अध्याय ७
श्लोक 42.0
॥ श्रीगणेशाय नमः
|| shrIgaNeshAya namaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Ganesha.
Shiva Purana· Śiva Mahāpurāṇa
7
अध्याय 7 / 11
Shatarudra Samhita
पूर्ण अध्याय पाठ62 श्लोक
श्लोक पर जाएं:
अध्याय ७
श्लोक 42.0-2
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः
shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Gauri and Shankara.
अध्याय ७
श्लोक 42.1
श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.४२. द्विचत्वारिंशोऽध्यायः ।द्वादशज्योतिर्लिङ्गावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।अवतारान् शृणु विभोर्द्वादशप्रमितान्परान् ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपान्वै नानोतिकारकान्मुने
shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.42\. dvichatvAriMsho.adhyAyaH | dvAdashajyotirli~NgAvatAravarNanam | nandIshvara uvAcha | avatArAn shR^iNu vibhordvAdashapramitAnparAn | jyotirli~NgasvarUpAnvai nAnotikArakAnmune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The glorious Shiva Mahapurana, third book, the Shatarudra Samhita, chapter 42: the description of the twelve Jyotirlinga incarnations. Nandishvara said: "Hear, O sage, of the Lord's twelve supreme incarnations in the form of Jyotirlingas, which work many wonders.
अध्याय ७
श्लोक 42.2
सौराष्ट्रे सोमनाथश्च श्रीशैले मल्लिकार्जुनः ।उज्जयिन्यां महाकाल ओङ्कारे चामरेश्वरः
saurAShTre somanAthashcha shrIshaile mallikArjunaH | ujjayinyAM mahAkAla o~NkAre chAmareshvaraH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Somanatha in Saurashtra, Mallikarjuna on Shrishaila, Mahakala in Ujjayini, and Amareshvara at Omkara,
अध्याय ७
श्लोक 42.3
केदारो हिमवत्पृष्टे डाकिन्याम्भीमशङ्करः ।वाराणस्यां च विश्वेशस्त्र्यम्बको गौतमीतटे
kedAro himavatpR^iShTe DAkinyAmbhImasha~NkaraH | vArANasyAM cha vishveshastryambako gautamItaTe
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Kedara on the Himalayan heights, Bhimashankara at Dakini, Vishvesha at Varanasi, Tryambaka on the bank of the Gautami,
अध्याय ७
श्लोक 42.4
वैद्यनाथश्चिताभूमौ नागेशो दारुकावने ।सेतुबन्धे च रामेशो घुश्मेशश्च शिवालये
vaidyanAthashchitAbhUmau nAgesho dArukAvane | setubandhe cha rAmesho ghushmeshashcha shivAlaye
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Vaidyanatha at Chitabhumi, Nagesha in Darukavana, Ramesha at the Setubandha, and Ghushmesha at Shivalaya.
अध्याय ७
श्लोक 42.5
अवतारद्वादशकमेतच्छम्भोः परात्मनः ।सर्वानन्दकरं पुंसां दर्शनात्स्पर्शनान्मुने
avatAradvAdashakametachChambhoH parAtmanaH | sarvAnandakaraM puMsAM darshanAtsparshanAnmune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
These twelve incarnations of Shambhu, the Supreme Self, bring all bliss to men by sight and touch, O sage.
अध्याय ७
श्लोक 42.6
तत्राद्यः सोमनाथो हि चन्द्रदुःखक्षयङ्करः ।क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनान्मुने
tatrAdyaH somanAtho hi chandraduHkhakShaya~NkaraH | kShayakuShThAdirogANAM nAshakaH pUjanAnmune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Of these the first is Somanatha, destroyer of the moon's sorrow; by worship he destroys diseases like consumption and leprosy, O sage.
अध्याय ७
श्लोक 42.7
शिवावतारः सोमेशो लिङ्गरूपेण संस्थितः ।सौराष्ट्रे शुभदेशे च शशिना पूजितः पुरा
shivAvatAraH somesho li~NgarUpeNa saMsthitaH | saurAShTre shubhadeshe cha shashinA pUjitaH purA
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The incarnation of Shiva, Somesha, abides in the form of the linga in the auspicious land of Saurashtra, worshipped long ago by the moon.
अध्याय ७
श्लोक 42.8
चन्द्रकुण्डं च तत्रैव सर्वपापविनाशकम् ।तत्र स्नात्वा नरो धीमान्सर्वरोगैः प्रमुच्यते
chandrakuNDaM cha tatraiva sarvapApavinAshakam | tatra snAtvA naro dhImAnsarvarogaiH pramuchyate
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Chandrakunda there destroys all sins; bathing there, a wise man is freed from all diseases.
अध्याय ७
श्लोक 42.9
सोमेश्वरं महालिङ्गं शिवस्य परमात्मकम् ।दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापाद्भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति
someshvaraM mahAli~NgaM shivasya paramAtmakam | dR^iShTvA pramuchyate pApAdbhuktiM muktiM cha vindati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing Someshvara, the great linga, the supreme form of Shiva, one is freed from sin and gains enjoyment and liberation.
अध्याय ७
श्लोक 42.10
मल्लिकार्जुनसंज्ञश्चावतारः शकरस्य वै ।द्वितीयः श्रीगिरौ तात भक्ताभीष्टफलप्रदः
mallikArjunasa.nj~nashchAvatAraH shakarasya vai | dvitIyaH shrIgirau tAta bhaktAbhIShTaphalapradaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The incarnation of Shankara called Mallikarjuna is the second, on Shrigiri, dear one, granting the fruits devotees desire.
अध्याय ७
श्लोक 42.11
संस्तुतो लिङ्गरूपेण सुतदर्शनहेतुतः ।गतस्तत्र महाप्रीत्या स शिवः स्वगिरेर्मुने
saMstuto li~NgarUpeNa sutadarshanahetutaH | gatastatra mahAprItyA sa shivaH svagirermune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Praised in the form of the linga for the sake of seeing his son, that Shiva went there from his own mountain with great love, O sage.
अध्याय ७
श्लोक 42.12
ज्योतिर्लिङ्गं द्वितीयं तद्दर्शनात्पूजनान्मुने ।महासुखकरं चान्ते मुक्तिदं नात्र संशयः
jyotirli~NgaM dvitIyaM taddarshanAtpUjanAnmune | mahAsukhakaraM chAnte muktidaM nAtra saMshayaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
That second Jyotirlinga, by seeing and worshipping it, O sage, brings great happiness and at the end grants liberation; there is no doubt.
अध्याय ७
श्लोक 42.13
महाकालाभिधस्तातावतारः शङ्करस्य वै ।उज्जयिन्यां नगर्यां च बभूव स्वजनावनः
mahAkAlAbhidhastAtAvatAraH sha~Nkarasya vai | ujjayinyAM nagaryAM cha babhUva svajanAvanaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The incarnation of Shankara called Mahakala, dear one, arose in the city of Ujjayini, protector of his own people,
अध्याय ७
श्लोक 42.14
दूषणाख्यासुरं यस्तु वेदधर्मप्रमर्दकम् ।उज्जयिन्यां गतं विप्रद्वेषिणं सर्वनाशनम्
dUShaNAkhyAsuraM yastu vedadharmapramardakam | ujjayinyAM gataM vipradveShiNaM sarvanAshanam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
who, when the asura named Dushana, crusher of the dharma of the Vedas, hater of brahmins and destroyer of all, came to Ujjayini,
अध्याय ७
श्लोक 42.15
वेदविप्रसुतध्यातो हुङ्कारेणैव स द्रुतम् ।भस्मसात्कृतवांस्तं च रत्नमाल निवासिनम्
vedaviprasutadhyAto hu~NkAreNaiva sa drutam | bhasmasAtkR^itavAMstaM cha ratnamAla nivAsinam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
meditated on by the son of a Vedic brahmin, quickly reduced him, who dwelt in Ratnamala, to ashes with a mere 'hum.'
अध्याय ७
श्लोक 42.16
तं हत्वा स महाकालो ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपतः ।देवैः स प्रार्थितोऽतिष्ठत्स्वभक्तपरिपालकः
taM hatvA sa mahAkAlo jyotirli~NgasvarUpataH | devaiH sa prArthito.atiShThatsvabhaktaparipAlakaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Having slain him, Mahakala, entreated by the gods, remained in the form of a Jyotirlinga, protector of his devotees.
अध्याय ७
श्लोक 42.17
महाकालाह्वयं लिङ्गं दृष्ट्वाभ्यर्च्य प्रयत्नतः ।सर्वान्कामानवाप्नोति लभते परतो गतिम्
mahAkAlAhvayaM li~NgaM dR^iShTvAbhyarchya prayatnataH | sarvAnkAmAnavApnoti labhate parato gatim
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing and carefully worshipping the linga called Mahakala, one obtains all desires and attains the highest goal.
अध्याय ७
श्लोक 42.18
ओङ्कारः परमेशानो धृतः शम्भोः परात्मनः ।अवतारश्चतुर्थो हि भक्ताभीष्टफलप्रदः
o~NkAraH parameshAno dhR^itaH shambhoH parAtmanaH | avatArashchaturtho hi bhaktAbhIShTaphalapradaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Omkara, the Supreme Lord, taken on by Shambhu, the Supreme Self, is the fourth incarnation, granting the fruit devotees desire.
अध्याय ७
श्लोक 42.19
विधिना स्थापितो भक्त्या स्वलिङ्गात्पार्थिवान्मुने ।प्रादुर्भूतो महादेवो विन्ध्यकामप्रपूरकः
vidhinA sthApito bhaktyA svali~NgAtpArthivAnmune | prAdurbhUto mahAdevo vindhyakAmaprapUrakaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Installed with devotion by Vidhi (Vindhya) from his own earthen linga, O sage, Mahadeva appeared, fulfilling the desire of the Vindhya.
अध्याय ७
श्लोक 42.20
देवैः सम्प्रार्थितस्तत्र द्विधारूपेण संस्थितः ।भुक्तिमुक्तिप्रदो लिङ्गरूपो वै भक्तवत्सलः
devaiH samprArthitastatra dvidhArUpeNa saMsthitaH | bhuktimuktiprado li~NgarUpo vai bhaktavatsalaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Entreated by the gods there, he abides in twofold form, granting enjoyment and liberation, in the form of the linga, kind to devotees.
अध्याय ७
श्लोक 42.21
प्रणवे चैव चोङ्कारनामासील्लिङ्गमुत्तमम् ।परमेश्वरनामासीत्पार्थिवश्च मुनीश्वर
praNave chaiva cho~NkAranAmAsIlli~Ngamuttamam | parameshvaranAmAsItpArthivashcha munIshvara
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
In the pranava was the excellent linga named Omkara, and the earthen one was named Parameshvara, O lord of sages.
अध्याय ७
श्लोक 42.22
भक्ताभीष्टप्रदो ज्ञेयो योऽपि दृष्टोऽर्चितो मुने ।ज्योतिर्लिङ्गे महादिव्ये वर्णिते ते महामुने
bhaktAbhIShTaprado j~neyo yo.api dR^iShTo.archito mune | jyotirli~Nge mahAdivye varNite te mahAmune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Whichever is seen and worshipped is to be known as granting devotees' wishes, O sage — the two most divine Jyotirlingas described to you, great sage.
अध्याय ७
श्लोक 42.23
केदारेशोऽवतारस्तु पञ्चमः परमश्शिवः ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण केदारे संस्थितः स च
kedAresho.avatArastu pa~nchamaH paramashshivaH | jyotirli~NgasvarUpeNa kedAre saMsthitaH sa cha
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The fifth incarnation is Kedaresha, the Supreme Shiva, abiding at Kedara in the form of a Jyotirlinga.
अध्याय ७
श्लोक 42.24
नरनारायणाख्यौ याववतारौ हरेर्मुने ।तत्प्रार्थितः शिवस्तत्स्थैः केदारे हिमभूधरे
naranArAyaNAkhyau yAvavatArau harermune | tatprArthitaH shivastatsthaiH kedAre himabhUdhare
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Entreated by Nara and Narayana, the incarnations of Hari, O sage, Shiva abides there at Kedara on the snowy mountain,
अध्याय ७
श्लोक 42.25
ताभ्यां च पूजितो नित्यं केदारेश्वरसंज्ञकः ।भक्ताभीष्टप्रदः शम्भुर्दर्शनादर्चनादपि
tAbhyAM cha pUjito nityaM kedAreshvarasa.nj~nakaH | bhaktAbhIShTapradaH shambhurdarshanAdarchanAdapi
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
worshipped by them always, called Kedareshvara; Shambhu grants devotees' wishes by sight and worship.
अध्याय ७
श्लोक 42.26
अस्य खण्डस्य स स्वामी सर्वेशोऽपि विशेषतः ।सर्वकामप्रदस्तात सोऽवतारः शिवस्य वै
asya khaNDasya sa svAmI sarvesho.api visheShataH | sarvakAmapradastAta so.avatAraH shivasya vai
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
He is the master of this region, and especially lord of all; that incarnation of Shiva, dear one, grants all desires.
अध्याय ७
श्लोक 42.27
भीमशङ्करसंज्ञस्तु षष्ठः शम्भोर्महाप्रभोः ।अवतारो महालीलो भीमासुरविनाशनः
bhImasha~Nkarasa.nj~nastu ShaShThaH shambhormahAprabhoH | avatAro mahAlIlo bhImAsuravinAshanaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The sixth incarnation of Shambhu, the great Lord, called Bhimashankara, of great sport, is the destroyer of the asura Bhima,
अध्याय ७
श्लोक 42.28
सुदक्षिणाभिधं भक्तं कामरूपेश्वरं नृपम् ।यो ररक्षाद्भुतं हत्वासुरं तं भक्तदुःखदम्
sudakShiNAbhidhaM bhaktaM kAmarUpeshvaraM nR^ipam | yo rarakShAdbhutaM hatvAsuraM taM bhaktaduHkhadam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
who wondrously protected his devotee named Sudakshina, king of Kamarupa, slaying that asura who tormented devotees.
अध्याय ७
श्लोक 42.29
भीमशङ्करनामा स डाकिन्यां संस्थितः स्वयम् ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण प्रार्थितस्तेन शङ्करः
bhImasha~NkaranAmA sa DAkinyAM saMsthitaH svayam | jyotirli~NgasvarUpeNa prArthitastena sha~NkaraH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Named Bhimashankara, he himself abides at Dakini in the form of a Jyotirlinga, Shankara entreated by him.
अध्याय ७
श्लोक 42.30
विश्वेश्वरावतारस्तु काश्यां जातो हि सप्तमः ।सर्वब्रह्माण्डरूपश्च भुक्तिमुक्तिप्रदो मुने
vishveshvarAvatArastu kAshyAM jAto hi saptamaH | sarvabrahmANDarUpashcha bhuktimuktiprado mune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Vishveshvara incarnation arose in Kashi as the seventh, in the form of the whole cosmos, granting enjoyment and liberation, O sage,
अध्याय ७
श्लोक 42.31
पूजितः सर्वदेवैश्च भक्त्या विष्ण्वादिभिः सदा ।कैलासपतिना चापि भैरवेणापि नित्यशः
pUjitaH sarvadevaishcha bhaktyA viShNvAdibhiH sadA | kailAsapatinA chApi bhairaveNApi nityashaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
always worshipped with devotion by all the gods led by Vishnu, and daily by the lord of Kailasa and by Bhairava too.
अध्याय ७
श्लोक 42.32
ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण संस्थितस्तत्र मुक्तिदः ।स्वयं सिद्धस्वरूपो हि तथा स्वपुरि स प्रभुः
jyotirli~NgasvarUpeNa saMsthitastatra muktidaH | svayaM siddhasvarUpo hi tathA svapuri sa prabhuH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
He abides there in the form of a Jyotirlinga, granting liberation, the Lord himself of perfected form, in his own city.
अध्याय ७
श्लोक 42.33
काशीविश्वेशयोर्भक्त्या तन्नामजपकारकाः ।निर्लिप्ताः कर्मभिर्नित्यं केवल्यपदभागिनः
kAshIvishveshayorbhaktyA tannAmajapakArakAH | nirliptAH karmabhirnityaM kevalyapadabhAginaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Those who with devotion to Kashi and Vishvesha recite their names remain untouched by karma and share in the state of kaivalya.
अध्याय ७
श्लोक 42.34
त्र्यम्बकाख्योऽवतारो यः सोऽष्टमो गौतमीतटे ।प्रार्थितो गौतमेनाविर्बभूव शशिमौलिनः
tryambakAkhyo.avatAro yaH so.aShTamo gautamItaTe | prArthito gautamenAvirbabhUva shashimaulinaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The eighth, the incarnation called Tryambaka, on the bank of the Gautami, appeared as the moon-crested one, entreated by Gautama.
अध्याय ७
श्लोक 42.35
गौतमस्य प्रार्थनया ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपतः ।स्थितस्तत्राचलः प्रीत्या तन्मुनेः प्रीतिकाम्यया
gautamasya prArthanayA jyotirli~NgasvarUpataH | sthitastatrAchalaH prItyA tanmuneH prItikAmyayA
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
At Gautama's entreaty he abides there unmoving in the form of a Jyotirlinga, lovingly, wishing to please that sage.
अध्याय ७
श्लोक 42.36
तस्य सन्दर्शनात्स्पर्शादर्चनाच्च महेशितुः ।सर्वे कामाः प्रसिध्यन्ति ततो मुक्तिर्भवेदहो
tasya sandarshanAtsparshAdarchanAchcha maheshituH | sarve kAmAH prasidhyanti tato muktirbhavedaho
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
By seeing, touching and worshipping that great Lord, all desires are accomplished, and then there is liberation — ah!
अध्याय ७
श्लोक 42.37
शिवानुग्रहतस्तत्र गङ्गा नाम्ना तु गौतमी ।संस्थिता गौतमप्रीत्या पावनी शङ्करप्रिया
shivAnugrahatastatra ga~NgA nAmnA tu gautamI | saMsthitA gautamaprItyA pAvanI sha~NkarapriyA
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
By Shiva's grace the Ganga, named Gautami, abides there out of love for Gautama, purifying and dear to Shankara.
अध्याय ७
श्लोक 42.38
वैद्यनाथावतारो हि नवमस्तत्र कीर्तितः ।आविर्भूतो रावणार्थं बहुलीलाकरः प्रभुः
vaidyanAthAvatAro hi navamastatra kIrtitaH | AvirbhUto rAvaNArthaM bahulIlAkaraH prabhuH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Vaidyanatha incarnation is declared there the ninth; the Lord of many sports appeared for Ravana's sake.
अध्याय ७
श्लोक 42.39
तदानयनरूपं हि व्याजं कृत्वा महेश्वरः ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण चिताभूमौ प्रतिष्ठितः
tadAnayanarUpaM hi vyAjaM kR^itvA maheshvaraH | jyotirli~NgasvarUpeNa chitAbhUmau pratiShThitaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Making the pretext of being carried by him, Maheshvara was established at Chitabhumi in the form of a Jyotirlinga.
अध्याय ७
श्लोक 42.40
वैद्यनाथेश्वरो नाम्ना प्रसिद्धोऽभूज्जगत्त्रये ।दर्शनात्पूजनाद्भक्त्या भुक्तिमुक्तिप्रदः स हि
vaidyanAtheshvaro nAmnA prasiddho.abhUjjagattraye | darshanAtpUjanAdbhaktyA bhuktimuktipradaH sa hi
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
He became famous in the three worlds by the name Vaidyanatheshvara; by sight and devoted worship he grants enjoyment and liberation.
अध्याय ७
श्लोक 42.41
वैद्यनाथेश्वरशिवमाहात्म्यमनुशासनम् ।पठतां शृण्वतां चापि भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने
vaidyanAtheshvarashivamAhAtmyamanushAsanam | paThatAM shR^iNvatAM chApi bhuktimuktipradaM mune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The teaching of the greatness of Shiva as Vaidyanatheshvara grants enjoyment and liberation to those who read and hear it, O sage.
अध्याय ७
श्लोक 42.42
नागेश्वरावतारस्तु दशमः परिकीर्तितः ।आविर्भूतः स्वभक्तार्थं दुष्टानां दण्डदः सदा
nAgeshvarAvatArastu dashamaH parikIrtitaH | AvirbhUtaH svabhaktArthaM duShTAnAM daNDadaH sadA
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Nageshvara incarnation is declared the tenth; he appeared for his devotee, always punishing the wicked.
अध्याय ७
श्लोक 42.43
हत्वा दारुकनामानं राक्षसं धर्मघातकम् ।स्वभक्तं वैश्यनाथं च प्रारक्षत्सुप्रियाभिधम्
hatvA dArukanAmAnaM rAkShasaM dharmaghAtakam | svabhaktaM vaishyanAthaM cha prArakShatsupriyAbhidham
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Slaying the rakshasa named Daruka, destroyer of dharma, he protected his devotee, the merchant Supriya.
अध्याय ७
श्लोक 42.44
लोकानामुपकारार्थं ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपधृक् ।सन्तस्थौ साम्बिकः शम्भुर्बहुलीलाकरः परः
lokAnAmupakArArthaM jyotirli~NgasvarUpadhR^ik | santasthau sAmbikaH shambhurbahulIlAkaraH paraH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
For the benefit of the worlds, bearing the form of a Jyotirlinga, the supreme Shambhu of many sports abides there with Ambika.
अध्याय ७
श्लोक 42.45
तद् दृष्ट्वा शिवलिङ्गं तु मुने नागेश्वराभिधम् ।विनश्यन्ति द्रुतं चार्च्य महापातकराशयः
tad dR^iShTvA shivali~NgaM tu mune nAgeshvarAbhidham | vinashyanti drutaM chArchya mahApAtakarAshayaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing and worshipping that Shiva-linga called Nageshvara, O sage, heaps of great sins are quickly destroyed.
अध्याय ७
श्लोक 42.46
रामेश्वरावतारस्तु शिवस्यैकादशः स्मृतः ।रामचन्द्रप्रियकरो रामसंस्थापितो मुने
rAmeshvarAvatArastu shivasyaikAdashaH smR^itaH | rAmachandrapriyakaro rAmasaMsthApito mune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Rameshvara incarnation is remembered as Shiva's eleventh, bringing joy to Ramachandra and installed by Rama, O sage,
अध्याय ७
श्लोक 42.47
ददौ जयवरं प्रीत्या यो रामाय सुतोषितः ।आविर्भूतः य लिङ्गस्तु शङ्करो भक्तवत्सलः
dadau jayavaraM prItyA yo rAmAya sutoShitaH | AvirbhUtaH ya li~Ngastu sha~Nkaro bhaktavatsalaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
who, well pleased, lovingly gave Rama the boon of victory; Shankara, kind to devotees, appeared as the linga,
अध्याय ७
श्लोक 42.48
रामेण प्रार्थितोऽत्यर्थं ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपतः ।सन्तस्थौ सेतुबन्धे च रामसंसेवितो मुने
rAmeNa prArthito.atyarthaM jyotirli~NgasvarUpataH | santasthau setubandhe cha rAmasaMsevito mune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
and, earnestly entreated by Rama, abides at the Setubandha in the form of a Jyotirlinga, served by Rama, O sage.
अध्याय ७
श्लोक 42.49
रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः ।भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः
rAmeshvarasya mahimAdbhuto.abhUdbhuvi chAtulaH | bhuktimuktipradashchaiva sarvadA bhaktakAmadaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The greatness of Rameshvara became wondrous and incomparable on earth, granting enjoyment and liberation and always fulfilling devotees' desires.
अध्याय ७
श्लोक 42.50
तं च गङ्गाजलेनैव स्नापयिष्यति यो नरः ।रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि
taM cha ga~NgAjalenaiva snApayiShyati yo naraH | rAmeshvaraM cha sadbhaktyA sa jIvanmukta eva hi
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The man who bathes Rameshvara with Ganga water alone, with true devotion, is liberated while living.
अध्याय ७
श्लोक 42.51
इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवतादुर्ल्लभानपि ।अतः प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं मोक्षमाप्नुयात्
iha bhuktvAkhilAnbhogAndevatAdurllabhAnapi | ataH prApya paraM j~nAnaM kaivalyaM mokShamApnuyAt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Enjoying all pleasures here, even those rare for the gods, and then gaining the highest knowledge, he attains kaivalya, liberation.
अध्याय ७
श्लोक 42.52
घुश्मेश्वरावतारस्तु द्वादशः शङ्करस्य हि ।नानालीलाकरो घुश्मानन्ददो भक्तवत्सलः
ghushmeshvarAvatArastu dvAdashaH sha~Nkarasya hi | nAnAlIlAkaro ghushmAnandado bhaktavatsalaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Ghushmeshvara incarnation is the twelfth of Shankara, maker of many sports, giver of joy to Ghushma, kind to devotees.
अध्याय ७
श्लोक 42.53
दक्षिणस्यां दिशि मुने देवशैलसमीपतः ।आविर्बभूव सरसि घुश्माप्रियकरः प्रभुः
dakShiNasyAM dishi mune devashailasamIpataH | AvirbabhUva sarasi ghushmApriyakaraH prabhuH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
In the south, O sage, near Devashaila, the Lord appeared in a lake, bringing joy to Ghushma.
अध्याय ७
श्लोक 42.54
सुदेहामारितं घुश्मापुत्रं साकल्यतो मुने ।तुष्टस्तद्भक्तितः शम्भुर्योऽरक्षद्भक्तवत्सलः
sudehAmAritaM ghushmAputraM sAkalyato mune | tuShTastadbhaktitaH shambhuryo.arakShadbhaktavatsalaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Ghushma's son, killed by Sudeha, O sage, Shambhu, pleased by her devotion, kind to devotees, restored whole.
अध्याय ७
श्लोक 42.55
तत्प्रार्थितः स वै शम्भुस्तडागे तत्र कामदाः ।ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपेण तस्थौ घुश्मेश्वराभिधः
tatprArthitaH sa vai shambhustaDAge tatra kAmadAH | jyotirli~NgasvarUpeNa tasthau ghushmeshvarAbhidhaH
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Entreated by her, Shambhu, granting desires, abides in that tank in the form of a Jyotirlinga, called Ghushmeshvara.
अध्याय ७
श्लोक 42.56
तं दृष्ट्वा शिवलिङ्गं तु समभ्यर्च्य च भक्तितः ।इह सर्वसुखं भुक्त्वा ततो मुक्तिं च विन्दति
taM dR^iShTvA shivali~NgaM tu samabhyarchya cha bhaktitaH | iha sarvasukhaM bhuktvA tato muktiM cha vindati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing that Shiva-linga and worshipping it with devotion, one enjoys all happiness here and then gains liberation.
अध्याय ७
श्लोक 42.57
इति ते हि समाख्याता ज्योतिर्लिङ्गावली मया ।द्वादशप्रमिता दिव्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
iti te hi samAkhyAtA jyotirli~NgAvalI mayA | dvAdashapramitA divyA bhuktimuktipradAyinI
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Thus the series of Jyotirlingas has been told you by me — twelve, divine, granting enjoyment and liberation.
अध्याय ७
श्लोक 42.58
एतां ज्योतिर्लिङ्गकथां यः पठेच्छृणुयादपि ।मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति
etAM jyotirli~NgakathAM yaH paThechChR^iNuyAdapi | muchyate sarvapApebhyo bhuktiM muktiM cha vindati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Whoever reads or hears this story of the Jyotirlingas is freed from all sins and gains enjoyment and liberation.
अध्याय ७
श्लोक 42.59
शतरुद्राभिधा चेयं वर्णिता संहिता मया ।शतावतारसत्कीर्तिः सर्वकामफलप्रदा
shatarudrAbhidhA cheyaM varNitA saMhitA mayA | shatAvatArasatkIrtiH sarvakAmaphalapradA
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
This Samhita called Shatarudra has been described by me, the good celebration of the hundred incarnations, granting the fruit of all desires.
अध्याय ७
श्लोक 42.60
इमां यः पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः ।सर्वान्कामानवाप्नोति ततो मुक्तिं लभेद् ध्रुवम्
imAM yaH paThate nityaM shR^iNuyAdvA samAhitaH | sarvAnkAmAnavApnoti tato muktiM labhed dhruvam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Whoever reads this daily or hears it with concentration obtains all desires and then surely gains liberation.
स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026
शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation
स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)
६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्थामूल पाठOriginal text
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
शाब्दिक अनुवादLiteral translation
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
पारंपरिक भाष्यTraditional commentary
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
सरल व्याख्याSimple explanation
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
आधुनिक चिंतनModern reflection
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
शोध टिप्पणीResearch note
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
पहचानकर्ता · Identifier:
Shiva Purana — Chapter 7
शिवपुराण
संस्कृत संस्करण · Sanskrit Edition:
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
प्रकाशक अथवा पुरालेखागार · Archive:
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंगणना पद्धति टिप्पणी · Numbering System:
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.
पहचानकर्ता:Shiva Purana — Chapter 7
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.