Beginner (जिज्ञासु): Direct entry: original verse, clear literal translation, and accessible life takeaway. (मूल श्लोक, सरल शब्दार्थ और जीवनोपयोगी सार।)
अभयम्k एतद् आप्तकामम् आत्मकामम् अकामम् रूपम् अशोकान्तरम्k शोकान्तरम् मन्त्र २२ [IV.Ii.22] अत्र पिताऽपिता भवति माताऽमाता लोका अलोका देवा अदेवा वेदा अवेदा अदेवास् वेदास् अवेदास् यज्ञस् अयज्ञस्k OM. अम्बो अत्र स्तेनोऽस्तेनो भवति भ्रूणहाऽभ्रूणहा चाण्डालोऽचण्डालः पौल्कसोऽपौल्कसो श्रमणोऽश्रमण स्तापसोऽतापसोऽनन्वागतं पुण्येनानन्वागतं पापेन पौल्कसस् अपौल्कसस् चाण्डालस् अचण्डालस् चाण्ड्यालस् अचण्ड्यालस् पौल्कसस् अपौल्कसस् श्रमणस् अश्रमणस् तापसस् अतापसस् अनन्वागतस् पुण्येन अनन्वागतस् पापेन तीर्णो हि तदा सर्वाञ्छोकान्हृदयस्य भवति
Explain this line · इस पंक्ति को सरल भाषा में समझें
abhayam.h##k## etad AptakAmam AtmakAmam akAmam rUpam ashokAntaram.h##k## shokAntaram mantra 22 ##[IV.Ii.22]## atra pitA.apitA bhavati mAtA.amAtA lokA alokA devA adevA vedA avedA adevAs vedAs avedAs yaj~nas ayaj~nas.h##k OM. ##ambo atra steno.asteno bhavati bhrUNahA.abhrUNahA chANDAlo.achaNDAlaH paulkaso.apaulkaso shramaNo.ashramaNa stApaso.atApaso.ananvAgataM puNyenAnanvAgataM pApena paulkasas apaulkasas chANDAlas achaNDAlas chANDyAlas achaNDyAlas paulkasas apaulkasas shramaNas ashramaNas tApasas atApasas ananvAgatas puNyena ananvAgatas pApena tIrNo hi tadA sarvA~nChokAnhR^idayasya bhavati
मूल पाठ सहायकReading aid for the sourceWord by word (पदच्छेद व अन्वय)पदच्छेद
'Then a father is not a father, a mother not a mother, the worlds not worlds, the gods not gods, the Vedas not Vedas. Then a thief is not a thief, a murderer not a murderer , a Kândâla not a Kândâla, a Paulkasa not a Paulkasa, a Sramana not a Sramana, a Tâpasa not a Tâpasa.…
स्व्थंज्योतिष् आत्मनः काय॑ करणसंधातव्य तिरिक्तस्य काम- अविदाध्यारोपतभू--इस्येष तदू यथा-अस्मिन्नाकारो। जिस प्रकार इस भौतिक मोतिकि च्येनो वा सुपणों वा, आकाशमे श्येन अथवा सुपणं- सुपणंशब्देन ज्तिप्रः स्येन उच्यते; सुपण राब्दसे वेगवान् द्येन कहा स्वप्नदरंनकी स्थानभूता हिता नाम्नी नाडियोका वर्णन भाविकत्वम् ? आसेस्ित् काम- कोपपत्तिः १ कथं वा नासं
अक्षरशः अनुवाद — मूल संस्कृत श्लोक के प्रत्येक पद का प्रत्यक्ष अर्थ।
'Then a father is not a father, a mother not a mother, the worlds not worlds, the gods not gods, the Vedas not Vedas. Then a thief is not a thief, a murderer not a murderer , a Kândâla not a Kândâla, a Paulkasa not a Paulkasa, a Sramana not a Sramana, a Tâpasa not a Tâpasa. He is not followed by good, not followed by evil, for he has then overcome all the sorrows of the heart .
Direct literal rendering preserving Sanskrit philosophical terminology.
परम्परागत भाष्यTraditional commentaryTraditional Commentary (परम्परागत भाष्य)परम्परागत भाष्य
Pluralistic Tradition Neutrality (सम्प्रदाय-तटस्थता):
Classical commentaries represent distinct philosophical darshanas (Advaita, Vishishtadvaita, Dvaita). Dharma Granth presents multiple traditional viewpoints without declaring any single tradition as universal or exclusive.
Layers side by side · परतों की तुलना
Each layer is labelled by what it is. None is presented as the correct or best reading.
Original Sanskrit
Source scripture
अभयम्k एतद् आप्तकामम् आत्मकामम् अकामम् रूपम् अशोकान्तरम्k शोकान्तरम् मन्त्र २२ [IV.Ii.22] अत्र पिताऽपिता भवति माताऽमाता लोका अलोका देवा अदेवा वेदा अवेदा अदेवास् वेदास् अवेदास् यज्ञस् अयज्ञस्k OM. अम्बो अत्र स्तेनोऽस्तेनो भवति भ्रूणहाऽभ्रूणहा चाण्डालोऽचण्डालः पौल्कसोऽपौल्कसो श्रमणोऽश्रमण स्तापसोऽतापसोऽनन्वागतं पुण्येनानन्वागतं पापेन पौल्कसस् अपौल्कसस् चाण्डालस् अचण्डालस् चाण्ड्यालस् अचण्ड्यालस् पौल्कसस् अपौल्कसस् श्रमणस् अश्रमणस् तापसस् अतापसस् अनन्वागतस् पुण्येन अनन्वागतस् पापेन तीर्णो हि तदा सर्वाञ्छोकान्हृदयस्य भवति
Literal translation
Translation of the source text
'Then a father is not a father, a mother not a mother, the worlds not worlds, the gods not gods, the Vedas not Vedas. Then a thief is not a thief, a murderer not a murderer , a Kândâla not a Kândâla, a Paulkasa not a Paulkasa, a Sramana not a Sramana, a Tâpasa not a Tâpasa. He is not followed by good, not followed by evil, for he has then overcome all the sorrows of the heart .
Traditional commentary
No reviewed traditional commentary has been added for this verse yet, so there is nothing to compare. Commentaries will appear here only with their commentator, edition and review status.
Simple explanation
Editorial explanation, not scripture
Sense: 'Then a father is not a father, a mother not a mother, the worlds not worlds, the gods not gods, the Vedas not Vedas. Then a thief is not a thief, a murderer not a murderer , a Kândâla not a Kândâla, a Paulkasa not a Paulkasa, a Sramana not a Sramana, a Tâpasa not a Tâpasa.…
Sense: 'Then a father is not a father, a mother not a mother, the worlds not worlds, the gods not gods, the Vedas not Vedas. Then a thief is not a thief, a murderer not a murderer , a Kândâla not a Kândâla, a Paulkasa not a Paulkasa, a Sramana not a Sramana, a Tâpasa not a Tâpasa.…
शोध संदर्भResearch context · not scriptureComparative Research Noteशोध टिप्पणी
स्व्थंज्योतिष् आत्मनः काय॑ करणसंधातव्य तिरिक्तस्य काम- अविदाध्यारोपतभू--इस्येष तदू यथा-अस्मिन्नाकारो। अवधान एक सीमित क्षमता है: जो विषय बार-बार मन में आता है, वही अगली क्रिया की दिशा बनता है। यह पंक्ति उसी मानसिक चयन को अपना विषय बनाती है।
A modern parallel offered for reflection. It is not part of the scripture, and it has not been checked against the original sources it may allude to.
स्रोतSources and editionSources and editionस्रोत एवं संस्करण
- Sanskrit text
- sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/brihadaaraNyaka.itx · fetched 2026-06-03
- Translations
- Hindi: not flagged as AI · English: not flagged as AI
- Explanation, reflection, research
- Editorial text; no AI flag recorded
- Last updated
- 2026-10-16
- Licence note (as recorded)
- Sanskrit mūla — public domain. Digitized by sanskritdocuments.org.
Found a mistake?
विस्तृत स्रोत एवं भाष्य वर्गीकरण