Beginner (जिज्ञासु): Direct entry: original verse, clear literal translation, and accessible life takeaway. (मूल श्लोक, सरल शब्दार्थ और जीवनोपयोगी सार।)
निःश्वसितम् एतद् यद् ऋग्वेदस् यजुर्वेदस् सामवेदस् अथर्वाङ्गिरसस् इतिहासस् पुराणम् विद्यास् उपनिषदस् श्लोकास् सूत्राणि अनुव्याख्यानानि व्याख्याननि दत्तम् k इष्टम् हुतम् आशितम् पायितम् अयम् च लोकस् परस् च लोकस् सर्वाणि च भूतानि अस्य एव एतानि सर्वाणि निश्वसितानिk निःश्वसितानि मन्त्र १२ [IV.v.12] स यथा सर्वासामपाँ समुद्र एकायनम् एवँ सर्वेषाँ स्पर्शानां त्वगेकायनम् एवँ सर्वेषां गन्धानां नासिकैकायनम् एवँ सर्वेषाँ रसानां जिह्वैकायनम् एवँ सर्वेषाँ रूपाणां चक्षुरेकायनम् एवँ सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रमेकायनम् एवँ सर्वेषाँ सङ्कल्पानां मन एकायनम् मनस् एकायनम् एवँ सर्वासां विद्यानाँ हृदयमेकायनम् एवँ सर्वेषां कर्मणाँ हस्तावेकायनम् एवँ सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् एवँ सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् एवँ सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् एवँ सर्वेषां वेदानां वागेकायनम्
Explain this line · इस पंक्ति को सरल भाषा में समझें
niHshvasitam etad yad R^igvedas yajurvedas sAmavedas atharvA~Ngirasas itihAsas purANam vidyAs upaniShadas shlokAs sUtrANi anuvyAkhyAnAni vyAkhyAnani dattam ##k## iShTam hutam Ashitam pAyitam ayam cha lokas paras cha lokas sarvANi cha bhUtAni asya eva etAni sarvANi nishvasitAni##k## niHshvasitAni mantra 12 ##[IV.v.12]## sa yathA sarvAsAmapA{\m+} samudra ekAyanam eva{\m+} sarveShA{\m+} sparshAnAM tvagekAyanam eva{\m+} sarveShAM gandhAnAM nAsikaikAyanam eva{\m+} sarveShA{\m+} rasAnAM jihvaikAyanam eva{\m+} sarveShA{\m+} rUpANAM chakShurekAyanam eva{\m+} sarveShaM shabdAnAM shrotramekAyanam eva{\m+} sarveShA{\m+} sa~NkalpAnAM mana ekAyanam manas ekAyanam eva{\m+} sarvAsAM vidyAnA{\m+} hR^idayamekAyanam eva{\m+} sarveShAM karmaNA{\m+} hastAvekAyanam eva{\m+} sarveShAmAnandAnAmupastha ekAyanam eva{\m+} sarveShAM visargANAM pAyurekAyanam eva{\m+} sarveShAmadhvanAM pAdAvekAyanam eva{\m+} sarveShAM vedAnAM vAgekAyanam
मूल पाठ सहायकReading aid for the sourceWord by word (पदच्छेद व अन्वय)पदच्छेद
'As all waters find their centre in the sea, all touches in the skin, all tastes in the tongue, all smells in the nose, all colours in the eye, all sounds in the ear, all percepts in the mind, all- knowledge in the heart, all actions in the hands, all movements in the feet,…
निविशेष श्रात्माक्रे विषयमे यैत्रेयीकी शङ्धुा ग्रौर याज्ञवल्क्यका समाधान वह मत्रेयी बोली, यहीं श्रीमान्ने मुभे मोहको प्राप्न करा दिया है । म इसे विशोषरूपसे नहीं समती ।' उन्होने कहा, अरी मैत्रेयि मेँ मोहको वात नहीं कह् रहा हं । अरी ! यह् आत्मा निश्वय ही अविनाशी आसेस्यथ;। अरे मेत्रेय्धयमात्मा वह॒ बोली-पहीं इस प्रज्ञान- घनके विषयमे ही, “मरनेपर इसकी
अक्षरशः अनुवाद — मूल संस्कृत श्लोक के प्रत्येक पद का प्रत्यक्ष अर्थ।
'As all waters find their centre in the sea, all touches in the skin, all tastes in the tongue, all smells in the nose, all colours in the eye, all sounds in the ear, all percepts in the mind, all- knowledge in the heart, all actions in the hands, all movements in the feet, and all the Vedas in speech,--
Direct literal rendering preserving Sanskrit philosophical terminology.
परम्परागत भाष्यTraditional commentaryTraditional Commentary (परम्परागत भाष्य)परम्परागत भाष्य
Pluralistic Tradition Neutrality (सम्प्रदाय-तटस्थता):
Classical commentaries represent distinct philosophical darshanas (Advaita, Vishishtadvaita, Dvaita). Dharma Granth presents multiple traditional viewpoints without declaring any single tradition as universal or exclusive.
Layers side by side · परतों की तुलना
Each layer is labelled by what it is. None is presented as the correct or best reading.
Original Sanskrit
Source scripture
निःश्वसितम् एतद् यद् ऋग्वेदस् यजुर्वेदस् सामवेदस् अथर्वाङ्गिरसस् इतिहासस् पुराणम् विद्यास् उपनिषदस् श्लोकास् सूत्राणि अनुव्याख्यानानि व्याख्याननि दत्तम् k इष्टम् हुतम् आशितम् पायितम् अयम् च लोकस् परस् च लोकस् सर्वाणि च भूतानि अस्य एव एतानि सर्वाणि निश्वसितानिk निःश्वसितानि मन्त्र १२ [IV.v.12] स यथा सर्वासामपाँ समुद्र एकायनम् एवँ सर्वेषाँ स्पर्शानां त्वगेकायनम् एवँ सर्वेषां गन्धानां नासिकैकायनम् एवँ सर्वेषाँ रसानां जिह्वैकायनम् एवँ सर्वेषाँ रूपाणां चक्षुरेकायनम् एवँ सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रमेकायनम् एवँ सर्वेषाँ सङ्कल्पानां मन एकायनम् मनस् एकायनम् एवँ सर्वासां विद्यानाँ हृदयमेकायनम् एवँ सर्वेषां कर्मणाँ हस्तावेकायनम् एवँ सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् एवँ सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् एवँ सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् एवँ सर्वेषां वेदानां वागेकायनम्
Literal translation
Translation of the source text
'As all waters find their centre in the sea, all touches in the skin, all tastes in the tongue, all smells in the nose, all colours in the eye, all sounds in the ear, all percepts in the mind, all- knowledge in the heart, all actions in the hands, all movements in the feet, and all the Vedas in speech,--
Traditional commentary
No reviewed traditional commentary has been added for this verse yet, so there is nothing to compare. Commentaries will appear here only with their commentator, edition and review status.
Simple explanation
Editorial explanation, not scripture
Sense: 'As all waters find their centre in the sea, all touches in the skin, all tastes in the tongue, all smells in the nose, all colours in the eye, all sounds in the ear, all percepts in the mind, all- knowledge in the heart, all actions in the hands, all movements in the feet,…
Sense: 'As all waters find their centre in the sea, all touches in the skin, all tastes in the tongue, all smells in the nose, all colours in the eye, all sounds in the ear, all percepts in the mind, all- knowledge in the heart, all actions in the hands, all movements in the feet,…
शोध संदर्भResearch context · not scriptureComparative Research Noteशोध टिप्पणी
निविशेष श्रात्माक्रे विषयमे यैत्रेयीकी शङ्धुा ग्रौर याज्ञवल्क्यका समाधान वह मत्रेयी बोली, यहीं श्रीमान्ने मुभे मोहको प्राप्न करा दिया है। देह के पदार्थ बदलते रहते हैं, पर जानने का बोध बना रहता है। यह पंक्ति उसी अंतर को कहती है — जो बदलता है वह आवरण है, जो जानता है वह निरंतर है।
A modern parallel offered for reflection. It is not part of the scripture, and it has not been checked against the original sources it may allude to.
स्रोतSources and editionSources and editionस्रोत एवं संस्करण
- Sanskrit text
- sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/brihadaaraNyaka.itx · fetched 2026-06-03
- Translations
- Hindi: not flagged as AI · English: not flagged as AI
- Explanation, reflection, research
- Editorial text; no AI flag recorded
- Last updated
- 2026-10-16
- Licence note (as recorded)
- Sanskrit mūla — public domain. Digitized by sanskritdocuments.org.
Found a mistake?
विस्तृत स्रोत एवं भाष्य वर्गीकरण