Shiva Purana· Śiva Mahāpurāṇa
8
अध्याय 8 / 11

Kotirudra Samhita

2272 श्लोकभाग 6/9 · श्लोक 31.0–34.35WhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ196 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८

श्लोक 31.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

If I do not come again, let me have the sin of these activities viz:—in having sexual intercourse at dusk, in taking food on Sivaratri day, in perjury, in misap¬ propriation of Trust funds, in neglecting Sandhya prayers, in not uttering Siva's name with the mouth, in not helping despite the ability, in breaking cocoanut on Parvan days, in taking forbidden food, in taking food before worshipping Siva or without applying Bhasma.

अध्याय ८

श्लोक 31.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

If I do not come again, let me have the sin of these activities viz:—in having sexual intercourse at dusk, in taking food on Sivaratri day, in perjury, in misap¬ propriation of Trust funds, in neglecting Sandhya prayers, in not uttering Siva's name with the mouth, in not helping despite the ability, in breaking cocoanut on Parvan days, in taking forbidden food, in taking food before worshipping Siva or without applying Bhasma.

अध्याय ८

श्लोक 31.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.३१. एकत्रिंशोऽध्यायः ।रामेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् ।सूत उवाच ।अतः परं प्रवक्ष्यामि लिङ्गं रामेश्वराभिधम् ।उत्पन्नं च यथा पूर्वमृषयः शृणुतादरात्

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.31\. ekatriMsho.adhyAyaH | rAmeshvaramAhAtmyavarNanam | sUta uvAcha | ataH paraM pravakShyAmi li~NgaM rAmeshvarAbhidham | utpannaM cha yathA pUrvamR^iShayaH shR^iNutAdarAt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On hearing these words the hunter said "Gk) and return quickly." Thus permitted by the hunter, the hunter drank water and went away.

अध्याय ८

श्लोक 31.2

पुरा विष्णुः पृथिव्यां चावततार सतां प्रियः

purA viShNuH pR^ithivyAM chAvatatAra satAM priyaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The deer are blessed. Though devoid of know¬ ledge, they are ready to help others by offering their own bodies.

अध्याय ८

श्लोक 31.3

तत्र सीता हृता विप्रा रावणेनोरुमायिना ।प्रापिता स्वगृहं सा हि लङ्कायां जनकात्मजा

tatra sItA hR^itA viprA rAvaNenorumAyinA | prApitA svagR^ihaM sA hi la~NkAyAM janakAtmajA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

He will make alliance with you. Go-operating with my devotee your mind indulged in rendering service to me, you will attain salvation rare to others.

अध्याय ८

श्लोक 31.4

अन्वेषणपरस्तस्याः किष्किन्धाख्यां पुरीमगात् ।सुग्रीवहितकृद्भूत्वा वालिनं सञ्जघान ह

anveShaNaparastasyAH kiShkindhAkhyAM purImagAt | sugrIvahitakR^idbhUtvA vAlinaM sa~njaghAna ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Brahma and others are dependent on the attributes. Siva is beyond the attributes. He is free from aberrations. He is the great Brahman, the fourth deity, greater than Prakrti.

अध्याय ८

श्लोक 31.5

तत्र स्थित्वा कियत्कालं तदन्वेषणतत्परः ।सुग्रीवाद्यैर्लक्ष्मणेन विचारं कृतवान्स वै

tatra sthitvA kiyatkAlaM tadanveShaNatatparaH | sugrIvAdyairlakShmaNena vichAraM kR^itavAnsa vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O brahmins, devotion and knowledge®* are essentially non-different from each other as explained by Siva. Hence, they should not be differentiated. Happiness befalls him who observes them always.

अध्याय ८

श्लोक 31.6

कपीन् सम्प्रेषयामास चतुर्दिक्षु नृपात्मजः ।हनुमत्प्रमुखान् रामस्तदन्वेषणहेतवे

kapIn sampreShayAmAsa chaturdikShu nR^ipAtmajaH | hanumatpramukhAn rAmastadanveShaNahetave

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Hence, O great sages, devotion to lord Siva shall be practised. There is no doubt in this that everything is realisable solely through devotion.

अध्याय ८

श्लोक 31.7

अथ ज्ञात्वा गतां लङ्कां सीतां कपिवराननात् ।सीताचूडामणिं प्राप्य मुमुदे सोऽति राघवः

atha j~nAtvA gatAM la~NkAM sItAM kapivarAnanAt | sItAchUDAmaNiM prApya mumude so.ati rAghavaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Thus, what has been asked by you has been explained. There is no doubt in this that on hearing this, one is rid of his sin completely.

अध्याय ८

श्लोक 31.8

सकपीशस्तदा रामो लक्ष्मणेन युतो द्विजाः ।सुग्रीवप्रमुखैः पुण्यैर्वानरैर्बलवत्तरैः

sakapIshastadA rAmo lakShmaNena yuto dvijAH | sugrIvapramukhaiH puNyairvAnarairbalavattaraiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Devotion and realization are separate (41.17) but not con* tradictory terms. The two paths leading to the goal of liberation are complementary, running parallel to each other.

अध्याय ८

श्लोक 31.9

पद्मैरष्टादशाख्यैश्च ययौ तीरं पयोनिधेः ।दक्षिणे सागरे यो वै दृश्यते लवणाकरः

padmairaShTAdashAkhyaishcha yayau tIraM payonidheH | dakShiNe sAgare yo vai dR^ishyate lavaNAkaraH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Masters of the Vedas and Vedanta know that which originates from the Nirguna great soul as tlfe one termed Siva.

अध्याय ८

श्लोक 31.10

तत्रागत्य स्वयं रामो वेलायां संस्थितो हि सः ।वानरैः सेव्यमानस्तु लक्ष्मणेन शिवप्रियः

tatrAgatya svayaM rAmo velAyAM saMsthito hi saH | vAnaraiH sevyamAnastu lakShmaNena shivapriyaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

All these animals who had promised in good faith, met at the hermitage. Hearing the news of one another in its entirety they decided that they should go because they were bound by the promise. They consoled the fawns and became eager to go back.

अध्याय ८

श्लोक 31.11

हा जानकि कुतो याता कदा चेयं मिलिष्यति ।अगाधः सागरश्चैवातार्या सेना च वानरी

hA jAnaki kuto yAtA kadA cheyaM miliShyati | agAdhaH sAgarashchaivAtAryA senA cha vAnarI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The senior hind spoke to its mate "O stag, without you, how can the young fawns stay here? O lord, it was I who promised at the outset. So I shall go. Both of you stay here."

अध्याय ८

श्लोक 31.12

राक्षसो गिरिधर्ता च महाबलपराक्रमः ।लङ्काख्यो दुर्गमो दुर्ग इन्द्रजित्तनयोऽस्य वै

rAkShaso giridhartA cha mahAbalaparAkramaH | la~NkAkhyo durgamo durga indrajittanayo.asya vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On hearing those words the junior hind spoke "1 am your servant. Hence I go. You shall stay here."

अध्याय ८

श्लोक 31.13

इत्येवं स विचार्यैव तटे स्थित्वा सलक्ष्मणः ।आश्वासितो वनौकोभिरङ्गदादिपुरः सरैः

ityevaM sa vichAryaiva taTe sthitvA salakShmaNaH | AshvAsito vanaukobhira~NgadAdipuraH saraiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On hearing it, the stag said—"I am going there. Both of you stay here. Infants are guarded and looked after by their mothers."

अध्याय ८

श्लोक 31.14

एतस्मिन्नन्तरे तत्र राघवः शैवसत्तमः ।उवाच भ्रातरं प्रीत्या जलार्थी लक्ष्मणाभिधम्

etasminnantare tatra rAghavaH shaivasattamaH | uvAcha bhrAtaraM prItyA jalArthI lakShmaNAbhidham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of their husband the two hinds did not consider it righteous. They lovingly told their husband, "Fie upon that life in widowhood."

अध्याय ८

श्लोक 31.15

श्रीराम उवाच ।भ्रातर्लक्ष्मण वीरेशाहं जलार्थी पिपासितः ।तदानय द्रुतं पाथो वानरैः कैश्चिदेव हि

shrIrAma uvAcha | bhrAtarlakShmaNa vIreshAhaM jalArthI pipAsitaH | tadAnaya drutaM pAtho vAnaraiH kaishchideva hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Then all of them consoled their fawns and en¬ trusted them to the care of their neighbours. They went to the place where the hunter was waiting-

अध्याय ८

श्लोक 31.16

सूत उवाच ।तच्छ्रुत्वा वानरास्तत्र ह्यधावन्त दिशो दश ।नीत्वा जलं च ते प्रोचुः प्रणिपत्य पुरः स्थिताः

sUta uvAcha | tachChrutvA vAnarAstatra hyadhAvanta disho dasha | nItvA jalaM cha te prochuH praNipatya puraH sthitAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The fawns too seeing all these followed them thinking. ''Let what befalls them happen to us as well."

अध्याय ८

श्लोक 31.17

वानरा ऊचुः ।जलं च गृह्यतां स्वामिन्नानीतं तत्त्वदाज्ञया ।महोत्तमं च सुस्वादु शीतलं प्राणतर्पणम्

vAnarA UchuH | jalaM cha gR^ihyatAM svAminnAnItaM tattvadAj~nayA | mahottamaM cha susvAdu shItalaM prANatarpaNam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On seeing them, the delighted hunter fitted the

अध्याय ८

श्लोक 31.18

सूत उवाच ।सुप्रसन्नतरो भूत्वा कृपादृष्ट्या विलोक्य तान् ।तच्छ्रुत्वा रामचन्द्रोऽसौ स्वयं जग्राह तज्जलम्

sUta uvAcha | suprasannataro bhUtvA kR^ipAdR^iShTyA vilokya tAn | tachChrutvA rAmachandro.asau svayaM jagrAha tajjalam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Tbanks to that, the worship of the fourth part of the night too became auspiciously performed. Thereafter his sins were reduced to ashes in a trice.

अध्याय ८

श्लोक 31.19

स शैवस्तज्जलं नीत्वा पातुमारब्धवान्यदा ।तदा च स्मरणं जातमित्थमस्य शिवेच्छया

sa shaivastajjalaM nItvA pAtumArabdhavAnyadA | tadA cha smaraNaM jAtamitthamasya shivechChayA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The senior hind, the junior hind and the stag said—**0 excellent hunter, make our body purposeful. Be merciful to us.**

अध्याय ८

श्लोक 31.20

न कृतं दर्शनं शम्भोर्गृह्यते च जलं कथम् ।स्वस्वामिनः परेशस्य सर्वानन्दप्रदस्य वै

na kR^itaM darshanaM shambhorgR^ihyate cha jalaM katham | svasvAminaH pareshasya sarvAnandapradasya vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

What have I achieved despite being born as a human being? I have nourished my body by torturing others.

अध्याय ८

श्लोक 31.21

इत्युक्त्वा च जलं मुक्तं तदा रघुवरेण च ।पश्चाच्च पार्थिवीं पूजां चकार रघुनन्दनः

ityuktvA cha jalaM muktaM tadA raghuvareNa cha | pashchAchcha pArthivIM pUjAM chakAra raghunandanaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

I reared my family by committing many sins every day. Alas! what will be my fate after committing all these sins?

अध्याय ८

श्लोक 31.22

आवाहनादिकांश्चैव ह्युपचारान्प्रकल्प्य वै ।विधिवत्षोडशं प्रीत्या देवमानर्च शङ्करम्

AvAhanAdikAMshchaiva hyupachArAnprakalpya vai | vidhivatShoDashaM prItyA devamAnarcha sha~Nkaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Sins have been committed by me ever since my birth. What goal shall I attain? "Fie, Fic upon my life!**

अध्याय ८

श्लोक 31.23

प्रणिपातैः स्तवैर्दिव्यैः शिवं सन्तोष्य यत्नतः ।प्रार्थयामास सद्भक्त्या स रामः शङ्करं मुदा

praNipAtaiH stavairdivyaiH shivaM santoShya yatnataH | prArthayAmAsa sadbhaktyA sa rAmaH sha~NkaraM mudA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Acquiring perfect knowledge thus, he withdrew the arrow and explained—'*0 excellent deer! you are all blessed. You can safely go back.**

अध्याय ८

श्लोक 31.24

श्रीराम उवाच ।स्वामिन् शम्भो महादेव सर्वदा भक्तवत्सल ।पाहि मां शरणापन्नं त्वद्भक्तं दीनमानसम्

shrIrAma uvAcha | svAmin shambho mahAdeva sarvadA bhaktavatsala | pAhi mAM sharaNApannaM tvadbhaktaM dInamAnasam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

When he said this, Siva became delighted. He revealed his form that is worshipped and honoured by the good.

अध्याय ८

श्लोक 31.25

एतज्जलमगाधं च वारिधेर्भवतारण ।रावणाख्यो महावीरो राक्षसो बलवत्तरः

etajjalamagAdhaM cha vAridherbhavatAraNa | rAvaNAkhyo mahAvIro rAkShaso balavattaraH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Touching him mercifully Siva spoke lovingly to the hunter, hunter, I am delighted at this Vrata. Ask for the boon you wish to have.**

अध्याय ८

श्लोक 31.26

वानराणां बलं ह्येतच्चञ्चलं युद्धसाधनम् ।मम कार्यं कथं सिद्धं भविष्यति प्रियाप्तये

vAnarANAM balaM hyetachcha~nchalaM yuddhasAdhanam | mama kAryaM kathaM siddhaM bhaviShyati priyAptaye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On seeing 8iva*s form, the hunter became liberated in a trice. He fell at l§iva*s feet saying, 'Everything has been attained by me now.**

अध्याय ८

श्लोक 31.27

तस्मिन्देव त्वया कार्यं साहाय्यं मम सुव्रत ।साहाय्यं ते विना नाथ मम कार्यं हि दुर्लभम्

tasmindeva tvayA kAryaM sAhAyyaM mama suvrata | sAhAyyaM te vinA nAtha mama kAryaM hi durlabham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

iva, delighted in his mind, gave him the name Guha. Glancing at him mercifully he gave him a divine boon.

अध्याय ८

श्लोक 31.28

त्वदीयो रावणोऽपीह दुर्जयः सर्वथाखिलैः ।त्वद्दत्तवरदृप्तश्च महावीरस्त्रिलोकजित्

tvadIyo rAvaNo.apIha durjayaH sarvathAkhilaiH | tvaddattavaradR^iptashcha mahAvIrastrilokajit

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O hunter, listen. Have your capital at Srhgavera- pura®* and enjoy divine pleasures at your will. •

अध्याय ८

श्लोक 31.29

अप्यहं तव दासोऽस्मि त्वदधीनश्च सर्वथा ।विचार्येति त्वया कार्यः पक्षपातः सदाशिव

apyahaM tava dAso.asmi tvadadhInashcha sarvathA | vichAryeti tvayA kAryaH pakShapAtaH sadAshiva

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Your race will flourish without any calamity. O hunter, certainly lord Rama praised even by the gods will come to your house.

अध्याय ८

श्लोक 31.30

सूत उवाच ।इत्येवं स च सम्प्रार्थ्य नमस्कृत्य पुनः पुनः ।तदा जय जयेत्युच्चैरुद्घोषैः शङ्करेति च

sUta uvAcha | ityevaM sa cha samprArthya namaskR^itya punaH punaH | tadA jaya jayetyuchchairudghoShaiH sha~Nkareti cha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

In the meantime, having viewed §iva, the deer bowed to him and attained liberation from their birth as deer.

अध्याय ८

श्लोक 31.31

इति स्तुत्वा शिवं तत्र मन्त्रध्यानपरायणः ।पुनः पूजां ततः कृत्वा स्वाम्यग्रे स ननर्त ह

iti stutvA shivaM tatra mantradhyAnaparAyaNaH | punaH pUjAM tataH kR^itvA svAmyagre sa nanarta ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

They attained divine bodies, ascended the aerial chariot and went away. Released from curse at the very sight of Siva they attained heaven.

अध्याय ८

श्लोक 31.32

प्रेमविक्लिन्नहृदयो गल्लनादं यदाकरोत् ।तदा च शङ्करो देवः सुप्रसन्नो बभूव ह

premaviklinnahR^idayo gallanAdaM yadAkarot | tadA cha sha~Nkaro devaH suprasanno babhUva ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Siva became Vyadhesvara on the Arbuda'®® mount¬ ain. Viewing and worshipping this phallic idol bestows worldly pleasures and salvation.

अध्याय ८

श्लोक 31.33

साङ्गः सपरिवारश्च ज्योतीरूपो महेश्वरः ।यथोक्तरूपममलं कृत्वाविरभवद् द्रुतम्

sA~NgaH saparivArashcha jyotIrUpo maheshvaraH | yathoktarUpamamalaM kR^itvAvirabhavad drutam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

From that day onwards the hunter attained godly pleasures and being favoured by the god attained Sayujya*® salvation with Siva.

अध्याय ८

श्लोक 31.34

ततः सन्तुष्टहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः ।शिवमस्तु वरं ब्रूहि रामेति स तदाब्रवीत्

tataH santuShTahR^idayo rAmabhaktyA maheshvaraH | shivamastu varaM brUhi rAmeti sa tadAbravIt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Even after performing this rite in utter ignorance he attained Sayujya; what about those who are endowed with devotion? They will surely attain complete identity with the lord.

अध्याय ८

श्लोक 31.35

तद्रूपं च तदा दृष्टवा सर्वे पूतास्ततः स्वयम् ।कृतवान् राघवः पूजां शिवधर्मपरायणः

tadrUpaM cha tadA dR^iShTavA sarve pUtAstataH svayam | kR^itavAn rAghavaH pUjAM shivadharmaparAyaNaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

After considering all Sastras, and the sacred rites enjoined by these Sivaratrivrata, has been glorified as the most excellent.

अध्याय ८

श्लोक 31.36

स्तुतिं च विविधां कृत्वा प्रणिपत्य शिवं मुदा ।जयं च प्रार्थयामास रावणाजौ तदात्मनः

stutiM cha vividhAM kR^itvA praNipatya shivaM mudA | jayaM cha prArthayAmAsa rAvaNAjau tadAtmanaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Different Vratas, various holy centres, gifts of variegated nature, diverse sacrifices, different austerities and many forms of Japas, are not equal to Sivaratrivrata.

अध्याय ८

श्लोक 31.37

ततः प्रसन्नहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः ।जयोऽस्तु ते महाराज प्रीत्या स पुनरब्रवीत्

tataH prasannahR^idayo rAmabhaktyA maheshvaraH | jayo.astu te mahArAja prItyA sa punarabravIt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Hence this auspicious Vrata shall be performed

अध्याय ८

श्लोक 31.38

शिवदत्तं जयं प्राप्य ह्यनुज्ञां समवाप्य च ।पुनश्च प्रार्थयामास साञ्जलिर्नतमस्तकः

shivadattaM jayaM prApya hyanuj~nAM samavApya cha | punashcha prArthayAmAsa sA~njalirnatamastakaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Thus I have narrated the auspicious §ivai'atri Vrata entirely. It is famous as the chief of sacred rites. What else do you wish to hear?

अध्याय ८

श्लोक 31.39

श्रीराम उवाच ।त्वया स्थेयमिह स्वामिंल्लोकानां पावनाय च ।परेषामुपकारार्थं यदि तुष्टोऽसि शङ्कर

shrIrAma uvAcha | tvayA stheyamiha svAmiMllokAnAM pAvanAya cha | pareShAmupakArArthaM yadi tuShTo.asi sha~Nkara

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O great sages, only Siva can bestow liberation. Brahma and others cannot do that. They shall be known as bestowers of virtue, wealth and love.

अध्याय ८

श्लोक 31.40

सूत उवाच ।इत्युक्तस्तु शिवस्तत्र लिङ्गरूपोऽभवत्तदा ।रामेश्वरश्च नाम्ना वै प्रसिद्धो जगतीतले

sUta uvAcha | ityuktastu shivastatra li~NgarUpo.abhavattadA | rAmeshvarashcha nAmnA vai prasiddho jagatItale

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O great sages, Siva's form is twofold: Saguna and Nirguna as explained in the Vedas. It is that from which the entire universe originates, by which it is protected and in which it merges and by whom all this has been pervaded.

अध्याय ८

श्लोक 31.41

रामस्तु तत्प्रभावाद्वै सिन्धुमुत्तीर्य चाञ्जसा ।रावणादीन्निहत्याशु राक्षसान्प्राप तां प्रियाम्

rAmastu tatprabhAvAdvai sindhumuttIrya chA~njasA | rAvaNAdInnihatyAshu rAkShasAnprApa tAM priyAm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O brahmins, good people attain it when knowledge of Siva rises up or when they worship him with deep devotion.

अध्याय ८

श्लोक 31.42

रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः ।भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः

rAmeshvarasya mahimAdbhuto.abhUdbhuvi chAtulaH | bhuktimuktipradashchaiva sarvadA bhaktakAmadaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Devotion to Siva, characterised by sprouting pure love, is the mother of perfect knowledge. It is easy of access by means of his benevolence. It yields worldly pleasures and salvation too.

अध्याय ८

श्लोक 31.43

दिव्यगङ्गाजलेनैव स्नापयिष्यति यः शिवम् ।रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि

divyaga~NgAjalenaiva snApayiShyati yaH shivam | rAmeshvaraM cha sadbhaktyA sa jIvanmukta eva hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Devotion is of various types. O brahmins, it is both Sagupa and Nirguna Whatever is legitimate and

अध्याय ८

श्लोक 31.44

इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवानां दुर्लभानपि ।अन्ते प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं प्राप्नुयाद् ध्रुवम्

iha bhuktvAkhilAnbhogAndevAnAM durlabhAnapi | ante prApya paraM j~nAnaM kaivalyaM prApnuyAd dhruvam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Learned men consider devotion to be of different sorts, such as ordained and non-ordained. Since they are of various types they are not explained in detail.

अध्याय ८

श्लोक 31.45

इति वश्च समाख्यातं ज्योतिर्लिगं शिवस्य तु ।रामेश्वराभिधं दिव्यं शृण्वतां पापहारकम्

iti vashcha samAkhyAtaM jyotirligaM shivasya tu | rAmeshvarAbhidhaM divyaM shR^iNvatAM pApahArakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Differentiated by the differences in those who observe ravana (listening) etc. both these are of nine sub¬ divisions each. Without his favour they are difficult of performance and with His favour they can easily be performed.

अध्याय ८

श्लोक 32.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Visnu famous as Narayana slept there enveloped by Maya. The Prakrti is known as Narayani (belonging to Narayana.)

अध्याय ८

श्लोक 32.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Visnu famous as Narayana slept there enveloped by Maya. The Prakrti is known as Narayani (belonging to Narayana.)

अध्याय ८

श्लोक 32.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.३२. द्वात्रिंशोऽध्यायः ।सुदेहासुधर्माचरितवर्णनम् ।सूत उवाच ।अतः परं च घुश्मेशं ज्योतिर्लिङ्गमुदाहृतम् ।तस्यैव च सुमाहात्म्यं श्रूयतामृषिसत्तमाः

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.32\. dvAtriMsho.adhyAyaH | sudehAsudharmAcharitavarNanam | sUta uvAcha | ataH paraM cha ghushmeshaM jyotirli~NgamudAhR^itam | tasyaiva cha sumAhAtmyaM shrUyatAmR^iShisattamAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The formless one became one with forms in order to facilitate meditation. He alone is 8iva himself, favourably disposed towards his devotees.

अध्याय ८

श्लोक 32.2

दक्षिणस्यां दिशि श्रेष्ठो गिरिर्देवेति संज्ञकः ।महाशोभान्वितो नित्यं राजतेऽद्भुतदर्शनः

dakShiNasyAM dishi shreShTho girirdeveti sa.nj~nakaH | mahAshobhAnvito nityaM rAjate.adbhutadarshanaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On hearing these words, Suta the excellent pro¬ pounder of the Puranas remembered the lotus-like feet of Siva and spoke these words to the sages.

अध्याय ८

श्लोक 32.3

तस्यैव निकटे कश्चिद्भारद्वाजकुलोद्भवः ।सुधर्मा नाम विप्रश्च न्यवसद् ब्रह्मवित्तमः

tasyaiva nikaTe kashchidbhAradvAjakulodbhavaH | sudharmA nAma viprashcha nyavasad brahmavittamaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The ocean or the lump of clay or the piece of gold attains different shapes due to delimiting conditions. Siva too is so.

अध्याय ८

श्लोक 32.4

तस्य प्रिया सुदेहा च शिवधर्मपरायणा ।पतिसेवापरा नित्यं गृहकर्मविचक्षणा

tasya priyA sudehA cha shivadharmaparAyaNA | patisevAparA nityaM gR^ihakarmavichakShaNA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O brahmins, these words have been uttered by me after considering the statement of sages. You shall retain these strenuously in your minds.

अध्याय ८

श्लोक 32.5

सुधर्मा च द्विजश्रेष्ठो देवतातिथिपूजकः ।वेदमार्गपरो नित्यमग्निसेवापरायणः

sudharmA cha dvijashreShTho devatAtithipUjakaH | vedamArgaparo nityamagnisevAparAyaNaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On hearing his words the sages were extremely

अध्याय ८

श्लोक 32.6

त्रिकालसन्ध्यया युक्तः सूर्यरूपसमद्युतिः ।शिष्याणां पाठकश्चैव वेदशास्त्रविचक्षणः

trikAlasandhyayA yuktaH sUryarUpasamadyutiH | shiShyANAM pAThakashchaiva vedashAstravichakShaNaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

He who listens to this with devotion and narrates this with pure mind enjoys all pleasures here and attains salvation hereafter.

अध्याय ८

श्लोक 32.7

धनवांश्च परो दाता सौजन्यगुणभाजनः ।शिवकर्मरतो नित्यं शैवः शैवजनप्रियः

dhanavAMshcha paro dAtA saujanyaguNabhAjanaH | shivakarmarato nityaM shaivaH shaivajanapriyaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

[He was] wealthy, supremely generous, a vessel of kindness and virtue, always devoted to Shiva's rites, a Shaiva dear to Shaivas.

अध्याय ८

श्लोक 32.8

आयुर्बहु व्यतीयाय तस्य धर्मं प्रकुर्वतः ।पुत्रश्च नाभवत्तस्य ऋतुः स्यादफलः स्त्रियाः

Ayurbahu vyatIyAya tasya dharmaM prakurvataH | putrashcha nAbhavattasya R^ituH syAdaphalaH striyAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Much of his life passed as he practised dharma, but no son was born to him; his wife's seasons were fruitless.

अध्याय ८

श्लोक 32.9

तेन दुःखं कृतं नैव वस्तुज्ञानपरेण हि ।आत्मनस्तारकश्चात्मा ह्यात्मनः पावनश्च सः

tena duHkhaM kR^itaM naiva vastuj~nAnapareNa hi | AtmanastArakashchAtmA hyAtmanaH pAvanashcha saH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Yet, being intent on knowledge of reality, he did not grieve at this: the self is the self's deliverer and the self's purifier.

अध्याय ८

श्लोक 32.10

इत्येवं मानसं धृत्वा दुःखं न कृतवान्स्तदा ।सुदेहा च तदा दुःखं चकारापुत्रसम्भवम्

ityevaM mAnasaM dhR^itvA duHkhaM na kR^itavAnstadA | sudehA cha tadA duHkhaM chakArAputrasambhavam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Their forms and activities are the same; they bestow good goal on the devotees equally; they are equally worthy of being served by all and they indulge in various divine sports.

अध्याय ८

श्लोक 32.11

नित्यं च स्वामिनं सा वै प्रार्थयद्यत्नसाधने ।पुत्रोत्पादनहेतोश्च सर्वविद्याविशारदम्

nityaM cha svAminaM sA vai prArthayadyatnasAdhane | putrotpAdanahetoshcha sarvavidyAvishAradam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Rudra of terrible exploits has the form of Siva in every respect. He was born for carrying out the tasks of the devotees. He helps Visnu and Brahma.

अध्याय ८

श्लोक 32.12

सोऽपि स्त्रियं तदाभर्त्स्य किं पुत्रश्च करिष्यति ।का माता कः पिता पुत्रः को बन्धुश्च प्रियश्च कः

so.api striyaM tadAbhartsya kiM putrashcha kariShyati | kA mAtA kaH pitA putraH ko bandhushcha priyashcha kaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Other beings and gods who are born get dissolved in due order but not so Rudra. Rudra gets merged in 8iva.

अध्याय ८

श्लोक 32.13

सर्वं स्वार्थपरं देवि त्रिलोक्यां नात्र संशयः ।जानीहि त्वं विशेषेण बुद्ध्या शोकं न वै कुरु

sarvaM svArthaparaM devi trilokyAM nAtra saMshayaH | jAnIhi tvaM visheSheNa buddhyA shokaM na vai kuru

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

All worship Rudra but Rudra does not worship any one. Yet due to his favourable attitude to his devotees sometimes he worships himself.

अध्याय ८

श्लोक 32.14

तस्माद्देवि त्वया दुःखं त्यजनीयं सुनिश्चितम् ।नित्यं मह्यं त्वया नैव कथनीयं शुभव्रते

tasmAddevi tvayA duHkhaM tyajanIyaM sunishchitam | nityaM mahyaM tvayA naiva kathanIyaM shubhavrate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Those who worship others get dissolved in them. That is why they attain Rudra in due course, O learned ones.

अध्याय ८

श्लोक 32.15

एवं तां सन्निवार्यैव भगवद्धर्मतत्परः ।आसीत्परमसन्तुष्टो द्वन्द्वदुःखं समत्यजत्

evaM tAM sannivAryaiva bhagavaddharmatatparaH | AsItparamasantuShTo dvandvaduHkhaM samatyajat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Tho'C who are Rudra's devotees attain the state of Siva in a trice. They need not depend on any one else. This is the eternal statement in the Vedas.

अध्याय ८

श्लोक 32.16

कदाचिच्च सुदेहा वै गेहे च सहवासिनः ।जगाम प्रियगोष्ठ्यर्थं विवादस्तत्र सङ्गतः

kadAchichcha sudehA vai gehe cha sahavAsinaH | jagAma priyagoShThyarthaM vivAdastatra sa~NgataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The eternal Sruli says—"Isanah Sarvavidyanam". Hence Siva is the creator of the Vedas and the lord of the Vedas.

अध्याय ८

श्लोक 32.17

तत्पत्नी स्त्रीस्वभावाच्च भर्त्सिता सा तया तदा ।उक्ता चेति दुरुक्त्या वै सुदेहा विप्रकामिनी

tatpatnI strIsvabhAvAchcha bhartsitA sA tayA tadA | uktA cheti duruktyA vai sudehA viprakAminI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

He has no progenitor, no sustainer and no anni¬ hilator. He himself is the cause of all Visnu and others are his creations.

अध्याय ८

श्लोक 32.18

पत्न्युवाच ।अपुत्रिणि कथं गर्वं कुरुषे पुत्रिणी ह्यहम् ।मद्धनं भोक्ष्यते पुत्रो धनं ते कश्च भोक्ष्यते

patnyuvAcha | aputriNi kathaM garvaM kuruShe putriNI hyaham | maddhanaM bhokShyate putro dhanaM te kashcha bhokShyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

A single seed grows into a tree and produces many seeds. Even in their multiplicity they are of one tree. MaheSvara in the form of Siva is verily like this.

अध्याय ८

श्लोक 32.19

नूनं हरिष्यते राजा त्वद्धनं नात्र संशयः ।धिग्धिक्त्वां ते धनं धिक्च धिक् ते मानं हि वन्ध्यके

nUnaM hariShyate rAjA tvaddhanaM nAtra saMshayaH | dhigdhiktvAM te dhanaM dhikcha dhik te mAnaM hi vandhyake

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Please explain that knowledge with all its chara¬ cteristics realising which one attains the state of Siva. How is Siva all and how is all Siva?

अध्याय ८

श्लोक 32.20

सूत उवाच ।भर्त्सिता ताभिरिति सा गृहमागत्य दुःखिता ।स्वामिने कथयामास तदुक्तं सर्वमादरात्

sUta uvAcha | bhartsitA tAbhiriti sA gR^ihamAgatya duHkhitA | svAmine kathayAmAsa taduktaM sarvamAdarAt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O ye sages, may this be heard. I shall explain the perfect knowledge of Siva in the manner I have heard. It is a great secret as it is the form of the highest salvation.

अध्याय ८

श्लोक 32.21

ब्राह्मणोऽपि तदा दुःखं न चकार सुबुद्धिमान् ।कथितं कथ्यतामेव यद्भावि तद्भवेत्प्रिये

brAhmaNo.api tadA duHkhaM na chakAra subuddhimAn | kathitaM kathyatAmeva yadbhAvi tadbhavetpriye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

In the assembly of Brahma, Narada, Kumara, Vyasa and Kapila they had discussed this and come to this conclusion.

अध्याय ८

श्लोक 32.22

इत्येवं च तदा तेन ह्याश्वस्तापि पुनः पुनः ।न तदा सात्यजद्दुःखं ह्याग्रहं कृतवत्यसौ

ityevaM cha tadA tena hyAshvastApi punaH punaH | na tadA sAtyajadduHkhaM hyAgrahaM kR^itavatyasau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

It shall be known that the entire universe is wholly Siva. That Siva is in everything must be known by the learned scholar.

अध्याय ८

श्लोक 32.23

सुदेहोवाच ॥ यथा तथा त्वया पुत्रः समुत्पाद्यः प्रियोऽसि मे ।त्यक्षयामि ह्यन्यथाहं च देहं देहभृतां वर

sudehovAcha || yathA tathA tvayA putraH samutpAdyaH priyo.asi me | tyakShayAmi hyanyathAhaM cha dehaM dehabhR^itAM vara

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Beginning with Brahma and ending with a blade of grass whatever is seen as constituting the universe is Siva himself. That deity is called Siva.

अध्याय ८

श्लोक 32.24

सूत उवाच ।एवमुक्तं तया श्रुत्वा सुधर्मा ब्राह्मणोत्तमः ।शिवं सस्मार मनसा तदाग्रहनिपीडितः

sUta uvAcha | evamuktaM tayA shrutvA sudharmA brAhmaNottamaH | shivaM sasmAra manasA tadAgrahanipIDitaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

He himself creates it and enters it but stands far

अध्याय ८

श्लोक 32.25

अग्नेरग्रेऽक्षिपत्पुष्पद्वयं विप्रो ह्यतन्द्रितः ।मनसा दक्षिणं पुष्पं तन्मेने पुत्रकामदम्

agneragre.akShipatpuShpadvayaM vipro hyatandritaH | manasA dakShiNaM puShpaM tanmene putrakAmadam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Luminary beings are reflected in water etc. They do not actually enter them. Similarly Siva too appears ente¬ ring other things.

अध्याय ८

श्लोक 32.26

एवं कृत्वा पणं पत्नीमुवाच ब्राह्मणः स च ।अनयोर्ग्राह्यमेकं ते पुष्पं पुत्रफलाप्तये

evaM kR^itvA paNaM patnImuvAcha brAhmaNaH sa cha | anayorgrAhyamekaM te puShpaM putraphalAptaye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Really Siva alone, the auspicious being, manifests himself. The ignorance of the same is a defect of the mind. In fact there is no second entity.

अध्याय ८

श्लोक 32.27

तया च मनसा धृत्वा पुत्रश्चैव भवेन्मम ।तदा च स्वामिना यच्च धृतं पुष्पं समेतु माम्

tayA cha manasA dhR^itvA putrashchaiva bhavenmama | tadA cha svAminA yachcha dhR^itaM puShpaM sametu mAm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

In all philosophical systems the concept of duality is evident. But the Vedantins call him eternal and non- dualistic.

अध्याय ८

श्लोक 32.28

इत्युक्त्वा च तया तत्र नमस्कृत्य शिवं तदा ।नत्वा चाग्निं पुनः प्रार्थ्य गृहीतं पुष्पमेककम्

ityuktvA cha tayA tatra namaskR^itya shivaM tadA | natvA chAgniM punaH prArthya gR^ihItaM puShpamekakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

He who cleverly tries means of realising him after resorting to the Vedantic path attains the fruit of hi.s sight.

अध्याय ८

श्लोक 32.29

स्वामिना चिन्तितं यच्च तद् गृहीतं तया न हि ।सुदेहया विमोहेन शिवेच्छासम्भवेन वै

svAminA chintitaM yachcha tad gR^ihItaM tayA na hi | sudehayA vimohena shivechChAsambhavena vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

So also, the clever devotee who makes use of the expedients of devotion etc. certainly reaches Siva. This is undoubtedly true.

अध्याय ८

श्लोक 32.30

तद् दृष्ट्वा पुरुषश्चैव निःश्वासं पर्यमोचयत् ।स्मृत्वा शिवपदाम्भोजमुवाच निजकामिनीम्

tad dR^iShTvA puruShashchaiva niHshvAsaM paryamochayat | smR^itvA shivapadAmbhojamuvAcha nijakAminIm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The shooting sprout from a seed may exhibit multi¬ plicity but ultimately it becomes the seed and the shoot perishes.

अध्याय ८

श्लोक 32.31

सुधर्मोवाच ।निर्मितं चेश्वरेणैव कथं चैवान्यथा भवेत् ।आशां त्यज प्रिये त्वं च परिचर्यां कुरु प्रभोः

sudharmovAcha | nirmitaM cheshvareNaiva kathaM chaivAnyathA bhavet | AshAM tyaja priye tvaM cha paricharyAM kuru prabhoH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Gold mixed with silver or other base metal de¬ preciates in value. So also is the individual soul in its associa¬ tion with the ego.

अध्याय ८

श्लोक 32.32

इत्युक्त्वा तु स्वयं विप्र आशां परिविहाय च ।धर्मकार्यरतः सोऽभूच्छङ्करध्यानतत्परः

ityuktvA tu svayaM vipra AshAM parivihAya cha | dharmakAryarataH so.abhUchCha~NkaradhyAnatatparaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The devotee at the outset shall go to a com¬ petent preceptor with devout and reverential feelings. He shall worship and serve him considering him Siva.

अध्याय ८

श्लोक 32.33

सा सुदेहाग्रहं नैव मुमोचात्मजकाम्यया ।प्रत्युवाच पतिं प्रेम्णा साञ्जलिर्नतमस्तका

sA sudehAgrahaM naiva mumochAtmajakAmyayA | pratyuvAcha patiM premNA sA~njalirnatamastakA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Thanks to this conception, all sins and dirts are removed from the body. When he gains knowledge his ignorance disappears.

अध्याय ८

श्लोक 32.34

सुदेहोवाच ।मयि पुत्रो न चास्त्वन्यां पत्नीं कुरु मदाज्ञया ।तस्यां नूनं सुतश्चैव भविष्यति न संशयः

sudehovAcha | mayi putro na chAstvanyAM patnIM kuru madAj~nayA | tasyAM nUnaM sutashchaiva bhaviShyati na saMshayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Freed from the ego, the individual soul attains pure intellect. Thanks to Siva's grace he attains the state of!§iva again.

अध्याय ८

श्लोक 32.35

सूत उवाच ।तदैव प्रर्थितो वै स ब्रह्मणः शैवसत्तमः ।उवाच स्वप्रियां तां च सुदेहां धर्मतत्परः

sUta uvAcha | tadaiva prarthito vai sa brahmaNaH shaivasattamaH | uvAcha svapriyAM tAM cha sudehAM dharmatatparaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Just as one sees one's own form in the mirror so also the pure soul sees the all-pervading Siva, certainly.

अध्याय ८

श्लोक 32.36

सुधर्मोवाच ।त्वदीयं च मदीयं च सर्वं दुःखं गतं ध्रुवम् ।तस्मात्त्वं धर्मविघ्नं च प्रिये मा कुरु साम्प्रतम्

sudharmovAcha | tvadIyaM cha madIyaM cha sarvaM duHkhaM gataM dhruvam | tasmAttvaM dharmavighnaM cha priye mA kuru sAmpratam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

He becomes the living liberated soul. When the body perishes he merges into Siva. The body is begot by the Prarabdha karman. The perfectly wise is considered different from it.

अध्याय ८

श्लोक 32.37

सूत उवाच ।इत्येवं वारिता सा च स्वमातुः पुत्रिकां तदा ।गृहमानीय भर्तारं वृणु त्वेनामिदं जगौ

sUta uvAcha | ityevaM vAritA sA cha svamAtuH putrikAM tadA | gR^ihamAnIya bhartAraM vR^iNu tvenAmidaM jagau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

By the practice of Yoga, discrimination between the different principles is generated. Then there is a desire

अध्याय ८

श्लोक 32.38

सुधर्मोवाच ।इदानीं वदसि त्वं च मत्प्रियेयं ततः पुनः ।पुत्रसूश्च यदा स्याद्वै तदा स्पर्धां करिष्यसि

sudharmovAcha | idAnIM vadasi tvaM cha matpriyeyaM tataH punaH | putrasUshcha yadA syAdvai tadA spardhAM kariShyasi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

From devotion there arises love; from love, the desire to hear about the lord; from this desire, association with the good and from this association a competent preceptor is attained.

अध्याय ८

श्लोक 32.39

सूत उवाच ।इत्युक्ता तेन पतिना सा सुदेहा च तत्प्रिया ।पुनः प्राह करौ बद्ध्वा सुधर्माणं पतिं द्विजाः

sUta uvAcha | ityuktA tena patinA sA sudehA cha tatpriyA | punaH prAha karau baddhvA sudharmANaM patiM dvijAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

He shall worship iSiva with unflinching and exclusive devotion. Salvation is the result. There is nothing to be doubtful about this.

अध्याय ८

श्लोक 32.40

नाहं स्पर्धां भगिन्या वै करिष्ये द्विजसत्तम ।उपयच्छस्व पुत्रार्थमिमामाज्ञापयामि च

nAhaM spardhAM bhaginyA vai kariShye dvijasattama | upayachChasva putrArthamimAmAj~nApayAmi cha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

I have now communicated it to you. For the welfare of the world you shall establish this in the world strenuously. It is conducive to the attainment of Siva.

अध्याय ८

श्लोक 32.41

इत्येवं प्रार्थितः सोऽपि सुधर्मा प्रियया तया ।घुश्मां तां समुपायंस्त विवाहविधिना द्विजः

ityevaM prArthitaH so.api sudharmA priyayA tayA | ghushmAM tAM samupAyaMsta vivAhavidhinA dvijaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O great sages; thus, what I have been asked has been narrated by me. You shall preserve this carefully. What else do you wish to hear?

अध्याय ८

श्लोक 32.42

ततस्तां परिणीयाथ प्रार्थयामास तां द्विजः ।त्वदीयेयं कनिष्ठा हि सदा पोष्याऽनघे प्रिये

tatastAM pariNIyAtha prArthayAmAsa tAM dvijaH | tvadIyeyaM kaniShThA hi sadA poShyA.anaghe priye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On hearing this, the sages attained great bliss. After bowing to him they eulogised him again and again with words choked with pleasure.

अध्याय ८

श्लोक 32.43

उक्त्वैवं स च धर्मात्मा सुधर्मा शैवसत्तमः ।यथायोग्यं चकाराशु धर्मसङ्ग्रहमात्मनः

uktvaivaM sa cha dharmAtmA sudharmA shaivasattamaH | yathAyogyaM chakArAshu dharmasa~NgrahamAtmanaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O disciple of Vyasa, obeisance be to yi>u. You are blessed. You are the most excellent of the devotees of Siva. The highest thing, the excellent knowledge of Siva has been imparted to us.

अध्याय ८

श्लोक 32.44

सा चापि मातृपुत्रीं तां सखीवत्पर्यवर्त्तत ।परित्यज्य विरोधं हि पुपोषाहर्निशं प्रिया

sA chApi mAtR^iputrIM tAM sakhIvatparyavarttata | parityajya virodhaM hi pupoShAharnishaM priyA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Thanks to your mercy, our mental delusion has vanished. Securing the excellent knowledge of Siva from you we are satisfied. This knowledge yields salvation.

अध्याय ८

श्लोक 32.45

कनिष्ठा चैव या पत्नी स्वस्रनुज्ञामवाप्य च ।पार्थिवान्सा चकाराशु नित्यमेकोत्तरं शतम्

kaniShThA chaiva yA patnI svasranuj~nAmavApya cha | pArthivAnsA chakArAshu nityamekottaraM shatam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

O brahmins, this shall not be mentioned to an atheist or an unfaithful man or a rogue. Nor shall it be mentioned to one who has no devotion to Siva or who does not wish to hear.

अध्याय ८

श्लोक 32.46

विधानपूर्वकं घुश्मा सोपचारसमन्वितम् ।कृत्वा तान्प्राक्षिपत्तत्र तडागे निकटस्थिते

vidhAnapUrvakaM ghushmA sopachArasamanvitam | kR^itvA tAnprAkShipattatra taDAge nikaTasthite

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

On hearing this once, all sins are reduced to ashes. A non-devotee becomes a devotee. This enhances the devotion of the devotee.

अध्याय ८

श्लोक 32.47

एवं नित्यं सा चकार शिवपूजां स्वकामदाम् ।विसृज्य पुनरावाह्य तत्सपर्य्याविधानतः

evaM nityaM sA chakAra shivapUjAM svakAmadAm | visR^ijya punarAvAhya tatsaparyyAvidhAnataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

With the expectation of the greatest benefit it shall be repeated five, times. There is no doubt. He will attain it. Vyasa has said so.

अध्याय ८

श्लोक 32.48

कुर्वन्त्या नित्यमेवं हि तस्याः शङ्करपूजनम् ।लक्षसङ्ख्याभवत्पूर्णा सर्वकामफलप्रदा

kurvantyA nityamevaM hi tasyAH sha~NkarapUjanam | lakShasa~NkhyAbhavatpUrNA sarvakAmaphalapradA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Ancient kings, brahmins and excellent Vaiyas have attained great Siddhis by listening to this with attention, five times.

अध्याय ८

श्लोक 32.49

कृपया शङ्करस्यैव तस्याः पुत्रो व्यजायत ।सुन्दरः सुभगश्चैव कल्याणगुणभाजनः

kR^ipayA sha~Nkarasyaiva tasyAH putro vyajAyata | sundaraH subhagashchaiva kalyANaguNabhAjanaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Even now if a man listens to this with devotion he will attain perfect knowledge of 8iva, worldly pleasures and salvation.

अध्याय ८

श्लोक 32.50

तं दृष्ट्वा परमप्रीतः स विप्रो धर्मवित्तमः ।अनासक्तः सुखं भेजे ज्ञानधर्मपरायणः

taM dR^iShTvA paramaprItaH sa vipro dharmavittamaH | anAsaktaH sukhaM bheje j~nAnadharmaparAyaNaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Satisfied and cleared of their doubts they bowed to him, eulogised him, hailed him. and blessed him.

अध्याय ८

श्लोक 32.51

सुदेहा तावदस्यास्तु स्पर्धामुग्रां चकार सा ।प्रथमं शीतलं तस्या हृदयं ह्यसिवत्पुनः

sudehA tAvadasyAstu spardhAmugrAM chakAra sA | prathamaM shItalaM tasyA hR^idayaM hyasivatpunaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Considering Suta to be the great lord Siva they worshipped him and bowed to him. With good intellect they praised him speaking to one another,

अध्याय ८

श्लोक 32.52

ततः परं च यज्जातं कुत्सितं कर्म दुःखदम् ।सावधानेन मनसा श्रूयतां तन्मुनीश्वराः

tataH paraM cha yajjAtaM kutsitaM karma duHkhadam | sAvadhAnena manasA shrUyatAM tanmunIshvarAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Thus the fourth meritorious and pleasing compendium of Sivapuraa named Kotirudra has been narrated.

अध्याय ८

श्लोक 33.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Salutations to Shri Ganesha.

अध्याय ८

श्लोक 33.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Salutations to Shri Gauri and Shankara.

अध्याय ८

श्लोक 33.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.३३. त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ।धुश्मेशज्योतिर्लिङ्गोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् ।सूत उवाच ।पुत्रं दृष्ट्वा कनिष्ठाया ज्येष्ठा दुःखमुपागता ।विरोधं सा चकाराशु न सहन्ती च तत्सुखम्

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.33\. trayastriMsho.adhyAyaH | dhushmeshajyotirli~NgotpattimAhAtmyavarNanam | sUta uvAcha | putraM dR^iShTvA kaniShThAyA jyeShThA duHkhamupAgatA | virodhaM sA chakArAshu na sahantI cha tatsukham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The glorious Shiva Mahapurana, fourth book, the Kotirudra Samhita, chapter 33: the description of the origin and greatness of the Ghushmesha Jyotirlinga. Suta said: Seeing the younger wife's son, the elder was grieved; not bearing her happiness, she quickly turned hostile.

अध्याय ८

श्लोक 33.2

सर्वे पुत्रप्रसूतिं तां प्रशसंसुर्निरन्तरम् ।तया तत्सह्यते न स्म शिशो रूपादिकं तथा

sarve putraprasUtiM tAM prashasaMsurnirantaram | tayA tatsahyate na sma shisho rUpAdikaM tathA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Everyone constantly praised her for bearing a son; the elder could not bear it, nor the child's beauty and the rest.

अध्याय ८

श्लोक 33.3

सुप्रियं तनयं तं च पित्रोः सद्गुणभाजनम् ।दृष्ट्वाभवत्तदा तस्या हृदयं तप्तमग्निवत्

supriyaM tanayaM taM cha pitroH sadguNabhAjanam | dR^iShTvAbhavattadA tasyA hR^idayaM taptamagnivat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Seeing that beloved son, a vessel of good qualities to his parents, her heart then burned like fire.

अध्याय ८

श्लोक 33.4

एतस्मिन्नन्तरे विप्राः कन्यां दातुं समागताः ।विवाहं तस्य तत्रैव चकार विधिवच्च सः

etasminnantare viprAH kanyAM dAtuM samAgatAH | vivAhaM tasya tatraiva chakAra vidhivachcha saH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Meanwhile brahmins came to give a girl in marriage, and he duly performed his son's wedding there.

अध्याय ८

श्लोक 33.5

सुधर्मा घुश्मया सार्धमानन्दं परं गतः ।सर्वे सम्बन्धिनस्तस्यां घुश्मायां मानमादधुः

sudharmA ghushmayA sArdhamAnandaM paraM gataH | sarve sambandhinastasyAM ghushmAyAM mAnamAdadhuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Sudharma rejoiced greatly with Ghushma, and all the relatives paid honour to Ghushma.

अध्याय ८

श्लोक 33.6

तं दृष्ट्वा सा सुदेहा हि मनसि ज्वलिता तदा ।अत्यन्तं दुःखमापन्ना हा हतास्मीति वादिनी

taM dR^iShTvA sA sudehA hi manasi jvalitA tadA | atyantaM duHkhamApannA hA hatAsmIti vAdinI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Seeing him, Sudeha burned inwardly; she fell into extreme grief, saying, "Alas, I am ruined!"

अध्याय ८

श्लोक 33.7

सुधर्मा गृहमागत्य वधूं पुत्रं विवाहितम् ।उत्साहं दर्शयामास प्रियाभ्यां हर्षयन्निव

sudharmA gR^ihamAgatya vadhUM putraM vivAhitam | utsAhaM darshayAmAsa priyAbhyAM harShayanniva

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Sudharma came home with the married son and his bride and showed his delight, as if to gladden both his dear wives.

अध्याय ८

श्लोक 33.8

अभवद् हर्षिता घुश्मा सुदेहा दुःखमागता ।न सहन्ती सुखं तच्च दुःखं कृत्वापतद्भुवि

abhavad harShitA ghushmA sudehA duHkhamAgatA | na sahantI sukhaM tachcha duHkhaM kR^itvApatadbhuvi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Ghushma was delighted, but Sudeha fell into grief; unable to bear that happiness, she fell to the ground in anguish.

अध्याय ८

श्लोक 33.9

घुश्मावदद्वधूपुत्रौ त्वदीयौ न मदीयकौ ।वधूः पुत्रश्च तां प्रीत्या प्रसूं श्वश्रूममन्यत

ghushmAvadadvadhUputrau tvadIyau na madIyakau | vadhUH putrashcha tAM prItyA prasUM shvashrUmamanyata

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Ghushma said, "The bride and son are yours, not mine," and the bride and son lovingly regarded Sudeha as mother-in-law and mother.

अध्याय ८

श्लोक 33.10

भर्ता प्रियां तां ज्येष्ठां च मेने नैव कनिष्ठिकाम् ।तथापि सा तदा ज्येष्ठा स्वान्तर्मलवती ह्यभूत्

bhartA priyAM tAM jyeShThAM cha mene naiva kaniShThikAm | tathApi sA tadA jyeShThA svAntarmalavatI hyabhUt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The husband regarded the elder as dear and not the younger, yet that elder then became foul within.

अध्याय ८

श्लोक 33.11

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सा सुदेहा च दुःखिनी ।हृदये सञ्चिचिन्तेति दुःखशान्तिः कथं भवेत्

ekasmindivase jyeShThA sA sudehA cha duHkhinI | hR^idaye sa~nchichinteti duHkhashAntiH kathaM bhavet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

One day the elder, Sudeha, grieving, thought in her heart, "How may my sorrow be quieted?"

अध्याय ८

श्लोक 33.12

सुदेहोवाच ।मदीयो हृदयाग्निश्च घुश्मानेत्रजलेन वै ।भविष्यति ध्रुवं शान्तो नान्यथा दुःखजेन हि

sudehovAcha | madIyo hR^idayAgnishcha ghushmAnetrajalena vai | bhaviShyati dhruvaM shAnto nAnyathA duHkhajena hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Sudeha said: "The fire in my heart will surely be quenched only by the tears of Ghushma's eyes, not otherwise, arising from sorrow.

अध्याय ८

श्लोक 33.13

अतोऽहं मारयाम्यद्य तत्पुत्रं प्रियवादिनम् ।अग्रे भावि भवेदेवं निश्चयः परमो मम

ato.ahaM mArayAmyadya tatputraM priyavAdinam | agre bhAvi bhavedevaM nishchayaH paramo mama

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

So today I will kill her sweet-spoken son; whatever is to come after will come — this is my firm resolve."

अध्याय ८

श्लोक 33.14

सूत उवाच ।कदर्याणां विचारश्च कृत्याकृत्ये भवेन्नहि ।कठोरः प्रायशो विप्राः सापत्नो भाव आत्महा

sUta uvAcha | kadaryANAM vichArashcha kR^ityAkR^itye bhavennahi | kaThoraH prAyasho viprAH sApatno bhAva AtmahA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: The mean have no discernment of what should and should not be done; the feeling of a co-wife is mostly harsh and self-destroying, O brahmins.

अध्याय ८

श्लोक 33.15

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सुप्तं पुत्रं वधूयुतम् ।चिच्छिदे निशि चाङ्गेषु गृहीत्वा छुरिकां च सा

ekasmindivase jyeShThA suptaM putraM vadhUyutam | chichChide nishi chA~NgeShu gR^ihItvA ChurikAM cha sA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

One day at night the elder, taking a knife, cut the limbs of the son as he slept beside his bride.

अध्याय ८

श्लोक 33.16

सर्वाङ्गं खण्डयामास रात्रौ घुश्मासुतस्य सा ।नीत्वा सरसि तत्रैवाक्षिपद् दृप्ता महाबला

sarvA~NgaM khaNDayAmAsa rAtrau ghushmAsutasya sA | nItvA sarasi tatraivAkShipad dR^iptA mahAbalA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

That night she hacked every limb of Ghushma's son; then, proud and strong, she carried him off and threw him into the lake,

अध्याय ८

श्लोक 33.17

यत्र क्षिप्तानि लिङ्गानि घुश्मया नित्यमेव हि ।तत्र क्षिप्त्वा समायाता सुष्वाप सुखमागता

yatra kShiptAni li~NgAni ghushmayA nityameva hi | tatra kShiptvA samAyAtA suShvApa sukhamAgatA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

there where Ghushma daily cast her lingas. Having thrown him in, she came back content and slept at ease.

अध्याय ८

श्लोक 33.18

प्रातश्चैव समुत्थाय घुश्मा नित्यं तथाकरोत् ।सुधर्मा च स्वयं श्रेष्ठो नित्यकर्म समाचरत्

prAtashchaiva samutthAya ghushmA nityaM tathAkarot | sudharmA cha svayaM shreShTho nityakarma samAcharat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Rising at dawn, Ghushma did her daily worship as always, and the excellent Sudharma himself performed his daily rites.

अध्याय ८

श्लोक 33.19

एतस्मिन्नन्तरे सा च ज्येष्ठा कार्यं गृहस्य वै ।चकारानन्दसंयुक्ता सुशान्तहृदयानला

etasminnantare sA cha jyeShThA kAryaM gR^ihasya vai | chakArAnandasaMyuktA sushAntahR^idayAnalA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Meanwhile the elder went about the household work full of joy, the fire in her heart now quieted.

अध्याय ८

श्लोक 33.20

प्रातःकाले समुत्थाय वधूः शय्यां विलोक्य सा ।रुधिरार्द्रां देहखण्डैर्युक्तां दुःखमुपागता

prAtaHkAle samutthAya vadhUH shayyAM vilokya sA | rudhirArdrAM dehakhaNDairyuktAM duHkhamupAgatA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Rising at dawn, the bride looked at the bed, saw it wet with blood and strewn with pieces of the body, and was stricken with grief.

अध्याय ८

श्लोक 33.21

श्वश्रूं निवेदयामास पुत्रस्ते च कुतो गतः ।शय्या च रुधिरार्द्रा वै दृश्यन्ते देहखण्डकाः

shvashrUM nivedayAmAsa putraste cha kuto gataH | shayyA cha rudhirArdrA vai dR^ishyante dehakhaNDakAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

She told her mother-in-law: "Where has your son gone? The bed is wet with blood, and pieces of his body are to be seen.

अध्याय ८

श्लोक 33.22

हा हतास्मि कृतं केन दुष्टं कर्म शुचिव्रते ।इत्युच्चार्य रुरोदाति विविधं तत्प्रिया च सा

hA hatAsmi kR^itaM kena duShTaM karma shuchivrate | ityuchchArya rurodAti vividhaM tatpriyA cha sA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Alas, I am ruined! Who has done this wicked deed, O you of pure vows?" Saying this, his beloved wept bitterly in many ways.

अध्याय ८

श्लोक 33.23

ज्येष्ठा दुःखं तदापन्ना हा हतास्मि किलेति च ।बहिर्दुःखं चकारासौ मनसा हर्षसंयुता

jyeShThA duHkhaM tadApannA hA hatAsmi kileti cha | bahirduHkhaM chakArAsau manasA harShasaMyutA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The elder then made a show of grief, crying "Alas, I am ruined!"; outwardly she grieved, but in her mind she was full of delight.

अध्याय ८

श्लोक 33.24

घुश्मा चापि तदा तस्या वध्वा दुःखं निशम्य सा ।न चचाल व्रतात्तस्मान्नित्यपार्थिवपूजनात्

ghushmA chApi tadA tasyA vadhvA duHkhaM nishamya sA | na chachAla vratAttasmAnnityapArthivapUjanAt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Ghushma too, hearing her daughter-in-law's grief, did not waver from her vow of daily worship of the earthen linga.

अध्याय ८

श्लोक 33.25

मनश्चैवोत्सुकं नैव जातं तस्या मनागपि ।भर्तापि च तथैवासीद्यावद् व्रतविधिर्भवेत्

manashchaivotsukaM naiva jAtaM tasyA manAgapi | bhartApi cha tathaivAsIdyAvad vratavidhirbhavet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Her mind was not the least bit agitated; her husband too remained so until the rite of the vow was complete.

अध्याय ८

श्लोक 33.26

मध्याह्ने पूजनान्ते च दृष्ट्वा शय्यां भयावहाम् ।तथापि न तदा किञ्चित्कृतं दुःखं हि घुश्मया

madhyAhne pUjanAnte cha dR^iShTvA shayyAM bhayAvahAm | tathApi na tadA ki~nchitkR^itaM duHkhaM hi ghushmayA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

At midday, at the end of the worship, she saw the dreadful bed; even then Ghushma showed no grief at all.

अध्याय ८

श्लोक 33.27

येनैव चार्पितश्चायं स वै रक्षां करिष्यति ।भक्तप्रियः स विख्यातः कालकालः सतां गतिः

yenaiva chArpitashchAyaM sa vai rakShAM kariShyati | bhaktapriyaH sa vikhyAtaH kAlakAlaH satAM gatiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

"He who gave this son will himself protect him. He is famed as the lover of his devotees, the Death of Death, the refuge of the good.

अध्याय ८

श्लोक 33.28

यदि नो रक्षिता शम्भुरीश्वरः प्रभुरेकलः ।मालाकार इवासौ यान्युङ्क्ते तान्वियुनक्ति च

yadi no rakShitA shambhurIshvaraH prabhurekalaH | mAlAkAra ivAsau yAnyu~Nkte tAnviyunakti cha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

If Shambhu, the one sole lord and master, does not protect us — like a garland-maker, he joins those he unites and parts them too —

अध्याय ८

श्लोक 33.29

अद्य मे चिन्तया किं स्यादिति तत्त्वं विचार्य सा ।न चकार तदा दुःखं शिवे धैर्यं समागता

adya me chintayA kiM syAditi tattvaM vichArya sA | na chakAra tadA duHkhaM shive dhairyaM samAgatA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

what would my worrying achieve today?" Reflecting on this truth, she did not grieve, for she had found steadfastness in Shiva.

अध्याय ८

श्लोक 33.30

पार्थिवांश्च गृहीत्वा सा पूर्ववत्स्वस्थमानसा ।शम्भोर्नामान्युच्चरन्ती जगाम सरसस्तटे

pArthivAMshcha gR^ihItvA sA pUrvavatsvasthamAnasA | shambhornAmAnyuchcharantI jagAma sarasastaTe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Taking the earthen lingas, calm in mind as before, she went to the shore of the lake uttering the names of Shambhu.

अध्याय ८

श्लोक 33.31

क्षिप्त्वा च पार्थिवांस्तत्र परावर्तत सा यदा ।तदा पुत्रस्तडागस्थो दृश्यते स्म तटे तया

kShiptvA cha pArthivAMstatra parAvartata sA yadA | tadA putrastaDAgastho dR^ishyate sma taTe tayA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

When she had cast the earthen lingas there and turned back, she saw her son, risen from the lake, standing on the bank.

अध्याय ८

श्लोक 33.32

पुत्र उवाच ।मातरेहि मिलिष्यामि मृतोऽहं जीवितोऽधुना ।तव पुण्यप्रभावाद्धि कृपया शङ्करस्य वै

putra uvAcha | mAtarehi miliShyAmi mR^ito.ahaM jIvito.adhunA | tava puNyaprabhAvAddhi kR^ipayA sha~Nkarasya vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The son said: "Come, mother, let me embrace you. I was dead and now I am alive, by the power of your merit and the grace of Shankara."

अध्याय ८

श्लोक 33.33

सूत उवाच ।जीवितं तं सुतं दृष्ट्वा घुश्मा सा तत्प्रसूर्द्विजाः ।प्रहृष्टा नाभवत्तत्र दुःखिता न यथा पुरा

sUta uvAcha | jIvitaM taM sutaM dR^iShTvA ghushmA sA tatprasUrdvijAH | prahR^iShTA nAbhavattatra duHkhitA na yathA purA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Seeing her son alive, Ghushma his mother, O brahmins, was not elated, just as she had not grieved before.

अध्याय ८

श्लोक 33.34

एतस्मिन्समये तत्र स्वाविरासीच्छिवो द्रुतम् ।ज्योतीरूपो महेशश्च सन्तुष्टः प्रत्युवाच ह

etasminsamaye tatra svAvirAsIchChivo drutam | jyotIrUpo maheshashcha santuShTaH pratyuvAcha ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

At that moment Shiva swiftly appeared there in the form of light, and Mahesha, well pleased, spoke.

अध्याय ८

श्लोक 33.35

शिव उवाच ।प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि दुष्टया मारितो ह्ययम् ।एनां च मारयिष्यामि त्रिशूलेन वरानने

shiva uvAcha | prasanno.asmi varaM brUhi duShTayA mArito hyayam | enAM cha mArayiShyAmi trishUlena varAnane

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Shiva said: "I am pleased; ask a boon. This boy was killed by that wicked woman; I will kill her with my trident, O fair-faced one."

अध्याय ८

श्लोक 33.36

सूत उवाच ।घुश्मा तदा वरं वव्रे सुप्रणम्य शिवं नता ।रक्षणीया त्वया नाथ सुदेहेयं स्वसा मम

sUta uvAcha | ghushmA tadA varaM vavre supraNamya shivaM natA | rakShaNIyA tvayA nAtha sudeheyaM svasA mama

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Then Ghushma, bowing low to Shiva, chose her boon: "Lord, this Sudeha, my sister, must be protected by you."

अध्याय ८

श्लोक 33.37

शिव उवाच ।अपकारः कृतस्तस्यामुपकारः कथं त्वया ।क्रियते हननीया च सुदेहा दुष्टकारिणी

shiva uvAcha | apakAraH kR^itastasyAmupakAraH kathaM tvayA | kriyate hananIyA cha sudehA duShTakAriNI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Shiva said: "She has done you harm; how can you do her a kindness? Sudeha, the evil-doer, deserves to be killed."

अध्याय ८

श्लोक 33.38

घुश्मोवाच ॥ तव दर्शनमात्रेण पातकं नैव तिष्ठति ।इदानीं त्वां च वै दृष्ट्वा तत्पापं भस्मतां व्रजेत्

ghushmovAcha || tava darshanamAtreNa pAtakaM naiva tiShThati | idAnIM tvAM cha vai dR^iShTvA tatpApaM bhasmatAM vrajet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Ghushma said: "At the mere sight of you no sin remains; now that she has seen you, that sin of hers will be reduced to ashes.

अध्याय ८

श्लोक 33.39

अपकारेषु यश्चैव ह्युपकारं करोति च ।तस्य दर्शनमात्रेण पापं दूरतरं व्रजेत्

apakAreShu yashchaiva hyupakAraM karoti cha | tasya darshanamAtreNa pApaM dUrataraM vrajet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Whoever does good in return for harm — at the mere sight of such a one, sin goes far away.

अध्याय ८

श्लोक 33.40

इति श्रुतं मया देव भगवद्वाक्यमद्भुतम् ।तस्माच्चैवं कृतं येन क्रियतां च सदाशिव

iti shrutaM mayA deva bhagavadvAkyamadbhutam | tasmAchchaivaM kR^itaM yena kriyatAM cha sadAshiva

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

So I have heard, O God, the wonderful word of the Lord; therefore, O Sadashiva, let it be done as such a one would do."

अध्याय ८

श्लोक 33.41

सूत उवाच ।इत्युक्तस्तु तया तत्र प्रसन्नोऽत्यभवत्पुनः ।महेश्वरः कृपासिन्धुः तामूचे भक्तवत्सलः

sUta uvAcha | ityuktastu tayA tatra prasanno.atyabhavatpunaH | maheshvaraH kR^ipAsindhuH tAmUche bhaktavatsalaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Addressed thus by her, Maheshvara, ocean of compassion and fond of his devotees, was again greatly pleased and said to her:

अध्याय ८

श्लोक 33.42

शिव उवाच ।अन्यद्वरं ब्रूहि घुश्मे ददामि च हितं तव ।त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नोऽस्मि निर्विकारस्वभावतः

shiva uvAcha | anyadvaraM brUhi ghushme dadAmi cha hitaM tava | tvadbhaktyA suprasanno.asmi nirvikArasvabhAvataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Shiva said: "Ask another boon, Ghushma; I will grant what is good for you. I am well pleased by your devotion and your unperturbed nature."

अध्याय ८

श्लोक 33.43

सूत उवाच ।सोवाच तद्वचः श्रुत्वा यदि देवो वरस्त्वया ।लोकानां चैव रक्षार्थमत्र स्थेयं मदाख्यया

sUta uvAcha | sovAcha tadvachaH shrutvA yadi devo varastvayA | lokAnAM chaiva rakShArthamatra stheyaM madAkhyayA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Hearing his words she said: "If a boon is to be given by you, O God, then for the protection of the worlds dwell here under my name."

अध्याय ८

श्लोक 33.44

तदोवाच शिवस्तत्र सुप्रसन्नो महेश्वरः ।स्थास्येऽत्र तव नाम्नाहं घुश्मेशाख्यः सुखप्रदः

tadovAcha shivastatra suprasanno maheshvaraH | sthAsye.atra tava nAmnAhaM ghushmeshAkhyaH sukhapradaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Then Shiva, Maheshvara, well pleased, said: "I shall dwell here under your name as Ghushmesha, the giver of happiness.

अध्याय ८

श्लोक 33.45

घुश्मेशाख्यं सुप्रसिद्धं लिङ्गं मे जायतां शुभम् ।इदं सरस्तु लिङ्गानामालयं जायतां सदा

ghushmeshAkhyaM suprasiddhaM li~NgaM me jAyatAM shubham | idaM sarastu li~NgAnAmAlayaM jAyatAM sadA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Let my auspicious linga, renowned as Ghushmesha, come into being, and let this lake always be the abode of lingas.

अध्याय ८

श्लोक 33.46

तस्माच्छिवालयं नाम प्रसिद्धं भुवनत्रये ।सर्वकामप्रदं ह्येतद्दर्शनात्स्यात्सदा सरः

tasmAchChivAlayaM nAma prasiddhaM bhuvanatraye | sarvakAmapradaM hyetaddarshanAtsyAtsadA saraH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Hence it shall be famed in the three worlds by the name Shivalaya; the very sight of this lake shall always grant every desire.

अध्याय ८

श्लोक 33.47

तव वंशे शतं चैकं पुरुषावधि सुव्रते ।ईदृशाः पुत्रकाः श्रेष्ठा भविष्यन्ति न संशयः

tava vaMshe shataM chaikaM puruShAvadhi suvrate | IdR^ishAH putrakAH shreShThA bhaviShyanti na saMshayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

In your line, O woman of good vows, for a hundred and one generations such excellent sons will be born, without doubt —

अध्याय ८

श्लोक 33.48

सुस्त्रीकाः सुधनाश्चैव स्वायुष्याश्च विचक्षणाः ।विद्यावन्तो ह्युदाराश्च भुक्तिमुक्तिफलाप्तये

sustrIkAH sudhanAshchaiva svAyuShyAshcha vichakShaNAH | vidyAvanto hyudArAshcha bhuktimuktiphalAptaye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

with good wives, wealthy, long-lived and wise, learned and generous, attaining the fruit of enjoyment and liberation.

अध्याय ८

श्लोक 33.49

शतमेकोत्तरं चैव भविष्यन्ति गुणाधिकाः ।ईदृशो वंशविस्तारो भविष्यति सुशोभनः

shatamekottaraM chaiva bhaviShyanti guNAdhikAH | IdR^isho vaMshavistAro bhaviShyati sushobhanaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

A hundred and one, abounding in virtue, will be born; such will be the splendid extension of your line."

अध्याय ८

श्लोक 33.50

सूत उवाच ।इत्युक्त्वा च शिवस्तत्र लिङ्गरूपोऽभवत्तदा ।घुश्मेशो नाम विख्यातः सरश्चैव शिवालयम्

sUta uvAcha | ityuktvA cha shivastatra li~NgarUpo.abhavattadA | ghushmesho nAma vikhyAtaH sarashchaiva shivAlayam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Having said this, Shiva became a linga there, famed by the name Ghushmesha, and the lake was known as Shivalaya.

अध्याय ८

श्लोक 33.51

सुधर्मा स च घुश्मा च सुदेहा च समागताः ।प्रदक्षिणं शिवस्याशु शतमेकोत्तरं दधुः

sudharmA sa cha ghushmA cha sudehA cha samAgatAH | pradakShiNaM shivasyAshu shatamekottaraM dadhuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Sudharma, Ghushma and Sudeha came together and quickly circumambulated Shiva a hundred and one times.

अध्याय ८

श्लोक 33.52

पूजां कृत्वा महेशस्य मिलित्वा च परस्परम् ।हित्वा चान्तर्मलं तत्र लेभिरे परमं सुखम्

pUjAM kR^itvA maheshasya militvA cha parasparam | hitvA chAntarmalaM tatra lebhire paramaM sukham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Having worshipped Mahesha and embraced one another, they cast off the impurity within and gained supreme happiness there.

अध्याय ८

श्लोक 33.53

पुत्रं दृष्ट्वा सुदेहा सा जीवितं लज्जिताभवत् ।तौ क्षमाप्याचरद्विप्रा निजपापापहं व्रतम्

putraM dR^iShTvA sudehA sA jIvitaM lajjitAbhavat | tau kShamApyAcharadviprA nijapApApahaM vratam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Seeing the son alive, Sudeha was ashamed; having begged the two for forgiveness, O brahmins, she performed a vow that removes one's own sin.

अध्याय ८

श्लोक 33.54

घुश्मेशाख्यमिदं लिङ्गमित्थं जातं मुनीश्वराः ।तद् दृष्ट्वा पूजयित्वा हि सुखं संवर्धते सदा

ghushmeshAkhyamidaM li~NgamitthaM jAtaM munIshvarAH | tad dR^iShTvA pUjayitvA hi sukhaM saMvardhate sadA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Thus did this linga named Ghushmesha arise, O lords of sages; by seeing and worshipping it, happiness always grows.

अध्याय ८

श्लोक 33.55

इति वश्च समाख्याता ज्योतिर्लिङ्गावली मया ।द्वादशप्रमिता सर्वकामदा भुक्तिमुक्तिदा

iti vashcha samAkhyAtA jyotirli~NgAvalI mayA | dvAdashapramitA sarvakAmadA bhuktimuktidA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Thus I have told you the series of the twelve jyotirlingas, which grant all desires and give enjoyment and liberation.

अध्याय ८

श्लोक 33.56

एतज्ज्योतिर्लिङ्गकथां यः पठेच्छृणुयादपि ।मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति

etajjyotirli~NgakathAM yaH paThechChR^iNuyAdapi | muchyate sarvapApebhyo bhuktiM muktiM cha vindati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Whoever reads or hears this story of the jyotirlingas is freed from all sins and gains enjoyment and liberation.

अध्याय ८

श्लोक 34.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Salutations to Shri Ganesha.

अध्याय ८

श्लोक 34.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Salutations to Shri Gauri and Shankara.

अध्याय ८

श्लोक 34.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.३४. चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ।विष्णुसुदर्शनचक्रलाभवर्णनम् ।व्यास उवाच ।इति श्रुत्वा वचस्तस्य सूतस्य च मुनीश्वराः ।समूचुस्तं सुप्रशस्य लोकानां हितकाम्यया

shrIshivamahApurANam || chaturthI koTirudrasaMhitA 4\.34\. chatustriMsho.adhyAyaH | viShNusudarshanachakralAbhavarNanam | vyAsa uvAcha | iti shrutvA vachastasya sUtasya cha munIshvarAH | samUchustaM suprashasya lokAnAM hitakAmyayA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The glorious Shiva Mahapurana, fourth book, the Kotirudra Samhita, chapter 34: the account of Vishnu's gaining of the Sudarshana discus. Vyasa said: Having heard these words of Suta, the lords of sages praised him highly and, desiring the good of the worlds, said to him:

अध्याय ८

श्लोक 34.2

ऋषय ऊचुः ।सूत सर्वं विजानासि ततः पृच्छामहे वयम् ।हरीश्वरस्य लिङ्गस्य महिमानं वद प्रभो

R^iShaya UchuH | sUta sarvaM vijAnAsi tataH pR^ichChAmahe vayam | harIshvarasya li~Ngasya mahimAnaM vada prabho

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The sages said: "Suta, you know everything, so we ask you: tell us, lord, the greatness of the Harishvara linga.

अध्याय ८

श्लोक 34.3

चक्रं सुदर्शनं प्राप्तं विष्णुनेति श्रुतं पुरा ।तदाराधनतस्तात तत्कथां च विशेषतः

chakraM sudarshanaM prAptaM viShNuneti shrutaM purA | tadArAdhanatastAta tatkathAM cha visheShataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

We heard long ago that Vishnu obtained the Sudarshana discus by worshipping him; tell us that story in detail, dear one."

अध्याय ८

श्लोक 34.4

सूत उवाच ।श्रूयतां च ऋषिश्रेष्ठा हरीश्वरकथा शुभा ।यतः सुदर्शनं लब्धं विष्णुना शङ्करात्पुरा

sUta uvAcha | shrUyatAM cha R^iShishreShThA harIshvarakathA shubhA | yataH sudarshanaM labdhaM viShNunA sha~NkarAtpurA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Listen, best of sages, to the auspicious story of Harishvara, whereby Vishnu obtained Sudarshana from Shankara long ago.

अध्याय ८

श्लोक 34.5

कस्मिंश्चित्समये दैत्याः सञ्जाता बलवत्तराः ।लोकांस्ते पीडयामासुर्धर्मलोपं च चक्रिरे

kasmiMshchitsamaye daityAH sa~njAtA balavattarAH | lokAMste pIDayAmAsurdharmalopaM cha chakrire

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

At a certain time very mighty demons arose; they oppressed the worlds and brought about the decline of dharma.

अध्याय ८

श्लोक 34.6

ते देवाः पीडिता दैत्यैर्महाबलपराक्रमैः ।स्वं दुःखं कथयामासुर्विष्णुं निर्जररक्षकम्

te devAH pIDitA daityairmahAbalaparAkramaiH | svaM duHkhaM kathayAmAsurviShNuM nirjararakShakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The gods, oppressed by those demons of great strength and valour, told their sorrow to Vishnu, protector of the immortals.

अध्याय ८

श्लोक 34.7

देवा ऊचुः ।कृपां कुरु प्रभो त्वं च दैत्यैः सम्पीडिता भृशम् ।कुत्र यामश्च किं कुर्मः शरण्यं त्वां समाश्रिताः

devA UchuH | kR^ipAM kuru prabho tvaM cha daityaiH sampIDitA bhR^isham | kutra yAmashcha kiM kurmaH sharaNyaM tvAM samAshritAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The gods said: "Have mercy, lord; we are sorely oppressed by the demons. Where shall we go, what shall we do? We have come to you, our refuge."

अध्याय ८

श्लोक 34.8

सूत उवाच ।इत्येवं वचनं श्रुत्वा देवानां दुःखितात्मनाम् ।स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं विष्णुर्वचनमब्रवीत्

sUta uvAcha | ityevaM vachanaM shrutvA devAnAM duHkhitAtmanAm | smR^itvA shivapadAmbhojaM viShNurvachanamabravIt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Hearing these words of the grieving gods, Vishnu, remembering the lotus feet of Shiva, spoke.

अध्याय ८

श्लोक 34.9

विष्णुरुवाच ।करिष्यामि च वः कार्यमाराध्य गिरिशं सुराः ।बलिष्ठाः शत्रवो ह्येते विजेतव्याः प्रयत्नतः

viShNuruvAcha | kariShyAmi cha vaH kAryamArAdhya girishaM surAH | baliShThAH shatravo hyete vijetavyAH prayatnataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Vishnu said: "I will accomplish your task, O gods, by worshipping Girisha; these enemies are very strong and must be conquered with effort."

अध्याय ८

श्लोक 34.10

सूत उवाच ।इत्युक्तास्ते सुराः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना ।मत्वा दैत्यान्हतान्दुष्टान्ययुर्धाम स्वकं स्वकम्

sUta uvAcha | ityuktAste surAH sarve viShNunA prabhaviShNunA | matvA daityAnhatAnduShTAnyayurdhAma svakaM svakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Addressed thus by the mighty Vishnu, all the gods, counting the wicked demons as already slain, went each to his own abode.

अध्याय ८

श्लोक 34.11

विष्णुरप्यमराणां तु जयार्थमभजच्छिवम् ।सर्वामराणामधिपं सर्वसाक्षिणमव्ययम्

viShNurapyamarANAM tu jayArthamabhajachChivam | sarvAmarANAmadhipaM sarvasAkShiNamavyayam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Vishnu too, for the victory of the immortals, worshipped Shiva, the ruler of all immortals, witness of all, the imperishable.

अध्याय ८

श्लोक 34.12

गत्वा कैलासनिकटे तपस्तेपे हरिः स्वयम् ।कृत्वा कुण्डं च संस्थाप्य जातवेदसमग्रतः

gatvA kailAsanikaTe tapastepe hariH svayam | kR^itvA kuNDaM cha saMsthApya jAtavedasamagrataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Going near Kailasa, Hari himself performed austerities, making a fire-pit and establishing the sacred fire before him.

अध्याय ८

श्लोक 34.13

पार्थिवेन विधानेन मन्त्रैर्नानाविधैरपि ।स्तोत्रैश्चैवाप्यनेकैश्च गिरिशं चाभजन्मुदा

pArthivena vidhAnena mantrairnAnAvidhairapi | stotraishchaivApyanekaishcha girishaM chAbhajanmudA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

With the rite of the earthen linga, with mantras of many kinds and with many hymns, he joyfully worshipped Girisha.

अध्याय ८

श्लोक 34.14

कमलैः सरसो जातैर्मानसाख्यान्मुनीश्वराः ।बद्ध्वा चैवासनं तत्र न चचाल हरिः स्वयम्

kamalaiH saraso jAtairmAnasAkhyAnmunIshvarAH | baddhvA chaivAsanaM tatra na chachAla hariH svayam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

With lotuses grown in the lake called Manasa, O lords of sages, Hari took his seat there and did not stir.

अध्याय ८

श्लोक 34.15

प्रसादावधि चैवात्र स्थेयं वै सर्वथा मया ।इत्येवं निश्चयं कृत्वा समानर्च शिवं हरिः

prasAdAvadhi chaivAtra stheyaM vai sarvathA mayA | ityevaM nishchayaM kR^itvA samAnarcha shivaM hariH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

"I must stay here by all means until he grants his grace" — having made this resolve, Hari worshipped Shiva.

अध्याय ८

श्लोक 34.16

यदा नैव हरस्तुष्टो बभूव हरये द्विजाः ।तदा स भगवान्विष्णुर्विचारे तत्परोऽभवत्

yadA naiva harastuShTo babhUva haraye dvijAH | tadA sa bhagavAnviShNurvichAre tatparo.abhavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

When Hara still was not pleased with Hari, O brahmins, the blessed Vishnu became absorbed in reflection.

अध्याय ८

श्लोक 34.17

विचार्यैवं स्वमनसि सेवनं बहुधा कृतम् ।तथापि न हरस्तुष्टो बभूवोतिकरः प्रभुः

vichAryaivaM svamanasi sevanaM bahudhA kR^itam | tathApi na harastuShTo babhUvotikaraH prabhuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Reflecting thus in his mind, he rendered service in many ways, yet Hara, the lord who grants aid, was not pleased.

अध्याय ८

श्लोक 34.18

ततः सुविस्मितो विष्णुर्भक्त्या परमयान्वितः ।सहस्रैर्नामभिः प्रीत्या तुष्टाव परमेश्वरम्

tataH suvismito viShNurbhaktyA paramayAnvitaH | sahasrairnAmabhiH prItyA tuShTAva parameshvaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Then Vishnu, greatly astonished and filled with supreme devotion, lovingly praised the supreme lord with a thousand names.

अध्याय ८

श्लोक 34.19

प्रत्येकं कमलं तस्मै नाममन्त्रमुदीर्य च ।पूजयामास वै शम्भुं शरणागतवत्सलम्

pratyekaM kamalaM tasmai nAmamantramudIrya cha | pUjayAmAsa vai shambhuM sharaNAgatavatsalam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Uttering a name-mantra for each lotus, he worshipped Shambhu, who is kind to those who seek refuge.

अध्याय ८

श्लोक 34.20

परीक्षार्थं विष्णुभक्तेस्तदा वै शङ्करेण ह ।कमलानां सहस्रात्तु हृतमेकं च नीरजम्

parIkShArthaM viShNubhaktestadA vai sha~NkareNa ha | kamalAnAM sahasrAttu hR^itamekaM cha nIrajam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Then, to test Vishnu's devotion, Shankara took away one lotus from the thousand.

अध्याय ८

श्लोक 34.21

न ज्ञातं विष्णुना तच्च मायाकारणमद्भुतम् ।न्यूनं तच्चापि संज्ञाय तदन्वेषणतत्परः

na j~nAtaM viShNunA tachcha mAyAkAraNamadbhutam | nyUnaM tachchApi sa.nj~nAya tadanveShaNatatparaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Vishnu did not know of this wonderful working of maya; but realizing one was missing, he set about searching for it.

अध्याय ८

श्लोक 34.22

बभ्राम सकलां पृथ्वीं तत्प्रीत्यै सुदृढव्रतः ।तदप्राप्य विशुद्धात्मा नेत्रमेकमुदाहरत्

babhrAma sakalAM pR^ithvIM tatprItyai sudR^iDhavrataH | tadaprApya vishuddhAtmA netramekamudAharat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Firm in his vow, he wandered the whole earth to please him; not finding it, the pure-souled one plucked out one of his own eyes.

अध्याय ८

श्लोक 34.23

तं दृष्ट्वा स प्रसन्नोऽभूच्छङ्करः सर्वदुःखहा ।आविर्बभूव तत्रैव जगाद वचनं हरिम्

taM dR^iShTvA sa prasanno.abhUchCha~NkaraH sarvaduHkhahA | AvirbabhUva tatraiva jagAda vachanaM harim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Seeing that, Shankara, remover of all sorrow, was pleased; he appeared right there and spoke to Hari.

अध्याय ८

श्लोक 34.24

शिव उवाच ।प्रसन्नोऽस्मि हरे तुभ्यं वरं ब्रूहि यथेप्सितम् ।मनोऽभिलषितं दद्मि नादेयं विद्यते तव

shiva uvAcha | prasanno.asmi hare tubhyaM varaM brUhi yathepsitam | mano.abhilaShitaM dadmi nAdeyaM vidyate tava

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Shiva said: "I am pleased with you, Hari; ask a boon as you wish. I will give what your mind desires; nothing is withheld from you."

अध्याय ८

श्लोक 34.25

सूत उवाच ।तच्छ्रुत्वा शम्भुवचनं केशवः प्रीतमानसः ।महाहर्षसमापन्नो ह्यब्रवीत्साञ्जलिः शिवम्

sUta uvAcha | tachChrutvA shambhuvachanaM keshavaH prItamAnasaH | mahAharShasamApanno hyabravItsA~njaliH shivam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Hearing Shambhu's words, Keshava, delighted in mind and filled with great joy, spoke to Shiva with folded hands.

अध्याय ८

श्लोक 34.26

विष्णुरुवाच ।वाच्यं किं मे त्वदग्रे वै ह्यन्तर्यामी त्वमास्थितः ।तथापि कथ्यते नाथ तव शासनगौरवात्

viShNuruvAcha | vAchyaM kiM me tvadagre vai hyantaryAmI tvamAsthitaH | tathApi kathyate nAtha tava shAsanagauravAt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Vishnu said: "What need I say before you? You abide within as the inner controller. Still, lord, I speak out of respect for your command.

अध्याय ८

श्लोक 34.27

दैत्यैश्च पीडितं विश्वं सुखं नो नः सदाशिव ।दैत्यान् हन्तुं मम स्वामिन्स्वायुधं न प्रवर्तते

daityaishcha pIDitaM vishvaM sukhaM no naH sadAshiva | daityAn hantuM mama svAminsvAyudhaM na pravartate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The world is oppressed by demons and we have no happiness, O Sadashiva; my own weapon, master, does not avail to slay the demons.

अध्याय ८

श्लोक 34.28

किं करोमि क्व गच्छामि नान्यो मे रक्षकः परः ।अतोऽहं परमेशान शरणं त्वां समागतः

kiM karomi kva gachChAmi nAnyo me rakShakaH paraH | ato.ahaM parameshAna sharaNaM tvAM samAgataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

What shall I do, where shall I go? I have no other protector. Therefore, supreme lord, I have come to you for refuge."

अध्याय ८

श्लोक 34.29

सूत उवाच ।इत्युक्त्वा च नमस्कृत्य शिवाय परमात्मने ।स्थितश्चैवाग्रतः शम्भोः स्वयं च पुरुपीडितः

sUta uvAcha | ityuktvA cha namaskR^itya shivAya paramAtmane | sthitashchaivAgrataH shambhoH svayaM cha purupIDitaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Having said this and bowed to Shiva, the supreme self, he stood before Shambhu, himself greatly afflicted.

अध्याय ८

श्लोक 34.30

सूत उवाच ।इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्देवदेवो महेश्वरः ।ददौ तस्मै स्वकं चक्रं तेजोराशिं सुदर्शनम्

sUta uvAcha | iti shrutvA vacho viShNordevadevo maheshvaraH | dadau tasmai svakaM chakraM tejorAshiM sudarshanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Suta said: Hearing these words of Vishnu, Maheshvara, god of gods, gave him his own discus Sudarshana, a mass of radiance.

अध्याय ८

श्लोक 34.31

तत्प्राप्य भगवान्विष्णुर्दैत्यांस्तान्बलवत्तरान् ।जघान तेन चक्रेण द्रुतं सर्वान्विना श्रमम्

tatprApya bhagavAnviShNurdaityAMstAnbalavattarAn | jaghAna tena chakreNa drutaM sarvAnvinA shramam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Having obtained it, the blessed Vishnu swiftly slew all those mighty demons with that discus, without effort.

अध्याय ८

श्लोक 34.32

जगत्स्वास्थ्यं परं लेभे बभूवुः सुखिनः सुराः ।सुप्रीतः स्वायुधं प्राप्य हरिरासीन्महासुखी

jagatsvAsthyaM paraM lebhe babhUvuH sukhinaH surAH | suprItaH svAyudhaM prApya harirAsInmahAsukhI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The world regained perfect well-being and the gods became happy; delighted at obtaining his weapon, Hari was greatly joyful.

अध्याय ८

श्लोक 34.33

ऋषय ऊचुः ॥ किं तन्नामसहस्रं वै कथय त्वं हि शाङ्करम् ।येन तुष्टो ददौ चक्रं हरये स महेश्वरः

R^iShaya UchuH || kiM tannAmasahasraM vai kathaya tvaM hi shA~Nkaram | yena tuShTo dadau chakraM haraye sa maheshvaraH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

The sages said: "What is that thousand names of Shankara? Tell us, since it was by that that Maheshvara, pleased, gave the discus to Hari.

अध्याय ८

श्लोक 34.34

तन्माहात्म्यं मम ब्रूहि शिवसंवादपूर्वकम् ।कृपालुत्वं च शम्भोर्हि विष्णूपरि यथातथम्

tanmAhAtmyaM mama brUhi shivasaMvAdapUrvakam | kR^ipAlutvaM cha shambhorhi viShNUpari yathAtatham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Tell us its greatness together with Shiva's dialogue, and Shambhu's compassion toward Vishnu, just as it was."

अध्याय ८

श्लोक 34.35

व्यास उवाच ।इति तेषां वचः श्रुत्वा मुनीनां भावितात्मनाम् ।स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं सूतो वचनमब्रवीत्

vyAsa uvAcha | iti teShAM vachaH shrutvA munInAM bhAvitAtmanAm | smR^itvA shivapadAmbhojaM sUto vachanamabravIt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता

English

Vyasa said: Hearing these words of the sages of cultivated minds, Suta, remembering the lotus feet of Shiva, spoke.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Shiva Purana — Chapter 8
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.