Beginner (जिज्ञासु): Direct entry: original verse, clear literal translation, and accessible life takeaway. (मूल श्लोक, सरल शब्दार्थ और जीवनोपयोगी सार।)
मन्त्र ९ [VI.iv.9] स यामिच्छेत् कामयेत मेति तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखँ सन्धायोपस्थमस्या अभिमृश्य जपेद् अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादधिजायसे ।स त्वमङ्गकषायोऽसि दिग्धविद्धमिव मादय् एमाममूं मयीति
Explain this line · इस पंक्ति को सरल भाषा में समझें
mantra 9 ##[VI.iv.9]## sa yAmichChet kAmayeta meti tasyAmarthaM niShThAya mukhena mukha{\m+} sandhAyopasthamasyA abhimR^ishya japed a~NgAda~NgAtsambhavasi hR^idayAdadhijAyase | sa tvama~NgakaShAyo.asi digdhaviddhamiva mAday emAmamUM mayIti
यदि कमी भूलसे जलम वीयं स्ललित हो जानैपर वहां पनी परद्धाई देख ले, तब उस जलको इस प्रकार अभिमन्त्रित करे देवगण सुभे तेज, इन्द्रिय ( वीयं ), यश, घन ओर सत्कर्मकौ भरतिष्ठा करें!" तत्पश्चात् स्ललित हो जानेपर वहाँ अपने- नमात्मच्ायां पश्येततत्राप्यमिम- को-अपनी छायाको देखे तब ह वि “मयि तेजः” इत्यादि मन्त्रसे जलको सा चेदस्मै न दयात् काममेनामवक्रीणीयात् सा चेदस्मे नैव दयात् काममेनां यष्ट्या वा पाणिना
अक्षरशः अनुवाद — मूल संस्कृत श्लोक के प्रत्येक पद का प्रत्यक्ष अर्थ।
Sa yâm ikkhet kâmayeta meti tasyâm artham nishtâya mukhena mukham sandhâyopastham asyâ abhimrisya gaped aṅgâdaṅgât sambhavasi hridayâd adhi gâyase, sa tvam aṅgakashâyo 'si digdhaviddhâm iva mâdayemâm amûm mayîti .
Direct literal rendering preserving Sanskrit philosophical terminology.
परम्परागत भाष्यTraditional commentaryTraditional Commentary (परम्परागत भाष्य)परम्परागत भाष्य
Pluralistic Tradition Neutrality (सम्प्रदाय-तटस्थता):
Classical commentaries represent distinct philosophical darshanas (Advaita, Vishishtadvaita, Dvaita). Dharma Granth presents multiple traditional viewpoints without declaring any single tradition as universal or exclusive.
Layers side by side · परतों की तुलना
Each layer is labelled by what it is. None is presented as the correct or best reading.
Original Sanskrit
Source scripture
मन्त्र ९ [VI.iv.9] स यामिच्छेत् कामयेत मेति तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखँ सन्धायोपस्थमस्या अभिमृश्य जपेद् अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादधिजायसे । स त्वमङ्गकषायोऽसि दिग्धविद्धमिव मादय् एमाममूं मयीति
Literal translation
Translation of the source text
Sa yâm ikkhet kâmayeta meti tasyâm artham nishtâya mukhena mukham sandhâyopastham asyâ abhimrisya gaped aṅgâdaṅgât sambhavasi hridayâd adhi gâyase, sa tvam aṅgakashâyo 'si digdhaviddhâm iva mâdayemâm amûm mayîti .
Traditional commentary
No reviewed traditional commentary has been added for this verse yet, so there is nothing to compare. Commentaries will appear here only with their commentator, edition and review status.
Simple explanation
Editorial explanation, not scripture
Sense: Sa yâm ikkhet kâmayeta meti tasyâm artham nishtâya mukhena mukham sandhâyopastham asyâ abhimrisya gaped aṅgâdaṅgât sambhavasi hridayâd adhi gâyase, sa tvam aṅgakashâyo 'si digdhaviddhâm iva mâdayemâm amûm mayîti .
Sense: Sa yâm ikkhet kâmayeta meti tasyâm artham nishtâya mukhena mukham sandhâyopastham asyâ abhimrisya gaped aṅgâdaṅgât sambhavasi hridayâd adhi gâyase, sa tvam aṅgakashâyo 'si digdhaviddhâm iva mâdayemâm amûm mayîti .
शोध संदर्भResearch context · not scriptureComparative Research Noteशोध टिप्पणी
यदि कमी भूलसे जलम वीयं स्ललित हो जानैपर वहां पनी परद्धाई देख ले, तब उस जलको इस प्रकार अभिमन्त्रित करे देवगण सुभे तेज, इन्द्रिय ( वीयं ), यश, घन ओर सत्कर्मकौ भरतिष्ठा करें!" तत्प…। आदत और परिणाम एक चक्र बनाते हैं: जो बार-बार किया जाता है, वह अगली प्रवृत्ति को मजबूत करता है। यह पंक्ति कर्म को उसी चक्र के रूप में देखती है, भाग्य के आकस्मिक प्रहार के रूप में नहीं।
A modern parallel offered for reflection. It is not part of the scripture, and it has not been checked against the original sources it may allude to.
स्रोतSources and editionSources and editionस्रोत एवं संस्करण
- Sanskrit text
- sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/brihadaaraNyaka.itx · fetched 2026-06-03
- Translations
- Hindi: not flagged as AI · English: not flagged as AI
- Explanation, reflection, research
- Editorial text; no AI flag recorded
- Last updated
- 2026-10-16
- Licence note (as recorded)
- Sanskrit mūla — public domain. Digitized by sanskritdocuments.org.
Found a mistake?
विस्तृत स्रोत एवं भाष्य वर्गीकरण