Beginner (जिज्ञासु): Direct entry: original verse, clear literal translation, and accessible life takeaway. (मूल श्लोक, सरल शब्दार्थ और जीवनोपयोगी सार।)
इत्यष्टमं ब्राह्मणम् ॥ नवमं ब्राह्मणम् मन्त्र १ [III.ix.1] अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्येति ।स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्युच्यन्ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेत्य् त्रि च शता त्रयस् च त्री च सहस्र इति ओमिति होवाच कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।त्रयस्त्रिँशदित्य् ओमिति होवाच ।कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।षडित्य् ओमिति होवाच ।कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।त्रय इत्य् ओमिति होवाच ।कत्येव देवा याज्ञवल्क्येत्य् द्वावित्य् ओमिति होवाच ।कत्येव देवा याज्ञवल्क्येत्य् अध्यर्ध इत्य् ओमिति होवाच ।कत्येव देवा याज्ञवल्क्येत्य् एक इत्य् ओमिति होवाच ।कतमे ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति
Explain this line · इस पंक्ति को सरल भाषा में समझें
ityaShTamaM brAhmaNam .. navamaM brAhmaNam mantra 1 ##[III.ix.1]## atha hainaM vidagdhaH shAkalyaH paprachCha kati devA yAj~navalkyeti | sa haitayaiva nividA pratipede yAvanto vaishvadevasya nividyuchyante trayashcha trI cha shatA trayashcha trI cha sahasrety tri cha shatA trayas cha trI cha sahasra iti omiti hovAcha katyeva devA yAj~navalkyeti | trayastri{\m+}shadity omiti hovAcha | katyeva devA yAj~navalkyeti | ShaDity omiti hovAcha | katyeva devA yAj~navalkyeti | traya ity omiti hovAcha | katyeva devA yAj~navalkyety dvAvity omiti hovAcha | katyeva devA yAj~navalkyety adhyardha ity omiti hovAcha | katyeva devA yAj~navalkyety eka ity omiti hovAcha | katame te trayashcha trI cha shatA trayashcha trI cha sahasreti
७४५२ बृहदारण्यकोपनिषद् अध्याय ३ जो जलमें रहनेवाला जलके भीतर है, जिसे जल नहीं जानता, जल जिसका शरीर है ओर जो भीतर रहकर जलका नियमन करताहै, वह् त्हारा आत्मा अन्तर्यामी अमृत है भौतर हे, जिसे अग्नि नहीं जानता, अग्नि जिसका शरीरहेओर जो भीतर रहकर अग्निका नियमन करता है, वह तुम्हारा आतमा अन्तर्यामी
अक्षरशः अनुवाद — मूल संस्कृत श्लोक के प्रत्येक पद का प्रत्यक्ष अर्थ।
Then Vidagdha Sâkalya asked him : 'How many gods are there, O Yâgñavalkya?' He replied with this very Nivid : 'As many as are mentioned in the Nivid of the hymn of praise addressed to the Visvedevas, viz. three and three hundred, three and three thousand .'
Direct literal rendering preserving Sanskrit philosophical terminology.
परम्परागत भाष्यTraditional commentaryTraditional Commentary (परम्परागत भाष्य)परम्परागत भाष्य
Pluralistic Tradition Neutrality (सम्प्रदाय-तटस्थता):
Classical commentaries represent distinct philosophical darshanas (Advaita, Vishishtadvaita, Dvaita). Dharma Granth presents multiple traditional viewpoints without declaring any single tradition as universal or exclusive.
Layers side by side · परतों की तुलना
Each layer is labelled by what it is. None is presented as the correct or best reading.
Original Sanskrit
Source scripture
इत्यष्टमं ब्राह्मणम् ॥ नवमं ब्राह्मणम् मन्त्र १ [III.ix.1] अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्येति । स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्युच्यन्ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेत्य् त्रि च शता त्रयस् च त्री च सहस्र इति ओमिति होवाच कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति । त्रयस्त्रिँशदित्य् ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति । षडित्य् ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति । त्रय इत्य् ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येत्य् द्वावित्य् ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येत्य् अध्यर्ध इत्य् ओमिति होवाच । कत्येव देवा याज्ञवल्क्येत्य् एक इत्य् ओमिति होवाच । कतमे ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति
Literal translation
Translation of the source text
Then Vidagdha Sâkalya asked him : 'How many gods are there, O Yâgñavalkya?' He replied with this very Nivid : 'As many as are mentioned in the Nivid of the hymn of praise addressed to the Visvedevas, viz. three and three hundred, three and three thousand .'
Traditional commentary
No reviewed traditional commentary has been added for this verse yet, so there is nothing to compare. Commentaries will appear here only with their commentator, edition and review status.
Simple explanation
Editorial explanation, not scripture
Sense: Then Vidagdha Sâkalya asked him : 'How many gods are there, O Yâgñavalkya?' He replied with this very Nivid : 'As many as are mentioned in the Nivid of the hymn of praise addressed to the Visvedevas, viz. three and three hundred, three and three thousand .'
Sense: Then Vidagdha Sâkalya asked him : 'How many gods are there, O Yâgñavalkya?' He replied with this very Nivid : 'As many as are mentioned in the Nivid of the hymn of praise addressed to the Visvedevas, viz. three and three hundred, three and three thousand .'
शोध संदर्भResearch context · not scriptureComparative Research Noteशोध टिप्पणी
७४५२ बृहदारण्यकोपनिषद् अध्याय ३ जो जलमें रहनेवाला जलके भीतर है, जिसे जल नहीं जानता, जल जिसका शरीर है ओर जो भीतर रहकर जलका नियमन करताहै, वह् त्हारा आत्मा अन्तर्यामी अमृत है भौत…। अवधान एक सीमित क्षमता है: जो विषय बार-बार मन में आता है, वही अगली क्रिया की दिशा बनता है। यह पंक्ति उसी मानसिक चयन को अपना विषय बनाती है।
A modern parallel offered for reflection. It is not part of the scripture, and it has not been checked against the original sources it may allude to.
स्रोतSources and editionSources and editionस्रोत एवं संस्करण
- Sanskrit text
- sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/brihadaaraNyaka.itx · fetched 2026-06-03
- Translations
- Hindi: not flagged as AI · English: not flagged as AI
- Explanation, reflection, research
- Editorial text; no AI flag recorded
- Last updated
- 2026-10-16
- Licence note (as recorded)
- Sanskrit mūla — public domain. Digitized by sanskritdocuments.org.
Found a mistake?
विस्तृत स्रोत एवं भाष्य वर्गीकरण