Beginner (जिज्ञासु): Direct entry: original verse, clear literal translation, and accessible life takeaway. (मूल श्लोक, सरल शब्दार्थ और जीवनोपयोगी सार।)
मन्त्र ५ [II.iv.5] स होवाच न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्य् आत्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति ।न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्य् आत्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति ।न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति ।न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ।न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति ।न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति ।न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति ।न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति ।न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति ।न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो ।निदिध्यासितव्यस् मैत्रेय्य् आत्मनो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञानेनेदँ सर्वं विदितम्
Explain this line · इस पंक्ति को सरल भाषा में समझें
mantra 5 ##[II.iv.5]## sa hovAcha na vA are patyuH kAmAya patiH priyo bhavaty Atmanastu kAmAya patiH priyo bhavati | na vA are jAyAyai kAmAya jAyA priyA bhavaty Atmanastu kAmAya jAyA priyA bhavati | na vA are putrANAM kAmAya putrAH priyA bhavanty Atmanastu kAmAya putrAH priyA bhavanti | na vA are vittasya kAmAya vittaM priyaM bhavaty Atmanastu kAmAya vittaM priyaM bhavati | na vA are brahmaNaH kAmAya brahma priyaM bhavaty Atmanastu kAmAya brahma priyaM bhavati | na vA are kShatrasya kAmAya kShatraM priyaM bhavaty Atmanastu kAmAya kShatraM priyaM bhavati | na vA are lokAnAM kAmAya lokAH priyA bhavanty Atmanastu kAmAya lokAH priyA bhavanti | na vA are devAnAM kAmAya devAH priyA bhavanty Atmanastu kAmAya devAH priyA bhavanti | na vA are bhUtAnAM kAmAya bhUtAni priyANi bhavanty Atmanastu kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti | na vA are sarvasya kAmAya sarvaM priyaM bhavaty Atmanastu kAmAya sarvaM priyaM bhavaty AtmA vA are draShTavyaH shrotavyo mantavyo nididhyAsitavyo | nididhyAsitavyas maitreyy Atmano vA are darshanena shravaNena matyA vij~nAneneda{\m+} sarvaM viditam
वह् गाग्यं बोला, “ह् जो विद्युतुमे पुरुष है, इसीकी भे ब्रह्मरूपसे उपासना करता हूं ।' उस अजातशनुने कहा, "नहीं, नहीं, इसकी चर्चा ।मत करो; इसकी तो सँ तेजस्वीरूपसे उपासना करता हुं । जो कोई इसकी तथा विद्युति खचि हृदये इसी प्रकार विचत्, त्वचा - 9 ओर हृदयम भीएक ही देवता है। का देवता । तेजस्वीति षिशे- न गा्य॑द्रारा श्राकाश-ब्रह्मका उपदेश ग्रौर श्रजातशनृद्रास स होवाच गार्ग्यो य एवायमाकाशे पुरुष एतमे- मेवमुपास्ते प्रयते प्रजया पशुभिर्नास्यास्मार्खोकासप-
अक्षरशः अनुवाद — मूल संस्कृत श्लोक के प्रत्येक पद का प्रत्यक्ष अर्थ।
And he said: 'Verily, a husband is not dear, that you may love the husband; but that you may love the Self, therefore a husband is dear.
Direct literal rendering preserving Sanskrit philosophical terminology.
परम्परागत भाष्यTraditional commentaryTraditional Commentary (परम्परागत भाष्य)परम्परागत भाष्य
Pluralistic Tradition Neutrality (सम्प्रदाय-तटस्थता):
Classical commentaries represent distinct philosophical darshanas (Advaita, Vishishtadvaita, Dvaita). Dharma Granth presents multiple traditional viewpoints without declaring any single tradition as universal or exclusive.
Layers side by side · परतों की तुलना
Each layer is labelled by what it is. None is presented as the correct or best reading.
Original Sanskrit
Source scripture
मन्त्र ५ [II.iv.5] स होवाच न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्य् आत्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति । न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्य् आत्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति । न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति । न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति । न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति । न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति । न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति । न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति । न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति । न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो । निदिध्यासितव्यस् मैत्रेय्य् आत्मनो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञानेनेदँ सर्वं विदितम्
Literal translation
Translation of the source text
And he said: 'Verily, a husband is not dear, that you may love the husband; but that you may love the Self, therefore a husband is dear.
Traditional commentary
No reviewed traditional commentary has been added for this verse yet, so there is nothing to compare. Commentaries will appear here only with their commentator, edition and review status.
Simple explanation
Editorial explanation, not scripture
Sense: And he said: 'Verily, a husband is not dear, that you may love the husband; but that you may love the Self, therefore a husband is dear.
Sense: And he said: 'Verily, a husband is not dear, that you may love the husband; but that you may love the Self, therefore a husband is dear.
शोध संदर्भResearch context · not scriptureComparative Research Noteशोध टिप्पणी
वह् गाग्यं बोला, “ह् जो विद्युतुमे पुरुष है, इसीकी भे ब्रह्मरूपसे उपासना करता हूं। सुरक्षित लगाव और श्रद्धा तनाव-प्रतिक्रिया को घटाते हैं: शरीर खतरे की तैयारी छोड़कर स्थिर होता है। यह पंक्ति उसी आश्रय को अपना विषय बनाती है।
A modern parallel offered for reflection. It is not part of the scripture, and it has not been checked against the original sources it may allude to.
स्रोतSources and editionSources and editionस्रोत एवं संस्करण
- Sanskrit text
- sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/brihadaaraNyaka.itx · fetched 2026-06-03
- Translations
- Hindi: not flagged as AI · English: not flagged as AI
- Explanation, reflection, research
- Editorial text; no AI flag recorded
- Last updated
- 2026-10-16
- Licence note (as recorded)
- Sanskrit mūla — public domain. Digitized by sanskritdocuments.org.
Found a mistake?
विस्तृत स्रोत एवं भाष्य वर्गीकरण