Kotirudra Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ७.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ७.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.७. सप्तमोऽध्यायः ।नन्दिकेश्वरशिवलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् ।ऋषय ऊचुः ।कथं गङ्गा समायाता वैशाखे सप्तमीदिने ।नर्मदायां विशेषेण सूतैतद्वर्णय प्रभो॥ ७.१ ॥

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.7\. saptamo.adhyAyaH | nandikeshvarashivali~NgamAhAtmyavarNanam | R^iShaya UchuH | kathaM ga~NgA samAyAtA vaishAkhe saptamIdine | narmadAyAM visheSheNa sUtaitadvarNaya prabho

ईश्वरश्च कथं जातो नन्दिकेशो हि नामतः ।वृत्तं तदपि सुप्रीत्या कथय त्वं महामते॥ ७.२ ॥

Ishvarashcha kathaM jAto nandikesho hi nAmataH | vR^ittaM tadapi suprItyA kathaya tvaM mahAmate

सूत उवाच ।साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठा नन्दिकेशाश्रितं वचः ।तदहं कथयाम्यद्य श्रवणात्पुण्यवर्धनम्॥ ७.३ ॥

sUta uvAcha | sAdhu pR^iShTamR^iShishreShThA nandikeshAshritaM vachaH | tadahaM kathayAmyadya shravaNAtpuNyavardhanam

ब्राह्मणी ऋषिका नाम्नी कस्यचिच्च द्विजन्मनः ।सुता विवाहिता कस्मैचिद् द्विजाय विधानतः॥ ७.४ ॥

brAhmaNI R^iShikA nAmnI kasyachichcha dvijanmanaH | sutA vivAhitA kasmaichid dvijAya vidhAnataH

पूर्वकर्मप्रभावेण पत्नी सा हि द्विजन्मनः ।सुव्रतापि च विप्रेन्द्रा बालवैधव्यमागता॥ ७.५ ॥

pUrvakarmaprabhAveNa patnI sA hi dvijanmanaH | suvratApi cha viprendrA bAlavaidhavyamAgatA

अथ सा द्विजपत्नी हि ब्रह्मचर्यव्रतान्विता ।पार्थिवार्चनपूर्वं हि तपस्तेपे सुदारुणम्॥ ७.६ ॥

atha sA dvijapatnI hi brahmacharyavratAnvitA | pArthivArchanapUrvaM hi tapastepe sudAruNam

तस्मिन्नवसरे दुष्टो मूढनामासुरो बली ।ययौ तत्र महामायी कामबाणेन ताडितः॥ ७.७ ॥

tasminnavasare duShTo mUDhanAmAsuro balI | yayau tatra mahAmAyI kAmabANena tADitaH

तपन्तीं तां समालोक्य सुन्दरीमतिकामिनीम् ।तया भोगं ययाचे स नानालोभं प्रदर्शयन्॥ ७.८ ॥

tapantIM tAM samAlokya sundarImatikAminIm | tayA bhogaM yayAche sa nAnAlobhaM pradarshayan

अथ सा सुव्रता नारी शिवध्यानपरायणा ।तस्मिन्दृष्टिं दधौ नैव कामदृष्ट्या मुनीश्वराः॥ ७.९ ॥

atha sA suvratA nArI shivadhyAnaparAyaNA | tasmindR^iShTiM dadhau naiva kAmadR^iShTyA munIshvarAH

न मानितवती तं च ब्राह्मणी सा तपोरता ।अतीव हि तपोनिष्ठासीच्छिवध्यानमाश्रिता॥ ७.१० ॥

na mAnitavatI taM cha brAhmaNI sA taporatA | atIva hi taponiShThAsIchChivadhyAnamAshritA

अथ मूढः स दैत्येन्द्रः तया तन्व्या तिरस्कृतः ।चुक्रोध विकटं तस्यै पश्चाद्रूपमदर्शयत्॥ ७.११ ॥

atha mUDhaH sa daityendraH tayA tanvyA tiraskR^itaH | chukrodha vikaTaM tasyai pashchAdrUpamadarshayat

अथ प्रोवाच दुष्टात्मा दुर्वचो भयकारकम् ।त्रासयामास बहुशस्तां च पत्नीं द्विजन्मनः॥ ७.१२ ॥

atha provAcha duShTAtmA durvacho bhayakArakam | trAsayAmAsa bahushastAM cha patnIM dvijanmanaH

तदा सा भयसन्त्रस्ता बहुवारं शिवेति च ।बभाषे स्नेहतस्तन्वी द्विजपत्नी शिवाश्रया॥ ७.१३ ॥

tadA sA bhayasantrastA bahuvAraM shiveti cha | babhAShe snehatastanvI dvijapatnI shivAshrayA

विह्वलातीव सा नारी शिवनामप्रभाषिणी ।जगाम शरणं शम्भोः स्वधर्मावनहेतवे॥ ७.१४ ॥

vihvalAtIva sA nArI shivanAmaprabhAShiNI | jagAma sharaNaM shambhoH svadharmAvanahetave

शरणागतरक्षार्थं कर्तुं सद्वृत्तमाहितम् ।आनन्दार्थं हि तस्यास्तु शिव आविर्बभूव ह॥ ७.१५ ॥

sharaNAgatarakShArthaM kartuM sadvR^ittamAhitam | AnandArthaM hi tasyAstu shiva AvirbabhUva ha

अथ तं मूढनामानं दैत्येन्द्रं कामविह्वलम् ।चकार भस्मसात्सद्यः शङ्करो भक्तवत्सलः॥ ७.१६ ॥

atha taM mUDhanAmAnaM daityendraM kAmavihvalam | chakAra bhasmasAtsadyaH sha~Nkaro bhaktavatsalaH

ततश्च परमेशानो कृपादृष्ट्या विलोक्य ताम् ।वरं ब्रूहीति चोवाच भक्तरक्षणदक्षधीः॥ ७.१७ ॥

tatashcha parameshAno kR^ipAdR^iShTyA vilokya tAm | varaM brUhIti chovAcha bhaktarakShaNadakShadhIH

श्रुत्वा महेशवचनं सा साध्वी द्विजकामिनी ।ददर्श शाङ्करं रूपमानन्दजनकं शुभम्॥ ७.१८ ॥

shrutvA maheshavachanaM sA sAdhvI dvijakAminI | dadarsha shA~NkaraM rUpamAnandajanakaM shubham

ततः प्रणम्य तं शम्भुं परमेशं सुखावहम् ।तुष्टाव साञ्जलिः साध्वी नतस्कन्धा शुभाशया॥ ७.१९ ॥

tataH praNamya taM shambhuM parameshaM sukhAvaham | tuShTAva sA~njaliH sAdhvI nataskandhA shubhAshayA

ऋषिकोवाच ।देवदेव महादेव शरणागतवत्सल ।दीनबन्धुस्त्वमीशानो भक्तरक्षाकरः सदा॥ ७.२० ॥

R^iShikovAcha | devadeva mahAdeva sharaNAgatavatsala | dInabandhustvamIshAno bhaktarakShAkaraH sadA

त्वया मे रक्षितो धर्मो मूढनाम्नोऽसुरादिह ।यदयं निहतो दुष्टो जगद्रक्षा कृता त्वया॥ ७.२१ ॥

tvayA me rakShito dharmo mUDhanAmno.asurAdiha | yadayaM nihato duShTo jagadrakShA kR^itA tvayA

स्वपादयोः परां भक्तिं देहि मे ह्यनपायिनीम् ।अयमेव वरो नाथ किमन्यदधिकं ह्यतः॥ ७.२२ ॥

svapAdayoH parAM bhaktiM dehi me hyanapAyinIm | ayameva varo nAtha kimanyadadhikaM hyataH

अन्यदाकर्णय विभो प्रार्थनां मे महेश्वर ।लोकानामुपकारार्थमिह त्वं संस्थितो भव॥ ७.२३ ॥

anyadAkarNaya vibho prArthanAM me maheshvara | lokAnAmupakArArthamiha tvaM saMsthito bhava

सूत उवाच ।इति स्तुत्वा महादेवमृषिका सा शुभव्रता ।तूष्णीमासाथ गिरिशः प्रोवाच करुणाकरः॥ ७.२४ ॥

sUta uvAcha | iti stutvA mahAdevamR^iShikA sA shubhavratA | tUShNImAsAtha girishaH provAcha karuNAkaraH

गिरिश उवाच ।ऋषिके सुचरित्रा त्वं मम भक्ता विशेषतः ।दत्ता वराश्च ते सर्वे तुभ्यं ये ये हि याचिताः॥ ७.२५ ॥

girisha uvAcha | R^iShike sucharitrA tvaM mama bhaktA visheShataH | dattA varAshcha te sarve tubhyaM ye ye hi yAchitAH

एतस्मिन्नन्तरे तत्र हरिब्रह्मादयः सुराः ।शिवाविर्भावमाज्ञाय ययुर्हर्षसमन्विताः॥ ७.२६ ॥

etasminnantare tatra haribrahmAdayaH surAH | shivAvirbhAvamAj~nAya yayurharShasamanvitAH

शिवं प्रणम्य सुप्रीत्या समानर्चुश्च तेऽखिलाः ।तुष्टुवुर्नतका विप्राः करौ बद्ध्वा सुचेतसः॥ ७.२७ ॥

shivaM praNamya suprItyA samAnarchushcha te.akhilAH | tuShTuvurnatakA viprAH karau baddhvA suchetasaH

एतस्मिन्समये गङ्गा साध्वीं तां स्वर्धुनी जगौ ।ऋषिकां सुप्रसन्नात्मा प्रशंसन्ती च तद्विधिम्॥ ७.२८ ॥

etasminsamaye ga~NgA sAdhvIM tAM svardhunI jagau | R^iShikAM suprasannAtmA prashaMsantI cha tadvidhim

गङ्गोवाच ।ममार्थं चैव वैशाखे मासि देयं त्वया वचः ।स्थित्यर्थं दिनमेकं मे सामीप्यं कार्यमेव हि॥ ७.२९ ॥

ga~NgovAcha | mamArthaM chaiva vaishAkhe mAsi deyaM tvayA vachaH | sthityarthaM dinamekaM me sAmIpyaM kAryameva hi

सूत उवाच ।गङ्गावचनमाकर्ण्य सा साध्वी प्राह सुव्रता ।तथास्त्विति वचः प्रीत्या लोकानां हितहेतवे॥ ७.३० ॥

sUta uvAcha | ga~NgAvachanamAkarNya sA sAdhvI prAha suvratA | tathAstviti vachaH prItyA lokAnAM hitahetave

आनन्दार्थं शिवस्तस्याः सुप्रसन्नश्च पार्थिवे ।तस्मिँल्लिङ्गे लयं यातः पूर्णांशेन तया हरः॥ ७.३१ ॥

AnandArthaM shivastasyAH suprasannashcha pArthive | tasmi.Nlli~Nge layaM yAtaH pUrNAMshena tayA haraH

देवाः सर्वे सुप्रसन्नाः प्रशंसन्ति शिवं च ताम् ।स्वं स्वं धाम ययुर्विष्णुर्ब्रह्माद्या अपि स्वर्णदी॥ ७.३२ ॥

devAH sarve suprasannAH prashaMsanti shivaM cha tAm | svaM svaM dhAma yayurviShNurbrahmAdyA api svarNadI

तद्दिनात्पावनं तीर्थमासीदीदृशमुत्तमम् ।नन्दिकेशः शिवः ख्यातः सर्वपापविनाशनः॥ ७.३३ ॥

taddinAtpAvanaM tIrthamAsIdIdR^ishamuttamam | nandikeshaH shivaH khyAtaH sarvapApavinAshanaH

गङ्गापि प्रतिवर्षं तद्दिने याति शुभेच्छया ।क्षालनार्थं स्वपापस्य यद् गृहीतं नृणां द्विजाः॥ ७.३४ ॥

ga~NgApi prativarShaM taddine yAti shubhechChayA | kShAlanArthaM svapApasya yad gR^ihItaM nR^iNAM dvijAH

तत्र स्नातो नरः सम्यङ् नन्दिकेशं समर्च्य च ।ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते ह्यखिलैरपि॥ ७.३५ ॥

tatra snAto naraH samya~N nandikeshaM samarchya cha | brahmahatyAdibhiH pApairmuchyate hyakhilairapi

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ८.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ८.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.८. अष्टमोऽध्यायः ।महाबलमाहात्म्यवर्णनम् ।सूत उवाच ।द्विजाः शृणुत सद्भक्त्या शिवलिङ्गानि तानि च ।पश्चिमायां दिशायां वै यानि ख्यातानि भूतले॥ ८.१ ॥

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.8\. aShTamo.adhyAyaH | mahAbalamAhAtmyavarNanam | sUta uvAcha | dvijAH shR^iNuta sadbhaktyA shivali~NgAni tAni cha | pashchimAyAM dishAyAM vai yAni khyAtAni bhUtale

कपिलायां नगर्यां तु कालरामेश्वराभिधे ।शिवलिङ्गे महादिव्ये दर्शनात्पापहारके॥ ८.२ ॥

kapilAyAM nagaryAM tu kAlarAmeshvarAbhidhe | shivali~Nge mahAdivye darshanAtpApahArake

पश्चिमे सागरे चैव महासिद्धेश्वरः स्मृतः ।धर्मार्थकामदश्चैव तथा मोक्षप्रदोऽपि हि॥ ८.३ ॥

pashchime sAgare chaiva mahAsiddheshvaraH smR^itaH | dharmArthakAmadashchaiva tathA mokShaprado.api hi

पश्चिमाम्बुधितीरस्थं गोकर्णं क्षेत्रमुत्तमम् ।ब्रह्महत्यादिपापघ्नं सर्वकामफलप्रदम्॥ ८.५ ॥

pashchimAmbudhitIrasthaM gokarNaM kShetramuttamam | brahmahatyAdipApaghnaM sarvakAmaphalapradam

गोकर्णे शिवलिङ्गानि विद्यन्ते कोटिकोटिशः ।असङ्ख्यातानि तीर्थानि तिष्ठन्ति च पदे पदे॥ ८.५-२ ॥

gokarNe shivali~NgAni vidyante koTikoTishaH | asa~NkhyAtAni tIrthAni tiShThanti cha pade pade

बहुनात्र किमुक्तेन गोकर्णस्थानि सर्वशः ।शिवप्रत्यक्षलिङ्गानि तीर्थान्यम्भांसि सर्वशः॥ ८.६ ॥

bahunAtra kimuktena gokarNasthAni sarvashaH | shivapratyakShali~NgAni tIrthAnyambhAMsi sarvashaH

गोकर्णे शिवलिङ्गानां तीर्थानामपि सर्वशः ।वर्ण्यते महिमा तात पुराणेषु महर्षिभिः॥ ८.७ ॥

gokarNe shivali~NgAnAM tIrthAnAmapi sarvashaH | varNyate mahimA tAta purANeShu maharShibhiH

कृते युगे स हि श्वेतस्त्रेतायां सोऽतिलोहितः ।द्वापरे पीतवर्णश्च कलौ श्यामो भविष्यति॥ ८.८ ॥

kR^ite yuge sa hi shvetastretAyAM so.atilohitaH | dvApare pItavarNashcha kalau shyAmo bhaviShyati

आक्रान्तसप्तपातालकुहरोऽपि महाबलः ।प्राप्ते कलियुगे घोरे मृदुतामुपयास्यति॥ ८.९ ॥

AkrAntasaptapAtAlakuharo.api mahAbalaH | prApte kaliyuge ghore mR^idutAmupayAsyati

महापातकिनश्चात्र समभ्यर्च्य महाबलम् ।शिवलिङ्गं च गोकर्णे प्रयाताः शाङ्करं पदम्॥ ८.१० ॥

mahApAtakinashchAtra samabhyarchya mahAbalam | shivali~NgaM cha gokarNe prayAtAH shA~NkaraM padam

गोकर्णे तत्र मुनयो गत्वा पुण्यर्क्षवासरे ।येऽर्चयन्ति च तं भक्त्या ते रुद्राः स्युर्न संशयः॥ ८.११ ॥

gokarNe tatra munayo gatvA puNyarkShavAsare | ye.archayanti cha taM bhaktyA te rudrAH syurna saMshayaH

यदा कदाचिद्गोकर्णे यो वा को वापि मानवः ।पूजयेच्छिवलिङ्गं तत्स गच्छेद् ब्रह्मणः पदम्॥ ८.१२ ॥

yadA kadAchidgokarNe yo vA ko vApi mAnavaH | pUjayechChivali~NgaM tatsa gachChed brahmaNaH padam

ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां शङ्करो हितकाम्यया ।महाबलाभिधानेन देवः सन्निहितः सदा॥ ८.१३ ॥

brahmaviShNvAdidevAnAM sha~Nkaro hitakAmyayA | mahAbalAbhidhAnena devaH sannihitaH sadA

घोरेण तपसा लब्धं रावणाख्येन रक्षसा ।तल्लिङ्गं स्थापयामास गोकर्णे गणनायकः॥ ८.१४ ॥

ghoreNa tapasA labdhaM rAvaNAkhyena rakShasA | talli~NgaM sthApayAmAsa gokarNe gaNanAyakaH

विष्णुर्ब्रह्मा महेन्द्रश्च विश्वेदेवा मरुद्गणाः ।आदित्या वसवो दस्रौ शशाङ्कश्च सतारकः॥ ८.१५ ॥

viShNurbrahmA mahendrashcha vishvedevA marudgaNAH | AdityA vasavo dasrau shashA~Nkashcha satArakaH

एते विमानगतयो देवाश्च सह पार्षदैः ।पूर्वद्वारं निषेवन्ते तस्य वै प्रीतिकारणात्॥ ८.१६ ॥

ete vimAnagatayo devAshcha saha pArShadaiH | pUrvadvAraM niShevante tasya vai prItikAraNAt

यमो मृत्युः स्वयं साक्षाच्चित्रगुप्तश्च पावकः ।पितृभिः सह रुद्रैश्च दक्षिणद्वारमाश्रितः॥ ८.१७ ॥

yamo mR^ityuH svayaM sAkShAchchitraguptashcha pAvakaH | pitR^ibhiH saha rudraishcha dakShiNadvAramAshritaH

वरुणः सरितां नाथो गङ्गादिसरितां गणैः ।महाबलं च सेवन्ते पश्चिमद्वारमाश्रिताः॥ ८.१८ ॥

varuNaH saritAM nAtho ga~NgAdisaritAM gaNaiH | mahAbalaM cha sevante pashchimadvAramAshritAH

तथा वायुः कुबेरश्च देवेशी भद्रकालिका ।मातृभिश्चण्डिकाद्याभिरुत्तरद्वारमाश्रिताः॥ ८.१९ ॥

tathA vAyuH kuberashcha deveshI bhadrakAlikA | mAtR^ibhishchaNDikAdyAbhiruttaradvAramAshritAH

सर्वे देवाः सगन्धर्वाः पितरः सिद्धचारणाः ।विद्याधराः किम्पुरुषाः किन्नरा गुह्यकाः खगाः॥ ८.२० ॥

sarve devAH sagandharvAH pitaraH siddhachAraNAH | vidyAdharAH kimpuruShAH kinnarA guhyakAH khagAH

नानापिशाचा वेताला दैतेयाश्च महाबलाः ।नागाः शेषादयः सर्वे सिद्धाश्च मुनयोऽखिलाः॥ ८.२१ ॥

nAnApishAchA vetAlA daiteyAshcha mahAbalAH | nAgAH sheShAdayaH sarve siddhAshcha munayo.akhilAH

प्रणुवन्ति च तं देवं प्रणमन्ति महाबलम् ।लभन्त ईप्सितान्कामान् रमन्ते च यथासुखम्॥ ८.२२ ॥

praNuvanti cha taM devaM praNamanti mahAbalam | labhanta IpsitAnkAmAn ramante cha yathAsukham

बहुभिस्तत्र सुतपस्तप्तं सम्पूज्य तं विभुम् ।लब्धा हि परमा सिद्धिरिहामुत्रापि सौख्यदा॥ ८.२३ ॥

bahubhistatra sutapastaptaM sampUjya taM vibhum | labdhA hi paramA siddhirihAmutrApi saukhyadA

गोकर्णे शिवलिङ्गं तु मोक्षद्वार उदाहृतः ।महाबलाभिधानोऽसौ पूजितः संस्तुतो द्विजाः॥ ८.२४ ॥

gokarNe shivali~NgaM tu mokShadvAra udAhR^itaH | mahAbalAbhidhAno.asau pUjitaH saMstuto dvijAH

माघासितचतुर्दश्यां महाबलसमर्चनम् ।विमुक्तिदं विशेषेण सर्वेषां पापिनामपि॥ ८.२५ ॥

mAghAsitachaturdashyAM mahAbalasamarchanam | vimuktidaM visheSheNa sarveShAM pApinAmapi

अस्यां शिवतिथौ सर्वे महोत्सवदिदृक्षवः ।आयान्ति सर्वदेशेभ्यश्चातुर्वर्ण्यमहाजनाः॥ ८.२६ ॥

asyAM shivatithau sarve mahotsavadidR^ikShavaH | AyAnti sarvadeshebhyashchAturvarNyamahAjanAH

स्त्रियो वृद्धाश्च बालाश्च चतुराश्रमवासिनः ।दृष्ट्वा तत्रैत्य देवेशं लेभिरे कृतकृत्यताम्॥ ८.२७ ॥

striyo vR^iddhAshcha bAlAshcha chaturAshramavAsinaH | dR^iShTvA tatraitya deveshaM lebhire kR^itakR^ityatAm

महाबलप्रभावात्ते तच्च लिङ्गं शिवस्य तु ।सम्पूज्यैकाथ चाण्डाली शिवलोकं गता द्रुतम्॥ ८.२८ ॥

mahAbalaprabhAvAtte tachcha li~NgaM shivasya tu | sampUjyaikAtha chANDAlI shivalokaM gatA drutam

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ९.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ९.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.९. नवमोऽध्यायः ।चाण्डालीसद्गतिवर्णनम् ।ऋषय ऊचुः ।सूत सूत महाभाग धन्यस्त्वं शैवसत्तमः ।चाण्डाली का समाख्याता तत्कथां कथय प्रभो॥ ९.१ ॥

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.9\. navamo.adhyAyaH | chANDAlIsadgativarNanam | R^iShaya UchuH | sUta sUta mahAbhAga dhanyastvaM shaivasattamaH | chANDAlI kA samAkhyAtA tatkathAM kathaya prabho

सूत उवाच ।द्विजाः शृणुत सद्भक्त्या तां कथां परमाद्भुताम् ।शिवप्रभावसम्मिश्रां शृण्वतां भक्तिवर्धिनीम्॥ ९.२ ॥

sUta uvAcha | dvijAH shR^iNuta sadbhaktyA tAM kathAM paramAdbhutAm | shivaprabhAvasammishrAM shR^iNvatAM bhaktivardhinIm

चाण्डाली सा पूर्वभवेऽभवद् ब्राह्मणकन्यका ।सौमिनी नाम चन्द्रास्या सर्वलक्षणसंयुता॥ ९.३ ॥

chANDAlI sA pUrvabhave.abhavad brAhmaNakanyakA | sauminI nAma chandrAsyA sarvalakShaNasaMyutA

अथ सा समये कन्या युवतिः सौमिनी द्विजाः ।पित्रा दत्ता च कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे॥ ९.४ ॥

atha sA samaye kanyA yuvatiH sauminI dvijAH | pitrA dattA cha kasmaichidvidhinA dvijasUnave

सा भर्तारमनुप्राप्य किञ्चित्कालं शुभव्रता ।रेमे तेन द्विजश्रेष्ठा नवयौवनशालिनी॥ ९.५ ॥

sA bhartAramanuprApya ki~nchitkAlaM shubhavratA | reme tena dvijashreShThA navayauvanashAlinI

अथ तस्याः पतिर्विप्रस्तरुणः सुरुजार्दितः ।सौमिन्याः कालयोगात्तु पञ्चत्वमगमद् द्विजाः॥ ९.६ ॥

atha tasyAH patirviprastaruNaH surujArditaH | sauminyAH kAlayogAttu pa~nchatvamagamad dvijAH

मृते भर्तरि सा नारी दुःखितातिविषण्णधीः ।किञ्चित्कालं शुभाचारा सुशीलोवास सद्मनि॥ ९.७ ॥

mR^ite bhartari sA nArI duHkhitAtiviShaNNadhIH | ki~nchitkAlaM shubhAchArA sushIlovAsa sadmani

ततः सा मन्मथाविष्टहृदया विधवापि च ।युवावस्थाविशेषेण बभूव व्यभिचारिणी॥ ९.८ ॥

tataH sA manmathAviShTahR^idayA vidhavApi cha | yuvAvasthAvisheSheNa babhUva vyabhichAriNI

तज्ज्ञात्वा गोत्रिणस्तस्या दुष्कर्म कुलदूषणम् ।समेतास्तत्यजुर्दूरं नीत्वा तां सकचग्रहाम्॥ ९.९ ॥

tajj~nAtvA gotriNastasyA duShkarma kuladUShaNam | sametAstatyajurdUraM nItvA tAM sakachagrahAm

कश्चिच्छूद्रवरस्तां वै विचरन्तीं निजेच्छया ।दृष्ट्वा वने स्त्रियं चक्रे निनाय स्वगृहं ततः॥ ९.१० ॥

kashchichChUdravarastAM vai vicharantIM nijechChayA | dR^iShTvA vane striyaM chakre ninAya svagR^ihaM tataH

अथ सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी ।अजीजनत्सुतां तेन शूद्रेण सुरतप्रिया॥ ९.११ ॥

atha sA pishitAhArA nityamApItavAruNI | ajIjanatsutAM tena shUdreNa suratapriyA

कदाचिद्भर्तरि क्वापि याते पीतसुराथ सा ।इयेष पिशिताहारं सौमिनी व्यभिचारिणी॥ ९.१२ ॥

kadAchidbhartari kvApi yAte pItasurAtha sA | iyeSha pishitAhAraM sauminI vyabhichAriNI

ततो मेषेषु बद्धेषु गोभिः सह बहिर्व्रजे ।निशामुखे तमोऽन्धे हि खड्गमादाय सा ययौ॥ ९.१३ ॥

tato meSheShu baddheShu gobhiH saha bahirvraje | nishAmukhe tamo.andhe hi khaDgamAdAya sA yayau

अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्ध्यामिषप्रिया ।एकं जघान गोवत्सं क्रोशन्तमतिदुर्भगा॥ ९.१४ ॥

avimR^ishya madAveshAnmeShabuddhyAmiShapriyA | ekaM jaghAna govatsaM kroshantamatidurbhagA

हतं तं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समङ्गना ।भीता शिव शिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा॥ ९.१५ ॥

hataM taM gR^ihamAnIya j~nAtvA govatsama~NganA | bhItA shiva shivetyAha kenachitpuNyakarmaNA

सा मुहूर्तं शिवं ध्यात्वामिषभोजनलालसा ।छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम्॥ ९.१६ ॥

sA muhUrtaM shivaM dhyAtvAmiShabhojanalAlasA | ChittvA tameva govatsaM chakArAhAramIpsitam

एवं बहुतिथे काले गते सा सौमिनी द्विजाः ।कालस्य वशमापन्ना जगाम यमसङ्क्षयम्॥ ९.१७ ॥

evaM bahutithe kAle gate sA sauminI dvijAH | kAlasya vashamApannA jagAma yamasa~NkShayam

यमोऽपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम् ।निवर्त्य निरयावासाच्चक्रे चाण्डालजातिकाम्॥ ९.१८ ॥

yamo.api dharmamAlokya tasyAH karma cha paurvikam | nivartya nirayAvAsAchchakre chANDAlajAtikAm

साथ भ्रष्टा यमपुराच्चाण्डालीगर्भमाश्रिता ।ततो बभूव जन्मान्धा प्रशान्ताङ्गारमेचका॥ ९.१९ ॥

sAtha bhraShTA yamapurAchchANDAlIgarbhamAshritA | tato babhUva janmAndhA prashAntA~NgAramechakA

जन्मान्धा साथ बाल्येऽपि विध्वस्तपितृमातृका ।ऊढा न केनचिद्दुष्टा महाकुष्ठरुजार्दिता॥ ९.२० ॥

janmAndhA sAtha bAlye.api vidhvastapitR^imAtR^ikA | UDhA na kenachidduShTA mahAkuShTharujArditA

ततः क्षुधार्दिता दीना यष्टिपाणिर्गतेक्षणा ।चाण्डालोच्छिष्टपिण्डेन जठराग्निमतर्पयत्॥ ९.२१ ॥

tataH kShudhArditA dInA yaShTipANirgatekShaNA | chANDAlochChiShTapiNDena jaTharAgnimatarpayat

एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा स्वविपुलं वयः ।जरया ग्रस्तसर्वाङ्गी दुःखमाप दुरत्ययम्॥ ९.२२ ॥

evaM kR^ichChreNa mahatA nItvA svavipulaM vayaH | jarayA grastasarvA~NgI duHkhamApa duratyayam

कदाचित्साथ चाण्डाली गोकर्णं तं महाजनान् ।आयास्यन्त्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽध्वगान्॥ ९.२३ ॥

kadAchitsAtha chANDAlI gokarNaM taM mahAjanAn | AyAsyantyAM shivatithau gachChato bubudhe.adhvagAn

अथासावपि चाण्डाली वसनाशनतृष्णया ।महाजनान् याचयितुं सञ्चचार शनैः शनैः॥ ९.२४ ॥

athAsAvapi chANDAlI vasanAshanatR^iShNayA | mahAjanAn yAchayituM sa~nchachAra shanaiH shanaiH

गत्वा तत्राथ चाण्डाली प्रार्थयन्ती महाजनान् ।यत्र तत्र चचारासौ दीनवाक्प्रसृताञ्जलिः॥ ९.२५ ॥

gatvA tatrAtha chANDAlI prArthayantI mahAjanAn | yatra tatra chachArAsau dInavAkprasR^itA~njaliH

एवमभ्यर्थयन्त्यास्तु चाण्डाल्याः प्रसृताञ्जलौ ।एकः पुण्यतमः पान्थः प्राक्षिपद्विल्वमञ्जरीम्॥ ९.२६ ॥

evamabhyarthayantyAstu chANDAlyAH prasR^itA~njalau | ekaH puNyatamaH pAnthaH prAkShipadvilvama~njarIm

तामञ्जलौ निपतितां सा विमृश्य पुनः पुनः ।अभक्ष्यमिति मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा॥ ९.२७ ॥

tAma~njalau nipatitAM sA vimR^ishya punaH punaH | abhakShyamiti matvAtha dUre prAkShipadAturA

तस्याः कराद्विनिर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमञ्जरी ।पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिङ्गस्य मस्तके॥ ९.२८ ॥

tasyAH karAdvinirmuktA rAtrau sA bilvama~njarI | papAta kasyachiddiShTyA shivali~Ngasya mastake

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पान्थजनान् मुहुः ।याचमानापि यत्किञ्चिन्न लेभे दैवयोगतः॥ ९.२९ ॥

saivaM shivachaturdashyAM rAtrau pAnthajanAn muhuH | yAchamAnApi yatki~nchinna lebhe daivayogataH

एवं शिवचतुर्दश्या व्रतं जातं च निर्मलम् ।अज्ञानतो जागरणं परमानन्ददायकम्॥ ९.३० ॥

evaM shivachaturdashyA vrataM jAtaM cha nirmalam | aj~nAnato jAgaraNaM paramAnandadAyakam

ततः प्रभाते सा नारी शोकेन महतावृता ।शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवलम्॥ ९.३१ ॥

tataH prabhAte sA nArI shokena mahatAvR^itA | shanairnivavR^ite dInA svadeshAyaiva kevalam

श्रान्ता चिरोपवासेन निपतन्ती पदे पदे ।अतीत्य तावतीं भूमिं निपपात विचेतना॥ ९.३२ ॥

shrAntA chiropavAsena nipatantI pade pade | atItya tAvatIM bhUmiM nipapAta vichetanA

अथ सा शम्भुकृपया जगाम परमं पदम् ।आरुह्य सुविमानं च नीतं शिवगणैर्द्रुतम्॥ ९.३३ ॥

atha sA shambhukR^ipayA jagAma paramaM padam | Aruhya suvimAnaM cha nItaM shivagaNairdrutam

आदौ यदेषा शिवनाम नारी प्रमादतो वाप्यसती जगाद ।तेनेह भूयः सुकृतेन विप्रा महाबलस्थानमवाप दिव्यम्॥ ९.३४ ॥

Adau yadeShA shivanAma nArI pramAdato vApyasatI jagAda | teneha bhUyaH sukR^itena viprA mahAbalasthAnamavApa divyam

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके ।कृत्वा जागरणं सा हि चक्रे बिल्वार्चनं निशि॥ ९.३५ ॥

shrIgokarNe shivatithAvupoShya shivamastake | kR^itvA jAgaraNaM sA hi chakre bilvArchanaM nishi

अकामतः कृतस्यास्य पुण्यस्यैव च तत्फलम् ।भुनक्त्यद्यापि सा चैव महाबलप्रसादतः॥ ९.३६ ॥

akAmataH kR^itasyAsya puNyasyaiva cha tatphalam | bhunaktyadyApi sA chaiva mahAbalaprasAdataH

एवंविधं महालिङ्गं शङ्करस्य महाबलम् ।सर्वपापहरं सद्यः परमानन्ददायकम्॥ ९.३७ ॥

evaMvidhaM mahAli~NgaM sha~Nkarasya mahAbalam | sarvapApaharaM sadyaH paramAnandadAyakam

एवं वः कथितं विप्रा माहात्म्यं परमं मया ।महाबलाभिधानस्य शिवलिङ्गवरस्य हि॥ ९.३८ ॥

evaM vaH kathitaM viprA mAhAtmyaM paramaM mayA | mahAbalAbhidhAnasya shivali~Ngavarasya hi

अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य चाद्भुतम् ।श्रुतमात्रेण येनाशु शिवे भक्तिः प्रजायते॥ ९.३९ ॥

athAnyadapi vakShyAmi mAhAtmyaM tasya chAdbhutam | shrutamAtreNa yenAshu shive bhaktiH prajAyate

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ १०.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ १०.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.१०. दशमोऽध्यायः ।महाबलाह्वशिवलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् ।सूत उवाच ।श्रीमतीक्ष्वाकुवंशे हि राजा परमधार्मिकः ।आसीन्मित्रसहो नाम श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्॥ १०.१ ॥

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.10\. dashamo.adhyAyaH | mahAbalAhvashivali~NgamAhAtmyavarNanam | sUta uvAcha | shrImatIkShvAkuvaMshe hi rAjA paramadhArmikaH | AsInmitrasaho nAma shreShThaH sarvadhanuShmatAm

स राजानुचितं शापं विज्ञाय क्रोधमूर्छितः ।जलाञ्जलिं समादाय गुरुं शप्तुं समुद्यतः॥ १०.१-२ ॥

sa rAjAnuchitaM shApaM vij~nAya krodhamUrChitaH | jalA~njaliM samAdAya guruM shaptuM samudyataH

तस्य राज्ञः सुधर्मिष्ठा मदयन्ती प्रिया शुभा ।दमयन्ती नलस्येव बभूव विदिता सती॥ १०.२ ॥

tasya rAj~naH sudharmiShThA madayantI priyA shubhA | damayantI nalasyeva babhUva viditA satI

स एकदा हि मृगयास्नेही मित्रसहो नृपः ।महद्बलेन संयुक्तो जगाम गहनं वनम्॥ १०.३ ॥

sa ekadA hi mR^igayAsnehI mitrasaho nR^ipaH | mahadbalena saMyukto jagAma gahanaM vanam

अभिसृत्य स राजेन्द्रो गौतमं विमलाशयम् ।तद्दर्शनाप्तकिञ्चित्कः प्रणनाम मुहुर्मुहुः॥ १०.३-२ ॥

abhisR^itya sa rAjendro gautamaM vimalAshayam | taddarshanAptaki~nchitkaH praNanAma muhurmuhuH

विहरंस्तत्र स नृपः कमठाह्वं निशाचरम् ।निजघान महादुष्टं साधुपीडाकरं खलम्॥ १०.४ ॥

viharaMstatra sa nR^ipaH kamaThAhvaM nishAcharam | nijaghAna mahAduShTaM sAdhupIDAkaraM khalam

अथ तस्यानुजः पापी जयेयं छद्मनैव तम् ।मत्वा जगाम नृपतेरन्तिकं छद्मकारकः॥ १०.५ ॥

atha tasyAnujaH pApI jayeyaM Chadmanaiva tam | matvA jagAma nR^ipaterantikaM ChadmakArakaH

तं विनम्राकृतिं दृष्ट्वा भृत्यतां कर्तुमागतम् ।चक्रे महानसाध्यक्षमज्ञानात्स महीपतिः॥ १०.६ ॥

taM vinamrAkR^itiM dR^iShTvA bhR^ityatAM kartumAgatam | chakre mahAnasAdhyakShamaj~nAnAtsa mahIpatiH

अथ तस्मिन्वने राजा कियत्कालं विहृत्य सः ।निवृत्तो मृगयां हित्वा स्वपुरीमाययौ मुदा॥ १०.७ ॥

atha tasminvane rAjA kiyatkAlaM vihR^itya saH | nivR^itto mR^igayAM hitvA svapurImAyayau mudA

पितुः क्षयाहे सम्प्राप्ते निमन्त्र्य स्वगुरुं नृपः ।वसिष्ठं गृहमानिन्ये भोजयामास भक्तितः॥ १०.८ ॥

pituH kShayAhe samprApte nimantrya svaguruM nR^ipaH | vasiShThaM gR^ihamAninye bhojayAmAsa bhaktitaH

रक्षसा सूदरूपेण सम्मिश्रितनरामिषम् ।शाकामिषं पुरः क्षिप्तं दृष्ट्वा गुरुरथाब्रवीत्॥ १०.९ ॥

rakShasA sUdarUpeNa sammishritanarAmiSham | shAkAmiShaM puraH kShiptaM dR^iShTvA gururathAbravIt

गुरुरुवाच ।धिक् त्वां नरामिषं राजंस्त्वयैतच्छद्मकारिणा ।खलेनोपहृतं मह्यं ततो रक्षो भविष्यसि॥ १०.१० ॥

gururuvAcha | dhik tvAM narAmiShaM rAjaMstvayaitachChadmakAriNA | khalenopahR^itaM mahyaM tato rakSho bhaviShyasi

रक्षःकृतं च विज्ञाय तदैवं स गुरुस्तदा ।पुनर्विमृश्य तं शापं चकार द्वादशाब्दिकम्॥ १०.११ ॥

rakShaHkR^itaM cha vij~nAya tadaivaM sa gurustadA | punarvimR^ishya taM shApaM chakAra dvAdashAbdikam

तदा च तत्प्रिया साध्वी मदयन्ती सुधर्मिणी ।पतित्वा पादयोस्तस्य शापं तं हि न्यवारयत्॥ १०.१३ ॥

tadA cha tatpriyA sAdhvI madayantI sudharmiNI | patitvA pAdayostasya shApaM taM hi nyavArayat

ततो निवृत्तशापस्तु तस्या वचनगौरवात् ।तत्याज पादयोरम्भः पादौ कल्मषतां गतौ॥ १०.१४ ॥

tato nivR^ittashApastu tasyA vachanagauravAt | tatyAja pAdayorambhaH pAdau kalmaShatAM gatau

ततःप्रभृति राजा भूत्स लोकेऽस्मिन्मुनीश्वराः ।कल्मषाङ्घ्रिरिति ख्यातः प्रभावात्तज्जलस्य हि॥ १०.१५ ॥

tataHprabhR^iti rAjA bhUtsa loke.asminmunIshvarAH | kalmaShA~Nghririti khyAtaH prabhAvAttajjalasya hi

राजा मित्रसहः शापाद् गुरोरॄषिवरस्य हि ।बभूव राक्षसो घोरो हिंसको वनगोचरः॥ १०.१६ ॥

rAjA mitrasahaH shApAd gurorR^IShivarasya hi | babhUva rAkShaso ghoro hiMsako vanagocharaH

स बिभ्रद्राक्षसं रूपं कालान्तकयमोपमम् ।चखाद विविधाञ्जन्तून् मानुषादीन्वनेचरः॥ १०.१७ ॥

sa bibhradrAkShasaM rUpaM kAlAntakayamopamam | chakhAda vividhA~njantUn mAnuShAdInvanecharaH

स कदाचिद्वने क्वापि रममाणौ किशोरकौ ।अपश्यदन्तकाकारो नवोढौ मुनिदम्पती॥ १०.१८ ॥

sa kadAchidvane kvApi ramamANau kishorakau | apashyadantakAkAro navoDhau munidampatI

राक्षसः स नराहारः किशोरं मुनिनन्दनम् ।जग्धुं जग्राह शापार्त्तो व्याघ्रो मृगशिशुं यथा॥ १०.१९ ॥

rAkShasaH sa narAhAraH kishoraM muninandanam | jagdhuM jagrAha shApArtto vyAghro mR^igashishuM yathA

कक्षे गृहीतं भर्तारं दृष्ट्वा भीता च तत्प्रिया ।सा चक्रे प्रार्थनां तस्मै वदती करुणं वचः॥ १०.२० ॥

kakShe gR^ihItaM bhartAraM dR^iShTvA bhItA cha tatpriyA | sA chakre prArthanAM tasmai vadatI karuNaM vachaH

प्रार्थ्यमानोऽपि बहुशः पुरुषादः स निर्घृणः ।चखाद शिर उत्कृत्य विप्रसूनोर्दुराशयः॥ १०.२१ ॥

prArthyamAno.api bahushaH puruShAdaH sa nirghR^iNaH | chakhAda shira utkR^itya viprasUnordurAshayaH

अथ साध्वी च सा दीना विलप्य भृशदुःखिता ।आहृत्य भर्तुरस्थीनि चितां चक्रे किलोल्बणाम्॥ १०.२२ ॥

atha sAdhvI cha sA dInA vilapya bhR^ishaduHkhitA | AhR^itya bharturasthIni chitAM chakre kilolbaNAm

भर्तारमनुगच्छन्ती संविशन्ती हुताशनम् ।राजानं राक्षसाकारं सा शशाप द्विजाङ्गना॥ १०.२३ ॥

bhartAramanugachChantI saMvishantI hutAshanam | rAjAnaM rAkShasAkAraM sA shashApa dvijA~NganA

अद्यप्रभृति नारीषु यदा त्वं सङ्गतो भवेः ।तदा मृतिस्तवेत्युक्त्वा विवेश ज्वलनं सती॥ १०.२४ ॥

adyaprabhR^iti nArIShu yadA tvaM sa~Ngato bhaveH | tadA mR^itistavetyuktvA vivesha jvalanaM satI

सोऽपि राजा गुरोः शापमनुभूय कृतावधिम् ।पुनः स्वरूपमास्थाय स्वगृहं मुदितो ययौ॥ १०.२५ ॥

so.api rAjA guroH shApamanubhUya kR^itAvadhim | punaH svarUpamAsthAya svagR^ihaM mudito yayau

ज्ञात्वा विप्रसतीशापं मदयन्ती रतिप्रियम् ।पतिं निवारयामास वैधव्यादतिबिभ्यती॥ १०.२६ ॥

j~nAtvA viprasatIshApaM madayantI ratipriyam | patiM nivArayAmAsa vaidhavyAdatibibhyatI

अनपत्यो विनिर्विण्णो राज्यभोगेषु पार्थिवः ।विसृज्य सकलां लक्ष्मीं वनमेव जगाम ह॥ १०.२७ ॥

anapatyo vinirviNNo rAjyabhogeShu pArthivaH | visR^ijya sakalAM lakShmIM vanameva jagAma ha

स्वपृष्ठतः समायान्तीं ब्रह्महत्यां सुदुःखदाम् ।ददर्श विकटाकारां तर्जयन्तीं मुहुर्मुहुः॥ १०.२८ ॥

svapR^iShThataH samAyAntIM brahmahatyAM suduHkhadAm | dadarsha vikaTAkArAM tarjayantIM muhurmuhuH

तस्या निर्भद्रमन्विच्छन् राजा निर्विण्णमानसः ।चकार नानोपायान्स जपव्रतमखादिकान्॥ १०.२९ ॥

tasyA nirbhadramanvichChan rAjA nirviNNamAnasaH | chakAra nAnopAyAnsa japavratamakhAdikAn

नानोपायैर्यदा राज्ञस्तीर्थस्नानादिभिर्द्विजाः ।न निवृत्ता ब्रह्महत्या मिथिलां स ययौ तदा॥ १०.३० ॥

nAnopAyairyadA rAj~nastIrthasnAnAdibhirdvijAH | na nivR^ittA brahmahatyA mithilAM sa yayau tadA

बाह्योद्यानगतस्तस्याश्चिन्तया परयार्दितः ।ददर्श मुनिमायान्तं गौतमं पार्थिवश्च सः॥ १०.३१ ॥

bAhyodyAnagatastasyAshchintayA parayArditaH | dadarsha munimAyAntaM gautamaM pArthivashcha saH

अथ तत्पृष्टकुशलो दीर्घमुष्णं च निःश्वसन् ।तत्कृपादृष्टिसम्प्राप्तसुखः प्रोवाच तं नृपः॥ १०.३३ ॥

atha tatpR^iShTakushalo dIrghamuShNaM cha niHshvasan | tatkR^ipAdR^iShTisamprAptasukhaH provAcha taM nR^ipaH

राजोवाच ।मुने मां बाधते ह्येषा ब्रह्महत्या दुरत्यया ।अलक्षिता परैस्तात तर्जयन्ती पदे पदे॥ १०.३४ ॥

rAjovAcha | mune mAM bAdhate hyeShA brahmahatyA duratyayA | alakShitA paraistAta tarjayantI pade pade

यन्मया शापदग्धेन विप्रपुत्रश्च भक्षितः ।तत्पापस्य न शान्तिर्हि प्रायश्चित्तसहस्रकैः॥ १०.३५ ॥

yanmayA shApadagdhena vipraputrashcha bhakShitaH | tatpApasya na shAntirhi prAyashchittasahasrakaiH

नानोपायाः कृता मे हि तच्छान्त्यै भ्रमता मुने ।न निवृत्ता ब्रह्महत्या मम पापात्मनः किमु॥ १०.३६ ॥

nAnopAyAH kR^itA me hi tachChAntyai bhramatA mune | na nivR^ittA brahmahatyA mama pApAtmanaH kimu

अद्य मे जन्मसाफल्यं सम्प्राप्तमिव लक्षये ।यतस्त्वद्दर्शनादेव ममानन्दभरोऽभवत्॥ १०.३७ ॥

adya me janmasAphalyaM samprAptamiva lakShaye | yatastvaddarshanAdeva mamAnandabharo.abhavat

अद्य मे तव पादाब्जशरणस्य कृतैनसः ।शान्तिं कुरु महाभाग येनाहं सुखमाप्नुयाम्॥ १०.३८ ॥

adya me tava pAdAbjasharaNasya kR^itainasaH | shAntiM kuru mahAbhAga yenAhaM sukhamApnuyAm

सूत उवाच ।इति राज्ञा समादिष्टो गौतमः करुणार्द्रधीः ।समादिदेश घोराणामघानां साधु निष्कृतिम्॥ १०.३९ ॥

sUta uvAcha | iti rAj~nA samAdiShTo gautamaH karuNArdradhIH | samAdidesha ghorANAmaghAnAM sAdhu niShkR^itim

गौतम उवाच ।साधु राजेन्द्र धन्योऽसि महाघेभ्यो भयं त्यज ।शिवे शास्तरि भक्तानां क्व भयं शरणैषिणाम्॥ १०.४० ॥

gautama uvAcha | sAdhu rAjendra dhanyo.asi mahAghebhyo bhayaM tyaja | shive shAstari bhaktAnAM kva bhayaM sharaNaiShiNAm

शृणु राजन्महाभाग क्षेत्रमन्यत्प्रतिष्ठितम् ।महापातकसंहारि गोकर्णाख्यं शिवालयम्॥ १०.४१ ॥

shR^iNu rAjanmahAbhAga kShetramanyatpratiShThitam | mahApAtakasaMhAri gokarNAkhyaM shivAlayam

तत्र स्थितिर्न पापानां महद्भ्यो महतामपि ।महाबलाभिधानेन शिवः सन्निहितः स्वयम्॥ १०.४२ ॥

tatra sthitirna pApAnAM mahadbhyo mahatAmapi | mahAbalAbhidhAnena shivaH sannihitaH svayam

सर्वेषां शिवलिङ्गानां सार्वभौमो महाबलः ।चतुर्युगे चतुर्वर्णः सर्वपापापहारकः॥ १०.४३ ॥

sarveShAM shivali~NgAnAM sArvabhaumo mahAbalaH | chaturyuge chaturvarNaH sarvapApApahArakaH

पश्चिमाम्बुधितीरस्थं गोकर्णं तीर्थमुत्तमम् ।तत्रास्ति शिवलिङ्गं तन्महापातकनाशकम्॥ १०.४४ ॥

pashchimAmbudhitIrasthaM gokarNaM tIrthamuttamam | tatrAsti shivali~NgaM tanmahApAtakanAshakam

तत्र गत्वा महापापाः स्नात्वा तीर्थेषु भूरिशः ।महाबलं च सम्पूज्य प्रयाताः शाङ्करं पदम्॥ १०.४५ ॥

tatra gatvA mahApApAH snAtvA tIrtheShu bhUrishaH | mahAbalaM cha sampUjya prayAtAH shA~NkaraM padam

तथा त्वमपि राजेन्द्र गोकर्णं गिरिशालयम् ।गत्वा सम्पूज्य तल्लिङ्गं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाः॥ १०.४६ ॥

tathA tvamapi rAjendra gokarNaM girishAlayam | gatvA sampUjya talli~NgaM kR^itakR^ityatvamApnuyAH

तत्र सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वाभ्यर्च्य महाबलम् ।सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकं त्वमाप्नुयाः॥ १०.४७ ॥

tatra sarveShu tIrtheShu snAtvAbhyarchya mahAbalam | sarvapApavinirmuktaH shivalokaM tvamApnuyAH

सूत उवाच ।इत्यादिष्टः स मुनिना गौतमेन महात्मना ।महाहृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत॥ १०.४८ ॥

sUta uvAcha | ityAdiShTaH sa muninA gautamena mahAtmanA | mahAhR^iShTamanA rAjA gokarNaM pratyapadyata

तत्र तीर्थेषु सुस्नात्वा समभ्यर्च्य महाबलम् ।निर्धूताशेषपापौघोऽलभच्छम्भोः परं पदम्॥ १०.४९ ॥

tatra tIrtheShu susnAtvA samabhyarchya mahAbalam | nirdhUtAsheShapApaugho.alabhachChambhoH paraM padam

य इमां शृणुयान्नित्यं महाबलकथां प्रियाम् ।त्रिसप्तकुलजैः सार्धं शिवलोके व्रजत्यसौ॥ १०.५० ॥

ya imAM shR^iNuyAnnityaM mahAbalakathAM priyAm | trisaptakulajaiH sArdhaM shivaloke vrajatyasau

इति वश्च समाख्यातं माहात्म्यं परमाद्भुतम् ।महाबलस्य गिरिशलिङ्गस्य निखिलाघहृत्॥ १०.५१ ॥

iti vashcha samAkhyAtaM mAhAtmyaM paramAdbhutam | mahAbalasya girishali~Ngasya nikhilAghahR^it

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ११.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ११.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.११. एकादशोऽध्यायः ।चन्द्रभालपशुपतिनाथलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् ।ऋषय ऊचुः ।सूत सूत महाभाग धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः ।महाबलस्य लिङ्गस्य श्रावितेयं कथाद्भुता॥ ११.१ ॥

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.11\. ekAdasho.adhyAyaH | chandrabhAlapashupatinAthali~NgamAhAtmyavarNanam | R^iShaya UchuH | sUta sUta mahAbhAga dhanyastvaM shivasaktadhIH | mahAbalasya li~Ngasya shrAviteyaM kathAdbhutA

दधीचमूर्तिस्तत्रैव समर्च्या विधिपूर्वकम् ।शिवप्रीत्यर्थमेवाशु तीर्थयात्राफलार्थिभिः॥ ११.१-२ ॥

dadhIchamUrtistatraiva samarchyA vidhipUrvakam | shivaprItyarthamevAshu tIrthayAtrAphalArthibhiH

उत्तरस्यां दिशायां च शिवलिङ्गानि यानि च ।तेषां माहात्म्यमनघं वद त्वं पापनाशकम्॥ ११.२ ॥

uttarasyAM dishAyAM cha shivali~NgAni yAni cha | teShAM mAhAtmyamanaghaM vada tvaM pApanAshakam

सूत उवाच ।शृणुतादरतो विप्रा औत्तराणां विशेषतः ।माहात्म्यं शिवलिङ्गानां प्रवदामि समासतः॥ ११.३ ॥

sUta uvAcha | shR^iNutAdarato viprA auttarANAM visheShataH | mAhAtmyaM shivali~NgAnAM pravadAmi samAsataH

गोकर्णं क्षेत्रमपरं महापातकनाशनम् ।महावनं च तत्रास्ति पवित्रमतिविस्तरम्॥ ११.४ ॥

gokarNaM kShetramaparaM mahApAtakanAshanam | mahAvanaM cha tatrAsti pavitramativistaram

तत्रास्ति चन्द्रभालाख्यं शिवलिङ्गमनुत्तमम् ।रावणेन समानीतं सद्भक्त्या सर्वसिद्धिदम्॥ ११.५ ॥

tatrAsti chandrabhAlAkhyaM shivali~Ngamanuttamam | rAvaNena samAnItaM sadbhaktyA sarvasiddhidam

तस्य तत्र स्थितिर्वैद्यनाथस्येव मुनीश्वराः ।सर्वलोकहितार्थाय करुणासागरस्य च॥ ११.६ ॥

tasya tatra sthitirvaidyanAthasyeva munIshvarAH | sarvalokahitArthAya karuNAsAgarasya cha

स्नानं कृत्वा तु गोकर्णे चन्द्रभालं समर्च्य च ।शिवलोकमवाप्नोति सत्यं सत्यं न संशयः॥ ११.७ ॥

snAnaM kR^itvA tu gokarNe chandrabhAlaM samarchya cha | shivalokamavApnoti satyaM satyaM na saMshayaH

चन्द्रभालस्य लिङ्गस्य महिमा परमाद्भुतः ।न शक्यो वर्णितुं व्यासाद्भक्तिस्नेहरतस्य हि॥ ११.८ ॥

chandrabhAlasya li~Ngasya mahimA paramAdbhutaH | na shakyo varNituM vyAsAdbhaktisneharatasya hi

चन्द्रभालमहादेवलिङ्गस्य महिमा महान् ।यथाकथञ्चित्सम्प्रोक्तः परलिङ्गस्य वै शृणु॥ ११.९ ॥

chandrabhAlamahAdevali~Ngasya mahimA mahAn | yathAkatha~nchitsamproktaH parali~Ngasya vai shR^iNu

दाधीचं शिवलिङ्गं तु मिश्रर्षिवरतीर्थके ।दधीचिना मुनीशेन सुप्रीत्या च प्रतिष्ठितम्॥ ११.१० ॥

dAdhIchaM shivali~NgaM tu mishrarShivaratIrthake | dadhIchinA munIshena suprItyA cha pratiShThitam

तत्र गत्वा च तत्तीर्थे स्नात्वा सम्यग्विधानतः ।शिवलिङ्गं समर्चेद्वै दाधीचेश्वरमादरात्॥ ११.११ ॥

tatra gatvA cha tattIrthe snAtvA samyagvidhAnataH | shivali~NgaM samarchedvai dAdhIcheshvaramAdarAt

एवं कृते मुनिश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः ।इह सर्वसुखं भुक्त्वा परत्र गतिमाप्नुयात्॥ ११.१३ ॥

evaM kR^ite munishreShThAH kR^itakR^ityo bhavennaraH | iha sarvasukhaM bhuktvA paratra gatimApnuyAt

नैमिषारण्यतीर्थे तु निखिलर्षिप्रतिष्ठितम् ।ऋषीश्वरमिति ख्यातं शिवलिङ्गं सुखप्रदम्॥ ११.१४ ॥

naimiShAraNyatIrthe tu nikhilarShipratiShThitam | R^iShIshvaramiti khyAtaM shivali~NgaM sukhapradam

तद्दर्शनात्पूजनाच्च जनानां पापिनामपि ।भुक्तिर्मुक्तिश्च तेषां तु परत्रेह मुनीश्वराः॥ ११.१५ ॥

taddarshanAtpUjanAchcha janAnAM pApinAmapi | bhuktirmuktishcha teShAM tu paratreha munIshvarAH

हत्याहरणतीर्थे तु शिवलिङ्गमघापहम् ।पूजनीयं विशेषेण हत्याकोटिविनाशनम्॥ ११.१६ ॥

hatyAharaNatIrthe tu shivali~NgamaghApaham | pUjanIyaM visheSheNa hatyAkoTivinAshanam

देवप्रयागतीर्थे तु ललितेश्वरनामकम् ।शिवलिङ्गं सदा पूज्यं नरैः सर्वाघनाशनम्॥ ११.१७ ॥

devaprayAgatIrthe tu laliteshvaranAmakam | shivali~NgaM sadA pUjyaM naraiH sarvAghanAshanam

नयपालाख्यपुर्यां तु प्रसिद्धायां महीतले ।लिङ्गं पशुपतीशाख्यं सर्वकामफलप्रदम्॥ ११.१८ ॥

nayapAlAkhyapuryAM tu prasiddhAyAM mahItale | li~NgaM pashupatIshAkhyaM sarvakAmaphalapradam

शिरोभागस्वरूपेण शिवलिङ्गं तदस्ति हि ।तत्कथां वर्णयिष्यामि केदारेश्वरवर्णने॥ ११.१९ ॥

shirobhAgasvarUpeNa shivali~NgaM tadasti hi | tatkathAM varNayiShyAmi kedAreshvaravarNane

तदारान्मुक्तिनाथाख्यं शिवलिङ्गं महाद्भुतम् ।दर्शनादर्चनात्तस्य भुक्तिर्मुक्तिश्च लभ्यते॥ ११.२० ॥

tadArAnmuktinAthAkhyaM shivali~NgaM mahAdbhutam | darshanAdarchanAttasya bhuktirmuktishcha labhyate

इति वश्च समाख्यातं लिङ्गवर्णनमुत्तमम् ।चतुर्दिक्षु मुनिश्रेष्ठाः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ॥ ११.२१ ॥

iti vashcha samAkhyAtaM li~NgavarNanamuttamam | chaturdikShu munishreShThAH kimanyachChrotumichChatha

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ १२.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ १२.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.१२. द्वादशोऽध्यायः ।लिङ्गस्वरूपकारणवर्णनम् ।ऋषय ऊचुः ।सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः ।तवाज्ञातं न विद्येत तस्मात्पृच्छामहे वयम्॥ १२.१ ॥

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.12\. dvAdasho.adhyAyaH | li~NgasvarUpakAraNavarNanam | R^iShaya UchuH | sUta jAnAsi sakalaM vastu vyAsaprasAdataH | tavAj~nAtaM na vidyeta tasmAtpR^ichChAmahe vayam

तं दृष्ट्वा ऋषिपत्न्यस्ताः परं त्रासमुपागताः ।विह्वला विस्मिताश्चान्याः समाजग्मुस्तथा पुनः॥ १२.१-२ ॥

taM dR^iShTvA R^iShipatnyastAH paraM trAsamupAgatAH | vihvalA vismitAshchAnyAH samAjagmustathA punaH

लिङ्गं च पूज्यते लोके तत्त्वया कथितं च यत् ।तत्तथैव न चान्यद्वा कारणं विद्यते त्विह॥ १२.२ ॥

li~NgaM cha pUjyate loke tattvayA kathitaM cha yat | tattathaiva na chAnyadvA kAraNaM vidyate tviha

बाणरूपा श्रुता लोके पार्वती शिववल्लभा ।एतत्किं कारणं सूत कथय त्वं यथाश्रुतम्॥ १२.३ ॥

bANarUpA shrutA loke pArvatI shivavallabhA | etatkiM kAraNaM sUta kathaya tvaM yathAshrutam

सूत उवाच ।कल्पभेदकथा चैव श्रुता व्यासान्मया द्विजाः ।तामेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तमाः॥ १२.४ ॥

sUta uvAcha | kalpabhedakathA chaiva shrutA vyAsAnmayA dvijAH | tAmeva kathayAmyadya shrUyatAmR^iShisattamAH

पुरा दारुवने जातं यद् वृत्तं तु द्विजन्मनाम् ।तदेव श्रूयतां सम्यक् कथयामि यथाश्रुतम्॥ १२.५ ॥

purA dAruvane jAtaM yad vR^ittaM tu dvijanmanAm | tadeva shrUyatAM samyak kathayAmi yathAshrutam

दारुनाम वनं श्रेष्ठं तत्रासन् ऋषिसत्तमाः ।शिवभक्ताः सदा नित्यं शिवध्यानपरायणाः॥ १२.६ ॥

dArunAma vanaM shreShThaM tatrAsan R^iShisattamAH | shivabhaktAH sadA nityaM shivadhyAnaparAyaNAH

त्रिकालं शिवपूजां च कुर्वन्ति स्म निरन्तरम् ।नानाविधैः स्तवैर्दिव्यैस्तुष्टुवुस्ते मुनीश्वराः॥ १२.७ ॥

trikAlaM shivapUjAM cha kurvanti sma nirantaram | nAnAvidhaiH stavairdivyaistuShTuvuste munIshvarAH

ते कदाचिद्वने याताः समिधाहरणाय च ।सर्वे द्विजर्षभाः शैवाः शिवध्यानपरायणाः॥ १२.८ ॥

te kadAchidvane yAtAH samidhAharaNAya cha | sarve dvijarShabhAH shaivAH shivadhyAnaparAyaNAH

एतस्मिन्नन्तरे साक्षाच्छङ्करो नीललोहितः ।विरूपं च समास्थाय परीक्षार्थं समागतः॥ १२.९ ॥

etasminnantare sAkShAchCha~Nkaro nIlalohitaH | virUpaM cha samAsthAya parIkShArthaM samAgataH

दिगम्बरोऽतितेजस्वी भूतिभूषणभूषितः ।स चेष्टामकरोद्दुष्टां हस्ते लिङ्गं विधारयन्॥ १२.१० ॥

digambaro.atitejasvI bhUtibhUShaNabhUShitaH | sa cheShTAmakarodduShTAM haste li~NgaM vidhArayan

मनसा च प्रियं तेषां कर्तुं वै वनवासिनाम् ।जगाम तद्वनं प्रीत्या भक्तप्रीतो हरः स्वयम्॥ १२.११ ॥

manasA cha priyaM teShAM kartuM vai vanavAsinAm | jagAma tadvanaM prItyA bhaktaprIto haraH svayam

आलिलिङ्गुस्तथा चान्याः करं धृत्वा तथापराः ।परस्परं तु सङ्घर्षात्सम्मग्नास्ताः स्त्रियस्तदा॥ १२.१३ ॥

Alili~NgustathA chAnyAH karaM dhR^itvA tathAparAH | parasparaM tu sa~NgharShAtsammagnAstAH striyastadA

एतस्मिन्नेव समये ऋषिवर्याः समागमन् ।विरुद्धं तं च ते दृष्ट्वा दुःखिताः क्रोधमूर्च्छिताः॥ १२.१४ ॥

etasminneva samaye R^iShivaryAH samAgaman | viruddhaM taM cha te dR^iShTvA duHkhitAH krodhamUrchChitAH

तदा दुःखमनुप्राप्ताः कोऽयं कोऽयं तथाब्रुवन् ।समस्ता ऋषयस्ते वै शिवमायाविमोहिताः॥ १२.१५ ॥

tadA duHkhamanuprAptAH ko.ayaM ko.ayaM tathAbruvan | samastA R^iShayaste vai shivamAyAvimohitAH

यदा च नोक्तवान् किञ्चित्सोऽवधूतो दिगम्बरः ।ऊचुस्तं पुरुषं भीमं तदा ते परमर्षयः॥ १२.१६ ॥

yadA cha noktavAn ki~nchitso.avadhUto digambaraH | UchustaM puruShaM bhImaM tadA te paramarShayaH

त्वया विरुद्धं क्रियते वेदमार्गविलोपि यत् ।ततस्त्वदीयं तल्लिङ्गं पततां पृथिवीतले॥ १२.१७ ॥

tvayA viruddhaM kriyate vedamArgavilopi yat | tatastvadIyaM talli~NgaM patatAM pR^ithivItale

सूत उवाच ।इत्युक्ते तु तदा तैश्च लिङ्गं च पतितं क्षणात् ।अवधूतस्य तस्याशु शिवस्याद्भुतरूपिणः॥ १२.१८ ॥

sUta uvAcha | ityukte tu tadA taishcha li~NgaM cha patitaM kShaNAt | avadhUtasya tasyAshu shivasyAdbhutarUpiNaH

तल्लिङ्गं चाग्निवत्सर्वं यद्ददाह पुरा स्थितम् ।यत्र यत्र च तद्याति तत्र तत्र दहेत्पुनः॥ १२.१९ ॥

talli~NgaM chAgnivatsarvaM yaddadAha purA sthitam | yatra yatra cha tadyAti tatra tatra dahetpunaH

पाताले च गतं तच्च स्वर्गे चापि तथैव च ।भूमौ सर्वत्र तद्यातं न कुत्रापि स्थिरं हि तत्॥ १२.२० ॥

pAtAle cha gataM tachcha svarge chApi tathaiva cha | bhUmau sarvatra tadyAtaM na kutrApi sthiraM hi tat

लोकाश्च व्याकुला जाता ऋषयस्तेऽतिदुःखिताः ।न शर्म लेभिरे केचिद्देवाश्च ऋषयस्तथा॥ १२.२१ ॥

lokAshcha vyAkulA jAtA R^iShayaste.atiduHkhitAH | na sharma lebhire kechiddevAshcha R^iShayastathA

न ज्ञातस्तु शिवो यैस्तु ते सर्वे च सुरर्षयः ।दुःखिता मिलिताः शीघ्रं ब्रह्माणं शरणं ययुः॥ १२.२२ ॥

na j~nAtastu shivo yaistu te sarve cha surarShayaH | duHkhitA militAH shIghraM brahmANaM sharaNaM yayuH

तत्र गत्वा च ते सर्वे नत्वा स्तुत्वा विधिं द्विजाः ।तत्सर्वमवदन् वृत्तं ब्रह्मणे सृष्टिकारिणे॥ १२.२३ ॥

tatra gatvA cha te sarve natvA stutvA vidhiM dvijAH | tatsarvamavadan vR^ittaM brahmaNe sR^iShTikAriNe

ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा शिवमायाविमोहितान् ।ज्ञात्वा तान् शङ्करं नत्वा प्रोवाच ऋषिसत्तमान्॥ १२.२४ ॥

brahmA tadvachanaM shrutvA shivamAyAvimohitAn | j~nAtvA tAn sha~NkaraM natvA provAcha R^iShisattamAn

ब्रह्मोवाच ।ज्ञातारश्च भवन्तो वै कुर्वते गर्हितं द्विजाः ।अज्ञातारो यदा कुर्युः किं पुनः कथ्यते पुनः॥ १२.२५ ॥

brahmovAcha | j~nAtArashcha bhavanto vai kurvate garhitaM dvijAH | aj~nAtAro yadA kuryuH kiM punaH kathyate punaH

विरुद्ध्यैवं शिवं देवं कुशलं कः समीहते ।मध्याह्नसमये यो वै नातिथिं च परामृशेत्॥ १२.२६ ॥

viruddhyaivaM shivaM devaM kushalaM kaH samIhate | madhyAhnasamaye yo vai nAtithiM cha parAmR^ishet

तस्यैव सुकृतं नीत्वा स्वीयं च दुष्कृतं पुनः ।संस्थाप्य चातिथिर्याति किं पुनः शिवमेव वा॥ १२.२७ ॥

tasyaiva sukR^itaM nItvA svIyaM cha duShkR^itaM punaH | saMsthApya chAtithiryAti kiM punaH shivameva vA

यावल्लिङ्गं स्थिरं नैव जगतां त्रितये शुभम् ।जायते न तदा क्वापि सत्यमेतद्वदाम्यहम्॥ १२.२८ ॥

yAvalli~NgaM sthiraM naiva jagatAM tritaye shubham | jAyate na tadA kvApi satyametadvadAmyaham

भवद्भिश्च तथा कार्यं यथा स्वास्थ्यं भवेदिह ।शिवलिङ्गस्य ऋषयो मनसा संविचार्यताम्॥ १२.२९ ॥

bhavadbhishcha tathA kAryaM yathA svAsthyaM bhavediha | shivali~Ngasya R^iShayo manasA saMvichAryatAm

सूत उवाच ।इत्युक्तास्ते प्रणम्योचुर्ब्रह्माणमृषयश्च वै ।किमस्माभिर्विधे कार्यं तत्कार्यं त्वं समादिश॥ १२.३० ॥

sUta uvAcha | ityuktAste praNamyochurbrahmANamR^iShayashcha vai | kimasmAbhirvidhe kAryaM tatkAryaM tvaM samAdisha

इत्युक्तश्च मुनीशैस्तैः सर्वलोकपितामहः ।मुनीशांस्तांस्तदा ब्रह्मा स्वयं प्रोवाच वै तदा॥ १२.३१ ॥

ityuktashcha munIshaistaiH sarvalokapitAmahaH | munIshAMstAMstadA brahmA svayaM provAcha vai tadA

ब्रह्मोवाच ।आराध्य गिरिजां देवीं प्रार्थयन्तु सुराः शिवाम् ।योनिरूपा भवेच्चेद्वै तदा तत्स्थिरतां व्रजेत्॥ १२.३२ ॥

brahmovAcha | ArAdhya girijAM devIM prArthayantu surAH shivAm | yonirUpA bhavechchedvai tadA tatsthiratAM vrajet

तद्विधिं प्रवदाम्यद्य सर्वे शृणुत सत्तमाः ।तामेव कुरुत प्रेम्णा प्रसन्ना सा भविष्यति॥ १२.३३ ॥

tadvidhiM pravadAmyadya sarve shR^iNuta sattamAH | tAmeva kuruta premNA prasannA sA bhaviShyati

कुम्भमेकं च संस्थाप्य कृत्वाष्टदलमुत्तमम् ।दूर्वायवाङ्कुरैस्तीर्थोदकमापूरयेत्ततः॥ १२.३४ ॥

kumbhamekaM cha saMsthApya kR^itvAShTadalamuttamam | dUrvAyavA~NkuraistIrthodakamApUrayettataH

वेदमन्त्रैस्ततस्तं वै कुम्भं चैवाभिमन्त्रयेत् ।श्रुत्युक्तविधिना तस्य पूजां कृत्वा शिवं स्मरन्॥ १२.३५ ॥

vedamantraistatastaM vai kumbhaM chaivAbhimantrayet | shrutyuktavidhinA tasya pUjAM kR^itvA shivaM smaran

तल्लिङ्गं तज्जलेनाभिषेचयेत्परमर्षयः ।शतरुद्रियमन्त्रैस्तु प्रोक्षितं शान्तिमाप्नुयात्॥ १२.३६ ॥

talli~NgaM tajjalenAbhiShechayetparamarShayaH | shatarudriyamantraistu prokShitaM shAntimApnuyAt

गिरिजायोनिरूपं च बाणं स्थाप्य शुभं पुनः ।तत्र लिङ्गं च तत्स्थाप्यं पुनश्चैवाभिमन्त्रयेत्॥ १२.३७ ॥

girijAyonirUpaM cha bANaM sthApya shubhaM punaH | tatra li~NgaM cha tatsthApyaM punashchaivAbhimantrayet

सुगन्धैश्चन्दनैश्चैव पुष्पधूपादिभिस्तथा ।नैवेद्यादिकपूजाभिस्तोषयेत्परमेश्वरम्॥ १२.३८ ॥

sugandhaishchandanaishchaiva puShpadhUpAdibhistathA | naivedyAdikapUjAbhistoShayetparameshvaram

प्रणिपातैः स्तवैः पुण्यैर्वाद्यैर्गानैस्तथा पुनः ।ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा जयेति व्याहरेत्तथा॥ १२.३९ ॥

praNipAtaiH stavaiH puNyairvAdyairgAnaistathA punaH | tataH svastyayanaM kR^itvA jayeti vyAharettathA

प्रसन्नो भव देवेश जगदाह्लादकारक ।कर्ता पालयिता त्वं च संहर्ता त्वं निरक्षरः॥ १२.४० ॥

prasanno bhava devesha jagadAhlAdakAraka | kartA pAlayitA tvaM cha saMhartA tvaM nirakSharaH

जगदादिर्जगद्योनिर्जगदन्तर्गतोऽपि च ।शान्तो भव महेशान सर्वांल्लोकांश्च पालय॥ १२.४१ ॥

jagadAdirjagadyonirjagadantargato.api cha | shAnto bhava maheshAna sarvAMllokAMshcha pAlaya

एवं कृते विधौ स्वास्थ्यं भविष्यति न संशयः ।विकारो न त्रिलोकेऽस्मिन्भविष्यति सुखं सदा॥ १२.४२ ॥

evaM kR^ite vidhau svAsthyaM bhaviShyati na saMshayaH | vikAro na triloke.asminbhaviShyati sukhaM sadA

सूत उवाच ।इत्युक्तास्ते द्विजा देवाः प्रणिपत्य पितामहम् ।शिवं तं शरणं प्राप्ताः सर्वलोकसुखेप्सया॥ १२.४३ ॥

sUta uvAcha | ityuktAste dvijA devAH praNipatya pitAmaham | shivaM taM sharaNaM prAptAH sarvalokasukhepsayA

पूजितः परया भक्त्या प्रार्थितः शङ्करस्तदा ।सुप्रसन्नस्ततो भूत्वा तानुवाच महेश्वरः॥ १२.४४ ॥

pUjitaH parayA bhaktyA prArthitaH sha~NkarastadA | suprasannastato bhUtvA tAnuvAcha maheshvaraH

महेश्वर उवाच ।हे देवा ऋषयः सर्वे मद्वचः शृणुतादरात् ।योनिरूपेण मल्लिङ्गं धृतं चेत्स्यात्तदा सुखम्॥ १२.४५ ॥

maheshvara uvAcha | he devA R^iShayaH sarve madvachaH shR^iNutAdarAt | yonirUpeNa malli~NgaM dhR^itaM chetsyAttadA sukham

पार्वतीं च विना नान्या लिङ्गं धारयितुं क्षमा ।तया धृतं च मल्लिङ्गं द्रुतं शान्तिं गमिष्यति॥ १२.४६ ॥

pArvatIM cha vinA nAnyA li~NgaM dhArayituM kShamA | tayA dhR^itaM cha malli~NgaM drutaM shAntiM gamiShyati

सूत उवाच ।तच्छ्रुत्वा ऋषिभिर्देवैः सुप्रसन्नैर्मुनीश्वराः ।गृहीत्वा चैव ब्रह्माणं गिरिजा प्रार्थिता तदा॥ १२.४७ ॥

sUta uvAcha | tachChrutvA R^iShibhirdevaiH suprasannairmunIshvarAH | gR^ihItvA chaiva brahmANaM girijA prArthitA tadA

प्रसन्नां गिरिजां कृत्वा वृषभध्वजमेव च ।पूर्वोक्तं च विधिं कृत्वा स्थापितं लिङ्गमुत्तमम्॥ १२.४८ ॥

prasannAM girijAM kR^itvA vR^iShabhadhvajameva cha | pUrvoktaM cha vidhiM kR^itvA sthApitaM li~Ngamuttamam

मन्त्रोक्तेन विधानेन देवाश्च ऋषयस्तथा ।चक्रुः प्रसन्नां गिरिजां शिवं च धर्महेतवे॥ १२.४९ ॥

mantroktena vidhAnena devAshcha R^iShayastathA | chakruH prasannAM girijAM shivaM cha dharmahetave

समानर्चुर्विशेषेण सर्वे देवर्षयः शिवम् ।ब्रह्मा विष्णुः परे चैव त्रैलोक्यं सचराचरम्॥ १२.५० ॥

samAnarchurvisheSheNa sarve devarShayaH shivam | brahmA viShNuH pare chaiva trailokyaM sacharAcharam

सुप्रसन्नः शिवो जातः शिवा च जगदम्बिका ।धृतं तया च तल्लिङ्गं तेन रूपेण वै तदा॥ १२.५१ ॥

suprasannaH shivo jAtaH shivA cha jagadambikA | dhR^itaM tayA cha talli~NgaM tena rUpeNa vai tadA

लोकानां स्थापिते लिङ्गे कल्याणं चाभवत्तदा ।प्रसिद्धं चैव तल्लिङ्गं त्रिलोक्यामभवद् द्विजाः॥ १२.५२ ॥

lokAnAM sthApite li~Nge kalyANaM chAbhavattadA | prasiddhaM chaiva talli~NgaM trilokyAmabhavad dvijAH

हाटकेशमिति ख्यातं तच्छिवाशिवमित्यपि ।पूजनात्तस्य लोकानां सुखं भवति सर्वथा॥ १२.५३ ॥

hATakeshamiti khyAtaM tachChivAshivamityapi | pUjanAttasya lokAnAM sukhaM bhavati sarvathA

इह सर्वसमृद्धिः स्यान्नानासुखवहाधिका ।परत्र परमा मुक्तिर्नात्र कार्या विचारणा॥ १२.५४ ॥

iha sarvasamR^iddhiH syAnnAnAsukhavahAdhikA | paratra paramA muktirnAtra kAryA vichAraNA

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ १३.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ १३.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.१३. त्रयोदशोऽध्यायः ।बटुकोत्पत्तिवर्णनम् ।सूत उवाच ।यथाभवल्लिङ्गरूपः सम्पूज्यस्त्रिभवे शिवः ।तथोक्तं वा द्विजाः प्रीत्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ॥ १३.१ ॥

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.13\. trayodasho.adhyAyaH | baTukotpattivarNanam | sUta uvAcha | yathAbhavalli~NgarUpaH sampUjyastribhave shivaH | tathoktaM vA dvijAH prItyA kimanyachChrotumichChatha

ऋषय ऊचुः ।अन्धकेश्वरलिङ्गस्य महिमानं वद प्रभो ।तथान्यच्छिवलिङ्गानां प्रीत्या वक्तुमिहार्हसि॥ १३.२ ॥

R^iShaya UchuH | andhakeshvarali~Ngasya mahimAnaM vada prabho | tathAnyachChivali~NgAnAM prItyA vaktumihArhasi

सूत उवाच ।पुराब्धिगर्तमाश्रित्य वसन् दैत्योऽन्धकासुरः ।स्ववशं कारयामास त्रैलोक्यं सुरसूदनः॥ १३.३ ॥

sUta uvAcha | purAbdhigartamAshritya vasan daityo.andhakAsuraH | svavashaM kArayAmAsa trailokyaM surasUdanaH

तस्माद्गर्ताच्च निःसृत्य पीडयित्वा पुनः प्रजाः ।प्राविशच्च तदा दैत्यस्तं गर्तं सुपराक्रमः॥ १३.४ ॥

tasmAdgartAchcha niHsR^itya pIDayitvA punaH prajAH | prAvishachcha tadA daityastaM gartaM suparAkramaH

देवाश्च दुःखिताः सर्वे शिवं प्रार्थ्य पुनःपुनः ।सर्वं निवेदयामासुः स्वदुःखं च मुनीश्वराः॥ १३.५ ॥

devAshcha duHkhitAH sarve shivaM prArthya punaHpunaH | sarvaM nivedayAmAsuH svaduHkhaM cha munIshvarAH

सूत उवाच ।तदाकर्ण्य वचस्तेषां देवानां परमेश्वरः ।प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा दुष्टहन्ता सतां गतिः॥ १३.६ ॥

sUta uvAcha | tadAkarNya vachasteShAM devAnAM parameshvaraH | pratyuvAcha prasannAtmA duShTahantA satAM gatiH

शिव उवाच ।घातयिष्यामि तं दैत्यमन्धकं सुरसूदनम् ।सैन्यं च नीयतान्देवा ह्यायामि च गणैः सह॥ १३.७ ॥

shiva uvAcha | ghAtayiShyAmi taM daityamandhakaM surasUdanam | sainyaM cha nIyatAndevA hyAyAmi cha gaNaiH saha

तस्माद्गर्तादन्धके हि देवर्षिद्रुहि भीकरे ।निःसृते च तदा तस्मिन्देवा गर्तमुपाश्रिताः॥ १३.८ ॥

tasmAdgartAdandhake hi devarShidruhi bhIkare | niHsR^ite cha tadA tasmindevA gartamupAshritAH

दैत्याश्च देवताश्चैव युद्धं चक्रुः सुदारुणम् ।शिवानुग्रहतो देवाः प्रबलाश्चाभवँस्तदा॥ १३.९ ॥

daityAshcha devatAshchaiva yuddhaM chakruH sudAruNam | shivAnugrahato devAH prabalAshchAbhava.NstadA

देवैश्च पीडितः सोऽपि यावद्गर्तमुपागतः ।तावच्छूलेन सम्प्रोतः शिवेन परमात्मना॥ १३.१० ॥

devaishcha pIDitaH so.api yAvadgartamupAgataH | tAvachChUlena samprotaH shivena paramAtmanA

तत्रत्यश्च तदा शम्भुं ध्यात्वा सम्प्रार्थयत्तदा ।अन्तकाले च त्वां दृष्ट्वा तादृशो भवति क्षणात्॥ १३.११ ॥

tatratyashcha tadA shambhuM dhyAtvA samprArthayattadA | antakAle cha tvAM dR^iShTvA tAdR^isho bhavati kShaNAt

इत्येवं संस्तुतः सोऽपि प्रसन्नः शङ्करस्तदा ।उवाच वचनं तत्र वरं ब्रूहि ददामि ते॥ १३.१२ ॥

ityevaM saMstutaH so.api prasannaH sha~NkarastadA | uvAcha vachanaM tatra varaM brUhi dadAmi te

इत्येवं वचनं श्रुत्वा स दैत्यः पुनरब्रवीत् ।सुप्रणम्य शिवं स्तुत्वा सत्त्वभावमुपाश्रितः॥ १३.१३ ॥

ityevaM vachanaM shrutvA sa daityaH punarabravIt | supraNamya shivaM stutvA sattvabhAvamupAshritaH

अन्धक उवाच ।यदि प्रसन्नो देवेश स्वभक्तिं देहि मे शुभाम् ।कृपां कृत्वा विशेषेण संस्थितो भव चेह वै॥ १३.१४ ॥

andhaka uvAcha | yadi prasanno devesha svabhaktiM dehi me shubhAm | kR^ipAM kR^itvA visheSheNa saMsthito bhava cheha vai

सूत उवाच ।इत्युक्तस्तेन दैत्यं तं तद्गर्ते चाक्षिपद्धरः ।स्वयं तत्र स्थितो लिङ्गरूपोऽसौ लोककाम्यया॥ १३.१५ ॥

sUta uvAcha | ityuktastena daityaM taM tadgarte chAkShipaddharaH | svayaM tatra sthito li~NgarUpo.asau lokakAmyayA

अन्धकेशं च तल्लिङ्गं नित्यं यः पूजयेन्नरः ।षण्मासाज्जायते तस्य वाञ्छासिद्धिर्न संशयः॥ १३.१६ ॥

andhakeshaM cha talli~NgaM nityaM yaH pUjayennaraH | ShaNmAsAjjAyate tasya vA~nChAsiddhirna saMshayaH

वृत्त्यर्थं पूजयेल्लिङ्गं लोकस्य हितकारकम् ।षण्मासं यो द्विजश्चैव स वै देवलकः स्मृतः॥ १३.१७ ॥

vR^ittyarthaM pUjayelli~NgaM lokasya hitakArakam | ShaNmAsaM yo dvijashchaiva sa vai devalakaH smR^itaH

यथा देवलकश्चैव स भवेदिह वै तदा ।देवलकश्च यः प्रोक्तो नाधिकारो द्विजस्य हि॥ १३.१८ ॥

yathA devalakashchaiva sa bhavediha vai tadA | devalakashcha yaH prokto nAdhikAro dvijasya hi

॥ ऋषय ऊचुः ॥ देवलकश्च कः प्रोक्तः किं कार्यं तस्य विद्यते ।तत्त्वं वद महाप्राज्ञ लोकानां हितहेतवे॥ १३.१९ ॥

|| R^iShaya UchuH || devalakashcha kaH proktaH kiM kAryaM tasya vidyate | tattvaM vada mahAprAj~na lokAnAM hitahetave

सूत उवाच ।दधीचिर्नाम विप्रो यो धर्मिष्ठो वेदपारगः ।शिवभक्तिरतो नित्यं शिवशास्त्रपरायणः॥ १३.२० ॥

sUta uvAcha | dadhIchirnAma vipro yo dharmiShTho vedapAragaH | shivabhaktirato nityaM shivashAstraparAyaNaH

तस्य पुत्रस्तथा ह्यासीत्स्मृतो नाम्ना सुदर्शनः ।तस्य भार्या दुकूला च नाम्ना दुष्टकुलोद्भवा॥ १३.२१ ॥

tasya putrastathA hyAsItsmR^ito nAmnA sudarshanaH | tasya bhAryA dukUlA cha nAmnA duShTakulodbhavA

तद्वशे स च भर्तासीत्तस्य पुत्रचतुष्टयम् ।सोऽपि नित्यं शिवस्यैव पूजां च स्म करोत्यसौ॥ १३.२२ ॥

tadvashe sa cha bhartAsIttasya putrachatuShTayam | so.api nityaM shivasyaiva pUjAM cha sma karotyasau

दधीचेस्तु तदा ह्यासीद् ग्रामान्तरनिवेशनम् ।ज्ञातिसंयोगतश्चैव ज्ञातिभिर्न स मोचितः॥ १३.२३ ॥

dadhIchestu tadA hyAsId grAmAntaraniveshanam | j~nAtisaMyogatashchaiva j~nAtibhirna sa mochitaH

कथयित्वा च पुत्रं स शिवभक्तिरतो भव ।इत्युक्त्वा स गतो मुक्तो दधीचिः शैवसत्तमः॥ १३.२४ ॥

kathayitvA cha putraM sa shivabhaktirato bhava | ityuktvA sa gato mukto dadhIchiH shaivasattamaH

सुदर्शनस्तत्पुत्रोऽपि शिवपूजां चकार ह ।एवं चिरतरः कालो व्यतीयाय मुनीश्वराः॥ १३.२५ ॥

sudarshanastatputro.api shivapUjAM chakAra ha | evaM chirataraH kAlo vyatIyAya munIshvarAH

एवं च शिवरात्रिश्च समायाता कदाचन ।तस्यां चोपोषिताः सर्वे स्वयं संयोगतस्तदा॥ १३.२६ ॥

evaM cha shivarAtrishcha samAyAtA kadAchana | tasyAM chopoShitAH sarve svayaM saMyogatastadA

पूजां कृत्वा गतः सोऽपि सुदर्शन इति स्मृतः ।स्त्रीसङ्गं शिवरात्रौ तु कृत्वा पुनरिहागतः॥ १३.२७ ॥

pUjAM kR^itvA gataH so.api sudarshana iti smR^itaH | strIsa~NgaM shivarAtrau tu kR^itvA punarihAgataH

न स्नानं तेन च कृतं तद्रात्र्यां शिवपूजनम् ।तेन तत्कर्मपाकेन क्रुद्धः प्रोवाच शङ्करः॥ १३.२८ ॥

na snAnaM tena cha kR^itaM tadrAtryAM shivapUjanam | tena tatkarmapAkena kruddhaH provAcha sha~NkaraH

महेश्वर उवाच ।शिवरात्र्यां त्वया दुष्ट सेवनं च स्त्रियाः कृतम् ।अस्नातेन मदीया च कृता पूजाविवेकिना॥ १३.२९ ॥

maheshvara uvAcha | shivarAtryAM tvayA duShTa sevanaM cha striyAH kR^itam | asnAtena madIyA cha kR^itA pUjAvivekinA

ज्ञात्वा चैवं कृतं यस्मात्तस्मात्त्वं जडतां व्रज ।ममास्पृश्यो भव त्वं च दूरतो दर्शनं कुरु॥ १३.३० ॥

j~nAtvA chaivaM kR^itaM yasmAttasmAttvaM jaDatAM vraja | mamAspR^ishyo bhava tvaM cha dUrato darshanaM kuru

सूत उवाच ।इति शप्तो महेशेन दाधीचिः स सुदर्शनः ।जडत्वं प्राप्तवान्सद्यः शिवमायाविमोहितः॥ १३.३१ ॥

sUta uvAcha | iti shapto maheshena dAdhIchiH sa sudarshanaH | jaDatvaM prAptavAnsadyaH shivamAyAvimohitaH

एतस्मिन्समये विप्रा दधीचिः शैवसत्तमः ।ग्रामान्तरात्समायातो वृत्तान्तं श्रुतवाँश्च सः॥ १३.३२ ॥

etasminsamaye viprA dadhIchiH shaivasattamaH | grAmAntarAtsamAyAto vR^ittAntaM shrutavA.Nshcha saH

शिवेन भर्त्सितः सोऽपि दुःखितोऽभूदतीव हि ।रुरोद हा हतोऽस्मीति दुःखेन सुतकर्मणा॥ १३.३३ ॥

shivena bhartsitaH so.api duHkhito.abhUdatIva hi | ruroda hA hato.asmIti duHkhena sutakarmaNA

पुनःपुनरुवाचेति स दधीचिः सतां मतः ।अनेनेदं कुपुत्रेण हतं मे कुलमुत्तमम्॥ १३.३४ ॥

punaHpunaruvAcheti sa dadhIchiH satAM mataH | anenedaM kuputreNa hataM me kulamuttamam

स पुत्रोऽपि हतो भार्यां पुंश्चलीमुक्तवान्द्रुतम् ।पश्चात्तापमनुप्राप्य स्वपित्रा परिभर्त्सितः॥ १३.३५ ॥

sa putro.api hato bhAryAM puMshchalImuktavAndrutam | pashchAttApamanuprApya svapitrA paribhartsitaH

तत्पित्रा गिरिजा तत्र पूजिता विधिभिर्वरैः ।सुयत्नतो महाभक्त्या स्वपुत्रसुखहेतवे॥ १३.३६ ॥

tatpitrA girijA tatra pUjitA vidhibhirvaraiH | suyatnato mahAbhaktyA svaputrasukhahetave

सुदर्शनोऽपि गिरिजां पूजयामास च स्वयम् ।चण्डीपूजनमार्गेण महाभक्त्या शुभैः स्तवैः॥ १३.३७ ॥

sudarshano.api girijAM pUjayAmAsa cha svayam | chaNDIpUjanamArgeNa mahAbhaktyA shubhaiH stavaiH

एवं तौ पितृपुत्रौ हि नानोपायैः सुभक्तितः ।प्रसन्नां चक्रतुर्देवीं गिरिजां भक्तवत्सलाम्॥ १३.३८ ॥

evaM tau pitR^iputrau hi nAnopAyaiH subhaktitaH | prasannAM chakraturdevIM girijAM bhaktavatsalAm

तयोः सेवाप्रभावेण प्रसन्ना चण्डिका तदा ।सुदर्शनं च पुत्रत्वे चकार गिरिजा मुने॥ १३.३९ ॥

tayoH sevAprabhAveNa prasannA chaNDikA tadA | sudarshanaM cha putratve chakAra girijA mune

शिवं प्रसादयामास पुत्रार्थे चण्डिका स्वयम् ।क्रुद्धाक्रुद्धा पुनश्चण्डी तत्पुत्रस्य प्रसन्नधीः॥ १३.४० ॥

shivaM prasAdayAmAsa putrArthe chaNDikA svayam | kruddhAkruddhA punashchaNDI tatputrasya prasannadhIH

अथाज्ञाय प्रसन्नं तं महेशं वृषभध्वजम् ॥ नमस्कृत्य स्वयं तस्य ह्युत्सङ्गे तं न्यवेशयत्॥ १३.४१ ॥

athAj~nAya prasannaM taM maheshaM vR^iShabhadhvajam || namaskR^itya svayaM tasya hyutsa~Nge taM nyaveshayat

घृतस्नानं तश्चक्रे पुत्रस्य गिरिजा स्वयम् ।त्रिरावृत्तोपवीतं च ग्रन्थिनैकेन संयुतम्॥ १३.४२ ॥

ghR^itasnAnaM tashchakre putrasya girijA svayam | trirAvR^ittopavItaM cha granthinaikena saMyutam

सुदर्शनाय पुत्राय ददौ प्रीत्या तदाम्बिका ।उद्दिश्य शिवगायत्रीं षोडशाक्षरसंयुताम्॥ १३.४३ ॥

sudarshanAya putrAya dadau prItyA tadAmbikA | uddishya shivagAyatrIM ShoDashAkSharasaMyutAm

तदों नमः शिवायेति श्रीशब्दपूर्वकाय च ।वारान्षोडश सङ्कल्पपूजां कुर्यादयं बटुः॥ १३.४४ ॥

tadoM namaH shivAyeti shrIshabdapUrvakAya cha | vArAnShoDasha sa~NkalpapUjAM kuryAdayaM baTuH

आस्नानादिप्रणामान्तं पूजयन्वृषभध्वजम् ।मन्त्रवादित्रपूजाभिः सर्षीणां सन्निधौ तथा॥ १३.४५ ॥

AsnAnAdipraNAmAntaM pUjayanvR^iShabhadhvajam | mantravAditrapUjAbhiH sarShINAM sannidhau tathA

नाममन्त्राननेकांश्च पाठयामास वै तदा ।उवाच सुप्रसन्नात्मा चण्डिका च शिवस्तथा॥ १३.४६ ॥

nAmamantrAnanekAMshcha pAThayAmAsa vai tadA | uvAcha suprasannAtmA chaNDikA cha shivastathA

मदर्पितं च यत्किञ्चिद्धनधान्यादिकं तथा ।तत्सर्वं च त्वया ग्राह्यं न दोषाय भविष्यति॥ १३.४७ ॥

madarpitaM cha yatki~nchiddhanadhAnyAdikaM tathA | tatsarvaM cha tvayA grAhyaM na doShAya bhaviShyati

मम कृत्ये भवान्मुख्यो देवीकृत्ये विशेषतः ।घृततैलादिकं सर्वं त्वया ग्राह्यं मदर्पितम्॥ १३.४८ ॥

mama kR^itye bhavAnmukhyo devIkR^itye visheShataH | ghR^itatailAdikaM sarvaM tvayA grAhyaM madarpitam

प्राजापत्यं भवेद्यर्हिं तर्ह्येको हि भवान्भवेत् ।तदा पूजा च सम्पूर्णान्यथा सर्वा च निष्फला॥ १३.४९ ॥

prAjApatyaM bhavedyarhiM tarhyeko hi bhavAnbhavet | tadA pUjA cha sampUrNAnyathA sarvA cha niShphalA

तिलकं वर्तुलं कार्यं स्नानं कार्यं सदा त्वया ।शिवसन्ध्या च कर्तव्या गायत्री च तदीयका॥ १३.५० ॥

tilakaM vartulaM kAryaM snAnaM kAryaM sadA tvayA | shivasandhyA cha kartavyA gAyatrI cha tadIyakA

मत्सेवां प्रथमं कृत्वा कार्यमन्यत्कुलोचितम् ।एवं कृतेऽखिले भद्रं दोषाः क्षान्ता मया तव॥ १३.५१ ॥

matsevAM prathamaM kR^itvA kAryamanyatkulochitam | evaM kR^ite.akhile bhadraM doShAH kShAntA mayA tava

सूत उवाच ।इत्युक्त्वा तस्य पुत्राश्च चत्वारो बटुकास्तदा ।अभिषिक्ताश्चतुर्दिक्षु शिवेन परमात्मना॥ १३.५२ ॥

sUta uvAcha | ityuktvA tasya putrAshcha chatvAro baTukAstadA | abhiShiktAshchaturdikShu shivena paramAtmanA

चण्डी चैवात्मनिकटे पुत्रं स्थाप्य सुदर्शनम् ।तत्पुत्रान्प्रेरयामास वरान्दत्त्वा ह्यनेकशः॥ १३.५३ ॥

chaNDI chaivAtmanikaTe putraM sthApya sudarshanam | tatputrAnprerayAmAsa varAndattvA hyanekashaH

देव्युवाच ।उभयोर्व्यूहयोर्मध्ये बटुको यो भवेन्मम ।तस्य स्याद्विजयो नित्यं नात्र कार्या विचारणा॥ १३.५४ ॥

devyuvAcha | ubhayorvyUhayormadhye baTuko yo bhavenmama | tasya syAdvijayo nityaM nAtra kAryA vichAraNA

भवांश्च पूजितो येन तेनैवाहं प्रपूजिता ।कर्तव्यं हि भवद्भिश्च स्वीयं कर्म सदा सुत॥ १३.५५ ॥

bhavAMshcha pUjito yena tenaivAhaM prapUjitA | kartavyaM hi bhavadbhishcha svIyaM karma sadA suta

सूत उवाच ।एवं तस्मै वरा दत्ताः सपुत्राय महात्मने ।सुदर्शनाय कृपया शिवाभ्यां जगतां कृते॥ १३.५६ ॥

sUta uvAcha | evaM tasmai varA dattAH saputrAya mahAtmane | sudarshanAya kR^ipayA shivAbhyAM jagatAM kR^ite

शिवाभ्यां स्थापिता यस्मात्तस्मात्ते बटुकाः स्मृताः ।तपोभ्रष्टा यतो जाताः स्मृतास्तस्मात्तपोऽधमाः॥ १३.५७ ॥

shivAbhyAM sthApitA yasmAttasmAtte baTukAH smR^itAH | tapobhraShTA yato jAtAH smR^itAstasmAttapo.adhamAH

शिवयोः कृपया सर्वे विस्तारं बहुधा गताः ।तेषां च प्रथमा पूजा महापूजा महात्मनः॥ १३.५८ ॥

shivayoH kR^ipayA sarve vistAraM bahudhA gatAH | teShAM cha prathamA pUjA mahApUjA mahAtmanaH

तेन यावत्कृता नैव पूजा वै शङ्करस्य च ।तावत्पूजा न कर्त्तव्या कृता चेन्न शुभापि सा॥ १३.५९ ॥

tena yAvatkR^itA naiva pUjA vai sha~Nkarasya cha | tAvatpUjA na karttavyA kR^itA chenna shubhApi sA

शुभं वाप्यशुभं वापि बटुकं न परित्यजेत् ।प्राजापत्ये च भोज्ये वै बटुरेको विशिष्यते॥ १३.६० ॥

shubhaM vApyashubhaM vApi baTukaM na parityajet | prAjApatye cha bhojye vai baTureko vishiShyate

शिवयोश्च तथा कार्ये विशेषोऽत्र प्रदृश्यते ।तदेव शृणु सुप्राज्ञ यथाहं वच्मि तेऽनघ॥ १३.६१ ॥

shivayoshcha tathA kArye visheSho.atra pradR^ishyate | tadeva shR^iNu suprAj~na yathAhaM vachmi te.anagha

तस्यैव नगरे राज्ञो भद्रस्य नित्यभोजने ।प्राजापत्यस्य नियमे ह्यन्धकेशसमीपतः॥ १३.६२ ॥

tasyaiva nagare rAj~no bhadrasya nityabhojane | prAjApatyasya niyame hyandhakeshasamIpataH

यज्जातमद्भुतं वृत्तं शिवानुग्रहकारणात् ।श्रूयतां तच्च सुप्रीत्या कथयामि यथाश्रुतम्॥ १३.६३ ॥

yajjAtamadbhutaM vR^ittaM shivAnugrahakAraNAt | shrUyatAM tachcha suprItyA kathayAmi yathAshrutam

ध्वज एकश्च तद्राज्ञे दत्तस्तुष्टेन शम्भुना ।प्रोक्तश्च कृपया राजा देवदेवेन तेन सः॥ १३.६४ ॥

dhvaja ekashcha tadrAj~ne dattastuShTena shambhunA | proktashcha kR^ipayA rAjA devadevena tena saH

प्रातश्च बध्यतां राजन्ध्वजो रात्रौ पतिष्यति ।मम त्वेवं च सम्पूर्णे प्राजापत्ये तथा पुनः॥ १३.६५ ॥

prAtashcha badhyatAM rAjandhvajo rAtrau patiShyati | mama tvevaM cha sampUrNe prAjApatye tathA punaH

अन्यथायं ध्वजो मे हि रात्रावपि स्थिरो भवेत् ।इत्युक्त्वान्तर्हितः शम्भू राज्ञे तुष्टः कृपानिधिः॥ १३.६६ ॥

anyathAyaM dhvajo me hi rAtrAvapi sthiro bhavet | ityuktvAntarhitaH shambhU rAj~ne tuShTaH kR^ipAnidhiH

तथेति नियमश्चासीत्तस्य राज्ञो महामुने ।प्राजापत्यं कृतं नित्यं शिवपूजाविधानतः॥ १३.६७ ॥

tatheti niyamashchAsIttasya rAj~no mahAmune | prAjApatyaM kR^itaM nityaM shivapUjAvidhAnataH

स्वयं प्रातर्विवर्धेत ध्वजः सायं पतेदिति ।यदि कार्यं च सम्पूर्णं जातं चैव भवेदिह॥ १३.६८ ॥

svayaM prAtarvivardheta dhvajaH sAyaM patediti | yadi kAryaM cha sampUrNaM jAtaM chaiva bhavediha

एकस्मिन्समये चात्र बटोः कार्यं पुरा ह्यभूत् ।ध्वजः स पतितो वै हि ब्रह्मभोजं विनापि हि॥ १३.६९ ॥

ekasminsamaye chAtra baToH kAryaM purA hyabhUt | dhvajaH sa patito vai hi brahmabhojaM vinApi hi

दृष्ट्वा तच्च तदा तत्र पृष्टा राज्ञा च पण्डिताः ।भुञ्जते ब्राह्मणा ह्यत्र नोत्थितो वै ध्वजस्त्विति॥ १३.७० ॥

dR^iShTvA tachcha tadA tatra pR^iShTA rAj~nA cha paNDitAH | bhu~njate brAhmaNA hyatra notthito vai dhvajastviti

कथं च पतितः सोऽत्र ब्राह्मणा ब्रूत सत्यतः ।ते पृष्टाश्च तदा प्रोचुर्ब्राह्मणाः पण्डितोत्तमाः॥ १३.७१ ॥

kathaM cha patitaH so.atra brAhmaNA brUta satyataH | te pR^iShTAshcha tadA prochurbrAhmaNAH paNDitottamAH

ब्रह्मभोजे महाराज बटुको भोजितः पुरा ।चण्डीपुत्रः शिवस्तुष्टस्तस्माच्च पतितो ध्वजः॥ १३.७२ ॥

brahmabhoje mahArAja baTuko bhojitaH purA | chaNDIputraH shivastuShTastasmAchcha patito dhvajaH

तच्छ्रुत्वा नृपतिः सोऽथ जनाश्चान्येऽपि सर्वशः ।अभवन्विस्मितास्तत्र प्रशंसां चक्रिरे ततः॥ १३.७३ ॥

tachChrutvA nR^ipatiH so.atha janAshchAnye.api sarvashaH | abhavanvismitAstatra prashaMsAM chakrire tataH

एवं च महिमा तेषां वर्धितः शङ्करेण हि ।तस्माच्च बटुकाः श्रेष्ठाः पुराविद्भिः प्रकीर्तिताः॥ १३.७४ ॥

evaM cha mahimA teShAM vardhitaH sha~NkareNa hi | tasmAchcha baTukAH shreShThAH purAvidbhiH prakIrtitAH

शिवपूजा तु तैः पूर्वमुत्तार्या नान्यथा पुनः ।अन्येषां नाधिकारोऽस्ति शिवस्य वचनादिह॥ १३.७५ ॥

shivapUjA tu taiH pUrvamuttAryA nAnyathA punaH | anyeShAM nAdhikAro.asti shivasya vachanAdiha

उत्तारणं च कार्यं वै पूजा पूर्णा भवत्विति ।एतावदेव तेषां तु कार्यं नान्यत्तथैव च॥ १३.७६ ॥

uttAraNaM cha kAryaM vai pUjA pUrNA bhavatviti | etAvadeva teShAM tu kAryaM nAnyattathaiva cha

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्टं च मुनीश्वराः ।यच्छ्रुत्वा शिवपूजायाः फलं प्राप्नोति वै नरः॥ १३.७७ ॥

etatsarvaM samAkhyAtaM yatpR^iShTaM cha munIshvarAH | yachChrutvA shivapUjAyAH phalaM prApnoti vai naraH