वर्येण सम्पन्नं सर्वेश्वरमनीश्वरम्॥ ७०.३० ॥

paramAkAshamadhyasthaM paramAtmopari sthitam | sarvaishvaryeNa sampannaM sarveshvaramanIshvaram

ऐश्वर्याच्चापि मायेयादशुद्धान् मानुषादिकात् ।अपराच्च परात्त्याज्यादविशुद्धाध्वगोचरात्॥ ७०.३१ ॥

aishvaryAchchApi mAyeyAdashuddhAn mAnuShAdikAt | aparAchcha parAttyAjyAdavishuddhAdhvagocharAt

तत्परात् शुद्धविद्याद्यादुन्मनान्तात्परात्परात् ।परमं परमैश्वर्यमुन्मनाद्यमनादि च॥ ७०.३२ ॥

tatparAt shuddhavidyAdyAdunmanAntAtparAtparAt | paramaM paramaishvaryamunmanAdyamanAdi cha

अपारमपराधीनं निरस्तातिशयं स्थिरम् ।इत्थमर्थैर्दशविधैरियमाथर्वणी श्रुतिः॥ ७०.३३ ॥

apAramaparAdhInaM nirastAtishayaM sthiram | itthamarthairdashavidhairiyamAtharvaNI shrutiH

यस्माद् गरीयसी तस्माद्विश्वं व्याप्तमथर्वणा ।ऋग्वेदः पुनराहेदं जाग्रद्रूपं मयोच्यते॥ ७०.३४ ॥

yasmAd garIyasI tasmAdvishvaM vyAptamatharvaNA | R^igvedaH punarAhedaM jAgradrUpaM mayochyate

येनाहमात्मतत्त्वस्य नित्यमस्म्यभिधायकः ।यजुर्वेदोऽवदत्तद्वत्स्वप्नावस्था मयोच्यते॥ ७०.३५ ॥

yenAhamAtmatattvasya nityamasmyabhidhAyakaH | yajurvedo.avadattadvatsvapnAvasthA mayochyate

भोग्यात्मना परिणता विद्या वेद्या यतो मयि ।साम चाह सुषुप्त्याख्यमेवं सर्वं मयोच्यते॥ ७०.३६ ॥

bhogyAtmanA pariNatA vidyA vedyA yato mayi | sAma chAha suShuptyAkhyamevaM sarvaM mayochyate

ममार्थेन शिवेनेदं तामसेनाभिधीयते ।अथर्वाह तुरीयाख्यं तुरीयातीतमेव च॥ ७०.३७ ॥

mamArthena shivenedaM tAmasenAbhidhIyate | atharvAha turIyAkhyaM turIyAtItameva cha

मयाभिधीयते तस्मादध्वातीतपदोऽस्म्यहम् ।अध्वात्मकं तु त्रितयं शिवविद्यात्मसंज्ञितम्॥ ७०.३८ ॥

mayAbhidhIyate tasmAdadhvAtItapado.asmyaham | adhvAtmakaM tu tritayaM shivavidyAtmasa.nj~nitam

तत्त्रैगुण्यं त्रयीसाध्यं संशोध्यं च पदैषिणा ।अध्वातीतं तुरीयाख्यं निर्वाणं परमं पदम्॥ ७०.३९ ॥

tattraiguNyaM trayIsAdhyaM saMshodhyaM cha padaiShiNA | adhvAtItaM turIyAkhyaM nirvANaM paramaM padam

तदतीतं च नैर्गुण्यादध्वनोस्य विशोधकम् ।द्वयोः प्रमापको नादो नादान्तश्च मदात्मकः॥ ७०.४० ॥

tadatItaM cha nairguNyAdadhvanosya vishodhakam | dvayoH pramApako nAdo nAdAntashcha madAtmakaH

तस्मात् ममार्थस्वातन्त्र्यात् प्रधानः परमेश्वरः ।यदस्ति वस्तु तत्सर्वं गुणप्राधान्ययोगतः॥ ७०.४१ ॥

tasmAt mamArthasvAtantryAt pradhAnaH parameshvaraH | yadasti vastu tatsarvaM guNaprAdhAnyayogataH

समस्तं व्यस्तमपि च प्रणवार्थं प्रचक्षते ।सर्वार्थवाचकं तस्मादेकं ब्रह्मैतदक्षरम्॥ ७०.४२ ॥

samastaM vyastamapi cha praNavArthaM prachakShate | sarvArthavAchakaM tasmAdekaM brahmaitadakSharam

तेनोमिति जगत्कृत्स्नं कुरुते प्रथमं शिवः ।शिवो हि प्रणवो ह्येष प्रणवो हि शिवः स्मृतः॥ ७०.४३ ॥

tenomiti jagatkR^itsnaM kurute prathamaM shivaH | shivo hi praNavo hyeSha praNavo hi shivaH smR^itaH

वाच्यवाचकयोर्भेदो नात्यन्तं विद्यते यतः ।चिन्तया रहितो रुद्रो वाचो यन्मनसा सह॥ ७०.४४ ॥

vAchyavAchakayorbhedo nAtyantaM vidyate yataH | chintayA rahito rudro vAcho yanmanasA saha

अप्राप्य तन्निवर्तन्ते वाच्यस्त्वेकाक्षरेण सः ।एकाक्षरादकाराख्यादात्मा ब्रह्माभिधीयते॥ ७०.४५ ॥

aprApya tannivartante vAchyastvekAkShareNa saH | ekAkSharAdakArAkhyAdAtmA brahmAbhidhIyate

एकाक्षरादुकाराख्याद् विद्या विष्णुरुदीर्यते ।एकाक्षरान्मकाराख्यात् शिवो रुद्र उदाहृतः॥ ७०.४६ ॥

ekAkSharAdukArAkhyAd vidyA viShNurudIryate | ekAkSharAnmakArAkhyAt shivo rudra udAhR^itaH

दक्षिणाङ्गान् महेशस्य जातो ब्रह्मात्मसंज्ञकः ।वामाङ्गादभवद्विष्णुस्ततो विद्येति संज्ञितः॥ ७०.४७ ॥

dakShiNA~NgAn maheshasya jAto brahmAtmasa.nj~nakaH | vAmA~NgAdabhavadviShNustato vidyeti sa.nj~nitaH

हृदयान्नीलरुद्रोऽभूच्छिवस्य शिवसंज्ञकः ।सृष्टेः प्रवर्तको ब्रह्मा स्थितेर्विष्णुर्विमोहकः॥ ७०.४८ ॥

hR^idayAnnIlarudro.abhUchChivasya shivasa.nj~nakaH | sR^iShTeH pravartako brahmA sthiterviShNurvimohakaH

संहारस्य तथा रुद्रस्तयोर्नित्यं नियामकः॥ ७०.४९ ॥

saMhArasya tathA rudrastayornityaM niyAmakaH

तस्मात्त्रयस्ते कथ्यन्ते जगतः कारणानि च ।कारणत्रयहेतुश्च शिवः परमकारणम्॥ ७०.५० ॥

tasmAttrayaste kathyante jagataH kAraNAni cha | kAraNatrayahetushcha shivaH paramakAraNam

अर्थमेतमविज्ञाय रजसा बद्धवैरयोः ।युवयोः प्रतिबोधाय मध्ये लिङ्गमुपस्थितम्॥ ७०.५१ ॥

arthametamavij~nAya rajasA baddhavairayoH | yuvayoH pratibodhAya madhye li~Ngamupasthitam

एवमोमिति मां प्राहुर्यदिहोक्तमथर्वणा ।ऋचो यजूंषि सामानि शाखाश्चान्याः सहस्रशः॥ ७०.५२ ॥

evamomiti mAM prAhuryadihoktamatharvaNA | R^icho yajUMShi sAmAni shAkhAshchAnyAH sahasrashaH

वेदेष्वेवं स्वयं वक्त्रैर्व्यक्तमित्थं वदत्स्वपि ।स्वप्नानुभूतमिव तत्ताभ्यां नाध्यवसीयते॥ ७०.५३ ॥

vedeShvevaM svayaM vaktrairvyaktamitthaM vadatsvapi | svapnAnubhUtamiva tattAbhyAM nAdhyavasIyate

तयोस्तत्र प्रबोधाय तमोपनयनाय च ।लिङ्गेऽपि मुद्रितं सर्वं यथा वेदैरुदाहृतम्॥ ७०.५४ ॥

tayostatra prabodhAya tamopanayanAya cha | li~Nge.api mudritaM sarvaM yathA vedairudAhR^itam

तद् दृष्ट्वा मुद्रितं लिङ्गे प्रसादाल्लिङ्गिनस्तदा ।प्रशान्तमनसौ देवौ प्रबुद्धौ सम्बभूवतुः॥ ७०.५५ ॥

tad dR^iShTvA mudritaM li~Nge prasAdAlli~NginastadA | prashAntamanasau devau prabuddhau sambabhUvatuH

उत्पत्तिं विलयं चैव यथात्म्यं च षडध्वनाम् ।ततः परतरं धाम धामवन्तं च पूरुषम्॥ ७०.५६ ॥

utpattiM vilayaM chaiva yathAtmyaM cha ShaDadhvanAm | tataH parataraM dhAma dhAmavantaM cha pUruSham

निरुत्तरतरं ब्रह्म निष्कलं शिवमीश्वरम् ।पशुपाशमयस्यास्य प्रपञ्चस्य सदा पतिम्॥ ७०.५७ ॥

niruttarataraM brahma niShkalaM shivamIshvaram | pashupAshamayasyAsya prapa~nchasya sadA patim

अकुतोभयमत्यन्तमवृद्धिक्षयमव्ययम् ।वाह्यमाभ्यन्तरं व्याप्तं बाह्याभ्यन्तरवर्जितम्॥ ७०.५८ ॥

akutobhayamatyantamavR^iddhikShayamavyayam | vAhyamAbhyantaraM vyAptaM bAhyAbhyantaravarjitam

निरस्तातिशयं शश्वद्विश्वलोकविलक्षणम् ।अलक्षणमनिर्देश्यमवाङ्मनसगोचरम्॥ ७०.५९ ॥

nirastAtishayaM shashvadvishvalokavilakShaNam | alakShaNamanirdeshyamavA~Nmanasagocharam

प्रकाशैकरसं शान्तं प्रसन्नं सततोदितम् ।सर्वकल्याणनिलयं शक्त्या तादृशयान्वितम्॥ ७०.६० ॥

prakAshaikarasaM shAntaM prasannaM satatoditam | sarvakalyANanilayaM shaktyA tAdR^ishayAnvitam

ज्ञात्वा देवं विरूपाक्षं ब्रह्मनारायणौ तदा ।रचयित्वाञ्जलिं मूर्ध्नि भीतौ तौ वाचमूचतुः॥ ७०.६१ ॥

j~nAtvA devaM virUpAkShaM brahmanArAyaNau tadA | rachayitvA~njaliM mUrdhni bhItau tau vAchamUchatuH

ब्रह्मोवाच ।अज्ञो वाहमभिज्ञो वा त्वयादौ देव निर्मितः ।ईदृशीं भ्रान्तिमापन्न इति कोऽत्रापराध्यति॥ ७०.६२ ॥

brahmovAcha | aj~no vAhamabhij~no vA tvayAdau deva nirmitaH | IdR^ishIM bhrAntimApanna iti ko.atrAparAdhyati

आस्तां ममेदमज्ञानं त्वयि सन्निहते प्रभो ।निर्भयः कोऽभिभाषेत कृत्यं स्वस्य परस्य वा॥ ७०.६३ ॥

AstAM mamedamaj~nAnaM tvayi sannihate prabho | nirbhayaH ko.abhibhASheta kR^ityaM svasya parasya vA

आवयोर्देवदेवस्य विवादोऽपि हि शोभनः ।पादप्रणामफलदो नाथस्य भवतो यतः॥ ७०.६४ ॥

Avayordevadevasya vivAdo.api hi shobhanaH | pAdapraNAmaphalado nAthasya bhavato yataH

विष्णुरुवाच ।स्तोतुं देव न वागस्ति महिम्नः सदृशी तव ।प्रभोरग्रे विधेयानां तूष्णीम्भावो व्यतिक्रमः॥ ७०.६५ ॥

viShNuruvAcha | stotuM deva na vAgasti mahimnaH sadR^ishI tava | prabhoragre vidheyAnAM tUShNImbhAvo vyatikramaH

किमत्र सङ्घटेत्कृत्यमित्येवावसरोचितम् ।अजानन्नपि यत्किञ्चित् प्रलप्य त्वां नतोऽस्म्यहम्॥ ७०.६६ ॥

kimatra sa~NghaTetkR^ityamityevAvasarochitam | ajAnannapi yatki~nchit pralapya tvAM nato.asmyaham

कारणत्वं त्वया दत्तं विस्मृतं तव मायया ।मोहितोऽहङ्कृतश्चापि पुनरेवास्मि शासितः॥ ७०.६७ ॥

kAraNatvaM tvayA dattaM vismR^itaM tava mAyayA | mohito.aha~NkR^itashchApi punarevAsmi shAsitaH

विज्ञापितैः किं बहुभिर्भीतोऽस्मि भृशमीश्वर ।यतोऽहमपरिच्छेद्यं त्वां परिच्छेत्तुमुद्यतः॥ ७०.६८ ॥

vij~nApitaiH kiM bahubhirbhIto.asmi bhR^ishamIshvara | yato.ahamaparichChedyaM tvAM parichChettumudyataH

त्वामुशन्ति महादेवं भीतानामार्तिनाशनम् ।अतो व्यतिक्रमं मेऽद्य क्षन्तुमर्हसि शङ्कर॥ ७०.६९ ॥

tvAmushanti mahAdevaM bhItAnAmArtinAshanam | ato vyatikramaM me.adya kShantumarhasi sha~Nkara

इति विज्ञापितस्ताभ्यामीश्वराभ्यां महेश्वरः ।प्रीतोऽनुगृह्य तौ देवौ स्मितपूर्वमभाषत॥ ७०.७० ॥

iti vij~nApitastAbhyAmIshvarAbhyAM maheshvaraH | prIto.anugR^ihya tau devau smitapUrvamabhAShata

ईश्वर उवाच ।वत्स वत्स विधे विष्णो मायया मम मोहितौ ।युवां प्रभुत्वेऽहङ्कृत्य बुद्धवैरौ परस्परम्॥ ७०.७१ ॥

Ishvara uvAcha | vatsa vatsa vidhe viShNo mAyayA mama mohitau | yuvAM prabhutve.aha~NkR^itya buddhavairau parasparam

विवादं युद्धपर्यन्तं कृत्वा नोपरतौ किल ।ततश्च्छिन्ना प्रजासृष्टिर्जगत्कारणभूतयोः॥ ७०.७२ ॥

vivAdaM yuddhaparyantaM kR^itvA noparatau kila | tatashchChinnA prajAsR^iShTirjagatkAraNabhUtayoH

अज्ञानमानप्रभवाद्वैमत्याद्युवयोरपि ।तन्निवर्तयितुं युष्मद्दर्पमोहौ मयैव तु॥ ७०.७३ ॥

aj~nAnamAnaprabhavAdvaimatyAdyuvayorapi | tannivartayituM yuShmaddarpamohau mayaiva tu

एवं निवारितावद्यलिङ्गाविर्भावलीलया ।तस्माद्भूयो विवादं च व्रीडां चोत्सृज्य कृत्स्नशः॥ ७०.७४ ॥

evaM nivAritAvadyali~NgAvirbhAvalIlayA | tasmAdbhUyo vivAdaM cha vrIDAM chotsR^ijya kR^itsnashaH

यथास्वं कर्म कुर्यातां भवन्तौ वीतमत्सरौ ।पुरा ममाज्ञया सार्द्धं समस्तज्ञानसंहिताः॥ ७०.७५ ॥

yathAsvaM karma kuryAtAM bhavantau vItamatsarau | purA mamAj~nayA sArddhaM samastaj~nAnasaMhitAH

युवाभ्यां हि मया दत्ताः कारणत्वप्रसिद्धये ।मन्त्ररत्नं च सूत्राख्यं पञ्चाक्षरमयं परम्॥ ७०.७६ ॥

yuvAbhyAM hi mayA dattAH kAraNatvaprasiddhaye | mantraratnaM cha sUtrAkhyaM pa~nchAkSharamayaM param

मयोपदिष्टं सर्वं तद्युवयोरद्य विस्मृतम् ।ददामि च पुनः सर्वं यथापूर्वं ममाज्ञया॥ ७०.७७ ॥

mayopadiShTaM sarvaM tadyuvayoradya vismR^itam | dadAmi cha punaH sarvaM yathApUrvaM mamAj~nayA

यतो विना युवां तेन न क्षमौ सृष्टिरक्षणे ।एवमुक्त्वा महादेवो नारायणपितामहौ॥ ७०.७८ ॥

yato vinA yuvAM tena na kShamau sR^iShTirakShaNe | evamuktvA mahAdevo nArAyaNapitAmahau

मन्त्रराजं ददौ ताभ्यां ज्ञानसंहितया सह ।तौ लब्ध्वा महतीं दिव्यामाज्ञां माहेश्वरीं पराम्॥ ७०.७९ ॥

mantrarAjaM dadau tAbhyAM j~nAnasaMhitayA saha | tau labdhvA mahatIM divyAmAj~nAM mAheshvarIM parAm

महार्थं मन्त्ररत्नं च तथैव सकलाः कलाः ।दण्डवत्प्रणतिं कृत्वा देवदेवस्य पादयोः॥ ७०.८० ॥

mahArthaM mantraratnaM cha tathaiva sakalAH kalAH | daNDavatpraNatiM kR^itvA devadevasya pAdayoH

अतिष्ठतां वीतभयावानन्दास्तिमितौ तदा ।एतस्मिन्नन्तरे चित्रमिन्द्रजालवदैश्वरम्॥ ७०.८१ ॥

atiShThatAM vItabhayAvAnandAstimitau tadA | etasminnantare chitramindrajAlavadaishvaram

लिङ्गं क्वापि तिरोभूतं न ताभ्यामुपलभ्यते ।ततो विलप्य हाहेति सद्यःप्रणयभङ्गतः॥ ७०.८२ ॥

li~NgaM kvApi tirobhUtaM na tAbhyAmupalabhyate | tato vilapya hAheti sadyaHpraNayabha~NgataH

किमद्भुतमिदं वृत्तमिति चोक्त्वा परस्परम् ।अचिन्त्यवैभवं शम्भोर्विचिन्त्य च गतव्यथौ॥ ७०.८३ ॥

kimadbhutamidaM vR^ittamiti choktvA parasparam | achintyavaibhavaM shambhorvichintya cha gatavyathau

अभ्युपेत्य परां मैत्रीमालिङ्ग्य च परस्परम् ।जगद्व्यापारमुद्दिश्य जग्मतुर्देवपुङ्गवौ॥ ७०.८४ ॥

abhyupetya parAM maitrImAli~Ngya cha parasparam | jagadvyApAramuddishya jagmaturdevapu~Ngavau

ततः प्रभृति शक्राद्याः सर्व एव सुरासुराः ।ऋषयश्च नरा नागा नार्यश्चापि विधानतः ।लिङ्गप्रतिष्ठां कुर्वन्ति लिङ्गे तं पूजयन्ति च॥ ७०.८५ ॥

tataH prabhR^iti shakrAdyAH sarva eva surAsurAH | R^iShayashcha narA nAgA nAryashchApi vidhAnataH | li~NgapratiShThAM kurvanti li~Nge taM pUjayanti cha

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ७१.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ७१.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ७.२.३६. षट्त्रिंशोऽध्यायः ।प्रतिष्ठाविधिवर्णनम् ।श्रीकृष्ण उवाच ।भगवन् श्रोतुमिच्छामि प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम् ।लिङ्गस्यापि च बेरस्य शिवेन विहितं यथा॥ ७१.१ ॥

shrIshivamahApurANam || 7\.2\.36\. ShaTtriMsho.adhyAyaH | pratiShThAvidhivarNanam | shrIkR^iShNa uvAcha | bhagavan shrotumichChAmi pratiShThAvidhimuttamam | li~NgasyApi cha berasya shivena vihitaM yathA

उपमन्युरुवाच ।अनात्मप्रतिकूले तु दिवसे शुक्लपक्षके ।शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कुर्याल्लिङ्गं प्रमाणवत्॥ ७१.२ ॥

upamanyuruvAcha | anAtmapratikUle tu divase shuklapakShake | shivashAstroktamArgeNa kuryAlli~NgaM pramANavat

स्वीकृत्याथ शुभस्थानं भूपरीक्षां विधाय च ।दशोपचारान्कुर्वीत लक्षणोद्धारपूर्वकान्॥ ७१.३ ॥

svIkR^ityAtha shubhasthAnaM bhUparIkShAM vidhAya cha | dashopachArAnkurvIta lakShaNoddhArapUrvakAn

तेषां दशोपचाराणां पूर्वं पूज्य विनायकम् ।स्थानशुद्ध्यादिकं कृत्वा लिङ्गं स्नानालयं नयेत्॥ ७१.४ ॥

teShAM dashopachArANAM pUrvaM pUjya vinAyakam | sthAnashuddhyAdikaM kR^itvA li~NgaM snAnAlayaM nayet

शलाकया काञ्चनया कुङ्कुमादिरसाक्तया ।लक्षितं लक्षणं शिल्पशास्त्रेण विलिखेत्ततः॥ ७१.५ ॥

shalAkayA kA~nchanayA ku~NkumAdirasAktayA | lakShitaM lakShaNaM shilpashAstreNa vilikhettataH

अष्टमृत्सलिलैर्वाथ पञ्चमृत्सलिलैस्तथा ।लिङ्गं पिण्डिकया सार्द्धं पञ्चगव्यैश्च शोधयेत्॥ ७१.६ ॥

aShTamR^itsalilairvAtha pa~nchamR^itsalilaistathA | li~NgaM piNDikayA sArddhaM pa~nchagavyaishcha shodhayet

सवेदिकं समभ्यर्च्य दिव्याद्यं तु जलाशयम् ।नीत्वाधिवासयेत्तत्र लिङ्गं पिण्डिकया सह॥ ७१.७ ॥

savedikaM samabhyarchya divyAdyaM tu jalAshayam | nItvAdhivAsayettatra li~NgaM piNDikayA saha

अधिवासालये शुद्धे सर्वशोभासमन्विते ।सतोरणे सावरणे दर्भमालासमावृते॥ ७१.८ ॥

adhivAsAlaye shuddhe sarvashobhAsamanvite | satoraNe sAvaraNe darbhamAlAsamAvR^ite

दिग्गजाष्टकसम्पन्ने दिक्पालाष्टघटान्विते ।अष्टमङ्गलकैर्युक्ते कृतदिक्पालकार्चिते॥ ७१.९ ॥

diggajAShTakasampanne dikpAlAShTaghaTAnvite | aShTama~Ngalakairyukte kR^itadikpAlakArchite

तैजसं दारवं वापि कृत्वा पद्मासनाङ्कितम् ।विन्यसेन्मध्यतस्तत्र विपुलं पीठकालयम्॥ ७१.१० ॥

taijasaM dAravaM vApi kR^itvA padmAsanA~Nkitam | vinyasenmadhyatastatra vipulaM pIThakAlayam

द्वारपालान् समभ्यर्च्य भद्रादींश्चतुरःक्रमात् ।सुभद्रश्च विभद्रश्च सुनन्दश्च विनन्दकः॥ ७१.११ ॥

dvArapAlAn samabhyarchya bhadrAdIMshchaturaHkramAt | subhadrashcha vibhadrashcha sunandashcha vinandakaH

स्नापयित्वा समभ्यर्च्य लिङ्गं वेदिकया सह ।सकूर्चाभ्यां तु वस्त्राभ्यां समावेष्ट्य समन्ततः॥ ७१.१२ ॥

snApayitvA samabhyarchya li~NgaM vedikayA saha | sakUrchAbhyAM tu vastrAbhyAM samAveShTya samantataH

प्रापय्य शनकैस्तोयं पीठिकोपरि शाययेत् ।प्राक् शिरस्कमधः सूत्रं पिण्डिकां चास्य पश्चिमे॥ ७१.१३ ॥

prApayya shanakaistoyaM pIThikopari shAyayet | prAk shiraskamadhaH sUtraM piNDikAM chAsya pashchime

सर्वमङ्गलसंयुक्तं लिङ्गं तत्राधिवासयेत् ।पञ्चरात्रं त्रिरात्रं वाप्येकरात्रमथापि वा॥ ७१.१४ ॥

sarvama~NgalasaMyuktaM li~NgaM tatrAdhivAsayet | pa~ncharAtraM trirAtraM vApyekarAtramathApi vA

विसृज्य पूजितं तत्र शोधयित्वा च पूर्ववत् ।सम्पूज्योत्सवमार्गेण शयनालयमानयेत्॥ ७१.१५ ॥

visR^ijya pUjitaM tatra shodhayitvA cha pUrvavat | sampUjyotsavamArgeNa shayanAlayamAnayet

तत्रापि शयनस्थानं कुर्यात् मण्डलमध्यतः ।शुद्धैर्जलैः स्नापयित्वा लिङ्गमभ्यर्चयेत्क्रमात्॥ ७१.१६ ॥

tatrApi shayanasthAnaM kuryAt maNDalamadhyataH | shuddhairjalaiH snApayitvA li~NgamabhyarchayetkramAt

ऐशान्यां पद्ममालिख्य शुद्धलिप्ते महीतले ।शिवकुम्भं शोधयित्वा तत्रावाह्य शिवं यजेत्॥ ७१.१७ ॥

aishAnyAM padmamAlikhya shuddhalipte mahItale | shivakumbhaM shodhayitvA tatrAvAhya shivaM yajet

वेदीमध्ये सितं पद्मं परिकल्प्य विधानतः ।तस्य पश्चिमतश्चापि चण्डिकापद्ममालिखेत्॥ ७१.१८ ॥

vedImadhye sitaM padmaM parikalpya vidhAnataH | tasya pashchimatashchApi chaNDikApadmamAlikhet

क्षौमाद्यैर्वाहतैर्वस्त्रैः पुष्पैर्दर्भैरथापि वा ।प्रकल्प्य शयनं तस्मिन् हेमपुष्पं विनिक्षिपेत्॥ ७१.१९ ॥

kShaumAdyairvAhatairvastraiH puShpairdarbhairathApi vA | prakalpya shayanaM tasmin hemapuShpaM vinikShipet

तत्र लिङ्गं समानीय सर्वमङ्गलनिःस्वनैः ।रक्तेन वस्त्रयुग्मेन सकूर्चेन समन्ततः॥ ७१.२० ॥

tatra li~NgaM samAnIya sarvama~NgalaniHsvanaiH | raktena vastrayugmena sakUrchena samantataH

सह पिण्डिकयावेष्ट्य शाययेच्च यथा पुरा ।पुरस्तात्पद्ममालिख्य तद्दलेषु यथाक्रमम्॥ ७१.२१ ॥

saha piNDikayAveShTya shAyayechcha yathA purA | purastAtpadmamAlikhya taddaleShu yathAkramam

विद्येशकलशान्न्यस्येन्मध्ये शैवीं च वर्द्धनीम् ।परीत्य पद्मत्रितयं जुहुयुर्द्विजसत्तमाः॥ ७१.२२ ॥

vidyeshakalashAnnyasyenmadhye shaivIM cha varddhanIm | parItya padmatritayaM juhuyurdvijasattamAH

ते चाष्टमूर्त्तयः कल्प्याः पूर्वादिपरितः स्थिताः ।चत्वारश्चाथ वा दिक्षु स्वध्येतारः सजापकाः॥ ७१.२३ ॥

te chAShTamUrttayaH kalpyAH pUrvAdiparitaH sthitAH | chatvArashchAtha vA dikShu svadhyetAraH sajApakAH

जुहुयुस्ते विरञ्च्याद्याश्चतस्रो मूर्तयः स्मृताः ।देशिकः प्रथमं तेषामैशान्यां पश्चिमेऽथ वा॥ ७१.२४ ॥

juhuyuste vira~nchyAdyAshchatasro mUrtayaH smR^itAH | deshikaH prathamaM teShAmaishAnyAM pashchime.atha vA

प्रधानहोमं कुर्वीत सप्तद्रव्यैर्यथाक्रमम् ।आचार्यात् पादमर्द्धं वा जुहुयुश्चापरे द्विजाः॥ ७१.२५ ॥

pradhAnahomaM kurvIta saptadravyairyathAkramam | AchAryAt pAdamarddhaM vA juhuyushchApare dvijAH

प्रधानमेकमेवात्र जुहुयादथ वा गुरुः ।पूर्वं पूर्णाहुतिं हुत्वा घृतेनाष्टोत्तरं शतम्॥ ७१.२६ ॥

pradhAnamekamevAtra juhuyAdatha vA guruH | pUrvaM pUrNAhutiM hutvA ghR^itenAShTottaraM shatam

मूर्ध्नि मूलेन लिङ्गस्य शिवहस्तं प्रविन्यसेत् ।शतमर्द्धं तदर्द्धं वा क्रमाद् द्रव्यैश्च सप्तभिः॥ ७१.२७ ॥

mUrdhni mUlena li~Ngasya shivahastaM pravinyaset | shatamarddhaM tadarddhaM vA kramAd dravyaishcha saptabhiH

हुत्वा हुत्वा स्पृशेल्लिङ्गं वेदिकां च पुनः पुनः ।पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा क्रमाद्दद्याच्च दक्षिणाम्॥ ७१.२८ ॥

hutvA hutvA spR^ishelli~NgaM vedikAM cha punaH punaH | pUrNAhutiM tato hutvA kramAddadyAchcha dakShiNAm

आचार्यात् पादमर्द्धं वा होतृणां स्थपतेरपि ।तदर्द्धं देयमन्येभ्यः सदस्येभ्यश्च शक्तितः॥ ७१.२९ ॥

AchAryAt pAdamarddhaM vA hotR^iNAM sthapaterapi | tadarddhaM deyamanyebhyaH sadasyebhyashcha shaktitaH

ततः श्वभ्रे वृषं हैमं कूर्चं वापि निवेश्य च ।मृदम्भसा पञ्चगव्यैः पुनः शुद्धजलेन च॥ ७१.३० ॥

tataH shvabhre vR^iShaM haimaM kUrchaM vApi niveshya cha | mR^idambhasA pa~nchagavyaiH punaH shuddhajalena cha

शोधितां चन्दनालिप्तां श्वभ्रे ब्रह्मशिलां क्षिपेत् ।करन्यासं ततः कृत्वा नवभिः शक्तिनामभिः॥ ७१.३१ ॥

shodhitAM chandanAliptAM shvabhre brahmashilAM kShipet | karanyAsaM tataH kR^itvA navabhiH shaktinAmabhiH

हरितालादिधातूंश्च बीजगन्धौषधैरपि ।शिवशास्त्रोक्तविधिना क्षिपेद् ब्रह्मशिलोपरि॥ ७१.३२ ॥

haritAlAdidhAtUMshcha bIjagandhauShadhairapi | shivashAstroktavidhinA kShiped brahmashilopari

प्रतिलिङ्गं तु संस्थाप्य क्षीरवृक्षसमुद्भवम् ।स्थितं बुद्ध्वा तदुत्सृज्य लिङ्गं ब्रह्मशिलापरि॥ ७१.३३ ॥

pratili~NgaM tu saMsthApya kShIravR^ikShasamudbhavam | sthitaM buddhvA tadutsR^ijya li~NgaM brahmashilApari

प्रागुदक्प्रवरां किञ्चित् स्थापयेन्मूलविद्यया ।पिण्डिकां चाथ संयोज्य शाक्तं मूलमनुस्मरन्॥ ७१.३४ ॥

prAgudakpravarAM ki~nchit sthApayenmUlavidyayA | piNDikAM chAtha saMyojya shAktaM mUlamanusmaran

बन्धनं बन्धकद्रव्यैः कृत्वा स्थानं विशोध्य च ।दत्त्वा चार्घ्यं च पुष्पाणि कुर्युर्यवनिकां पुनः॥ ७१.३५ ॥

bandhanaM bandhakadravyaiH kR^itvA sthAnaM vishodhya cha | dattvA chArghyaM cha puShpANi kuryuryavanikAM punaH

यथायोग्यं निषेकादि लिङ्गस्य पुरतस्तदा ।आनीय शयनस्थानात्कलशान्विन्यसेत्क्रमात्॥ ७१.३६ ॥

yathAyogyaM niShekAdi li~Ngasya puratastadA | AnIya shayanasthAnAtkalashAnvinyasetkramAt

महापूजामथारभ्य सम्पूज्य कलशान्दश ।शिवमन्त्रमनुस्मृत्य शिवकुम्भजलान्तरे॥ ७१.३७ ॥

mahApUjAmathArabhya sampUjya kalashAndasha | shivamantramanusmR^itya shivakumbhajalAntare

अङ्गुष्ठानामिकायोगादादाय तमुदीरयेत् ।न्यसेदीशानभागस्य मध्ये लिङ्गस्य मन्त्रवित्॥ ७१.३८ ॥

a~NguShThAnAmikAyogAdAdAya tamudIrayet | nyasedIshAnabhAgasya madhye li~Ngasya mantravit

शक्तिं न्यसेत्तथा विद्यां विद्येशांश्च यथाक्रमम् ।लिङ्गमूले शिवजलैस्ततो लिङ्गं निषेचयेत्॥ ७१.३९ ॥

shaktiM nyasettathA vidyAM vidyeshAMshcha yathAkramam | li~NgamUle shivajalaistato li~NgaM niShechayet

वर्द्धन्या पिण्डिकां लिङ्गं विद्येशकलशैः पुनः ।अभिषिच्यासनं पश्चादाधाराद्यं प्रकल्पयेत्॥ ७१.४० ॥

varddhanyA piNDikAM li~NgaM vidyeshakalashaiH punaH | abhiShichyAsanaM pashchAdAdhArAdyaM prakalpayet

कृत्वा पञ्चकलान्यासं दीप्तं लिङ्गमनुस्मरेत् ।आवाहयेत् शिवौ साक्षात् प्राञ्जलिः प्रागुदङ्मुखः॥ ७१.४१ ॥

kR^itvA pa~nchakalAnyAsaM dIptaM li~Ngamanusmaret | AvAhayet shivau sAkShAt prA~njaliH prAguda~NmukhaH

वृषाधिराजमारुह्य विमानं वा नभस्तलात् ।अलङ्कृतं सहायान्तं देव्या देवमनुस्मरन् ।सर्वाभरणशोभाढ्यं सर्वमङ्गलनिःस्वनैः॥ ७१.४२ ॥

vR^iShAdhirAjamAruhya vimAnaM vA nabhastalAt | ala~NkR^itaM sahAyAntaM devyA devamanusmaran | sarvAbharaNashobhADhyaM sarvama~NgalaniHsvanaiH

ब्रह्मविष्णुमहेशार्कशक्राद्यैर्देवदानवैः ।आनन्दक्लिन्नसर्वाङ्गैर्विन्यस्ताञ्जलिमस्तकैः॥ ७१.४३ ॥

brahmaviShNumaheshArkashakrAdyairdevadAnavaiH | AnandaklinnasarvA~NgairvinyastA~njalimastakaiH

स्तुवद्भिरेव नृत्यद्भिर्नमद्भिरभितो वृतम् ।ततः पञ्चोपचारैश्च कृत्वा पूजां समापयेत्॥ ७१.४४ ॥

stuvadbhireva nR^ityadbhirnamadbhirabhito vR^itam | tataH pa~nchopachAraishcha kR^itvA pUjAM samApayet

नातः परतरः कश्चिद्विधिः पञ्चोपचारकात् ।प्रतिष्ठां लिङ्गवत्कुर्यात् प्रतिमास्वपि सर्वतः॥ ७१.४५ ॥

nAtaH parataraH kashchidvidhiH pa~nchopachArakAt | pratiShThAM li~NgavatkuryAt pratimAsvapi sarvataH

लक्षणोद्धारसमये कार्यं नयनमोचनम् ।जलाधिवासे शयने शाययेत्तांस्त्वधोमुखीम्॥ ७१.४६ ॥

lakShaNoddhArasamaye kAryaM nayanamochanam | jalAdhivAse shayane shAyayettAMstvadhomukhIm

कुम्भोदशायितां मन्त्रैर्हृदि तां सन्नियोजयेत् ।कृतालयां परामाहुः प्रतिष्ठामकृतालयात्॥ ७१.४७ ॥

kumbhodashAyitAM mantrairhR^idi tAM sanniyojayet | kR^itAlayAM parAmAhuH pratiShThAmakR^itAlayAt

शक्तः कृतालयः पश्चात् प्रतिष्ठाविधिमाचरेत् ।अशक्तश्चेत्प्रतिष्ठाप्य लिङ्गं बेरमथापि वा॥ ७१.४८ ॥

shaktaH kR^itAlayaH pashchAt pratiShThAvidhimAcharet | ashaktashchetpratiShThApya li~NgaM beramathApi vA

शक्तेरनुगुणं पश्चात् प्रकुर्वीत शिवालयम् ।गृहार्चां च पुनर्वक्ष्ये प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम्॥ ७१.४९ ॥

shakteranuguNaM pashchAt prakurvIta shivAlayam | gR^ihArchAM cha punarvakShye pratiShThAvidhimuttamam

कृत्वा कनीयसं बेरं लिङ्गं वा लक्षणान्वितम् ।अयने चोत्तरे प्राप्ते शुक्लपक्षे शुभे दिने॥ ७१.५० ॥

kR^itvA kanIyasaM beraM li~NgaM vA lakShaNAnvitam | ayane chottare prApte shuklapakShe shubhe dine

वेदीं कृत्वा शुभे देशे तत्राब्जं पूर्ववल्लिखेत् ।विकीर्य पत्रपुष्पाद्यैर्मध्ये कुम्भं निधाय च॥ ७१.५१ ॥

vedIM kR^itvA shubhe deshe tatrAbjaM pUrvavallikhet | vikIrya patrapuShpAdyairmadhye kumbhaM nidhAya cha

परितस्तस्य चतुरः कलशान् दिक्षु विन्यसेत् ।पञ्च ब्रह्माणि तद्बीजैस्तेषु पञ्चसु पञ्चभिः॥ ७१.५२ ॥

paritastasya chaturaH kalashAn dikShu vinyaset | pa~ncha brahmANi tadbIjaisteShu pa~nchasu pa~nchabhiH

न्यस्य सम्पूज्य मुद्रादि दर्शयित्वाभिरक्ष्य च ।विशोध्य लिङ्गं बेरं वा मृत्तोयाद्यैर्यथा पुरा॥ ७१.५३ ॥

nyasya sampUjya mudrAdi darshayitvAbhirakShya cha | vishodhya li~NgaM beraM vA mR^ittoyAdyairyathA purA

स्थापयेत्पुष्पसञ्छन्नमुत्तरस्थे वरासने ।निधाय पुष्पं शिरसि प्रोक्षयेत् प्रोक्षणीजलैः॥ ७१.५४ ॥

sthApayetpuShpasa~nChannamuttarasthe varAsane | nidhAya puShpaM shirasi prokShayet prokShaNIjalaiH

समभ्यर्च्य पुनः पुष्पैर्जयशब्दादिपूर्वकम् ।कुम्भैरीशानविद्यान्तैः स्नापयेन्मूलविद्यया॥ ७१.५५ ॥

samabhyarchya punaH puShpairjayashabdAdipUrvakam | kumbhairIshAnavidyAntaiH snApayenmUlavidyayA

ततः पञ्चकलान्यासं कृत्वा पूजां च पूर्ववत् ।नित्यमाराधयेत्तत्र देव्या देवं त्रिलोचनम्॥ ७१.५६ ॥

tataH pa~nchakalAnyAsaM kR^itvA pUjAM cha pUrvavat | nityamArAdhayettatra devyA devaM trilochanam

एकमेवाथ वा कुम्भं मूर्तिमन्त्रसमन्वितम् ।न्यस्य पद्मान्तरे सर्वं शेषं पूर्ववदाचरेत्॥ ७१.५७ ॥

ekamevAtha vA kumbhaM mUrtimantrasamanvitam | nyasya padmAntare sarvaM sheShaM pUrvavadAcharet

अत्यन्तोपहतं लिङ्गं विशोध्य स्थापयेत्पुनः ।सम्प्रोक्षयेदुपहतं मनागुपहतं यजेत्॥ ७१.५८ ॥

atyantopahataM li~NgaM vishodhya sthApayetpunaH | samprokShayedupahataM manAgupahataM yajet

लिङ्गानि बाणसंज्ञानि स्थापनीयानि वा न वा ।तानि पूर्वं शिवेनैव संस्कृतानि यतस्ततः॥ ७१.५९ ॥

li~NgAni bANasa.nj~nAni sthApanIyAni vA na vA | tAni pUrvaM shivenaiva saMskR^itAni yatastataH

शेषाणि स्थापनीयानि यानि दृष्टानि बाणवत् ।स्वयमुद्भूतलिङ्गे च दिव्ये चार्षे तथैव च॥ ७१.६० ॥

sheShANi sthApanIyAni yAni dR^iShTAni bANavat | svayamudbhUtali~Nge cha divye chArShe tathaiva cha

अपीठे पीठमावेश्य कृत्वा सम्प्रोक्षणं विधिम् ।यजेत्तत्र शिवं तेषां प्रतिष्ठा न विधीयते॥ ७१.६१ ॥

apIThe pIThamAveshya kR^itvA samprokShaNaM vidhim | yajettatra shivaM teShAM pratiShThA na vidhIyate

दग्धं श्लथं क्षताङ्गं च क्षिपेल्लिङ्गं जलाशये ।सन्धानयोग्यं सन्धाय प्रतिष्ठाविधिमाचरेत्॥ ७१.६२ ॥

dagdhaM shlathaM kShatA~NgaM cha kShipelli~NgaM jalAshaye | sandhAnayogyaM sandhAya pratiShThAvidhimAcharet

बेराद्वा विकलाल्लिङ्गाद्देवपूजापुरःसरम् ।उद्वास्य हृदि सन्धानं त्यागं वा युक्तमाचरेत्॥ ७१.६३ ॥

berAdvA vikalAlli~NgAddevapUjApuraHsaram | udvAsya hR^idi sandhAnaM tyAgaM vA yuktamAcharet

एकाहपूजाविहतौ कुर्याद् द्विगुणमर्चनम् ।द्विरात्रे च महापूजां सम्प्रोक्षणमतः परम्॥ ७१.६४ ॥

ekAhapUjAvihatau kuryAd dviguNamarchanam | dvirAtre cha mahApUjAM samprokShaNamataH param

मासादूर्ध्वमनेकाहं पूजा यदि विहन्यते ।प्रतिष्ठा प्रोच्यते कैश्चित्कैश्चित्सम्प्रोक्षणक्रमः॥ ७१.६५ ॥

mAsAdUrdhvamanekAhaM pUjA yadi vihanyate | pratiShThA prochyate kaishchitkaishchitsamprokShaNakramaH

सम्प्रोक्षणे तु लिङ्गादेर्देवमुद्वास्य पूर्ववत् ।अष्टपञ्चक्रमेणैव स्नापयित्वा मृदम्भसा॥ ७१.६६ ॥

samprokShaNe tu li~NgAderdevamudvAsya pUrvavat | aShTapa~nchakrameNaiva snApayitvA mR^idambhasA

गवां रसैश्च संस्नाप्य दर्भतोयैर्विशोध्य च ।प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीतोयैर्मूलेनाष्टोत्तरं शतम्॥ ७१.६७ ॥

gavAM rasaishcha saMsnApya darbhatoyairvishodhya cha | prokShayetprokShaNItoyairmUlenAShTottaraM shatam

सपुष्पं सकुशं पाणिं न्यस्य लिङ्गस्य मस्तके ।पञ्चवारं जपेन्मूलमष्टोत्तरशतोत्तरम्॥ ७१.६८ ॥

sapuShpaM sakushaM pANiM nyasya li~Ngasya mastake | pa~nchavAraM japenmUlamaShTottarashatottaram

ततो मूलेन मूर्द्धादिपीठान्तं संस्पृशेदपि ।पूजां च महतीं कुर्याद्देवमावाह्य पूर्ववत्॥ ७१.६९ ॥

tato mUlena mUrddhAdipIThAntaM saMspR^ishedapi | pUjAM cha mahatIM kuryAddevamAvAhya pUrvavat

अलब्धे स्थापिते लिङ्गे शिवस्थाने जलेऽथ वा ।वह्नौ रवौ तथा व्योम्नि भगवन्तं शिवं यजेत्॥ ७१.७० ॥

alabdhe sthApite li~Nge shivasthAne jale.atha vA | vahnau ravau tathA vyomni bhagavantaM shivaM yajet