Bhṛgu Vallī — The Bhṛgu Inquiry

भृगुर्वै वारुणिः ।वरुणं पितरमुपससार ।अधीहि भगवो ब्रह्मेति ।तस्मा एतत्प्रोवाच ।अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति ।तँ्होवाच ।यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते ।येन जातानि जीवन्ति ।यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति ।तद्विजिज्ञासस्व ।तद्ब्रह्मेति ।स तपोऽतप्यत ।स तपस्तप्त्वा॥ १ ॥

bhṛgurvai vāruṇiḥ | varuṇaṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tasmā etatprovāca | annaṃ prāṇaṃ cakṣuḥ śrotraṃ mano vācamiti | tagaṃhovāca | yato vā imāni bhūtāni jāyante | yena jātāni jīvanti | yatprayantyabhisaṃviśanti | tadvijijñāsasva | tadbrahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā

अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् ।अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते ।अन्नेन जातानि जीवन्ति ।अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।तद्विज्ञाय ।पुनरेव वरुणं पितरमुपससार ।अधीहि भगवो ब्रह्मेति ।तँ्होवाच ।तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व ।तपो ब्रह्मेति ।स तपोऽतप्यत ।स तपस्तप्त्वा॥ २ ॥

annaṃ brahmeti vyajānāt | annāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | annena jātāni jīvanti | annaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya | punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tagaṃhovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā

प्राणो ब्रह्मेति व्यजानात् ।प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते ।प्राणेन जातानि जीवन्ति ।प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार ।अधीहि भगवो ब्रह्मेति ।तँ्होवाच ।तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व ।तपो ब्रह्मेति ।स तपोऽतप्यत ।स तपस्तप्त्वा॥ ३ ॥

prāṇo brahmeti vyajānāt | prāṇāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | prāṇena jātāni jīvanti | prāṇaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tagaṃhovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā

मनो ब्रह्मेति व्यजानात् ।मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते ।मनसा जातानि जीवन्ति ।मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार ।अधीहि भगवो ब्रह्मेति ।तँ्होवाच ।तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व ।तपो ब्रह्मेति ।स तपोऽतप्यत ।स तपस्तप्त्वा॥ ४ ॥

mano brahmeti vyajānāt | manaso hyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | manasā jātāni jīvanti | manaḥ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tagaṃhovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā

विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् ।विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते ।विज्ञानेन जातानि जीवन्ति ।विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार ।अधीहि भगवो ब्रह्मेति ।तँ्होवाच ।तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व ।तपो ब्रह्मेति ।स तपोऽतप्यत ।स तपस्तप्त्वा॥ ५ ॥

vijñānaṃ brahmeti vyajānāt | vijñānāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | vijñānena jātāni jīvanti | vijñānaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tagaṃhovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā

आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् ।आनन्दाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते ।आनन्देन जातानि जीवन्ति ।आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।सैषा भार्गवी वारुणी विद्या ।परमे व्योमन् प्रतिष्ठिता ।स य एवं वेद प्रतितिष्ठति ।अन्नवानन्नादो भवति ।महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन ।महान् कीर्त्या॥ ६ ॥

ānando brahmeti vyajānāt | ānandāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | ānandena jātāni jīvanti | ānandaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā | parame vyoman pratiṣṭhitā | sa ya evaṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā

अन्नं न निन्द्यात् ।तद्व्रतम् ।प्राणो वा अन्नम् ।शरीरमन्नादम् ।प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् ।शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः ।तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् ।स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति ।अन्नवानन्नादो भवति ।महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन ।महान् कीर्त्या॥ ७ ॥

annaṃ na nindyāt | tadvratam | prāṇo vā annam | śarīramannādam | prāṇe śarīraṃ pratiṣṭhitam | śarīre prāṇaḥ pratiṣṭhitaḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam | sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā

अन्नं न परिचक्षीत ।तद्व्रतम् ।आपो वा अन्नम् ।ज्योतिरन्नादम् ।अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् ।ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः ।तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् ।स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति ।अन्नवानन्नादो भवति ।महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन ।महान् कीर्त्या॥ ८ ॥

annaṃ na paricakṣīta | tadvratam | āpo vā annam | jyotirannādam | apsu jyotiḥ pratiṣṭhitam | jyotiṣyāpaḥ pratiṣṭhitāḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam | sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā

अन्नं बहु कुर्वीत ।तद्व्रतम् ।पृथिवी वा अन्नम् ।आकाशोऽन्नादः ।पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः ।आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता ।तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् ।स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति ।अन्नवानन्नादो भवति ।महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन ।महान् कीर्त्या॥ ९ ॥

annaṃ bahu kurvīta | tadvratam | pṛthivī vā annam | ākāśo'nnādaḥ | pṛthivyāmākāśaḥ pratiṣṭhitaḥ | ākāśe pṛthivī pratiṣṭhitā | tadetadannamanne pratiṣṭhitam | sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati | mahān bhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā

न कञ्चन वसतौ प्रत्याचक्षीत ।तद्व्रतम् ।तस्माद्यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् ।अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते ।एतद्वै मुखतोऽन्नँ्राद्धम् ।मुखतोऽस्मा अन्नँ्राध्यते ।एतद्वै मध्यतोऽन्नँ्राद्धम् ।मध्यतोऽस्मा अन्नँ्राध्यते ।एतद्वा अन्ततोऽन्नँ्राद्धम् ।अन्ततोऽस्मा अन्नँ्राध्यते ।य एवं वेद ।क्षेम इति वाचि ।योगक्षेम इति प्राणापानयोः ।कर्मेति हस्तयोः ।गतिरिति पादयोः ।विमुक्तिरिति पायौ ।इति मानुषीः समाज्ञाः ।अथ दैवीः ।तृप्तिरिति वृष्टौ ।बलमिति विद्युति ।यश इति पशुषु ।ज्योतिरिति नक्षत्रेषु ।प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे ।सर्वमित्याकाशे ।तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत ।प्रतिष्ठावान् भवति ।तन्महमिति ।महानुपासीत ।महान् भवति ।तन्मन इत्युपासीत ।मानवान् भवति ।तन्नम इत्युपासीत ।नम्यन्तेऽस्मै कामाः ।तद्ब्रह्मेत्युपासीत ।ब्रह्मवान् भवति ।तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत ।पर्येणं म्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः ।परि येऽप्रिया भ्रातृव्याः ।स यश्चायं पुरुषे ।यश्चासावादित्ये ।स एकः ।स य एवंवित् ।अस्माल्लोकात्प्रेत्य ।एतमन्नमयमात्मानमुपसंक्रम्य ।एतं प्राणमयमात्मानमुपसंक्रम्य ।एतं मनोमयमात्मानमुपसंक्रम्य ।एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसंक्रम्य ।एतमानन्दमयमात्मानमुपसंक्रम्य ।इमाँ्लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसंचरन् ।एतत्साम गायन्नास्ते ।हा३वु हा३वु हा३वु ।अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् ।अहमन्नादोऽहमन्नादोऽहमन्नादः ।अहं श्लोककृदहं श्लोककृदहं श्लोककृत् ।अहमस्मि प्रथमजा ऋतस्य ।पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य नाभायि ।यो मा ददाति स इदेव माऽऽवाः ।अहमन्नमन्नमदन्तमादि ।अहं विश्वं भुवनमभ्यभवाम् ।सुवर्ण ज्योतीः ।य एवं वेद ।इत्युपनिषत्॥ १० ॥

na kañcana vasatau pratyācakṣīta | tadvratam | tasmādyayā kayā ca vidhayā bahvannaṃ prāpnuyāt | arādhyasmā annamityācakṣate | etadvai mukhato'nnaṃrāddham | mukhato'smā annaṃrādhyate | etadvai madhyato'nnaṃrāddham | madhyato'smā annaṃrādhyate | etadvā antato'nnaṃrāddham | antato'smā annaṃrādhyate | ya evaṃ veda | kṣema iti vāci | yogakṣema iti prāṇāpānayoḥ | karmeti hastayoḥ | gatiriti pādayoḥ | vimuktiriti pāyau | iti mānuṣīḥ samājñāḥ | atha daivīḥ | tṛptiriti vṛṣṭau | balamiti vidyuti | yaśa iti paśuṣu | jyotiriti nakṣatreṣu | prajātiramṛtamānanda ityupasthe | sarvamityākāśe | tatpratiṣṭhetyupāsīta | pratiṣṭhāvān bhavati | tanmahamiti | mahānupāsīta | mahān bhavati | tanmana ityupāsīta | mānavān bhavati | tannama ityupāsīta | namyante'smai kāmāḥ | tadbrahmetyupāsīta | brahmavān bhavati | tadbrahmaṇaḥ parimara ityupāsīta | paryeṇaṃ mriyante dviṣantaḥ sapatnāḥ | pari ye'priyā bhrātṛvyāḥ | sa yaścāyaṃ puruṣe | yaścāsāvāditye | sa ekaḥ | sa ya evaṃvit | asmāllokātpretya | etamannamayamātmānamupasaṃkramya | etaṃ prāṇamayamātmānamupasaṃkramya | etaṃ manomayamātmānamupasaṃkramya | etaṃ vijñānamayamātmānamupasaṃkramya | etamānandamayamātmānamupasaṃkramya | imāṃlokān kāmānnī kāmarūpyanusaṃcaran | etatsāma gāyannāste | hā³vu hā³vu hā³vu | ahamannamahamannamahamannam | ahamannādo'hamannādo'hamannādaḥ | ahaṃ ślokakṛdahaṃ ślokakṛdahaṃ ślokakṛt | ahamasmi prathamajā ṛtasya | pūrvaṃ devebhyo'mṛtasya nābhāyi | yo mā dadāti sa ideva mā''vāḥ | ahamannamannamadantamādi | ahaṃ viśvaṃ bhuvanamabhyabhavām | suvarṇa jyotīḥ | ya evaṃ veda | ityupaniṣat

ॐ स॒ह ना॑ववतु ।स॒ह नौ॑ भुनक्तु ।स॒ह वी॒र्यं॑ करवावहै ।ते॒ज॒स्वि ना॒वधी॑तमस्तु॒ मा वि॑द्विषा॒वहै"॥ १६ ॥

OM sa\`ha nA\'vavatu . sa\`ha nau\' bhunaktu . sa\`ha vI\`rya\'M karavAvahai . te\`ja\`svi nA\`vadhI\'tamastu\` mA vi\'dviShA\`vahai\"