Beginner (जिज्ञासु): Direct entry: original verse, clear literal translation, and accessible life takeaway. (मूल श्लोक, सरल शब्दार्थ और जीवनोपयोगी सार।)
मन्त्र ६ [IV.v.6] स होवाच न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्य् आत्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति ।न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्य् आत्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति ।न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति ।न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ॥ न वा अरे पशूनां कामाय पशवः प्रिया भवन्ति आत्मनस्तु कामाय पशवः प्रिया भवन्ति ।न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति ।न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति ।न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति ।न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति ।न वा अरे वेदानां कामाय वेदाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय वेदाः प्रिया भवन्ति ।न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति ।न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो निदिध्यासितव्यस् मैत्रेय्य् आत्मनि खल्वरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञात इदँ सर्वं विदितम् ।इदम् सर्वम् विदितम् मन्त्र ७ [IV.v.7] ब्रह्म तं परादाद् योऽन्यत्राऽऽत्मनो ब्रह्म वेद क्षत्रं तं परादाद् योऽन्यत्राऽऽत्मनः क्षत्रं वेद लोकास्तं परादुः योऽन्यत्राऽऽत्मनो लोकान्वेद देवास्तं परादुः योऽन्यत्रात्मनो देवान्वेद वेदास्तं परादुर् योऽन्यत्रात्मनो वेदान्वेद भूतानि तं परादुर् योऽन्यत्राऽऽत्मनो भूतानि वेद सर्वं तं परादाद् योऽन्यत्राऽऽत्मनः सर्वं वेद् एदं ब्रह्मेदं क्षत्रमिमे लोका इमे देवा इमे वेदा इमानि भूतानीदँ सर्वं यदयमात्मा
Explain this line · इस पंक्ति को सरल भाषा में समझें
mantra 6 ##[IV.v.6]## sa hovAcha na vA are patyuH kAmAya patiH priyo bhavaty Atmanastu kAmAya patiH priyo bhavati | na vA are jAyAyai kAmAya jAyA priyA bhavaty Atmanastu kAmAya jAyA priyA bhavati | na vA are putrANAM kAmAya putrAH priyA bhavanty Atmanastu kAmAya putrAH priyA bhavanti | na vA are vittasya kAmAya vittaM priyaM bhavaty Atmanastu kAmAya vittaM priyaM bhavati || na vA are pashUnA.n kAmAya pashavaH priyA bhavanti Atmanastu kAmAya pashavaH priyA bhavanti | na vA are brahmaNaH kAmAya brahma priyaM bhavaty Atmanastu kAmAya brahma priyaM bhavati | na vA are kShatrasya kAmAya kShatraM priyaM bhavaty Atmanastu kAmAya kShatraM priyaM bhavati | na vA are lokAnAM kAmAya lokAH priyA bhavanty Atmanastu kAmAya lokAH priyA bhavanti | na vA are devAnAM kAmAya devAH priyA bhavanty Atmanastu kAmAya devAH priyA bhavanti | na vA are vedAnA.n kAmAya vedAH priyA bhavanty Atmanastu kAmAya vedAH priyA bhavanti | na vA are bhUtAnAM kAmAya bhUtAni priyANi bhavanty Atmanastu kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti | na vA are sarvasya kAmAya sarvaM priyaM bhavaty Atmanastu kAmAya sarvaM priyaM bhavaty AtmA vA are draShTavyaH shrotavyo mantavyo nididhyAsitavyo nididhyAsitavyas maitreyy Atmani khalvare dR^iShTe shrute mate vij~nAta ida{\m+} sarvaM viditam | idam sarvam viditam mantra 7 ##[IV.v.7]## brahma taM parAdAd yo.anyatrA.a.atmano brahma veda kShatraM taM parAdAd yo.anyatrA.a.atmanaH kShatraM veda lokAstaM parAduH yo.anyatrA.a.atmano lokAnveda devAstaM parAduH yo.anyatrAtmano devAnveda vedAstaM parAdur yo.anyatrAtmano vedAnveda bhUtAni taM parAdur yo.anyatrA.a.atmano bhUtAni veda sarvaM taM parAdAd yo.anyatrA.a.atmanaH sarvaM ved edaM brahmedaM kShatramime lokA ime devA ime vedA imAni bhUtAnIda{\m+} sarvaM yadayamAtmA
भिन्न सपभता है । क्षत्रियजाति उसे परास्त कर देती है, जो क्षत्रियजाति- । को आत्मासे भिनच्च जानता है। लोक उसे परास्त कर देते, जो लोकोको । आत्मासे भिन्न जानता है । देवता उसे परास्त कर देते ह, जो देवताभो- सबको श्रात्मा' रूपमे ग्रहण करनेमे दृ्टान्त--
अक्षरशः अनुवाद — मूल संस्कृत श्लोक के प्रत्येक पद का प्रत्यक्ष अर्थ।
And he said: 'Verily, a husband is not dear, that you may love the husband; but that you may love the Self, therefore a husband is dear.
Direct literal rendering preserving Sanskrit philosophical terminology.
परम्परागत भाष्यTraditional commentaryTraditional Commentary (परम्परागत भाष्य)परम्परागत भाष्य
Pluralistic Tradition Neutrality (सम्प्रदाय-तटस्थता):
Classical commentaries represent distinct philosophical darshanas (Advaita, Vishishtadvaita, Dvaita). Dharma Granth presents multiple traditional viewpoints without declaring any single tradition as universal or exclusive.
Layers side by side · परतों की तुलना
Each layer is labelled by what it is. None is presented as the correct or best reading.
Original Sanskrit
Source scripture
मन्त्र ६ [IV.v.6] स होवाच न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्य् आत्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति । न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्य् आत्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति । न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति । न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ॥ न वा अरे पशूनां कामाय पशवः प्रिया भवन्ति आत्मनस्तु कामाय पशवः प्रिया भवन्ति । न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति । न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति । न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति । न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति । न वा अरे वेदानां कामाय वेदाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय वेदाः प्रिया भवन्ति । न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्य् आत्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति । न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो निदिध्यासितव्यस् मैत्रेय्य् आत्मनि खल्वरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञात इदँ सर्वं विदितम् । इदम् सर्वम् विदितम् मन्त्र ७ [IV.v.7] ब्रह्म तं परादाद् योऽन्यत्राऽऽत्मनो ब्रह्म वेद क्षत्रं तं परादाद् योऽन्यत्राऽऽत्मनः क्षत्रं वेद लोकास्तं परादुः योऽन्यत्राऽऽत्मनो लोकान्वेद देवास्तं परादुः योऽन्यत्रात्मनो देवान्वेद वेदास्तं परादुर् योऽन्यत्रात्मनो वेदान्वेद भूतानि तं परादुर् योऽन्यत्राऽऽत्मनो भूतानि वेद सर्वं तं परादाद् योऽन्यत्राऽऽत्मनः सर्वं वेद् एदं ब्रह्मेदं क्षत्रमिमे लोका इमे देवा इमे वेदा इमानि भूतानीदँ सर्वं यदयमात्मा
Literal translation
Translation of the source text
And he said: 'Verily, a husband is not dear, that you may love the husband; but that you may love the Self, therefore a husband is dear.
Traditional commentary
No reviewed traditional commentary has been added for this verse yet, so there is nothing to compare. Commentaries will appear here only with their commentator, edition and review status.
Simple explanation
Editorial explanation, not scripture
Sense: And he said: 'Verily, a husband is not dear, that you may love the husband; but that you may love the Self, therefore a husband is dear.
Sense: And he said: 'Verily, a husband is not dear, that you may love the husband; but that you may love the Self, therefore a husband is dear.
शोध संदर्भResearch context · not scriptureComparative Research Noteशोध टिप्पणी
भिन्न सपभता है। देह के पदार्थ बदलते रहते हैं, पर जानने का बोध बना रहता है। यह पंक्ति उसी अंतर को कहती है — जो बदलता है वह आवरण है, जो जानता है वह निरंतर है।
A modern parallel offered for reflection. It is not part of the scripture, and it has not been checked against the original sources it may allude to.
स्रोतSources and editionSources and editionस्रोत एवं संस्करण
- Sanskrit text
- sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/brihadaaraNyaka.itx · fetched 2026-06-03
- Translations
- Hindi: not flagged as AI · English: not flagged as AI
- Explanation, reflection, research
- Editorial text; no AI flag recorded
- Last updated
- 2026-10-16
- Licence note (as recorded)
- Sanskrit mūla — public domain. Digitized by sanskritdocuments.org.
Found a mistake?
विस्तृत स्रोत एवं भाष्य वर्गीकरण