Beginner (जिज्ञासु): Direct entry: original verse, clear literal translation, and accessible life takeaway. (मूल श्लोक, सरल शब्दार्थ और जीवनोपयोगी सार।)
मन्त्र २१ [VI.iv.21] अथास्या ऊरू विहापयति विजिहीथां द्यावापृथिवी इति ।तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखँ सन्धाय त्रिरेनामनुलोमामनुमार्ष्टि विष्णुर्योनिं कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिँशतु आसिञ्चतु प्रजापतिर् धाता गर्भं दधातु ते ।गर्भं धेहि सिनीवालि गर्भं धेहि पृथुष्टुके ।गर्भं ते आश्विनौ देवाव् आधत्तां पुष्करस्रजौ
Explain this line · इस पंक्ति को सरल भाषा में समझें
mantra 21 ##[VI.iv.21]## athAsyA UrU vihApayati vijihIthAM dyAvApR^ithivI iti | tasyAmarthaM niShThAya mukhena mukha{\m+} sandhAya trirenAmanulomAmanumArShTi viShNuryoniM kalpayatu tvaShTA rUpANi pi{\m+}shatu Asi~nchatu prajApatir dhAtA garbhaM dadhAtu te | garbhaM dhehi sinIvAli garbhaM dhehi pR^ithuShTuke | garbhaM te Ashvinau devAv AdhattAM puShkarasrajau
मूल पाठ सहायकReading aid for the sourceWord by word (पदच्छेद व अन्वय)पदच्छेद
Athâsyâ ûrû vihâpayati, vigihîthâm dyâvâprithivî iti tasyâm artham nishtâya mukhena mukham sandhâya trir enâm anulomâm anumârshti, Vishnur yonim kalpayatu, Tvashtâ rûpâni pimsatu, âsiñkatu Pragâpatir Dhâtâ garbham dadhatu te. Garbham dhehi Sinîvâli,…
अथाभिप्रातरेव काजेऽवधात- तदनन्तर भ्रातःकाल ही कृटनेसे निश्तास्तण्डुलानादाय स्थाली- तयार हुए चावलोको लेकर स्थाली- पाङावरता स्थालीपाकविधिनान्यं पाककी विधिसे घीका संस्कार करके तावेहि स रभावहै सह रेतो दधावहे पु से पुत्राय तदनन्तर पति अधनी कामना अनुसार पत्नीको खीर आदि भोजन करानेके पश्चात् शयनकालमे अमोऽहमस्मि इत्यादि मन्त्र पदकर उसका आलिङ्गन करे । उस मन्त्रका भाव इस प्रकार है- "देवि ! मेँ प्राण
अक्षरशः अनुवाद — मूल संस्कृत श्लोक के प्रत्येक पद का प्रत्यक्ष अर्थ।
Athâsyâ ûrû vihâpayati, vigihîthâm dyâvâprithivî iti tasyâm artham nishtâya mukhena mukham sandhâya trir enâm anulomâm anumârshti, Vishnur yonim kalpayatu, Tvashtâ rûpâni pimsatu, âsiñkatu Pragâpatir Dhâtâ garbham dadhatu te. Garbham dhehi Sinîvâli, garbham dhehi prithushtuke, garbham te Asvinau devâv âdhattâm pushkarasragau.
Direct literal rendering preserving Sanskrit philosophical terminology.
परम्परागत भाष्यTraditional commentaryTraditional Commentary (परम्परागत भाष्य)परम्परागत भाष्य
Pluralistic Tradition Neutrality (सम्प्रदाय-तटस्थता):
Classical commentaries represent distinct philosophical darshanas (Advaita, Vishishtadvaita, Dvaita). Dharma Granth presents multiple traditional viewpoints without declaring any single tradition as universal or exclusive.
Layers side by side · परतों की तुलना
Each layer is labelled by what it is. None is presented as the correct or best reading.
Original Sanskrit
Source scripture
मन्त्र २१ [VI.iv.21] अथास्या ऊरू विहापयति विजिहीथां द्यावापृथिवी इति । तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखँ सन्धाय त्रिरेनामनुलोमामनुमार्ष्टि विष्णुर्योनिं कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिँशतु आसिञ्चतु प्रजापतिर् धाता गर्भं दधातु ते । गर्भं धेहि सिनीवालि गर्भं धेहि पृथुष्टुके । गर्भं ते आश्विनौ देवाव् आधत्तां पुष्करस्रजौ
Literal translation
Translation of the source text
Athâsyâ ûrû vihâpayati, vigihîthâm dyâvâprithivî iti tasyâm artham nishtâya mukhena mukham sandhâya trir enâm anulomâm anumârshti, Vishnur yonim kalpayatu, Tvashtâ rûpâni pimsatu, âsiñkatu Pragâpatir Dhâtâ garbham dadhatu te. Garbham dhehi Sinîvâli, garbham dhehi prithushtuke, garbham te Asvinau devâv âdhattâm pushkarasragau.
Traditional commentary
No reviewed traditional commentary has been added for this verse yet, so there is nothing to compare. Commentaries will appear here only with their commentator, edition and review status.
Simple explanation
Editorial explanation, not scripture
Sense: Athâsyâ ûrû vihâpayati, vigihîthâm dyâvâprithivî iti tasyâm artham nishtâya mukhena mukham sandhâya trir enâm anulomâm anumârshti, Vishnur yonim kalpayatu, Tvashtâ rûpâni pimsatu, âsiñkatu Pragâpatir Dhâtâ garbham dadhatu te. Garbham dhehi Sinîvâli,…
Sense: Athâsyâ ûrû vihâpayati, vigihîthâm dyâvâprithivî iti tasyâm artham nishtâya mukhena mukham sandhâya trir enâm anulomâm anumârshti, Vishnur yonim kalpayatu, Tvashtâ rûpâni pimsatu, âsiñkatu Pragâpatir Dhâtâ garbham dadhatu te. Garbham dhehi Sinîvâli,…
शोध संदर्भResearch context · not scriptureComparative Research Noteशोध टिप्पणी
अथाभिप्रातरेव काजेऽवधात- तदनन्तर भ्रातःकाल ही कृटनेसे निश्तास्तण्डुलानादाय स्थाली- तयार हुए चावलोको लेकर स्थाली- पाङावरता स्थालीपाकविधिनान्यं पाककी विधिसे घीका संस्कार करके तावे…। धीमी और लंबी श्वास वेगस तंत्रिका को सक्रिय कर हृदय की गति और भय-प्रतिक्रिया को शांत करती है। यह पंक्ति उसी श्वास-मन संबंध को कहती है।
A modern parallel offered for reflection. It is not part of the scripture, and it has not been checked against the original sources it may allude to.
स्रोतSources and editionSources and editionस्रोत एवं संस्करण
- Sanskrit text
- sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/brihadaaraNyaka.itx · fetched 2026-06-03
- Translations
- Hindi: not flagged as AI · English: not flagged as AI
- Explanation, reflection, research
- Editorial text; no AI flag recorded
- Last updated
- 2026-10-16
- Licence note (as recorded)
- Sanskrit mūla — public domain. Digitized by sanskritdocuments.org.
Found a mistake?
विस्तृत स्रोत एवं भाष्य वर्गीकरण